Kapitalizmi autoritar dhe kapitalizmi anarkist
ose Putini dhe dyshja Berisha-Rama
Fatos Lubonja
Korrieri
Në një faqe interneti gjeta shkrimin tim “Ku po na çon marëveshja PD - PS” (Korrieri, 24 prill 2008) me titull të ndryshuar: “Po shkojmë drejt një kapitalizmi autoritar të tipit Putin” (www.peshkupauje.com). Ky ndryshim kishte shkaktuar një debat midis disa komentuesve, nëse ishte apo jo ky konkluzioni i shkrimit.
Në fakt shkrimin e kam mbyllur me një parashikim kontradiktor. Pasi them: “Kësisoj e ardhmja duket drejt një kapitalizmi autoritar të tipit Putin ku s’përjashtohet edhe mbetja nesër e një partie të vetme të madhe që siguron 70 - 80 përqind të votave.” shtoj dhe se: “ndryshe nga në Rusi, ajo që mund ta hedhë shumë shpejt në erë këtë ëndërr të keqe të putinëve tanë është fakti se ekonomia e ngritur nga oligarkët tanë është shumë e brishtë, shumë aventureske dhe spekulative për të hedhur themele të qëndrueshme të një kapitalizmi autoritar”. Duhet ta pranoj se ideja vetëm sa është skicuar dhe lexuesit kanë të drejtë të ngatërrohen. Po përpiqem me këtë shkrim të sqaroj më mirë se çfarë kam dashur të them.
Më së pari le të shpjegoj se çfarë kam parasysh me “kapitalizmin autoritar të tipit Putin”. Në një intervistë të Gorbaçovit të para do kohësh dhënë gazetës italiane La Republica, i pyetur për qëndrimin e tij ndaj Putinit, Gorbaçovi tregohej kritik ndaj Perëndimit duke e akuzuar këtë se në kohën e Jelcinit kishte qenë shumë më i kënaqur me Rusinë sesa në kohën e Putinit, të cilin e akuzon vazhdimisht për autoritarizëm dhe shkelje të të drejtave të njeriut. Por, sipas Gorbaçovit, në kohën e Jelcinit Rusia ishte e dobët ngase kishte shpërthyer fenomeni i grabitjes së pasurisë publike ruse nga oligarkët që kishin privatizuar gjithçka. Sipas tij Putin po rivendoste autoritetin e Shtetit duke shkatërruar pushtetin informal të oligarkëve, që, veç të tjerash, po i transferonin paratë jashtë shtetit. Pra, sipas tij Putini po ringrinte në këmbë Rusinë dhe Perëndimi duhet të ishte i kënaqur me këtë, pasi një Rusi e shëndoshë ishte edhe në të mirë të Perëndimit.
Nga sa kam mundur të njoh fenomenin Putin më rezulton se ai gëzon vërtet një autoritet në Rusi për të cilin duket se kanë ndikuar jo vetëm kultura politike ruse e lidhur me historinë e pushtetit të pakufishëm të carëve (pa dyshim edhe kjo), por edhe çfarë thotë Gorbaçovi: rimëkëmbja ekonomike e lidhur me një kontroll shumë më të madh nga ana e shtetit të ekonomisë informale e të abuzimeve të oligarkëve. Për të realizuar këtë rivendosje të autoriteti të shtetit Putin duket se është mbështetur në tri këmbë: Së pari, Putini po shfrytëzon idenë e ringritjes së asaj kohe kur Rusia (edhe si BRSS) ka qenë superfuqi - këmba ideologjike. Së dyti strukturat politike: Putini si njeri i ish KGB duket se ka ruajtur rrjetin e kësaj strukture të fuqishme që, për më tepër, ka lidhje organike me ideologjinë që përmenda më sipër. Së treti, ringritja ekonomike: Rusia ka burime të mëdha natyrore, mbi të gjitha gazin. Kontrolli i kësaj pasurie, që në kohën e oligarkëve kalonte më së shumti në xhepat e tyre pa paguar as taksa, i ka dhënë asaj mundësi të rimëkëmbet ekonomikisht duke siguruar një mirëqëne dhe zhvillim më të madh për rusët në përgjithësi.
Këtë sistem politologu amerikan Azar Gat në një artikull të botuar në “Foreign Affairs” (korrik/gusht 2007) e quan “kapitalizëm autoritarist”. Një kapitalizëm, pra, ku vendoset një aleancë midis elitës politike, industrialistëve dhe ushtarakëve mbi bazën e një ideologjie nacionaliste. Pak a shumë të njëjtën gjë ai sheh edhe në Kinë, duke mos e përjashtuar mundësinë që këto vende të mbeten kështu për një kohë të gjatë, pra pa kaluar doemos e shpejt e shpejt në liberaldemokraci.
Tani le të kthehem tek ballafaqimi i këtij procesi rus me çka ka ndodhur e po ndodh në Shqipërinë postkomuniste. E para gjë që mund të them është ngjashmëria e Shqipërisë me periudhën e Jelcinit. Nano i shëmbëllen më shumë Jelcinit jo thjeshtë për faktin se është pijanec, por për faktin se periudha socialiste e Nanos ka qenë periudha e kulmit të lulëzimit të pakontrolluar të oligarkëve. Nuk mund të mohohet se Berisha erdhi në pushtet me premtimin se do të vinte nën kontroll oligarkët, “dukët e krimit”, “klanin e Zemunit”. Sipas meje nuk gabojmë po të themi se Berisha erdhi edhe me ëndrrën e fshehtë që të bëhej një Putin në kuptimin që përshkrova më lart. Pyetja sot shtrohet: a u bë dot një Putin, a ka perspektivë të bëhet një Putin apo mos vallë do të bëhet Rama një Putin? Mjafton Gërdeci për të arritur në konkluzionin se Berisha nuk është bërë dot një Putin, se oligarkët, - tani një pjesë të lidhur më shumë me PD, - vazhdojnë të jenë më të fortë se shteti. Po atëhere pse analizën mbi marrëveshjen PD - PS e kam konsideruar si rrugë të mundëshme drejt Putinit, por edhe jo? Le të shpjegohem.
Ajo çka kam dashur të them është se kjo marrëveshje është: së pari, shenjë e monopolizimit të pushtetit nga këto dy parti, çka përputhet me tipare karakteriale të Berishës dhe Ramës për të grumbulluar tërë pushtetin në duart e tyre: së dyti, duke patur parasysh se të dy përfaqësojnë interesa oligarkësh, shpesh të njëjtët, kjo marrëveshje është edhe shenjë se interesi i oligarkëve politikanë dhe politikanëve oligarkë të të dy krahëve sot është të sigurojnë pasurinë që kanë vënë e të ndajnë me mirëkuptim pushtetin dhe paranë e nesërme, e jo të akuzojnë njëri tjetrin për korrupsion; së treti, se me eliminimin e njërit ka shumë gjasa që partia e tjetrit të mbetur në pushtet të bëhet shumë e fuqishme edhe pasi me këtë kod zgjedhur është gati eliminuar mundësia që parti të tjera t’u rrezikojnë pushtetin. Kështu mund të arrijmë në një parti të gjithpushtetshme si ajo e Putinit në Rusi që sundon thuajse e pashqetësuar. Megjithatë nxitoj të shtoj se kjo mund të jetë veçse një ëndërr e shkurtër sepse ne nuk mund të ndërtojmë një kapitalizëm autoritar si ai i Putinit. Pse?
Së pari, e mbi të gjitha, sepse, siç them në shkrimin para këtij “ekonomia e ngritur nga oligarkët tanë është shumë e brishtë, shumë aventureske dhe spekulative për të hedhur themele të qëndrueshme të një kapitalizmi autoritar”. Putini e ka rritur realisht mirëqënien ekonomike. Oligarkët rusë prodhojnë realisht, nxjerrin gaz e naftë së paku. Kanë kështu një pushtet ekonomik, e për rrjedhojë politik, shumë më të qëndrueshëm dhe shumë më formal. Kurse oligarkia jonë në më të shumtën pasurohet në sajë spekulimesh, trafiqesh, informaliteti dhe grabitjeje të publikes, pa prodhuar gjë dhe kjo e bën pushtetin e saj ekonomik e politik shumë më të paqëndrueshëm. Po ashtu kapitalizmit tonë i mungon ideologjia, një besim dhe një vizion përbashkues qoftë edhe nacionalist dhe i mungojnë edhe strukturat të tilla politike të organizuara dhe disiplinuara nën këtë frymë si ish KGB- ja e Putinit.
Shqipëria e Sali Berishës dhe Edi Ramës sot po vazhdon kapitalizmin anarkik, të informalitetit Në kapitalizmin anarkist shteti e ligji nuk kanë kontroll as mbi territorin as mbi ekonominë, përkundrazi ata punojnë thjeshtë në interesa të oligarkëve që kanë kapur shtetin duke e mbajtur atë qëllimisht të dobët. Gërdeci e ilustroi këtë më së miri. Kemi të bëjmë pra më shumë me një pushtet njerëzish pa vizion afatgjatë, pa frymëzim kolektiv në atë që bëjnë dhe pa mbështetjen e qëndrueshme të një ekonomie të ligjshme. Kjo i bën të jenë më shumë një bandë që jeton me plaçkitje të përditëshme, e që njerëzve u premton liberal-demokracinë për komoditetin e vet të brendshëm e të jashtëm.
Diçka e ngjashme me përshkrimin që i bën Putinit në Rusi opozita. Kasparovi e akuzon atë se edhe ai është i korruptuar se po majm vetëm oligarkët e tij dhe se në emër të interesave të këtyre dhunon të drejtat e njeriut midis të tjerash edhe lirinë e shtypit. Edhe në qoftë kështu përsëri nuk mohohet se atje këta oligarkë KGB-istë prodhojnë, jo vetëm grabisin dhe duket se edhe paguajnë taksa në emër të një Rusie të fuqishme edhe ushtarakisht. Prandaj mendoj se nuk është e gabuar që ai rus të quhet kapitalizëm autoritar përballë kapitalizmit tonë anarkist e informal. Por kapitalizmi autoritar dhe kapitalizmi anarkist nuk ndahen në çdo gjë. Një nga të përbashkëtat është se ata mund të jenë që të dy burime pushtetesh të rrezikshëm për liritë ndoshta me ndryshimin se ky i dyti është më pak i qëndrueshëm e më pak jetëgjatë për shkaqet që u përpoqa të shpjegoj. Sot, duke përjashtuar një pakicë njerëzish që kanë më të shtrenjtë lirinë sesa xhepin pjesa më e madhe e shqiptarëve do ta pranonte, megjthatë, një kapitalizëm autoritar të tipit Putin përpara këtij që kemi.
Por nuk mund të mos ngrihen disa dilema duke ballafaquar këta dy lloje kapitalizmash. Dilema të tilla si: a mund të kalohet më lehtë në liberal-demokraci nga kapitalizmi autoritar apo nga ai anarkik? Mos vallë kapitalizmi anarkik ka si rrugë të tij drejt liberal-demokracisë kapitalizmin autoritar? Apo mos vallë ne na duhet një forcë njerëzish të rinj, me një besim të ri dhe një organizim i ri që t’i luftojë të dy këta rreziqe në emër të lirisë dhe demokracisë? Personalisht mendoj se duhet të luftojmë për këtë të tretën.
2 Maj 2008 @ 9:35 am
kush është Gorgaçovi ?
2 Maj 2008 @ 9:49 am
sipas lubonjes
berisha=putin
rama=putin
me veti kalimtare
berisha=rama
berisha=gerdeci
me veti kalimtare perseri
rama=gerdeci
Heu!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!
2 Maj 2008 @ 2:47 pm
Faleminderit Lubonja,
Une na ate artikullin e pare kam thene se e pelqeva shrimin tuaj vec krahasimit me Putin Sqarimi tuaj me pelqeu dhe ju falenderoj per kete
Mendoj se analiza tuaj eshte e drejte
Ajo qe mbase une dhe ju nuk pajtohemi eshte konluzioni ne fund
Une ashtu si edhe ju besoj ne te rinjte. Por ne ata te rinj qe do te mund te vendosin nje kapitalizim autoritar ne vend te atij te mesem apo liberal
E mendoj kete sepse sic e keni shpjeguar edhe ju mentaliteti i popullit eshte i tille
“Sot, duke përjashtuar një pakicë njerëzish që kanë më të shtrenjtë lirinë sesa xhepin pjesa më e madhe e shqiptarëve do ta pranonte, megjthatë, një kapitalizëm autoritar të tipit Putin përpara këtij që kemi.”
Pra me kete mentalitet nuk mund te kalohet ne nje kapitalzem te mesem Ku ligji dhe drejtesia prek edhe xhepin.Thjesht nje force e tille politike nuk do te fitoj dot perballe forcave te sotme qe kane ne program “xhepin” e quajtur popull pa kufizime e ne forme anarkike ( Jo taksa, jo rregulla, jo gjoba jo burgje) Krahaso kete program me programin e mesem ( shtet ligjor, taksa per tu paguar, sejcili shperblehet sipas punes dhe aftesise, jo vjedhje etj)
Pra mendoj se dilemave qe ngrini ju dhe qe jane vertet dilema te drejta une do tu isha pergjigjur.
1. a mund të kalohet më lehtë në liberal-demokraci nga kapitalizmi autoritar apo nga ai anarkik?
Une mendoj se mund te kalohet ne liberal-demokraci jo me lehte por si e vetmja ruge eshte ai kapitalizmit autoritar. Kapitalzmi anarkik nuk sjell asnje lloj tjeter kapitalizmi Ai eshte shterpe. Historikish e vertetuar kjo me vendet kapitaliste te botes se trete.
2. Mos vallë kapitalizmi anarkik ka si rrugë të tij drejt liberal-demokracisë kapitalizmin autoritar?
JO sic e shpjegoj me lart kapitalizmi anarkik nuk ka rrugedalje eshte “rruge qore” ( dead end)
3.Apo mos vallë ne na duhet një forcë njerëzish të rinj, me një besim të ri dhe një organizim i ri që t’i luftojë të dy këta rreziqe në emër të lirisë dhe demokracisë?
Mire do te ishte Ne fakt do te ishte ideale por e pamundur mendoj une. Keta te rinj do te mbeten ne minorance kur te propozojme ne rruge demokratike qe popullit do ti duhet te bej sakrifica duke paguar nga xhepi i tij per te mbajtur nje rend demokratik te mesem. Plus faktit qe me kete varferi nuk ka azgje ne xhepat ketij populli. Mendoj se me autoritet mund te “bindet” populli te behet pjesmares ne demokraci, duke investurar punen dhe djersin e tij, si kapital fillestar
pra mendoj se duhen te rinj te pa kapur nga oligarkia financiare qe te vendosin nje kapitlaizme autoritar si rruge kalimi per ne nje kapitalizem te mesmem Kjo “perkohesisht” apo “rruge e perkoheshme” do te jete per sa kohe populli do te ndryshoj mentalitetin e rendesise se xhepit me shume se rendesise se lirise, dhe kur ne xhepat e tyre te kete dicka ( nje kapital) qe ata ta invetotjne ne kete bisnes qe quhet KAPITALIZEM
Personalisht te rinj si G99 do te mund ta benin kete por per mendimin tim fatkeqsia e tyre qendron se ata jane me sa shikoj une apo duke pare prejardhjen e tyre ne politike per nje kapitalizem liberal/social/anarkik, dhe eshte ky fakti qe ata nuk kane perkrahjen time
Megjitahte edhe njehere
Ju faleminderit per sqarimin
Toko
2 Maj 2008 @ 3:22 pm
Toko,
si e shikon ti kalimin nga kapitalizmi autoritar në atë liberal? Pse ata që do të ndërtojnë këtë kapitalizëm, do ta ndjejnë të nevojshme më vonë të liberalizohen, përtej asaj që i leverdis atyre? Kapitalizmi që ndërton Rusia dhe Kina janë tërësisht të bazuar mbi ideologji (nacionaliste, supremacie raciale, etj.) dhe aspak në humanizëm. Ata shkelin të drejtat e minoriteteve (me dhunë), burgosin dhe vrasin fjalën e lirë dhe ndryshe (sa gazetarë të vrarë e disidentë), zhdukin opozitën. Ato janë vetëm një formë më moderne diktature, dhe pak i dallon nga komunizmi i të shkuarës (përveç konceptit të pronës). Dhe atëherë një pjesë e madhe e popullsisë kishte stabilitet ekonomik (po jo liri), dhe vetëm elitat politike (si dje dhe sot) gëzonin privilegje pa fund. Pse duhet të jenë të interesuara këto elita, të ushqejnë më shumë demokraci (dmth, liberalizim)?
2 Maj 2008 @ 4:05 pm
E megjithate, behet fjale per nje demagogji qe fatkeqesisht Lubonja nuk e trajton, apo nuk e dallon sic duhet. Rusia nuk ka opozite qe ka ndonje shanc real per te ardhur ne fuqi. Ne 18 vjet, ka fituar vetem nje parti, ose me sakte, drejtuesit e partise ne pushtet kane zgjedhur pasardhesit, gje qe legjitimon akuzen e Kasparovit per mungese te drejtash te njeriut, per mungese vlere te votes. Nderkohe qe ne Shqiperi, si ne Amerike, ekziston iluzioni se gjerat funksionojne me nderrim pushteti, se vota ka vlere. Mund te zgjedhim mes Coca Coles dhe Pepsit ne Amerike, Nanos ose Berishes, Berishes ose Rames, ose te pakten ky eshte iluzioni, qe behet i qarte si i tille atehere kur kundershtaret e medhenj behen ortak per t’i vene shkelmin te vegjelve.
Sa per dallimin mes kapitalizmit liberal, autoritar dhe anarkik, me duket bosh. Tregu i lire eshte jungla kaotike ku luani do e marri gjithmone pjesen e vete, persa i perket kapitalizmit anarkik; ku autoritetin e vendos me i forti, per sa i perket kapitalizmit autoritar; dhe ku liria i perket vetem pashaportave dipllomatike, apo parase, per sa i perket kapitalizmit liberal. Dallimi mes ketyre tre trajtave pra, nuk eshte vecse dallim ne metafore, ne reprezantim, nderkohe qe ne thelb kemi te bejme me te njejtin fenomen.
2 Maj 2008 @ 4:21 pm
Cme gerthet ky mua per liberal-dhemokraci? C’e kujton Shqiperine ky? Suedi?
Sa per Berishen qe s’eshte bere dot Putin, e Nanon qe ka qene Yeltsin, a nuk ka arketipe jo-sllave qe te japin zgjidhje ekuacionit te pjerdhur te Tiranes?
Liliana Hoxha flet, Kac Myftaraj flet, Koco Danaj flet…ketu te peshku, diasporistet vazhdojne te shkundin flamujt partiake??? Kjo s’ka bythe te rrije.
2 Maj 2008 @ 4:33 pm
e kur ka pas naj here, QA!
Selanik e tatepjete…. e di vete ti si vazhdon.
2 Maj 2008 @ 4:36 pm
…si e shikon ti kalimin nga kapitalizmi autoritar në atë liberal? Pse ata që do të ndërtojnë këtë kapitalizëm, do ta ndjejnë të nevojshme më vonë të liberalizohen, përtej asaj që i leverdis atyre? …
————
Nisem nga mentaliteti qe kemi sot
….Sot, duke përjashtuar një pakicë njerëzish që kanë më të shtrenjtë lirinë sesa xhepin pjesa më e madhe e shqiptarëve do ta pranonte, megjthatë, një kapitalizëm autoritar të tipit Putin përpara këtij që kemi.”
…
Kur ky mentalitet te ndryshoj ne ”
Sot, duke përjashtuar një pakicë njerëzish që kanë më të shtrenjtë , një kapitalizëm autoritar të tipit Putin se sa lirine pjesa më e madhe e shqiptarëve do ta pranonte lirinë sesa xhepin ose sistemin përpara këtij që kemi.”,
Kjo shumice do ta rezonte pushtetin Autoritar.
Mendoj se Putini erdhi ne pushtet me voten e popullit sepse shumica kerkuan xhepin se sa lirine.dhe nga ana tjeter Putin nuk ka hequr asnjerit te drejten per te votuar. Mbase ai ka kufizuar kete te drejte,por kur shumica e Ruseve te kerkojne lirine mbi xhepin ( sepse xhepi eshte mbushur tani) Putin pavarsisht nga kufizimet qe ka vene nuk mund te fitoj, ai do te humbe se shumica kerkojne lirine me shume e xhepin
Keshtu e shikoj une Si nje evolucion nga Diktatura monarkike/komuniste tek demokracia liberale kapitaliste. Nuk besoj ne revolucione nga Komunizmi ne demokraci te mirfillte.Ashtu si nuk besoj ne anarkine ku gjerat duhen lene komplet te lira se gjejne vete vendin e vet.
Mendoj se nderhyrja njerezore ka rendesine e vet.
2 Maj 2008 @ 5:02 pm
Po a mendon ti toko se xhepi do të mbushet ndonjëherë? Në ekonominë e sotme, dhe xhepat e mbushur të
europiano-perëndimorëve po zbrasen.
Duhet të jesh patjetër me xhep plot që të jesh human, dhe të kuptosh që s’duhet të pajtohesh me autoritarizmin, sepse ky është i verbër, dhe nëse sot shtyp të drejtat e ca minoritarëve si ata në Tibet apo Çeçeni, nesër do të gjejë ndonjë arsye tjetër për të shtypur të drejtat e tua?
Po sikur të kishim një klasë politike që do të përpiqej të zbatonte ligjet (pa bërë favore speciale, dhe pa u përpjekur të pasurohej përvete), a nuk mendon që njerëzit do të ishin të vendosur ta përkrahnin, sepse e dinë që përmes drejtësisë vjen dhe prosperiteti? A nuk mendon që dilema e popullit shqiptar (apo rus) nuk është mes xhepit dhe lirisë, por mes padrejtësisë dhe drejtësisë, mes të pamoralshems dhe të moralshmes. Sepse aty ky funksionon parimi “para ligjit të gjithë njësoj”, funksionon dhe parimi i mbushjes së xhepit sipas meritës dhe djersës.
2 Maj 2008 @ 5:12 pm
“…majmunet e vendit tone u joshen nga mbrapshtesia tjeter: te japin shembullin e popullit pa atdhe.” IK
Une do ta vazhdoja, te zhvillojne, me nder me thene, vendin, pa e dashur ate.
2 Maj 2008 @ 5:18 pm
Zoti lubonja , me pelqeu shkrimi juaj por per fat te keq me duket paksa kaotik sidomos ne konkluzion.
si e ka emrin ky sistemi i meposhtem, qe do te pasonte nga kapitalizmi anarkist :
2 Maj 2008 @ 5:21 pm
Sa peshk pa uje me duket Lubonja. Te kuptohemi, jo si ne.
Shkurtimisht: Sa per anarkist-liberal-demokrat.
Lubonja i madh dhe i vogel (shkruesi i artikullit) vazhdojne te ishin ne burg, edhe pas vdekjes se Enverit 1985, deri ne 1989-90 edhe me pas besoj, dhe kur doli i madhi Lubonje nga burgu, i dha doren Ramizit. N.q.s “rrebelimi” i tij e futi ne burg, liberalizmi i tij mbeti pa vizion, per te ngaterruarr sot nocionin e demokracis.
Rames se madh (Kristaq Rama) ju rrebelua Rama i riu, Edi, jo i detyruar si varianti i Lubonjes qe u deformua, Edi Rama perfaqesoj iden me rrebele per kohen pas 90-es dhe ne 2000-in e gjen ne edukimin kapitalist per pese vjet me radhe. Dhe sot eshte nje nga perfaqesuesit me demokrat te politikaneve ne krye, dhe Lubonja e klasifikon jo te Ri.
Lubonja, je shume anemik, dhe i vjeter te dedektosh te ren ne shqiperi.
megjitheate,
Uroj te gezosh vizionin e Rames!
2 Maj 2008 @ 5:52 pm
Dhe mua me habiti pak mbyllja e shkrimit me shpresen, t’a themi troç, G-99-iste. Prape, si ne shkrimin e pare, Lubonja e le konkluzionin te shkurter dhe te pashpjeguar. Mua me duket se ai nuk eshte ende gati ta mbeshtese plotesisht levizjen, nje drojtje qe s’eshte e habitshme ne tregun politik shqiptar.
Megjithate, eshte interesant fakti qe ky pakti i kushtetutes mes Rames e Berishes i jep G99 nje raison d’etre qe nuk ekzistonte me pare.
ThoughtPolice, megjithese ma solle ne maje te hundes tek komentet e atij shkrimit te pare, duhet te te falenderoj se nxite kete shkrimin e dyte nga Lubonja.
2 Maj 2008 @ 6:35 pm
Lubonja shtron tre dilema, se si Shqiperia mund te shkoje drejt liberal-demokracise dhe kapitalizmit, dhe te them te drejten, periudha apo kalimi nepermjet “kapitalizmit autoritar”, eshte me te vertete e rrezikshme. Nuk ka asnje garanci qe ne kushtet kur keta autoritare te shtypin te drejtat dhe lirite individuale dhe politike te njerezve, te kontrollojne median, kapitalin, deri edhe organizatat jo-qeveritare, vendi dhe njerezit te “ndergjegjesohen” apo te marrin fatet e tyre ne dore. Shembulli me i mire eshte Rusia sot, Putini eshte pronari i vertete i Rusise, ku nga President behet Kryeminister, ne vend te tij vendos nje buratin, shtyp oponentet politike, mediat etj. Sa do te zgjese kjo? askush nuk e di. Gjerat po perkeqesohen cdo dite e me shume. Putini mund te sundoje edhe me shume se paraardhesit e tij bolshevik, normalisht ndoshta jo fizikisht per shkaqe moshe, por si fryme dhe mentalitet qe e kalon tek pasuesi qe e perzgjedh Putini, e keshtu me rradhe.
Keto jane opinione te rrezikshme, relativisht, pasi Shqiperia eshte ndryshe nga Rusia qe e degraduar, e neperkembur gjate periudhes Jelcin, tani pervec rritjes ekonomike kerkon te arrije lavdine dhe peshen e dikurshme ne arenen nderkombetare. Putini pikerisht kete ka shfrytezuar dhe shfrytezon.
Shume diktatura ushtarake ne ameriken latine, kane qene te kesaj natyre, ka pasur kapitalizem me te gjithe elementet e tij, bile edhe rritje ekonomike.
Pinocheti ne Kili, zbatoi politika ekonomike neo-liberale, qe nga privatizimi i industrive dhe bankave, deri tek pensionet, ulja e taksave etj. Pra, kishte kapitalizem, por mungonte demokracia, lirite individuale dhe shoqerore, opozita shtypej etj.
Cila eshte zgjidhja? Se pari, nuk duhet portretizuar gjendja ne Shqiperi kaq e keqe dhe e pashprese qe e vetmja rruge per te pasur nje kapitalizem si vendet perendimore, eshte kalimi neper “kapitalizmin autoritar”, qe i ngjan nje tuneli, qe nuk dihet se ku te nxjerr. Personalisht, nuk jam edhe aq entuziast as per te rinjte qe si me shkop magjik do te zevendesojne drejtuesit politike aktuale dhe te bejne mrekullite (megjithese i perkas brezit te ri).
Zgjidhja eshte qe te perpiqemi qe sistemi te punoje, te perpiqemi qe sistemi politik dhe ekonomik qe ka Shqiperia te permiresohet. ” Qe te gjithe te jene te barabarte para ligjit”, sipermarres dhe qytetare te permiresohet dhe sigurisht kjo ndikon edhe tek “xhepat” e qytetareve. E para dhe themelorja eshte vota e lire e njerezve. Qytetaret te kene mundesine te ndeshkojne me vote ata qe nuk i qeverisin mire, abuzojne, vjedhin etj. Dhe nuk mund te thuhet qe kjo gje, megjithese me probleme, nuk ka funsionuar. Kemi rastin e fundit te Nanos. Gjithashtu, edhe shoqeria reagon shume me mire dhe me shume se ka reaguar ne te kaluaren. Per ta mbyllur kete pike, Shqiperia ka filluar bisedimet per anetaresim te plote ne Nato, eshte rruges per integrim ne BE, dhe nuk mund te paramendohen ide te tilla per “kapitalizem autoritar”, pasi edhe po te duam ne, nuk te lejojne ata zoterinjte e NATO-s dhe BE-se.
Nuk duhet te biem ne pozitat e komunisteve te pareformuar te Hysni Milloshit dhe te tjereve, apo te naiveve qe drejtojne emisione si “Fiks Fare”, qe bertasin, shajne, ankohen dhe gjejne dy hallexhi qe pasi i sugjestjonojne, presin gjithe lumturi pergjigjet e tyre per mjerimin qe nuk kaperdihet. Duke bere qe te kujtohet me nostagji dhe nota pozitive diktatura komuniste qe lame pas.
Penar, me nder qofsh, por ishte kontribut i perbashket…
2 Maj 2008 @ 6:43 pm
2 Maj 2008 @ 6:51 pm
po perpiqem te kujtoj se kush tjeter beri te njejten gje….hmmm
2 Maj 2008 @ 6:57 pm
Analogjia Shqiperi-Rusi me duket teper perverse per te shpjeguar Rrumapllen Sh.A. Ish-bujkroberit komuniste rusllave gjejne tek Putin nje figure mesianike qe i shkon shume per shtat botekuptimit te tyre mistik per boten.
Eshte e pafalshme per nje analist te beje analogjine Rusi-Shqiperi pa faktorizuar animusin e Shqiptareve.
2 Maj 2008 @ 6:59 pm
Keta lloj militantesh e “kacmyftarizojne” (te me fali ai qe po ja perdor kete shprehje) cdo teme.
Ai tjetri qe u be kryeminister, pasi kishte qene president, ndryshe nga Putini qe kaloi nga njeri pushtet tek tjetri, u be kryeminister pasi kishte qendruar 8 vite ne opozite dhe mori voten e qytetareve ne menyre te ndershme, dhe duke qene ne opozite nuk kishte mundesi te shtypte lirite dhe te drejtat e njerezve, te kontrollonte mediat etj., sic ben Putini.
Ju ka marre ne qafe Kaci ju.
2 Maj 2008 @ 7:54 pm
Se si dilet nga anarkia, e ka dhene ilacin Makiaveli 500 vjet perpara. Por kushti eshte princi te mos jete vec hajdut. Meqe kjo eshte lluks ne Shqiperi, nuk ka derman - tha.
2 Maj 2008 @ 8:04 pm
Ka or ka…mjafton nje ‘merger’ me Kosoven zhduken larvat.
2 Maj 2008 @ 8:12 pm
O i ziu ti! Paske njel 8 vjet pa koromane.