Ju flet “armiku”…
Tema mbi vetëvrasjet është e ligshtë…Do thosha se nuk e di pse e zgjodha, por në fakt e di. Ishte prej kohësh që matesha, për të kthyer një përgjigje, brenda takatit tim, në lidhje me atë që thuhet te “Peshku” për “gazetarinë shqiptare” dhe meqë i ra rasti, më duhet ta shkruaj pikërisht te pjesa që më bën të ndihem ligsht, “fajtorë me faj”, “i kapur në faj” dhe madje edhe “i gjykuar”… Por jo vetëm. Pasi për mua tentativat për të denoncuar, shfaqur skandalizimin, fyerjen apo treguar me gisht paaftësinë e gazetarëve, në një pjesë të mirë janë vetëm një soj predikimi nga “dega e thanës” e shkruhen rëndom duke u bazuar vetëm në njohjen e jashtme naive të medies.
Këto të fundit qoftë të rregulluara mbi një sarkazëm therëse apo të rrëfyera si histori personale, japin vetëm pamjen e një “gazetaruci”, i cili është fajtorë: pasi ne nuk na pëlqen raportimi, se raportimi ka gabime, se është i thatë, se ka shumë emocion, se nuk përputhet me bindjet tona mbi politikën apo të vërtetën, se është shkruar me gabime gramatike etj etj… As që mund të mendoj se do t’iu jap përgjigje të gjithëve dhe as që dua t’iu bind se kam të drejtë, apo të zë rolin e zërit dhe ndërgjegjes së kolegëve, për të fituar kështu mëshirën (të shfaqur shpesh herë) “mbi fatin e keq” tonin të të qenit gazetarë apo respektin mbi përpjekjet tona për të raportuar drejt…
Drejt e në temë
A ishte sarkazma në temën: “Lajmërim për të gjithë ata që planifikojnë të vetëvriten!!!”, një mënyrë e mirë për t’i dhënë një goditje të rëndë “medies së zezë shqiptare”?! Unë fillimisht mund të them që ajo ishte një mënyrë e mirë, për të na vënë të mendonim të paktën ne që e lexuam dhe rilexuam atë. Një mënyrë për të rishikuar vetveten dhe krahasuar forma të ndryshme të raportimit mbi vetëvrasjen. Duhet të bëj të qartë që ajo që po shkruaj nuk është një tentativë për justifikim personal apo kolektiv dhe as ka ndërmend të tregojë dhe nxjerrë zbuluar fajtorët nëse ka të tillë. A duhet raportuar vetëvrasja? Mjafton fakti të përmendesh se në vitin që shkoi Shqipëria kishte një numër dy herë më të lartë të krimit kundër vetes me pasojë vdekjen, se sa ai i vrasjeve, për të kuptuar se publikimi i informacioneve mbi vetëvrasjen dhe raportimi i rasteve është thuajse i pashmangshëm dhe madje mund të shikohet në mjaft raste si i nevojshëm.
I vënë para dëshmisë gjatë diskutimi se vetëvrasjet e thjeshta duheshin shmangur nga gazeta dhe në tërësi mediet, apo u duhej lënë sa më pak hapësirë, mu desh të verifikoja se çfarë ndodhte realisht në botën e “zhvilluar”, ku gazetarët mund t’i pranojmë si më me eksperiencë dhe sigurisht më të zotë. Rezultati: 74 mijë e më shumë artikuj përmendin fjalën vetëvrasje (suicide) në një kërkim në google.com/news vetëm në anglisht; qindra u përkasin atentateve kamikaze me dhjetëra viktima, dhe vetëm në faqen e parë gjenden 34 artikuj që i përkasin vetëvrasjeve në seri në një qytet të Uellsit dhe janë shkruar nga medie si BBC (më shumë se 6 artikuj të ndryshëm vetëvrasje në 2008) me një kod etik thuajse po aq të shenjtë sa bibla për të krishterët e mirë.
Një publikim i Media Wise Trust po në Britani në vitin 2006 me titull “Sensitive Coverage Saves Lives” (Raportimi i Mirë Shpëton Jetë), vëren se nuk mund të flitet për ndalim të publikimit të vetëvrasjeve, por për përmirësim të tyre “pa cënuar të drejtën e publikut për të qenë i informuar”. Dhe në këtë rast “zbulimi” ishte se Britania, megjithqë një nga vendet me gazetari të zhvilluar, ka thuajse të njëjtat forma të raportimit të vetëvrasjes.
E përditshmja Dejli Telegraf në një artikull të 6 shkurtit 2008 mbi 14 vetëvrasjet në një qytezë të Uellsit, raporton jo vetëm rastin, por edhe historitë e mëparshme. “Një adoleshente ka çuar në 14 numrin e viktimave të vetëvarur në një qytezë të Uellsit, ku 7 të rinj vendosën t’i jepnin fund jetës pas një pakti bizar vetëvrasjeje të lidhur në internet”, raporton Dejli Telegraf, ndërsa jep edhe detaje të formave të vetëvrasjeve apo rrethana të tipit “ai u vetëvra pasi ishte dehur dhe kaluar një krizë të rëndë pas ndarjes nga e dashura” apo të citojnë gjithashtu se vetëvrasja “u krye me një rrip”. E gjithë kjo ka pak ndryshime nga raportimet në Shqipëri, duke përjashtuar këtu një vlerësim të anës gazetareske, që do të përfshinte mënyrën e formimit të hyrjes, 5 pyetjet e të tjera detaje, gjykimi i të cilave sidoqoftë mbetet në një terren subjektiv dhe përcakton vetëm faktin nëse na pëlqen apo jo shkrimi qoftë ky një histori e kuqe/ e zezë/ apo portokalli.
Pak ndryshim ka kjo me SHBA ku Los Anxhelos Tajms e 14 janar 2008 shkruan: “Greg Smith vrau veten me një “shotgun” pasi gjyshi e rrahu me alumin, pasi nuk ja kishte përgatitur siç duhet shtratin”. Raporte të ngjashme me një kërkim të thjeshtë gjen në Nju Jork Times, Uashington Post dhe pa asnjë dyshim edhe në mediet që nuk shkruajnë dhe raportojnë në anglisht. Madje diku në ueb gjen edhe gazetarë që “ankohen” mbi qëndrimin që mbahet ndaj raportimit të vetëvrasjeve… Sidoqoftë kur në BBC gjen tituj si “Modelja vret veten “për tu bashkuar me të fejuarin” dhe artikuj me po aq radhë dhe po të njëjtën gjatësi sa në një media shqiptare, është e kotë të krahasosh “ndjeshmërinë” me gazeta lokale apo tabloide të cilido vendi qofshin, ku sensacione të tipit “Konteja e vetëvrasjeve” i bëjnë të duket shumë të butë edhe do tituj të ashpër të të përditshmeve shqiptare.
Atëherë ku qëndron problemi?
A e justifikon e gjithë kjo tablo e zymtë ndërkombëtare, që fillon me publikimin e rasteve kamikaze, për të vijuar me vetëvrasjet në seri, vetëhelmimet për dashuri e të tjera si këto, mënyrën se si raportohet në Shqipëri mbi këto raste? Pasi lexon se dhjetra studime, që vijojnë prej viteve 70 e ndoshta edhe më herët duke ndalur te ai i Media Wise Trust i 2006-tës, që flasin për “copy-cat suicide”(vetëvrasje imituese), nuk mund të jesh as i qetë as në paqe me veten dhe në mënyrë kategorike nuk mund të justifikosh çfarëdolloj raportimi që mund të shtyjë persona “në prag rreziku” apo adoleshentë t’i japin fund jetës. E si mund të zgjidhjet kjo, pa cenuar në një formë apo një tjetër të drejtën për të qenë i informuar? Pasi më rezulton se raportimi i vetëvrasjes (i bërë në formën e duhur) , mund të ndihmojë në shpëtimin e jetëve të tjera duke vënë në alarm autoritet, të rrisë ndjeshmërinë publike ndaj problemi, të rrisë ndjeshmërinë ndaj rasteve të depresionit dhe kujdesin ndaj personave me probleme, të rrisë ndjeshmërinë dhe të pjellë reagim ndaj asaj apo atij shkaku që sjell vetëvrasjen (dhuna seksuale/ sëmundje/ dhuna në familje/ varfëria dhe problemet ekonomik etj).
Por si mund të raportohet në mënyrë të duhur një vetëvrasje? Britania në sajë të këmbënguljes së organizatave jo-qeveritare dhe një bashkëpunimi me shoqatat e gazetarëve, përfshinë në kodin e tyre të etikës edhe një paragraf mbi mbulimin e vetëvrasjeve. Për herë të parë kjo u bë në vitin 2006. Kodi i praktikës ( e gjeni në mediawise.org.uk) përmban tani edhe pikën: “5.ii. Kur raportohen vetëvrasjet, duhet pasur kujdes në përdorimin e detajeve të tepërta mbi metodën e përdorur”. Është pikërisht kjo ajo që duket ndikon drejt për drejt në imitimin. Nxitja për të shkuar drejt këtij kodi të ri u mor pas publikimit në tre media (Tajms, Sun dhe The Ivning Standard) të fotos së një gruaje të vetëvarur. Sipas organizatorëve të një studimi që përcaktoi edhe ndryshimin në kod dhe shefit të Komitetit të Kodit Les Hinton, kjo është një përpjekje për të minimizuar mundësinë e imitimit të një vetëvrasje. Megjithatë le të kthehemi në Shqipëri, ku ka gjithashtu një kod të ri etike. Sigurisht ai përfshin një pjesë të mirë të eksperiencës botërore, duke lënë pastaj në dorë të redaksive diskutimin dhe vendosjen për raste specifike që prej këtu mund të përdoren si precedent. Veç deri më tani nuk di qoftë edhe një medie (të paktën të shkruar) që të ketë apo të shpërndajë për gazetarët e saj Kodin e Etikës. Përveç një të përditshmeje, asnjë tjetër nuk disponon një kod redaksional të bazuar mbi këtë dhe të përmirësuar në punë e sipër. Asnjë herë (gjatë kohës 5 vjeçare të punës sime) nuk mbaj mend që diskutimet etike të një rasti të jenë përdorur si precedentë, madje përkundrazi në mjaft raste vendimet brenda një redaksie janë kontradiktore, duke filluar nga publikimi i emrit apo të dhënave identifikuese të një viktime të dhunës, deri të të vdekurit për shkak të overdozës (emrat e të cilëve nuk duhet të publikohen, pasi kjo i sjell probleme familjes. Për të shënuar është fakti që diskutimet etike hapen në pjesën më të madhe nga gazetarët dhe injorohen nga shefat që përgjithësisht kërkojnë të shkruhet gjithçka)…
Nuk do të përmend emra mediesh për të mos e kthyer këtë në një debat mbi atë redaksi, por nuk kanë kaluar as dy ditë kur një TV publikoi emrin e një të vdekuri nga overdoza dhe po ai TV publikonte sot të dhëna mbi dhjetëra të vdekur nga overdoza (realisht statistikat nuk kanë treguar asnjëherë një numër më të madh se 7-8 raste). Apo intervista e një gruaje që denonconte dhunimin seksual të së bijës nga babai dhe fakti që ajo shfaqej me emër për tu shoqëruar nga shfaqja me emër dhe foto e të dyshuarit si dhunues thuajse në të gjitha mediet. Kodi i Etikës në Shqipëri nuk e përmban përcaktimin mbi vetëvrasjet, sidoqoftë kjo do të ishte një shtesë e mirë dhe mjaft e lehtë, nëse përsëpari ky kod do ishte i “zbatueshëm”. Në fakt ai ndodhet në rangun e “letrave qesharake”, si ligji për duhanin dhe zor se gjen gazetarë që i adresohen atij për të marrë një vendim mbi raste të dyshimta.
Një raport i Institutit Shqiptar të Medias* i vitit të kaluar ndër të rrallët që mund të gjenden kritikon detajet në raportim, ndërhyrjen në jetën private dhe publikimin e fotove në rastet e vetëvrasjeve. Gabime që megjithëse e kam të vështirë të gjykoj veten duket se i kam bërë. Sidoqoftë ajo që e ndan këtë raport ashtu si kodin, nga i ngjashmi i tij në Britani apo diku tjetër është fakti që ai nuk është bërë publik në asnjë redaksi dhe i vetmi kontakt me të është kërkimi në internet. Përveç kësaj, përkundër asaj që ndodh gjetkë, asnjë nga Shoqatat e Gazetarëve dhe asnjë nga redaksitë që parimisht kanë rënë dakord me kodin e etikës, nuk ka marrë mundimin të reagojë qoftë edhe një herë të vetme mbi shkeljet e kodit apo mbi raporte të kësaj natyre. Kjo nuk do të ishte problem sikur vetëvrasjet në Shqipëri të mos përsëriteshin. Vetëm fakti që kishim 2 vetëdjegie dhe 1 tentativë të ngjashme në muajt e fundit të vitit të kaluar, të lënë të kuptosh se ka imitim dhe se ka ndikuar transmetimi në TV, me pamje mjaft të rënda të rastit të parë (dy të tjerët erdhën menjëherë pas tij). (Unë mund t’iu them që edhe pse e konsideroj veten pa depresion, që të shikuarit e atyre pamjeve më bëri të kisha në duar erën e benzinës). Pra konkretisht problemi në Shqipëri nuk qëndron në mënyrën e raportim, që përngjan me atë të vendeve të tjera, por në mungesën e një force që do të vinte në lëvizje dhe njëkohësisht do të tentonte drejt përmirësimit të këtij raportimi dhe të tjerëve të ngjashëm si ai, duke synuar gjithmonë minimizimin e mundësisë që puna për informim të kthehet në “vrasje”.
Kur them “vrasje” nuk tentoj të jem i ashpër as me veten as me kolegët, por ndoshta thjeshtë të tërheq vëmendjen qoftë edhe të vetes për të qenë natyrisht më i kujdesshëm në raste të ngjashme. Pasi e vërteta edhe pse jo vetëm shqiptare është ashtu siç thuhet në raportin e Institutit Shqiptarë të Medias: “…raportimi i këtyre rasteve, të cilat kanë qenë të shpeshta kohët e fundit në vend, është një gjyq i madh mbi nivelin etik të gazetarisë dhe medies”.
Epilog (Me shpresë për të vazhduar)
Nga ana tjetër sado përshtypje të hidhur t’iu lërë një raportim mediatik, përpiquni të jeni të kujdesshëm. Duhet të keni të qartë njëherë e mirë që ashtu si ju gazetarët janë të llojit Homo Sapiens, me të njëjtat prirje keqardhje dhe neverie si ju dhe askush prej tyre nuk raporton me dëshirë nga një vend dhune. Sipas raportit të sipër cituar të Institutit të Medias, pjesa më e madhe e raportimeve mbi vetëvrasjet janë emocionale dhe gjithashtu prekin publikun. Unë mund t’iu flas me orë të tëra për nyjën që të mblidhet në grykë në raste të ngjashme dhe sasinë e cigareve që mund të konsumosh, por sigurisht kjo është diçka përtej vëmendjes së shkrimit. Duke qenë se janë njerëz, gazetarët janë po aq të prirur të bëjnë gabime dhe të mos i dimë të gjitha, po aq sa ju në profesionet dhe punët tuaja dhe nuk besoj se ka ndonjë prevalencë më të madhe gabimi dhe mos dije në rastin e reporterëve. Ashtu siç nuk besoj se sarkazma dhe tallja në temën (veç faktit që ajo përsërit gabimet etike në trajtimin e vetëvrasjes) e përmendur në fillim është një mënyrë e mirë për të na treguar se e kemi gabim. Dhe as që mund të mendohet se ajo është pjesë e karakterit të ndonjërit prej nesh apo aq më keq redaksish të tëra, që bëhen pre ofendimesh “të zjarrta”, qoftë për një gabim drejtshkrimorë apo qoftë sepse kot ashtu mendimet e tij nuk përputhen me atë të gazetarit. (Çdo ndodhte me peshkun nëse të gjithë atyre me mendim të kundërt do tu drejtoheshim me Idiot).
Mendoj që ky artikull është i paplotë. Ashtu siç do ishte i paplotë cilido shkrim mbi gazetarinë shqiptare. Media në Shqipëri vuan nga pabesueshmëria, mungesa e etikës, paaftësia, mungesa e stafeve dhe shumë probleme të tjera. Por ajo vuan edhe nga një shoqëri e mësuar me propagandë, militantizëm, një shoqëri e pamësuar me “fjalën e lirë”, një shoqëri që tenton në mënyrë të vazhdueshme të censurojë, blejë, shantazhojë dhe bëjë presion. Media është e pushtuar prej ndikimesh e interesash të padrejta dhe “liria” në faqet e gazetës është një ëndërr që për së pari vuhet nga gazetarët. Do të ishte e nevojshme të trajtoheshin ndoshta të gjitha këto soj e soj problemesh, për të pasur në fund një pamje të qartë, mbi atë që na shkakton revoltën sa herë hapim gazetën…
Shenime
http://news.google.com/news?hl=en&um=1&tab=wn&q=suicide&ie=UTF- (www.institutemedia.org/documenta/Self-reg%202.pdf)
http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/02/05/AR2008020503046.html
http://www.news.com.au/dailytelegraph/story/0,22049,23168326-5006003,00.html
7 February 2008 @ 11:45 am
armik, ditto!
7 February 2008 @ 12:24 pm
Dear enemy,
Qe gazetaret jane homo sapiens nuk e veme ne dyshim, por ky grupim permbledh qe te Einstein-i deri te Gezim kulufi.
Kishte nje kronike dje ne Top Channel per ate vajzen qe e ka perdhunuar sistematikisht i jati. Me emra e mbiemra, me fis e xhaxhallare e daja, me pamje filmike me fytyra. Epo kjo o lum miku mua nuk me shkon poshte as me uje as me cola. Nje familje pasi i eshte shkaterruar jeta, ti (dmth Gazetarja e topit) i heq dhe te drejten qe te iki ne nje fshat tjeter nja 100 km larg ku mbase nuk e njeh njeri. Kjo s’ka te beje me interesat i dashur Krasta, eshte puro IDIOTESI e gazetares
7 February 2008 @ 3:23 pm
Kraste, je cun me seder, me pelqeve. Kur te besh vazhdimin, shife edhe nje here epilogun. Me vjen mire qe tregohesh i ndjeshem ndaj mllefit te publikut drejt gazetarise, por mos e tepro me kete ndjeshmeri, e zgjodhe vete te humbisje “fjalen e lire”, mund te zgjedhesh vete t’a rigjesh, dhe bashke me kete, ke ne dore edhe reagimin e publikut ndaj nje ceshtje kaq te ndjeshme sa gazetaria.
Dhe shife me me vemendje kete punen e ndjeshmerise edhe tek vetvrasjet. Per te marre nje shembull krejt banal, ti thua:
“Një publikim i Media Wise Trust po në Britani në vitin 2006 me titull “Sensitive Coverage Saves Lives” (Raportimi i Mirë Shpëton Jetë), vëren se nuk mund të flitet për ndalim të publikimit të vetëvrasjeve, por për përmirësim të tyre “pa cënuar të drejtën e publikut për të qenë i informuar”. Dhe në këtë rast “zbulimi” ishte se Britania, megjithqë një nga vendet me gazetari të zhvilluar, ka thuajse të njëjtat forma të raportimit të vetëvrasjes.”
Raportimi me i mire, eshte me i keq se nje raportim i ndjeshem. Vetem lapsusi ne perkthim, tregon qe gazetaria shqiptare udhehiqet nga nje raportim i mire ne lidhje me ceshtjen, por jo nga nje raportim i ndjeshem. Ndjeshmeria hyn ne nje kod vlerash i cili eshte shume i ndryshem nga nje kod vlerash me aks i mire/i keq. Raportim i mire eshte ai raportim qe e jep te plote dhe te gjere informacionin, dhe do ishte i vlefshem ne fushen e politikes. Ndersa nje raportim i ndjeshem e ruan publikun, jo i gjithe informacioni jepet, madje edhe takti eshte veshtire te perdoret, sepse ka lloj lloj lexuesish.
Ku eshte ngritur zeri per kete shqyrtimin e kodit? Shpresoj te mos mbetet vetem tek peshku ky debat, por te qarkulloje neper gazetare, me vullnetin qe kodi te institucionalizohet.
7 February 2008 @ 3:31 pm
Qe mos harroj, kujdes edhe nga e drejta per t’u informuar. Publiku ka te drejte te informohet per ceshtje publike, civike, qytetare, politike, etj. Nuk shoh ndonje te drejte qe publiku te informohet per ceshtje private. Me shume se te drejte te publikut per t’u informuar, ne dilemen e Media Wise Trust, shoh nje te drejte te medias per te bere publike ceshtje private, ceshtje ne te cilat aneksohet edhe vetvrasja.
7 February 2008 @ 3:45 pm
I dashur armik,
Spjegimi yt eshte pikerisht i tille; “i dashur” dhe “armik”.
Krasta,
Raportimet e BBC-se nuk kane kurre frymen, gjuhen, minutazhin dhe amatorizmin e sensacionit qe gjendet ne perhapjen e te zezes kronike ne Shqiperi.
Po t’i rrish menjane eksperiences pa shtyse te brendshme ne perfshirjen disa vjecare te te zierit brenda kazanit te zi, do te shohesh se ti vete do te jesh i pari qe nje prurje kaq te perkushtuar, argumentuese, krahasuese dhe alternative-dhenese, do ta besh per nje mije e nje argumenta qe e kundershtojne deshiren dhe rebelimin e kuptueshem qe ndjehet per sulmet dhe vete-sulmet ndaj reportereve ne Shqiperi.
P.s. Faleminderit per ndikimin e te parit edhe nga pikeveshtrime te tjera!
7 February 2008 @ 3:58 pm
ditto me ato qe thote luliani.
Kraste, behet fjale per “Sensitive Coverage Saves Lives”, qe duhet perkthyer “raportim i ndjeshem”. Edhe ne biseden qe zhvilluam me T. Sokolaj ne temen tjeter u ndalem pikerisht tek ndjeshmeria ne raportim. E sidoqofte, keto shembujt e referencat nga media boterore jane te panevojshme, sepse media boterore eshte e infektuar me lloj lloj problemesh. E ndoshta ne shumicen e rasteve eshte shembull i asaj qe NUK duhet te bejme me median.
Ti nese ulesh te shkruash ne vend se te na biesh shembuj te tjere te keqinj pse nuk mundoesh te argumentosh meritat e nje lajmi te detajuar mbi vetevrasjen e filan te ndjeri qe nuk eshte as person publik. Ne nuk jemi te bindur se “kablli elektrik” perben element per tu perfshire ne “te drejten e publikut per informim”. E drejta per informim lidhet ngushte me interesin publik, por c’interes ka publiku te dije kaq shume? Ketu pergjigja mungon.
Kraste. Nuk e ve ne dyshim qe puna juaj eshte e veshtire dhe as integritetin tend, apo te askujt si gazetar. Kam shume respekt. Nese ngrejme ceshtje, dhe probleme, kjo nuk eshte per t’ju renduar. E ngrejme sepse mund te riparohet lehte. Ketu nuk mplekesen interesa ekonomiko-politike, ato vijat e mallkuara redaksionale etj etj…i dime keto - jane kryqi juaj, por ketu behet fjale vetem per te treguar ca me teper ndjeshmeri, me keto temat e vrasje vetevrasjeve. Se po behet problem, keto shkrime dhe reagimet jane evidenca.
Te pershendes.
7 February 2008 @ 4:17 pm
Krasta ka te drejte ne ato qe thote! Nuk po mbaj tani qendrim ne anen e tij per shkak se bej dhe une te njejten pune, por sepse shikoj nje qasje te pjesemarresve ne diskutim me te cilen nuk jam fort dakord.
Zoterinj, une uroj te mos ndodhe, vertet te mos ndodhe, por artikulli qe moret per shembull ne temen tjeter, nuk shkaktoi ndonje ndikim nxites, imitim apo te tilla si keto. Me mirekuptoni ne kete qe po them, nuk po tregohem i pandjeshem me kete shembull, madje po e shpreh pa ndonje deshire te madhe, por diskutimi mori te tilla permasa saqe u be fakt i kryer sikur pati nxitje apo ndikim ne imitim te veprimeve te pershkruara aty. Dhe mire u be ne fakt se mbase po mundemi te parandalojme qe gjeta te ketilla te mos ndodhin ne te ardhmen.
Edhe njehere lutem qe “imitimi” apo “nxitja” te mos ndodhe, sepse atehere vertet do ta ndieja veten shume keq!
Tani ceshtja eshte se askush ketu nuk ka monopolin e te vertetes. Askush ketu nuk mundet te thote saktesisht se perse u kushtohet kaq vemendje vetevrasjeve ne mediat shqiptare, perse trajtohen ne kete menyre e te tilla si keto. Kjo, pra raportimi mbi keto raste eshte nje proces njerezor dhe si i tille do te kete gabime, teprime, pasaktesi apo hollesira te panevojshme. Sa interes publik kane hollesite e nje vetevrasjeje une nuk di te them, por mendoj se nuke ste me vend qe kjo sipas medimit tim vjen prej nje “tradite” qe nuk e di nga dhe kur ka ardhur ne median shqiptare me te cilen une nuk jam fare dakord. Mendoj se raportimet difektoze te kesaj natyre, do te vazhdojne per sa kohe qe ne median shqiptare, gjithcka publikohet nuk lexohet ne sens redaktimi dhe reduktimi nga te pakten tre persona te ndryshem nga autori, qe une po i quaj “bord editimi” apo “grup redaktimi”. Harrojeni se kjo do te ndodhe zoterinj, mediat shqiptare kane mangesi ne staf ne funskione dhe detyra shume me te nevojshme sesa kaq. Tani qe mundet te jete i kujdesshem edhe nje autor-redaktor-reporter i vetem me keto raste, une jam shume dakord! Por prape “raportimin me ndjeshmeri” nuk e konsideroj shpetim, sepse edhe njdeshmeria eshte e ndryshme ne njerez e rrethana te ndryshme. Gjithsesi une besoj dhe uroj qe keto diskutimet tona ketu te bien ne sy te sa me shume gazetareve ne menyre qe ne ndergjegjen e tyre te shikohet edhe “kendveshtrimi tjeter” kunder te cilit shfaqemi une dhe Krasta apo ndonje tjeter ketu.
7 February 2008 @ 5:39 pm
Self
Dear friend
Pikerishte ketu me qendro… Jane veprimet etike ose jo te Ajnshtajnit (Psh neshkrimi i letres qe i dha nismen armatimit atomik, prej te cilit edhe sot druhemi qe eshte sipas meje nje gabim… Dhe fakti qe me pas ai u pendua. Pune ndergjegje them une) Sigurisht gazetaret nuk kane asnje lidhje dhe jane te pakrahasueshem me Ajnshtajnin Gjeni…
Ceshtja e dyte i dashur Mik ceshtja e Topit.. Ndajm krejt te njejtin mendim.. Madje une se kaperdij dot as me raki as me brume… Pikerisht per kete e kam shenuar ne shkrim: “Apo intervista e një gruaje që denonconte dhunimin seksual të së bijës nga babai dhe fakti që ajo shfaqej me emër për tu shoqëruar nga shfaqja me emër dhe foto e të dyshuarit si dhunues thuajse në të gjitha mediet.” Megjithese ideja e shkrimit kishte ne teme vetevrasjen dhe u mundova te mos zgjatem ketu… Ndoshta nje here tjeter te tregoj cfare mendoj per kete…
7 February 2008 @ 6:24 pm
Jam mjaft dakord me Krasten ne shume pike, dhe natyrisht “humori i zi ” me te cilen u paraqit tema per te cilen po flasim mund te linte per te deshiruar, por kjo varet nga ndjeshmeria e individit, keshtu qe me mire te mos flasim per te.
Besoj se detyra e nje gazetari eshte akoma ajo qe te japi lajmet ne menyre te ftohte, logjike. Se ne çfare faqe do botohet pastaj besoj se nuk e vendosi ai por kryeredaktori apo drejtori dhe mbi te gjithe TREGU! Te kapesh gazetarin qe eshte vetem zinxhiri i fundit nuk eshte shume e drejte duke qene se vendos TREGU. Por meqe askush s’mund te kapet me lexuesit e ke-puthi-ajo e ke-kapi-ky kapemi gati kot me punetoret e lajmit. Informacioni i “lire” ne atdhe ka probleme te tjera me te rendesishme se sa ky.
7 February 2008 @ 6:52 pm
“Informacioni i “lire” ne atdhe ka probleme te tjera me te rendesishme se sa ky.”
E para punes nuk po flasim per ke puthi njeri e ke puthi tjetri por per vetvrasjen. Nuk besoj te kete keqkuptime ne kete pike, apo jo.
Ekziston nje rryme mendimi i lidhur ngushte dhe ne perplasje me Ajnshtajnin, me qe doli muhabeti edhe ketu, qe i qendron tezes se vezhguesi behet aktor ne nje event. Keshtu psh, lajmi se Shqiperia eshte pranuar ne Nato, i paraprin eventit duke influencuar ne formen apo kohezgjatjen qe ky event te ndodhe.
Duke qene se media e ka kete status aktori, i cili vjen per shkak te vezhgimit (vezhgimi nxit performancen), atehere media mund te luaj nje rol te rendesishem pozitiv ne problemin e vetvrasjes.
T.Sokolaj thote: “Por prape “raportimin me ndjeshmeri” nuk e konsideroj shpetim, sepse edhe njdeshmeria eshte e ndryshme ne njerez e rrethana te ndryshme.”
Nuk mendon, perkundrazi, se duke qene se njerez te ndryshem kane ndjeshmeri te ndryshme ne rrethana te ndryshme, pra duke qene se ekziston nje vertikalitet ndjeshmerie, atehere duhet qe media te orientohet pikerisht ndaj raportimit me ndjeshmeri?
Shenim: Ka eshte nje poet turk, qe kthehet nga mergimi ne Gjermani, dhe shkon ne nje qyteze ne veri te Turqise, ku ka plasur nje epidemi vetvrasjesh, dhe ku ndeshet me pronarin e gazetes lokale, i cili i qendron pikerisht tezes se media e mire eshte ajo qe shkruan per eventin qe para se eventi te ndodhi, gje qe ne nje fare menyre eshte ekstrem i tezes se vezhgimi nxit performancen. Pak a shume kjo eshte Bora e Orhan Pamukut. Pjesa eshte artistike, keshtu qe konkluzionet jane te lexuesit, por duket se nje prej konkluzioneve eshte se media eshte aktor i fuqishem ne krijimin e realiteteve dhe ne mbajtjen e realitetit ne nje pozicion te deshiruar.
7 February 2008 @ 7:20 pm
Natyrisht Lulian qe media krijon edhe shtyp, ngre parti dhe nese do i ul ato. Propaganda eshte e tmerrshme, por ketu spo flasim per kete duke qene se vetvrasja ne fjale mund te ndryshoje pak. Une po them
1-mos i masakrojme ata gazetare qe ne shqiperi si kudo bejne punen e tyre per pasion e me dashuri, duke bere nje diskutim te pergjithshem mbi median.
2- media duhet te mbijetoje ne treg ndaj shpesh i ofron tregut ate qe ky kerkon. eshe shume e thjeshte tja hedhesh fajin vetem gazetarit, duhet te kerkojme edhe fajin tone si lexues.
7 February 2008 @ 8:46 pm
lulian kodra!
E konsideroj shume te vlefshem komentin tuaj, duke e pare ne disa kendveshtrime. Keni te drejte kur thoni se permes vezhgimit, media, apo gazetari ne njefare forme behet aktor ne subjektin qe percjell. Mua nuk me pengon aspak fakti se ju keni nje kendveshtrim ndryshe nga une, per te thene se komenti juaj vlen. Me keni cituar ketu: T.Sokolaj thote: “Por prape “raportimin me ndjeshmeri” nuk e konsideroj shpetim, sepse edhe njdeshmeria eshte e ndryshme ne njerez e rrethana te ndryshme.”
Pastaj keni shruar pyetjen:
Nuk mendon, perkundrazi, se duke qene se njerez te ndryshem kane ndjeshmeri te ndryshme ne rrethana te ndryshme, pra duke qene se ekziston nje vertikalitet ndjeshmerie, atehere duhet qe media te orientohet pikerisht ndaj raportimit me ndjeshmeri?
Jam dakord me gjithcka thoni lidhur me ndjeshmerine vertikale, por me duket kemi pikepamje te ndryshme lidhur me ndjeshmerine. Une kisha folur per ndjeshmerine ne kuptimin qe njerez jemi dhe ngjarje te tilla na prekin emocionalisht duke na bere te harrojme ndonje gje, te gabojme diku apo te shprehemi ne menyre te manget apo te tepert gjekundi tjeter. Kjo qe ndjeshmeria qe une e shikoja me “syza te erreta” e cila gjithsesi eshte e pashmangshme sepse njerez jemi.
Ndersa lidhur me kendveshtrimin qe keni, per ndjeshmerine dhe per orientimin e medias drejt raportimit me ndjeshmeri, jam dakord. Media duhet te orientohet drejt raportimit me ndjeshmeri, por jo drejt asaj ndjeshmerise qe te turbullon. Do te ishte pozitive mendoj, ajo ndjeshmeria qe do te na bente ne mendonim “kjo eshte nje ngjarje qe duhet trajtuar me kujdes, kjo ngjarje jo vetem informon por edhe ndikon, kete rrethane nuk duhet ta publikoj, ky fakt nuk i intereson lexuesit, e te tjera si keto”.
8 February 2008 @ 1:17 am
“Një publikim i Media Wise Trust po në Britani në vitin 2006 me titull “Sensitive Coverage Saves Lives” (Raportimi i Mirë Shpëton Jetë)” Lulian dhe Blendi faleminderit qe e kapet lapsusin… Por kur kam shkruar “i mire”, ka pasur ne mend jo raportimin e sakte dhe te forte, por pikerisht ndjeshmerine, nuk e mbakam mend pse e kam bere mire edhe pse ben mu qe eshte ndjeshmëri. Nejse fjala “mire” aty nenkupton te Miren shpetimin e jeteve, pra nuk e kam pasur ne sesin “Lajm i keq lajm i mire”…
Besoja se e kisha thene qe jam krejt kunder kabllit elektrik apo litarit dhe kunder çdo detaji mjaft te dukshem qe mund te sherbente per perseritje apo imitim… ke dicka ne fund te shkrimit…
Nga ana tjeter T-red shembujt nuk sherbejne per te bere nje krahasim apo vene ne kandar BBC dhe x tv shqiptare (pune qe nuk behet), por per te paraqitur nje pamje te përgjithshme dhe menyren si e kane rregulluar kete problem Britaniket, kjo nga nje ane dhe gjithashtu per te bere te mundur qe te mos veprojm me gazetarine si ne në rastin e vetevrasjes, duke u marre me raste dhe detaje, por te merremi me fenomenin i cili eshte nderkombetar edhe i BBC, dhe pikerisht duke e trajtuar (besoj une) ne kete menyre ia dalim te mbajme larg konfliktin qe na ben “armiq” ne vend qe te ishim pale per te korrigjuar sa mundemi me mire…
Sa per qendrimin tim ndaj “te zezes”, te jesh e bindur qe eshte mjaft i ashper… nuk do ta masja me ty, duke e ditur qe i shikon gjerat ne nje kend me te gjere dhe me me pak pengesa se i imi dhe sigurisht e respektoj veçanërisht ate qe thua … Nga ana tjeter nuk kam pasur kohet te shkruaj me gjate per te zezen edhe kaq eshte shume e gjate kete here…
Lulian ne nje fare menyre jam dakord me ate qe thua… ne komentin e trete… mbi informacionin e lire, ndikimin e medias… dhe nuk eshte se ndryshojme shume bashke ne mendim…
Nga ana tjeter sic e kam thene edhe te komenti i pare te tema shtyse, mjaft here publikimi i zi (jo ne rasti e vetëvrasjes) arrin te ndergjegjesoje boten dhe ktheje rroten e historise… Fakt i afert per ne eshte Raçaku apo pamjet e Kosoves qe cuan normalisht bashke me shume faktore te tjere drejt clirimit dhe shpetimit te mijera jeteve… Kjo u be duke shfaqur qofte edhe si propagande pamje qe realisht nuk mund te quhen etike… Sidoqofte duhet te pranoj qe media shqiptare nuk e ofron deri me tash nje sherbim te tille… Ne rastet e pakta te suksesit… (dergimin per kurim te te semureve pa mundesi, apo marrjen e masave per te shmang tragjeti) trajtimi eshte i cunget joprofesional dhe përfundon me arrogance e rrahje gjoksi… Sic thashe ideja e artikullit eshte krejt tjeter, përtej justifikimit, edhe pse ne ca raste si ke epilogu tenton te tregoje dhembet, ne fakt eshte ideja e nje paraqitje komplekse te situates, qe debatet te mos mbyllen me “idiotet e medias” apo me shpallje fajtoresh dhe ndarje frontesh… Jemi thuajse te gjithe ne kazan (grope), prej nga duhet te nxjerrim veten…
Blendi thote:
“Kraste. Nuk e ve ne dyshim qe puna juaj eshte e veshtire dhe as integritetin tend, apo te askujt si gazetar.”
Blendi jeni nje grup njerëzish te peshku (nuk po fus emra se do harroj ndonje) qe nuk ofendoni edhe kur jeni te ashper… Te pakten jo mua.. Sado radikale qe jeni ne komente dhe sado te mos jem dakort rralle “shpetoj” pa mesuar “edhe me perdhune” ndonje te re nga ju… Mjafton fakti qe ketu ndërmerret nje diskutim i tille per t’iu pershendetur
Inati im me shume i shkon pjeses se pandërgjegjshme… asaj qe nuk shkon përtej etiketimeve, sigurisht dhe ata kane ndonjehere te drejte… Por prej tyre kërkohet ne kete rast njefaresoj mirëkuptimi…
8 February 2008 @ 4:55 am
Kraste e nerume!
:)
Bejeni,nuk ka sgje te keqe .Eshte nje nga problemet qe nepermjet statistikave mund te nxjerre probleme te mprehta….
Pyetja ime qendron?
A i kemi kushtet per tu krahasuar me kaq MADHESHTI me shtypin e huaj?
A jemi ne ai teritor ku s’mund te mbulohet me korespondence kur thone qe Memedhembja eshte aq e madhe sa qe kur Fend ne Konispol era ndiehet ne Vermosh??????? Dhe i gjithe ky problem dashka te marre faqe Gazetash???Them qe Jo!
Eshte nje maniere e huazuar pa asnje rendiment ne Mememdhembje perjashtuar nonje turullosje sot per sot e nje kureshti te semure qe mund te shkaktoje.
Sot nuk eshte koha e “M.LESKOS”…
Tani per tani mendoj se do ishte e mjaftushme ne rubrike njoftime…ndoshta edhe me raporte statistikore e ndonje analize ne se ka vend pas nje 6 mujori a me gjate apo raste flagrante qe prekin nje krahine a teritor te gjere me gjindje (sidomos)ekonomike te peraferta, apo( nuk ma nxe goja) pasoja te deshperuara te nje rinie….pa libreze pensioni ???????
Ne se dikush e koncepton shtypin(gazeten) vetem e vetem mjet informimi per mua them se shembullin me te shkelqyer pa u lodhur fare kini gazetat “METRO” qe jepen falas ne NY. Do na shpetoni edhe nga analistet…..e tregimaxhijte…. :).
Mire beni qe tentoni te shkoni tek TE MEDHAJAT e BOTES..Po shihni e merrni shembell edhe nga te tjerat se kini KOHE per aq LART…
8 February 2008 @ 7:25 am
Shiko, per mua ceshtja mund te shtrohet edhe keshtu. A eshte shume larg mendsh, qe media te marri nje qendrim krejt radikal ne lidhje me ceshtjen e vetvrasjeve, e cila eshte nje ceshtje delikate, e cila kerkon ekspertize, dhe te mos e kete me kete kronike fare? A hyn kronika e vetvrasjes ne te drejten e publikut per t’u informuar? Ne qofte se fenomeni eshte i nje shkalle te larte, a e ka media eksperiencen e duhur per t’a trajtuar kete ceshtje? A ekziston fare ndonje gje pozitive ne kroniken e vetvrasjes? Sa do me ndjeshmeri te behet raporti, mos ndoshta media funksionon si kanal i perhapjes se fenomenit?
Keto pyetje kane te bejne me kroniken e rasteve individuale te vetvrasjes, dhe jo me nje ekspertize te fenomenit ne pergjithesi. Por edhe keshtu ka nje qorrsokak, sepse duke i trajtuar rastet e vecanta si fenomen i pergjithshem mund te behet gabim.
8 February 2008 @ 7:52 am
Ketu ne Toronto sistemi i metrose perdoret shpesh per vetevrasje. Askujt nuk i thuhet asgje. Asnjehere nuk kam lexuar ne nje gazete nacionale, provinciale, apo qytetese te jete permendur ndonje rast i vecante, pervec ndoshta atyre ku kemi te bejme me vrasje-vetevrasje.
Sapo pashe ne balkanweb ‘lajmin’ se nje 16 vjecar ne nje fshat te Korces paskesh vrare veten nga varferia. 5 min mbulim, me filmim te mjeresh qe mbanin zi.
Te tilla gjera mbulojne 20% te lajmeve ne Shqiperi, 50% jane lajme/raporte per gjera jashte Shqiperise, 20% jane lajme idiote Tirane. Vetem 10% e punes te gazetarit atje vlen (si psh nje raport per MRI Scanner qe rri kot ne QSUT sepse nje burokrat ka harruar te firmose, packa se ka nje fond $50,000 per mirembajtjen)
8 February 2008 @ 7:53 am
Megjithate, rrespekte Kraste. Une ta di pasionin qe ke per profesionin tend dhe uroj qe te jete infektiv:)
8 February 2008 @ 10:02 am
Krasta,
po i bej ison qe te takon komentit te Qafirit ne 8.02.08 ne 7.53 a.m. (ky komenti qe me rri siper kokes d.m.th.
8 February 2008 @ 12:35 pm
une mendoj se ka ikur koha kur familjet i mbanin te mbyllur ne shtepi “te vonuarit mendore” dhe te “semuret”, sepse i turporonin po te dilnin dhe ekspozonin problemet e tyre. vetem duke i nxjerre duke ua bere te ditur gjithe komunitotit qe ekzistojne keto persona, keto probleme mund te informohemi dhe t’i percjellin komunitetit formulen per te dale dhe per t’u perballur me keto fenomene.
ka ikur koha e nostalgjive per “rracen e paster” shqiptare te shehdetshme dhe pa semundje e probleme.
Jetojme ne nje shoqeri te mbushur me kesi gjerash dhe vetem duke i bere publike mund te mesojme te bashkejetojme dhe ruhemi nga to…
persh gjithe peshqit dhe peshkataret!
8 February 2008 @ 9:03 pm
eehhh
9 February 2008 @ 5:10 pm
Problemet sociale jane shume te veshtira per tu shpjeguar megjithate ne rastin e Shqiperise kane te bejne me teper me faktin e mungeses se besimit fetar . Ne shume vende si ne Suedi,Hollande,Shqiperi etj ku vetem 10-15% e popullsise ‘beson’ vetevrasjet jane te shumta .