Arvanitasi i shquar Aristidh Kola
Ka pak njohje tek shume Shqiptar rreth popullsise Arvanitase ne Greqi . Sipas Arvanitasit te famshem Aristidh Kola ne Greqi shume pak njerez kane gjysher jo-Shqiptar. Aristidh Kola me fakte deklaroj perpara institucioneve Evropjane se en Greqi jetojn mbi 3 miljon Arvanitas . Mbi kete njeri te madh po sjell nje shkrim te mikut tim Kolec Traboni:
VRASJA E DYTE E ARISTIDH KOLES
“Ju lutem mos ushqeni asnje iluzion. Mua më
vrane dhe keshtu kane vepruar edhe me dy kryetaret
tjere te Shoqates së Shqiptareve “Marko Boçari”, te
cilet vdiqen, edhe keta, nga “leuçemia”.
Keto fjale ua kam thene edhe miqve te tjere te mij”…
Fjalet e Aristidh Koles ne shtratin e vdekjes.
Kush nuk e ka njohur nga afer shkrimtarin e madh arvanitas, ase nuk ka arritur te lexoje veprat e tij,kurr nuk mund ta mendonte se sa prane me nocionin e vdekjes rronte ai njeri, e kjo per dy shkaqe, se pari, se ai, tere jeten germoi neper shtigjet, sa te ndritura, dhe aq te errta te historise, ku mpleksej trimeria me pabesine, helmi me plumbin dhe thiken, ç’ka percaktoi fundet tragjike te shume udheheqeseve arvanitas qe kane bere emer ne historine e Greqise.
Se dyti, edhe se neper skutat e kthinat e sotme te falangave te megaloidhese qe kerkon pushtimin e Shqiperise madje deri me gojen e ish presidenteve si Saratzetaqis, apo te kapsalioteve qe kerkojne publikisht kthimin e Stambollit ne kryeqytet te Greqise, perpunoheshin plane per neutralizimin e vepres se Aristidh P.Kola dhe nese ishte e mundeshme edhe eleminimin e tij fizik.
Ne gazetat e krahut nacionalist ekstremist, Aristidh Kola cilesohej si armiku i Greqise, si agjent i shqiptareve, si nje mallekim, duke hedhur mbi te te gjitha te zeza qe mund te thuhen per nje, kushdo qe e njihte nga afer shkrimtarin arvanitas mund te konstatonte se kishte te bente me nje njeri zemermire, i shtruar, i qete, i dashur, i durueshem, qe kishte per nder qe ishte qytetar grek, por te njejten kohe, ndjente krenari per gjakun shqiptar qe i vlonte ne zemer.
E pikerisht gjaku shqiptar ishte ajo qe urrenin me teper fantazmat e megaloidhese,çka shprehej dhe nga nje sportist renegat shqiptar Piro Dhima qe thoshte se nese kishte gjak shqiptar ne damare do ti priste damaret qe te mos i ngelte as dhe nje pike nga ai vend e nga ai popull ku lindi dhe u rrit.
Ne kete klime e perbuzese ndaj shqiptareve dhe arvanitasve jetonte shkrimtari dhe studiuesi Aristidh Kola . Por nuk mjaftonte vetem klima e pergjitheshme, por ishin dhe kercenime sa te fshehta aq dhe publike per jeten e tij, kercenime per te cilat i kishte folur dhe mikut te tij shqiptar, piktorit Robert Alia Dragot i cili ka i punuar dy kopertina te librave te tij.
Letra, telefonata, pergjime telefonike, ndjekja ne çdo hap, madje kur zhvillohej lufta ne Kosove, ne ankthet proserbe e antishqiptare qe jetonte shoqeria greke, guximi i ekstremisteve grek u be akoma me i madh dhe arriten deri atje qe te mbushnin muret e kryeqytetit grek me parulla ku kerkohej denimi me vdekjev i autorit te librit “Greqia ne kurtin e serbeve te Millosheviqit”.
Aristidh Kola , pati kurajon qytetare, qe ne nje mjedis filoserb siç ishte Greqia,te mbronte luftën e drejtë çlirimtare të UÇK-së, në dhjetëre emisione televizive,si dhe kudo në massmediat greke, duke iu kundërvu asaj propagande histerike kundër vëllezërve tanë kosovarë, gjatë masakrave të barbarive serbe në Kosovë dhe bombardimeve të NATO-s mbi mbeturinat e të së ashtuquajturës Jugosllavi.
Aristidh Kola, si kryetar i Shoqatës së Arvanitasve të Greqisë “Marko Boçari”, do të akuzohej nga forcat ultrashoviniste orthodokse greke, vazhdimisht, për të vërtetën e ngjarjeve të Kosovës,( “Edhe une jam kosovar- shkruhej ne revisten e tij “Arvanon”), si dhe për të vërtetën e shqiptarëve në Greqi, të cilët edhe i përfaqësonte nëpërmjet shoqatës së tij - të njohur nga ligjet greke. Ishte ajo atmosfere qe e ktheu nje bisede televizive te drejtuar nga komentatorja e televizionit grek, “Skaj”, Liana Kaneli, ne nje sulm te pacipe edhe te diskutanteve te tjere fanatike e mediokerr mbi shkrimtarin e ftuar Aristidh Kola , sikur ky ti armik i Greqise.
Sulmeve te pacipa publike deri ne masmedia, shkrimtari arvanitas i priti me gjakftohtesi, pa acarime, me nje kulture qe i shkonte pershtat emrit te tij si shkrimtar e studiues i shquar, veprat e te cilit kishin perhapje te gjere dhe ribotoheshin shume here. “Shume miq ne telefonuan per te shprehur indinjaten per balten qe hodhi mbi mua zonja Liana Kaneli, gjate emisionit televiziv ne “Skaj” 5 Maj 1999, dhe me pyeten perse e perballova me qetesi , kur duhej te kundersulmoja…
Miqt e mi mos u merzisni e mos u hidheroni per kete, sepse ” e drejta del vjen kur ti vije ora”. …E kam dashur dhe e dua vendin tim por dashuria ime nuk eshte me fjale por me veprat e mija te cilat do te kujtohen kur balta e z.Kaneli te kaloje ne harresen e shekullit.
Kam preferuar gjithmone te shkoj kundra rrymes e jo te shkoj nga shkon rryma dhe fryjne ererat.Nuk jam lepire e nuk kam puthur kurre kembet e permjera dhe per kete e paguaj shtrenjte dhe ne menyre te perditeshme me nderin e dinjitetin dhe lirine time…”
Por gjithesesi zemra e madhe e Aristidh Kola e dinte se sa shqetesim e sa deme i sillnin me krijimtari, sa tundime madje edhe ne rrethin familjar, sepse presioni i opinjonit shoqeror binte edhe mbi familjen e tij, mbi te afermit e miqt.
Aristidh Kola gjithashtu ndiqej ne heshtje, pergjohej,ne perpjekje per t’ja bere jeten ferr sepse ishte njeriu qe ringjalli tek qindra mijra arvanitas ane e mbane Greqise dinjitetin e neperkembur, qe nocionin e asaj popullsie te perbuzuar ta ktheje ne dinjitet e krenari.
Ishte Aristidh Kola i pari shkrimtar arvanitas qe ne librat e fjalen e tij tha se arvanitasit duhej te ishin krenar sepse 90 perqint te heronjeve te revolucionit e pavaresise se Greqise ishin arvanitas nga gjaku dhe gjuha.
Por fale aftesive te tij per kerkime ne histori, per te cilen braktisi dhe profesionin e juristit, ai u faktoi se jo vetem bijt e arvanitasve ishin herojt kombetare te Greqise, por edhe se kultura e arti arvanitas tashme ishte bere pjese e tradites kombetare greke duke perfshire kenget,veshjet dhe shkoi deri atje sa te spjegoje nepermjet gjuhes se arvanitasve mitologjine e lashte greke, emrat e perendive te Olimpit, çka nuk mund te behej kurrsesi me nepermjet gjuhes greke.
Libri i tij “Arvanitet dhe prejardhja e grekeve”, botuar se pari ne 1983, liber voluminoz me mbi 500 faqe njohu mbi dhjete botime ne Greqi, dhe u be si bibla per arvanitasit te cilet e kishin mbajtur mbyllur kaq vjet ndjenjat e veta te krenarise per origjinen e gjakun shqiptar.
Bashke me librin “Gjuha e Perendive”,botimi i pare 1989, te cilin A.Kolia e konsideronte si pjese a kapitull te librit te madh “Arvanitet”,ato perbejne dy monumente qe Artistidh Kola ngriti per popullin e vet, e me kete monument emri i tij mbetet i pavdekshem.
Ai, së bashku me të madhin Antonio Bellushi, në vitin 1988, pranë organizmave ndërkombëtare, bëjnë të njohur zyrtarisht se në Greqi jetonin mbi 2 milion shqiptarë, si dhe se atje kishte mbi 600 qendra banimi shqipfolëse. Kjo u be publike në shumë mjete të informimit, duke filluar nga revista e Kozencës “Lidhja”, që e nxirrte Papas Bellushi.
Ishin pikerisht shembja e vepres se tij monumentale qellimi dhe perpjekjet e ekstremisteve nacionaliste greke, te cilet enderronin djegiet e tyre publike si ne gjyqet e inkuzicionit, bashke me autorin e tyre si heretik.
Duke mos pasur fuqi ligjore ( legjislacioni grek eshte demokratik), ata perdoren metodat me te sterholluara per t’ja bere jeten e padurueshme me shprese se ai do te hiqte dore nga vepra e vet.
Pra ata kerkonin se pari, vrasjen e vepres duke e shuar jehonen e saj, duke çpifur se autori eshte nje tradhetar i Greqise, per te arguar arvanitasit nga vepra e tij, nga organizimi i veprimtarive, nga blerja e leximi i revistes qe nxirrte Aristidh Kola si drejtues i Qendres se Studimeve Arvanite, ne fillim me emrin “Besa” e me pas “Arvanon”. Perdornin dhe metoden tjeter te sterholluar e cila ishte dhe platforme e masmediave greke, shtypit dhe televizionit, njollosja publike e emigranteve shqiptar si vrases te lindur dhe hajdute. Arriten deri atje keto lloj propogandash saqe ne nje fshat ne afersi te Athines, Kryekuq, e banuar me arvanitas, te ngrihej i tere fshati ne ndjekje te shqiptareve, duke perdorur armet e zjarrit dhe vegla bujqesore duke perfshire sopata, me synimin per ti çfarosur emigrantet.
Aristidh Kola e ndjente se ç’po ndodhte, e nuhaste qellimin e mbrapsht te propogandes zyrtare qe me nje gur vriste dy zogj, njolloste emigrantet shqiptare si presion ndaj qeverise shqiptare per leshime ne jug te Shqiperise, dhe e dyta te neveritej popullsia arvanitase nga vllezerit e vet te nje gjaku shqiptaret e ardhur rishtas ne Greqi si ata shekuj me pare. Shkrimtari arvanitas kishte kurajon e guximin ti stigmatizinte keto perpjekje dinake te masmedias greke qe binte mrekullisht ne sinkrone me ultranacionalistet e shovenistet e Greqise.
E tere ajo propogande antishqiptare, e tere ajo klime mbytese e dinjitetit te te qenit shqiptar llogaritej te fashiste deshiren e arvanitasve qe ta konsideronin vehten te nje gjaku me emigrantet e perbuzur qe benin pune skllavi per pak dhrahmi pa vlere, e rrjedhimisht vepra e Aristidh Kolias do te zbehej, do te lihej ne nje ane si perçartjet e nje njeriu qe nuk di se ç’thote.Mirepo nuk ndodhi krejt keshtu. Vepra e shkrimtarit te madh arvanitas njohu nje perhapje gjithnje e me te gjere, revista e tij me studime per traditat e kulturen arvanitase kerkohej, dhe nga ana tjeter Kolia vazhdonte te nxirrte vepra te reja.
Kishte shume libra neper duar.Kishte shume pune per te bere.
Së fundi ishte duke përgatitur fjalorin Arvanitas-grek, i cili do të mund të bënte dallimin e gjuhës arvanitase me atë zyrtare greke. Kishte kohë që kishte hedhur idenë e botimit të një fjalori me alfabet latin të shqiptarëve të Greqisë per ta afruar sa me afer me gjuhen shqipe dhe komunikimin me historine,kulturen e artin shqiptar.
Aristidh Kola bashkëpunonte me të gjitha rrethet e Diasporës Shqiptare në botë. Ai mbante lidhje dhe gjithnjë bashkëpunonte me shqiptarët e Amerikës, me mikun e tij të ngushtë e me bashkëstudiuesin Papas Antonio Belushi-n në Kozencë të Italisë, me intelektualët e Kosovës, të Maqedonisë, të Turqisë dhe të Shqipërisë. Ai ishte i lidhur deri dhe me Arbëreshët e Korsikës Sikur ta ndjente rrezikun qe do ta kercenonte, ai botoi nje veper, ne pronovimin e te ciles thirri studiues, miq e shoke te shumte, nga Greqia, Shqiperia dhe Italia. Kishte ardhur dhe miku i tij i ngushte, studiuesi arberesh nga Italia Antonio Bellusci si dhe ambasadori shqiptar ne Athine Kastriot Robo.
Ishte data 24 maj. Pikerisht ne pronovimin e librit shkrimtari 55 vjecar Aristidh Kola ndjen dhembje te papritura qe kurr nuk i kishte ndjere me pare. Diçka po ndodhte me organizmin e tij. Parandjente diçka ogurzeze.
I shkuan ndermend gjitha ato mallekime dhe kerkesa per vdekjen e tij jo me shume se nje vit muaj me pare. Kaloi nje vere te nxehte athinjote me shqetesime te jashtezakoneshme per gjendjen e papritur dhe fatin e veprave te veta qe i kishte neper duar. Shtatori e vuri ne shtrat. Tetori po e dermonte trupin e tij. I vinin shoke e miq te shumte por ai nuk gjente ngushellim. Si nje vizion i tmerrshem i kalonte neper mend fati i personazheve historike arvanitase per te cilet kishte shkruar ne vepren e vet madhore “Arvanitet”.
Teodor Kollokotronin e helmuan ne burg, edhe pse kurr me fjale nuk e tha publikisht se ishte arvanitas, paçka se mbiemri i tij i vertete brez pas brezi ishte Bithguri, Gjergj Karaiskaqin e vrane ne prite dhe fjala e fundit qe tha kur e mori plumbi ishte ne gjuhen arvanitase.
Kishin vrare dhe te tjere perfshire dhe heroinen arvanitase Laskarina Bubulina.
E kush nuk e di historine e kafes me helm qe u perdor per te zhdukur arvanitasin e shquar te shekullit te kaluar, gazetarin nga Salamina, Anastas Kullurioti?
Deri vone kishte ardhur rrjedha e helmit e plumbit, duke marre dhe jeten e dy presidenteve te shoqates arvanitase “Marko Boçari”.
Keto te fundi i fiksoheshin ne kujtese sepse ishin shume me afer kohes se tij. Kishin qene adhe ata, si ai, president i arvanitasve te Greqise. Dhe diagnoza e te dyve ne vdekjet e papritura kishte qene e njejte: Leuçemi. E njejta siptome vdekjeprurese per tre presidente te arvanitaseve te Greqise. Dy jeteve te rrembyera mizorisht, nga duar qe kurre nuk dalin ne skene, po i afrohej dhe nje e trete. Ish jeta e tij.
Ne nje nga takimet e fundit prane shtratit te vdekjes i kishin shkuar ambasadori shqiptar bashke me nje avokat po shqiptar I.M. cili me pas deshmon:
“Unë pata rastin që ta vizitoja të madhin Aristidh Kola, në ditët e fundit të jetës së tij, në spitalin e Athinës “Evangjelizmos” dhe pash gjendjen e tij të pashpresë. Më tha se ishte gëzuar që gazetat e Shqipërisë kishin shkruar për sëmundjen e tij…
I dhash kurajo, duke i thënë se do të shërohej shumë shpejt dhe se së bashku do të vazhdonim me studimet dhe publikimet e reja, mirëpo… Ahhh! Ai, me trishtim dhe krenari të njëkohësishme na tha edhe këto fjalë:
“Ju lutem mos ushqeni asnjë iluzion. Mua më vranë dhe kështu kanë vepruar edhe me dy kryetarët tjerë të Shoqatës së Shqiptarëve «Marko Boçari», të cilët vdiqën, edhe këta, nga “leucemia”. Këto fjalë ua kam thënë edhe miqve të tjerë të mij”… ” Kam shkuar ta shoh serisht ne ditet e para te tetorit -, me thote ambasadori shqiptar ne nje bisede telefonike nga Athina- por kur e mora ne telefon nga kati i pare i spitalit “Evangjelizmo”, qe eshte prane ambasades, me tha se ate dite ndjehej shume keq, dhe do ta mirepriste viziten e tij ne nje nga dite e ardheshme.
Kater dite me pas me njoftojne se Aristidhi vdiq. Ishte nje lajm tmerresisht i pikellueshem”. Ishte 11 tetori 2000 dita kur ndodhi fizikisht vrasja misterioze e shkrimtarit dhe udheheqesit arvanitas, per ta mbeshtjedhe edhe kete vdekje me nje enigme tjeter greke ne histori.
Por gjithesi vrasja e dyte vazhdon. Dhe kjo eshte e senderzuar ne nje platforme po as mistike e te rafinuar si eleminimi fizik i shkrimtarit.
Behen tere perpjekjet per ta varrosur bashke me trupin dhe vepren e tij. Ne Athine per vdekjen e Aristidh Kola, shkroi vetem nje gazete greke. Revista “Klan” ne Shqiperi refuzoi botimin e shkrimit me rastin e vdekjes me shkakun se ” kete teme e ka trajtuar gazeta “Albania”.” Shoket e miqt e tij te afert arvanitas kane rene si te shushatur prej gjemes dhe mbase prej frikes. Pyetjes qe i bera presidentit te sotem te arvanitasve Jorgo Jeru, nese keni ndermend te botoni ndonje nekrologji, shpallje a komunikate per vepren e veprimtarit te madh me tha se nuk kemi ndonje plan.
Vdekja u pasua me nje heshtje ogurzeze.
Hienat e nacionalizmes greke nga skutat e errta, si ju gezuan zhdukjes fizike te arvanitasit te madh qe ringjalli “gjuhen e perendive”, tani pergatiten te hidhen ne sulme po aq vdekjeprurese ndaj vepres se tij. Nese arvanitasit dhe shqiptaret nuk do ta kuptojne kete mision te zi te megaloidhese shoveniste, qe nuk i kursen as parate dhe as helmin, per qellime makabre ndaj arvanitasve, emigranteve dhe mbare popullit shqiptar, atehere gjitheseicili prej nesh, ka marre pjesen me heshtjen e tij ne vrasjen e dyte te Aristidh Kola.
Vepren e arvanitasit te madh Aristidh Kola, qe meriton nje vend nderi ne historine e letrave shqipe, mund ta vrase edhe indiferenca dhe kopracia jone.
Le te mendojme sot qe te mos na vrase ndergjegja neser!
13 Maj 2008 @ 10:01 pm
I përjetshëm kujtimi për arbëreshin e madh Aristidh Kola.
Kemi nevojë për më shumë Aristidh Kola në këto kohë të vështira për ne shqiptarët.
Greku në këtë anë, sllavi në atë anë turku në anën tjetër. Më pëlqeu që Topi kishte shkuar në Izrael. Kemi shumë nevojë për ndihmën e shteteve të tillë.
Shumë respekt dhe dashuri për arbëreshin Kola!
Shumë respekt për Izraelin që cliroi Kosovën nga këmba sllave!
13 Maj 2008 @ 10:08 pm
Respekte per Aristidhin!
Grupo, se ti coku merr vesh e dukesh qe ke lecit me shume ne ket fushe; Te bazuara i ka pasur tezat apo jo?
13 Maj 2008 @ 11:05 pm
Aristidhit respekt se beri ate qe s’guxonte njeri me be ne Greqi…dhe ne ate kohe! E vrane te shkretin ashtu sic vrane te gjithe Arvanitasit e tjere…po nje pike faj ju bie dhe atyre Arvanitas qe kujtonin se mund te bashkjetoheshe me Greket. Perfundimi ishte Arvanitas te asimiluar deri ne ekstrem…dhe te tjeret te vrare. Rezultati i naivitetit te atyre me pare se Aristidhi ishte…fatkeqsisht…njerz si Napolon Zerva qe ishte Arvanitas me gjak por vriste Shqiptare…po ashtu dhe Marko Bocari…Shqiptar puro ne gjak e ne gjuhe e ne gjenerata (nipi i tij akoma eshte Shqiptar ne Australi)…por qe vriste Shqiptaret myslyman si “Turq”
Pune teper e nderlikuar dhe e ndyre kjo me Arvanitasve…se dhe ata s’ishin shume ne rregull me vetveten prandaj rane pre e shovinizmit Grek kaq kollaj.
Sa per tezat e Aristidhit…te them te drejten mua me duken me shume pak kredibilitet. Ai futet shume thelle ne relmin e Pellazgve dhe atje gjithnje humbet…se eshte relm fantazie dhe jo shkence. Ai mundohet nepermjet nje kuptimi amatoresk te gjuhes te “perkthej” emra dhe lokalitete antike (Greke apo jo eshte tjeter pune) me gjuhen Shqipe…dicka qe eshte e rrezikshme dhe ne shume raste jo e vertet. Apollonin pershembull Aristidhi na e perkthen si “Apulle” qe do te thote “prapa yllit”. Hmmm…s’me duket e sakte. Pastaj ai mundohet gjithnje ti nxjerri Arvanitasit (pra Shqiptaret) dhe Greket si popuj “vellezer”…jo si popuj te vecante.
Shume nga ato qe thote edhe qendrojne…po s’me pelqen menyra si i thote…dhe nje pjese e mire e c’thote jane fantazira pa baze.
13 Maj 2008 @ 11:19 pm
Librat e Arstidh Koles i kam lexuar dhe mu jane dukur mjaft interesant. Per sa i perket teorive dhe hipotezave qe ai ngre ne keto libra per mendimin tim nuk eshte mire qe tu veme epitete pasi as nuk e provojme dot se jane perralla por gjithashtu as nuk e provojme dot se jane te verteta. Pra eshte nje perdhosje e vet subjektit dhe nje vetfyerje e intelektit individual per kedo qe i ve epitete veprave te Aristidh Koles.
Per sa i perket Arvanitasve mund te them qe nga pervoja personale jam shokuar nga niveli i tjetersimit dhe i mohimit e cdo gjeje shqipetare prej tyre. Kam patur rastin te takoj “Greke” me mbimer Gjikas. Dhe kam vene re se jane ofenduar jashte mase kur i kam thene se mbiemri Gjikas nuk eshte gje tjeter vetse pershtatje ne greqisht e mbimerit Gjika qe eshte puro Shqipetare.
13 Maj 2008 @ 11:36 pm
Roni, je keqkuptu. Une i kerkova nje mendim Grupit, meqe s’i kam lexu veprat e Aristidhit, dhe ai ma dha. Nuk kish per qellim ti denigronte.
P.S. Ku i ke taku keta Gjikas? Ne c’vend te Greqise e kam fjalen.
13 Maj 2008 @ 11:43 pm
Eh, Ron, une kam takuar nje malazes me mbiemrin “Kryeziu”. Ne Austri. I them je i sigurte qe s’ke asnje gram prejardhje shqiptare ti? Hic, hic fare?
Mor po gjekundi hic, ma preu. Fare fare!
Dukej qe e kishte me ter men ne fakt!
PS I them po ti je “schwarzkopf” mer qafir, ta kesh per ner…
Te fala anej..
14 Maj 2008 @ 1:05 am
Tironso po ta tregoj ket historine e Gjikes.
Kjo eshte nje greke qe studion per aktore ne NY(shume e bukur) . Kur u njoftem ne pune na rrite pak si ftohte ne shqipeve. Pastaj filloj te afrohej ( gjaku nuk behet uje thone ). Fillum duke dal edhe u beme shume te afert. Kur nji dite mer vesh qe ne Ny po organizohej nji parti shqiptare, dua te vi dhe une patjeter me thote. Shkuam ne party edhe filloj kenga tepelense, e u kapen te gjithe perdore, do ti grekja e kercete vallen me mire nga ne shqipet.
Ate nate piu shume edhe filloi te tregonte se si i kishte tregu mamase qe po dilnim bashke dhe qe une isha shqipe, mamaja i kishte thene qe vetem me shqiptare mos u lidh se jane kokeforte, xheloze dhe te dhunshem. Kurse gjyshja kur ishte e vogel i thoshte qe fli gjume se po nuk fjete do te te haje shqiptari.
Kur isha ne shqiperi para 2 vjetesh me mer ne telefon dhe me thote hajde me mer ne kakavi se po vi te shikoj shqiperine.
Arvanitas, arberesh, arnaut, albanese mu ka mush menja sado qe te mundohen gjaku uje nuk behet!!!!
14 Maj 2008 @ 1:25 am
Po e thone vete mo cuna, mesuesit ne shkolle prinderit e ketyre i zhdepnin ne dru qe te mos flisnin shqip.
E thoshte dhe nje cam te emisioni i Rudina Xhunges: Pyeste mesuesi ne shkolle kush ka folur shqip sot???
Te gjithe kalamajte ulnin kokat.
Une gjeta dy pleq nga Atika qe flisnin shqip edhe po i degjoja.
Sa here me shifnin me pas me thoshin - U erdhi englezi!!
Shif si po na sheh ai cuni - thane.
Ca gjuhe flisni? Ua ktheva ne greqisht.
- Englezika (anglisht) me pergjigjen.
Pas nje cope here ua kthej ne shqip: Edhe u englez jam.
Eshte fatkeqesi e madhe per ata arvanitas qe nuk e dine sesi eshte puna tamam, ata jane me fanatiket nga greket. (jo te gjithe)
Ua kane bere shqiptarin gogol edhe nuk levizin nga istikami…:(
Nese situata fanatike nuk ndryshon, ju do shihni me pas qe femijet e emigranteve shqiptare ne Greqi, nuk do duan t’i shohin me sy shqiptaret e tjere.
14 Maj 2008 @ 2:03 am
O Rono, lere ate muhabetin e “partit shqiptar” tregouja ketyre peshqve! Po thuaj shokut, foli “partise hapur sic tha shoku Shefqet Peçi” c’fare ndodhi pas “partit” ? Me duket se arvanitases Vivi ate nate i ra megamillioni?! A i shpraze komplet ndjenjat e tua patriotike stresin e dites Nev-Jorkeze?! Kjo eshte pyetja!
Nuk e di pse mu kujtua tani dhe ne veshet e mi tingellon nje kenge luftarake, patriotike:
Vlora, Vlora, Vlora Vlora, jepi me te lumte “dora”
Ja do behet “toka” jone ja do behet shkrumb e hi!
14 Maj 2008 @ 2:27 am
Mos i gjyko aq ashper. Ka nje konflikt THEMELOR mes Shqiptareve dhe gjithe Ballkanasve te tjere. Ky konflikti ka te beje me pyetjen: Kush je? Shqiptari thote: Ai qe flet Shqip jam. Te tjeret jane ngaterruar me fene.
Nga ky aspekt, Arvanitasit kane zgjedhur menyren me obskurantiste per te shprehur vetveten.
14 Maj 2008 @ 4:35 am
Ndoshta ne kemi mungesa te medha ne kete fushe dhe eshte e arsyshme ….
Por per menyren e interpetimit te te ndjerit A.Kola ,KURAJON,GUXIMIN,dhe
ORIGJINALITETIN e argumenteve me duket si nje perzierje e RRALLE e shkrimtarit-psikologut-historianit-gjuhtarit dhe nga te vetmit NJEREZ e STUDIUES qe kam lexuar qe niset nga premisa ” ME KEMBE NE TOKE”
- Ne keto TROJE ……NUK mund te kene jetuar popuj te ndryshem…..(qe per mua te GJITHA hulumtimet e perfundimet duhet te rrjedhin prej kesaj teze)…por fatkeqesisht perfytyrimi i sotem i kufijve dhe per ate kohe i shpie studimet ne skaje te papranueshme te kujtedo qe eshte rrekur te permende me “dije” teori e e teza ????????..edhe ketu tek Peshku….
Nga kjo TEZE ne saj te studimit mbrin ne perparesine e te qenit si mbartes e percjelles te asaj qe ka mbetur e PASTER nga Helenet
tek ARVANITASIT qe per aq sa mund te shfaqen jane raca e sotme SHQIPTARE…(pra nuk jane ARDHACAKE!!!!!!!!!!!!!!!!! )
Nga me mbresleneset qe shpjegon mjaft mire ate qe quhet e mburremi sot si “tolerance fetare” eshte kapitulli dhe pjeset qe shpjegon besimin ne teresi te popullsise bazale te ketij TERITORI
VERTETE nga me te MEDHEJTE dhe i shtohet MERITA sepse ka qene edhe vete ARVANITAS.
14 Maj 2008 @ 8:20 am
Kam lexuar nje liber te ketij,”Gjuha e perendise”me duket se e kishte.(Glosa ton theon)ne greqisht.
Ka shume gjera te verteta ne ate liber,por edhe shume ekzagjerime besoj.
Ai thote qe gjuha shqipe eshte gjuha e Homerit ose gjuha e vjeter greke,dhe shqiptaret kane ngritur shtetin grek.
Pak si e pabesueshme me duket!!!(Ne nuk kemi ngritur akoma shtetin shqiptar)
Ai eshte nder te paktet arvanitas qe gjate kohes se luftes ne Kosove doli hapur ne TV greke ne mbrojtje te shqiptareve.Dhe cfare kane bere qeverite shqiptare per te nderuar kete njeri?
Une kam folur me shume arvanitas,nje pjese e mire e tyre besojne se jane greke,pra greke te ardhur nga Shqiperia e jugut.Kjo eshte propaganda e nacionalisteve greke,dhe ja kane arritur qellimit.
Ndoshta nuk pranojne ti quajne shqiptare edhe per shkak te gjendjes se keqe qe ndodhemi ne shqiptaret tani.
Ju qe nuk jetoni ne Greqi nuk mund ta kuptoni se cfare propagande antishqiptare bejne TV ketu ne Greqi.
Kur ka emisione per emigrantet ftojne nja 2 shqiptar injorante,qe vetem te bertasin dine,si per tu thene grekeve,qe ja keta jane shqiptaret!
Ka shume njerez te shkolluar dhe te zgjuar ketu,por ata nuk i ftojne.
Te pakten keta njerez si Aristidh Kola apo Antonio Belushi duhet ti nderojme.
14 Maj 2008 @ 9:29 am
Kam qene para ca vitesh ne Athine per nje vizite pune.
Jam shqiptar thoshte, dhe pse nuk di te kem ndonje gjysh shqipo, se ja di kuptimin mbiemrit tim ne shqip. Kater veshe 
Dhe ishte tamam tip me 4 pale veshe dhe sy.
Emo, kurse mua me ka ndodh e kunderta, greku qe na shoqeronte e kishte mbiemrin Katraveshi.
Edhe ndersa homologet greke na kishin cuar diku per darke, erdhi dhe nje person qe se njifnim. Ishte shume i dashur dhe i komunikueshem. Do me falni tha, une punoj ne filan dept. dhe degjova qe ka ardhe nje grup nga shqiperia dhe smund te rrija pa ju taku. Sepse une kam origjine shqiptare. Jam rritur ne Igumenice. Filloi me fol nai llaf ashtu shqip, duke u perpjek te kujtonte dhe kenget qe kendonin ne fshatin e tij. Kishin perdor sipas tij dhe nje fare abetareje kur ishin te vegjel per te mesu shqip. Nejse, nga njera ane mu be qejfi pasi na mbajti gjate me muhabet, nga ana tjeter fillova te mendoj. Po dhe ky kaq i dashur me ne, sikur ska pare shqiptare me sy, Athina mo e mbushur me refugjate pellembe me pellembe.
14 Maj 2008 @ 10:17 am
Ke sot emigrant qe thone ‘nuk jam Shqiptar’ jo arvanitasit te cilet kane perjetuar nje presion te jashtezakonshem psikologjik dhe jo rralle fizik per te mohuar prejardhjen e tyre. Arvanitasit u larguan nga Shqiperia e Jugut prej shekullit te 11-te pra 900 vjet larg vendit te tyre.
14 Maj 2008 @ 10:22 am
Aristidh Kola e vrane Sherbimet sekrete Greke
Lëvizjet e qarqeve nacionaliste greke dhe investimet e tyre për gjetjen e realizuesve të politikës së” Vorio-Epirit” në Shqipëri
Ilir Malindi
Nuk kisha për ta dorëzuar para kohe librin tim “Ne dhe Greqia”, i cili do të jetë së shpejti në dorë të lexuesit, për vetë momentet që po kalon Shqipëria në marrëdhëniet me Greqinë.
Megjithatë, kam mendimin se këto marrëdhënie, dita-ditës po okupojnë jetën politike dhe ekonomike të vendit tonë, duke varfëruar e shkatërruar gjithçka shqiptare. Duke lexuar në një gazetë të përditshme kujtimet e një gjenerali grek, këshilltar i ish-kryeministit Kostandin Micotaqis, që ndërtoi platformën e re kundër vendit tonë, edhe pse gruaja e tij, Marika, është bijë e arvanitasve mjaft të pasur të Lamisë, më lindi idea për të publikuar pjesë të kujtimeve të mia dhe jetën në Athinë në vitet 1991-1994.
Si fillim, dua të them se gjeneralin Niko Grilaqis e kam njohur personalisht dhe më ka bërë përshtypje fakti që ai ka shprehur në një libër të tij, të gjitha detajet e politikës greke, pavarësisht se këto kamufloheshin në atë kohë nga politika zyrtare.
Në librin “Ne dhe Greqia” kam përdorur mjaft materiale që m´i ka servirur një miku im patriot, emrin e të cilit nuk dua ta përmend, pasi atij dhe familjes iu bë atentat, por mundën të shpëtojnë për mrekulli. E falenderoj mikun tim për gjithë këtë punë të lavdërueshme kombëtare. Ky botim është edhe njëherë kujtesë për të gjithë ata politikanë të ndershëm, që të jenë të kujdesshëm ndaj strategjisë greko-serbe, që kanë marrë përsipër shkatërrimin e gjithçkaje shqiptare në Shqipëri dhe në Kosovë. Këto shkrime janë edhe kujtesë për disa politikanë që kanë shitur jo vetëm veten dhe familjen e tyre, por edhe çdo gjë shqiptare për dy pare të qelbura.
Po radhis në vazhdim disa ngjarje të rëndësishme dhe takime me “miq” në Athinë, ku vendin kryesor, më të rëndësishmin, e zë vdekja e personalitetit të padiskutueshëm kombëtar, të madhit arvanitas Aristidh Kola.
Humbje e madhe; na e vranë Aristidh Kolën
Më 11 tetor të vitit 2000, në një spital të Athinës, në moshën 55-vjeçare mbylli sytë një nga kolosët e letrave shqipe të shekullit XX, historiani, juristi dhe studiusi arvanitas, Aristidh Kola. Ai lindi në Thiva të Greqisë Qendrore, zonë e cila banohet tërësisht nga shqiptarët, që në Greqi thirren arvanitas. Aristidhi, si edhe mijëra e mijëra bashkëkombas të tij, u edukuan me frymën e dashurisë për traditat shqiptare, që trashëgoi kjo pjesë e popullatës shumëkombëshe e Greqisë së sotme, prej afërsisht 10 milionë banorë, ku 1/3 e saj përbëhet nga popullata shqiptare, si dhe pjesa tjetër nga kombe dhe kombësi të ndryshme.
Aristidh Kola studioi për jurispudencë në Athinë dhe pas mbarimit të universitetit, për shumë kohë iu përkushtua traditave kombëtare të shqiptarëve në Greqi. Ai përfundoi librin e tij të famshëm, “Arvanitasit dhe origjina e grekëve”, që bëri një jehonë të jashtëzakonshme në të gjithë Greqinë, si dhe në diasporën e saj jashtë vendit; njohu 9 botime brenda dhjetë vjetëve. Kola botoi revistën tashmë të njohur, “Besa”, si dhe revistën tjetër periodike, “Arvanon”. Këto revista bënin edukimin e shqiptarëve të Greqisë me traditat e shkëlqyera të tyre historike. Këto flisnin, gjithashtu, për autoktoninë e shqiptarëve të Greqisë, si dhe kultivonin kulturën, traditat, zakonet shqiptare në këtë vend. Dihet, se në Greqi ka influenca të tjera të kombeve dhe kombësive, siç janë sllavo-bullgarët, që shtrihen në veri të Greqisë, turqit, që shtrihen në veri-lindje të këtij shteti, romano-vllehët, evgjitët, që nuk janë pak në këtë shtet, por i kalojnë tre milionë banorë, si dhe popullata katolike, izraelite dhe egjyptiane. Pra, për të mbrojtur këto doke dhe zakone, në këtë konglomerat popujsh të ndryshëm të Greqisë, këto revista kanë bërë një punë jashtëzakonisht të mirë për të ruajtur ndjenjat kombëtare të arvanitasve.
Kontributi i tij kombëtar
Aristidh Kola botoi thirrjen e shqiptarëve të Greqisë, që u bë në fund të shekullit XIX, gjë që hodhi dritë mbi lidhjet e shumta të shqiptarëve të Ballkanit, të cilët kërkonin një shtet të bashkuar, që fillonte nga Veriu i Shqipërisë së asaj kohe, në Nish të Serbisë e deri në Selanik të Greqisë. Ky shtet do të kishte një popullatë shqiptare me pakica greke dhe sllave, në shumën jo më pak se 13 milionë banorë. Në vargun e shumë librave të Aristidhit, është edhe libri “Greqia në çarkun e Jugosllavisë së Millosheviçit”, i cili u botua edhe në gjuhën shqipe. Aty Kola përshkruan në mënyrë reale marrëdhëniet greko-sërbe dhe njëkohësisht, denoncon kombinacionet e tyre karshi kombit shqiptar dhe influencat negative mesjetare të ortodoksizmit greko-serb në Ballkan. Aristidhi bashkëpunoi me të gjitha rrethet e diasporës shqiptare në Botë. Ai mbante lidhje dhe bashkëpunoi me shqiptarët e Amerikës, me mikun e tij të ngushtë, Antonio Belushi, në Kozenca të Italisë, me intelektualët e Kosovës, të Maqedonisë, të Turqisë dhe atyre të Shqipërisë. Ai ishte lidhur edhe me arbëreshët e Korsikës, nga të cilët kishte dalë edhe i madhi Napoleon Bonoparti. Kola, në mënyrë heroike mbrojti në dhjetëra emisione televizive, si dhe në mjetet e informimit grek, luftën e UÇK-së, e ju kundërvu propagandës së neveritshme e të ndyrë të qarqeve ultranacionaliste greko-serbe, kundër vëllezërve tanë kosovarë, gjatë masakrave të barbarëve serbë në Kosovë dhe përkrahu bombardimet e NATO-s në të ashtuquajturën Jugosllavi.
Kopla, si kryetar i shoqatës së arvanitasve të Greqisë “Marko Boçari”, do të akuzohej nga forcat ultrashoviniste ortodokse greke, vazhdimisht për të vërtetën e ngjarjeve të Kosovës, si dhe për të vërtetën e shqiptarëve në Greqi, që ai i përfaqësonte nëpërmjet shoqatës së tij, njohur edhe nga ligjet e shtetit grek. Atë e hodhën në gjyq përfaqësues të organizatave ultranacionale greke, të cilat e kërcënuan edhe me vdekje. Nuk është rastësi që në të gjithë Athinën, në pranverën e vitit 1999, në ngjarjet e Kosovës, ishin shkruar me dhjetëra parulla ku kërkohej varja në litar e Kolës, pra, vdekja e tij.
Miku i madh i të gjithë shqiptarëve
I qeshur dhe i dashur, Aristidhi ishte mik i të gjithë shqiptarëve në Greqi, që shkuan atje gjatë këtyre viteve të fundit dhe sidomos, i intelektualëve shqiptarë, të cilët ai i ndihmoi jashtëzakonisht shumë. Dera e shoqatës së shqiptarëve të Greqisë “Marko Boçari”, ka qenë gjithnjë e hapur. Kjo shoqatë, që drejtohej nga Kola, organizoi në të gjithë Greqinë tubime, aktivitete politiko-kulturore e të tjera, për Shqipërinë, si dhe për personalitete të rëndësishme shqiptare të Greqisë.
Aristidh Kola i përket brezit të kolosëve të kombit tonë. Ai, së bashku me Antonio Belushin, bënë të njohur zyrtarisht në vitin 1988, pranë organizmave ndërkombëtare se në Greqi jetonin mbi 2 milionë shqiptarë, si dhe kishte 600 qendra shqipfolëse. Kjo u bë publike edhe në shumë mjete të informimit, si dhe te revista “Lidhja e Kozencës”.
Aristidh Kola, së fundi ishte duke përgatitur fjalorin arvanitas-grek, që do të mund të bënte diferencimin e gjuhës shqipo-arvanitase me atë zyrtare greke.
Aristidhi u sëmur në gusht të vitit 2000 me diagnozën leuçemi në gjak. Jam i sigurt se kundër tij janë përdorur doza vdekjeprurëse radioaktive ose goditje me mikrovalë, përballë zyrës së tij. Këtë ma kishte thënë më parë, vetë i ndjeri Aristidh, në kohën kur vuante nga e njëjta semundje, mbesa e tij. Ajo kishte dhembje koke dhe të dridhura, gjithmonë kur punonte në zyrën e Aristidhit. Më pas, familjarët e tij janë shprehur se nga kampionët e gjakut të Aristillit, dërguar jashtë Greqisë, niveli i radioaktivitetit në gjakut rezultoi nga 40 deri 50 herë mbi normalen.
Idea e madhe
Kola kishte hedhur idenë: “Greqisë nuk i vjen asgjë e keqe, nëse riktheheshin shqiptarët e përzënë në shekullin e kaluar, nga trojet shqiptare të Çamërisë. Përkundrazi, do të forcohej akoma më shumë miqësia me kombet dhe kombësitë, që e përbëjnë sot Greqinë.
Unë pata rastin që ta vizitoja Aristidh Kolën në ditët e fundit të jetës në spitalin e Athinës “Evangjelizmos” dhe e pashë gjendjen e pashpresë të tij. Aristidhi më tha se ishte i gëzuar që gazetat e Shqipërisë kishin shkruar për sëmundjen e tij. I dhashë kurajo, duke i thënë se do të shërohej shpejt. Së bashku me ambasadorin shqiptar në Greqi, mikun tim të vjetër, Kastriot Robo, e kishim shprehur dyshimin për “sëmundjen” e Kolës dhe mundësinë e eliminimit të tij nga shërbimet sekrete greke. Dy ditë para vdekjes së Kolës, më 09.11.2000, së bashku me zotin Robo, e vizituam atë përsëri. Pak para se të ndaheshim, Aristidh Kola na tha: “Ju lutem, mos ushqeni asnjë iluzion; mua më vranë dhe kështu si me mua, kanë vepruar edhe me dy kryetarët e tjerë të shoqatës “Marko Boçari”, të cilët vdiqën po nga “leuçemia”. Unë këto fjalë ua kam thënë të gjithë miqve të mi”.
Më erdhi shumë keq për vdekjen e tij më 11 tetor 2000, atë natë kur ekipi ynë kombëtar mundi me rezultatin 2 me 0 ekipin grek në Tiranë.
Ne kishim humbur një nga njerëzit më të medhenj të kombit tonë, që gjithë jetën ia kushtoi çështjes shqiptare të Greqisë e më tej.
Aristidh Kola u varros më 13 tetor 2000 në varrezat e Athinës, i përcjellë nga qindra e qindra shqiptarë të Greqisë dhe Shqipërisë.
Në varrin e të madhit Aristidh Kola u vendosën kurora të shumta nga personalitete të ndryshme arvanitase të mbarë botës, nga presidenti i Shqipërisë, Rexhep Meidani, si dhe kryeministri shqiptar, Ilir Meta.
Si e njoha këshilltarin e Kostandin Micotaqis
Ishte pranvera e vitit 1991 kur u drejtova për të kërkuar azil politik në një zyrë të Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Athinë, që ndodhej pikërisht në rrugën “Arakovis 39”. Rastësisht, takova një të njohur nga Himara, që kishte punuar si mësues në Skrapar. Me këtë njeri isha njohur në rrethana të vështira, atëhere kur im atë, Teki Malindi, e shpëtoi nga burgu për veprimtari antiqeveri. Më vonë, mësova se ai ishte në lidhje me shërbimet sekrete greke dhe ishte në përpunim nga Sigurimi i Shtetit.
Himarioti më këshilloi që të mos kërkoja azil politik, pasi sipas tij, të gjithë zyrtarët e këtij institucioni ndërkombëtar, ishin agjentë të shërbimeve greke. Po ashtu, sipas tij, “kundër” meje ishte edhe fakti se në kërkesën e paraqitur për azil, përmendej edhe veprimtaria ime për pavarësinë e Kosovës. Miku im, nisur nga këto, mendonte se nuk isha i përshtatshëm as për agjent dhe as për azil politik, madje, do të përndiqesha deri në largimin tim nga Greqia, një vend që nën peshën e ortodoksizmit ekstrem të kishës greke, do të poshtëronte shqiptarët, do të tallej me ta, për mëse 14 vjet me radhë.
Një ditë maji të vitit 1991, miku nga Himara më ftoi në një kafene, pasi do të takohesha me njerëz tepër të fuqishëm, që kishin në dorë fatet e Shqipërisë së Jugut, të ashtuquajturin nga ultranacionalistët grekë, “Vorio-Epir”. Në atë bisedë ishte edhe Nikos Grilaqis, këshilltar i kryeministrit grek Kostandin Micotaqis, Niko Benetis, avokat dhe përfaqësues i drejtpërdrejtë i Nikolas Gejxh, si dhe disa drejtues të shoqatave “vorioepirote” të Athinës.
Ish-mësuesi nga Himara më prezantoi si një mikun e tij, jurist me përvojë në Shqipëri. Ai kishte dalë garant për mua dhe dihej që gjithçka që do të bisedohej, do të mbahej sekret.
Të them të drejtën, u befasova kur në bisedë e sipër, Benetis, përfaqësues i Nikolas Gejxh dhe Kris Qirkos, kryetar i Federatës Panepiriote në Amerikë, Kanada dhe Australi, diskutonin për copëtimin e Shqipërisë, si dhe drejtimet që do të merrte politika greke në lidhje me këtë.
Ishte muaji i pestë i vitit 1991 dhe ne shqiptarët që kishim ardhur në Athinë nuk e kishim aspak të qartë atë që do të bëhej me marrëdhëniet mes dy vendeve.
Më tej, Niko Grilaqis tha se qeveria greke ka njerëz në Shqipëri, të cilët po punonin për këtë qëllim. Ai tha se Nikolas Gejxh kishte marrë kontakte me opozitën shqiptare, shumë kohë para ardhjes së demokracisë dhe se po punonin shumë për të imponuar politikën greke kundër Shqipërisë.
Faktikisht, unë nuk dija greqisht dhe përkthimin nga kjo gjuhë e bënte mësuesi nga Himara. Biseda nisi “të merrte flakë”, sepse në këtë kohë, Antonis Benetis tha: “Ne jua kemi dhuruar çekun e bardhë. Ne i dhamë Partisë Demokratike me miliona dhrahmi. Tani dhe priftin tonë grek e kemi gati t’ia dhurojmë Shqipërisë. Helenizimi i Shqipërisë është çështje muajsh dhe ditësh”. Menjëherë pas deklarimeve të tij, ai qeshte me të madhe. Isha tepër i tronditur nga ato që dëgjoja dhe pas disa ditësh, shkova në ambasadën tonë në Athinë. Atje takova një diplomat dhe i thashë ato që kisha dëgjuar. Ai më tha: “Shiko të gjesh ndonjë punë dhe mos u merr me këto gjëra, se do të hash kokën”. Më vonë mësova se ai ishte larguar për në Amerikë dhe se përfaqësuesi i shërbimit sekret shqiptar në ambasadë, pas vitit 1992, ishte rekrutuar nga EIP-ja, Shërbimi Informativ i Greqisë. Ky shërbim kishte investuar në Shqipëri me qindra milionë dhrahmi, duke vënë në shërbim të tij biznesmenë, njerëz të veçantë e madje, edhe politikanë, të cilët do të bënin “mësymjen totale”, shkatërrimin e çdo gjëje shqiptare deri në shkatërrimin e shtetit në Shqipëri, siç ndodhi në vitin 1997, por faktori ndërkombëtar dhe miqtë tanë, bënë që të dështojnë pjesërisht planet e shovinistëve grekë.
Takimi me agjentin sekret, Takis Themelis
Nuk do ta harroj kurrë takimin në Kakavijë me punonjësin e Shërbimit Informativ të Greqisë, Taqis Themelis. Takimi ishte personal dhe lidhej me dyshimin që punonjësit grekë në pikën e kalimit kufitar, kishin për rregullsinë e vizës sime.
Taqis ishte nga zona e Çamërisë dhe e zotëronte gjuhën shqipe, pavarësisht se ai bënte sikur nuk e kuptonte atë. Faktikisht, pas disa provokimeve, ai përmendi fjalë në gjuhën tonë. Megjithatë, biseduam greqisht dhe në bisedë e sipër, kur ra fjala për Jugosllavinë, i thashë se e kisha vizituar Beogradin dhe më kishte pëlqyer. Ai e miratoi atë që përmenda. Atëhere, nuk m’u durua dhe i thashë: “Ju shkoni në Beograd për të blerë dosjet e agjentëve serbë në Shqipëri, të cilët më parë i kishte në lidhje UDB-ja”. Pas kësaj, zoti Taqis më pa rreptë, më tha se duhet ta linim këtë bisedë dhe kërkoi që të sqaroja vetëm problemin që kisha me vizën.
E thashë atë që përmenda më sipër, sepse kur kisha qenë në Zvicër, këtë gjë po bënin edhe zviceranët me agjentët e tyre serbo-kosovarë, të cilët i merrnin në lidhje, në shumë drejtime.
Vizita e kryeministrit shqiptar në Athinë
Më 17 maj të vitit 1993, kur po shoqëroja në kafen e mëngjesit kryeministrin Aleksandër Meksi, ndjeva se optimizmi i tij “si grip”, më ishte ngjitur edhe mua. Ndërsa zoti Meksi po dilte nga hotel “Grand Britania”, për të shkuar 500 metër më tutje në rezidencën e kryeministrit grek, besova me gjithë shpirt se do të bëheshin gjëra mjaft të dobishme në marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Greqisë, e sidomos, për emigrantët shqiptarë, që tashmë e ndjenin deri në palcë peshën e robërimit e të poshtërimit.
Mbaj mend se të dy kryetarët e shteteve, i cilësuan bisedimet tepër konstruktive e rezultative dhe, madje, nuk harruan të citojnë formulën e zakonshme se “një etapë e re u çel në marrëdhëniet dypalëshe”. Ndërkaq, Athina e kishte lënë pa përgjigje ftesën e Tiranës për nënshkrimin e një traktati miqësie e bashkëpunimi. Të dy burrat e shtetit, Micotaqis dhe Meksi, nuk dhanë hollësira për këtë. Po atë natë, unë do të pyesja ministrin e Jashtëm, Papakostandinu, nëse pati ndonjë problem në bisedime që nuk e mundësoi nënshkrimin e këtij traktati, por ai më tha se nuk kishte ekzistuar ndonjë problem në to.
Në të vërtetë, sinjali i parë se diçka nuk kishte shkuar mirë në bisedime, u dha të nesërmen në gazetën “Elefthero Tipos”, e cila është një nga gazetat më të mëdha të Partisë Demokracia e Re, që ishte në pushtet.
Me një titull, që zinte gjysmën e faqes së parë, gazeta jepte alarmin: “Po ligjërohen shqiptarët”. Vetëm disa orë më pas, zëdhënësi i qeverisë, Vasilis Manginas, do të deklaronte para gazetarëve se mes Micotaqis dhe Meksit nuk ishte diskutuar fare çështja e emigrantëve klandestinë shqiptarë. Ishte ndoshta hera e parë që zëdhënësi e përgënjeshtronte shefin e vet. Nëse, Micotaqis, në konferencën për shtyp kishte thënë se po shqyrtohej mundësia e nënshkrimit të një marrëveshjeje që do të ligjëronte praninë në Greqi të shqiptarëve si punonjës sezonalë, zëdhënësi thoshte se nuk ligjërohet asnjë shqiptar në Greqi dhe se ato që shkruheshin, nuk i përgjigjeshin realitetit. Nga ana tjetër, në deklarimin e saj presidentja e Institutit Shtetëror të Fuqisë Punëtore thonte se do të jepeshin 30 mijë leje pune për të papunët e Shqipërisë fqinje e se këta punëtorë do të aktivizoheshin në punët e stinës në bujqësi. Më 18 maj gazeta “Ta Nea” e paralajmëronte me tone më të buta ligjërimin e emigrantëve kur shkruante: “Me një tjetër tërheqje të palës greke në çështjen e emigrantëve klandestinë, u realizua në Athinë takimi Micotaqis-Meksi”. Natyrisht, mes këtyre deklaratave, nuk ishte i vështirë qëndrimi kontradiktor i Micotaqis, i cili bënte lojë me dy porta…
14 Maj 2008 @ 3:07 pm
J thote: Une gjeta dy pleq nga Atika qe flisnin shqip edhe po i degjoja.
Shif si po na sheh ai cuni - thane.
Ca gjuhe flisni? Ua ktheva ne greqisht.
- Englezika (anglisht) me pergjigjen.
Hahahahahaha!!!
M’ka ndodh edhe mu’ kjo!
Ne “Agia Marina” ne te dale te Athines. Luante radio nje kenge arvanitase ne kafe (Ra kambane e Papandise, ngreu moj vashe te vech ne qishe), dhe une pyes kafexhiun se c’gjuhe eshte. Vllahisht, me thote. E merr vesh ti i them? Po me thote; une nuk jam vllah, po e marr vesh se ma fliste gjyshi.
As une nuk jam vllah, i them, po e marr vesh se ma ka folur mema!
U qetesua i varfri pastaj, dhe na qerasi me nga nje gote (dhe lojen e tavlles falas) E dini si e kish’ mbiemrin? Bpetos [Vreto]
14 Maj 2008 @ 3:20 pm
Bravo i qofte atij qe na e solli kete shkrim ketu.
14 Maj 2008 @ 4:24 pm
Degjo, A. Kolia do te beje matematike etnike me nje ekuacion qe s’e balancon dot. Qe te ndihet rehat me veten Arvaniti duhet qe ti mbushet mendja qe eshte proto-Shqiptaret kane qene Greqerit e lashte. Ky eshte gjithe motivacioni i Koliasit. Kjo teori e lejone te flase hem shqip hem te ndihet grek.
14 Maj 2008 @ 4:26 pm
Te gjithe keni thene gjera te verteta rreth Arvanitasve etj. Por po ashtu ka dhe shume te pa thena e te pa ditura…
Qafiri me duket e tha me mire…ata zgjodhen rrugen e identifikimit me fene…ndersa ne zgjodhem rrugen e identifikimit me kombin. Prandaj Qafir une nuk po i gjykoj rende…po them pikerisht ate qe thua ti…ata kan patur komplekse me vetveten te ndryshme nga tonat. Dhe pse? Pikerisht sepse jetuan me Greket neper shekuj dhe influenca fetare ka qen me e madhe. Por dhe kur erdhi koha e revolucionit Grek…ata ishin ndryshe nga ne se e shikonin veten si Ortodoks me pare se Shqiptare. Shqiptaret myslyman i konsideronin si “Turq”…dhe i vrisnin bile. Kte duhet te mesojme ne Shqiptaret nga kjo tragjedi…qe feja e ndan kombin tone dhe e zhduk…cfardo feje te jet…por me teper feja e fqinjve Ortodoks. Une Ortodoks jam vet por Arvanitasit na japin nje shembull te mire se pse duhet te ruhemi nga influencat fetare te huaja…sidomos ato Greke…dhe si kjo influence fetare dal ngadale sjell nje asimilim te kombit Shqiptar…nje dukuri qe sot po e perjetojme perseri ne Himare dhe ne vende te tjera.
Arvanitasit per mua jane etape e mbyllur me kohe. Ekzistojne shume pak njerez si Aristidhi qe vazhdjone te mbajne gjalle identifikimin me kombin…po ashtu ekziston dhe ajo shtrese qe pranon deri ne nje far niveli qenjen Shqiptar por prseri identifikohet si Grek (ata pleqt qe keni takuar neper Greqi). Fatkeqsisht besoj se ne disa dekada dhe nje pjese e mire e Shqiptarve emigrant ne Greqi do perfundojne po ashtu…sidomos brezat e rinj. Duhet te shohim me mire se si ti parandalojme kto dukuri dhe perhapjen e tyre edhe ne Shqiperi…
————
Sa per Aristidhin…respektin me te madh per ate qe beri dhe per zerin qe ngriti. Por nese do e gjykojme nga pikpamja e teorive historike…ato jane me teper perralla…sic thot dhe Roni. Por perrallat nuk jane histori dhe nuk duhen shkruar si histori. Ka histori te vertet dhe te vertetueshme qe tregon lashtesine dhe rendesine e popullit Shqiptar/Arberor/Ilir…dhe nuk ka nevoje ne mendjen time qe te shkojme ne relmin e fantazise dhe perrallave…sepse kshu demtojme me teper veten se forcojme pozicionin. Aristidhi pershembull thot se gjuha e Pellazgve dhe e Homerit ishte “Shqipja”…sepse disa fjale nga “Greqishtja Homerike” perkthehen vetem ne Shqip dhe nuk ekzistojne ne Greqishten e mevonte. Shume dakord po kjo nuk do te thote se ai fliste “Shqip”. Qe te behet nje gjykim duhet patur njohuri te thella te gjuhrave dhe historise se lashte…gje qe Aristidhi fatkeqsisht nuk e kishte. Vertet disa fjale ngjajne dhe perkthehen mes Shqipes por…per mendimin tim (ka vetem teorira ne kte mes se asgje s’mund te jet absolute kur flet per dicka 3000 vjet perpara)…kjo ka te bej me gjuhen baze indo-evropiane. Kto jane fjale qe nuk perkthehen VETEM mes Shqipes…por po ashtu edhe mes Frigishtes apo dhe gjuhes Hatuse (Hititet e Turqise se lashte). Per mua kjo tregon nje rrjedhje gjuhesh nga gjuha baze indo-evropiane neper gjuhe te popujve te lashte…dhe Greqishtja Homerike dhe Ilirishtja e lashte ishin patjeter gjuhe te lidhura nepermjet origjines se perbashket. Por mund te thuash se te gjith popujt jane te lidhur me nje origjine te perbashket…ne ekstrem mund te shkosh ke Lucy i Afrikes :). Kjo nuk do te thote se mund te shkruash nje histori ku popuj te ndare me mijra vjecar mund te konsiderohen “vellezer” sepse kan disa fjale apo rrenje gjuhesore te perbashkta. Aristidhi kte donte te nxirrte…qe Shqiptaret dhe Greket ishin popuj “vellezer”.
Pastaj sipas mendimit tim…fokusimi ke Pellazget eshte nje nga mekatet me te medha te ndonje Albanologu apo historiani Shqiptar. Eshte relm fantazie. Per mua historia e vertetueshme e Ilirive eshte aq mahnitse dhe madheshtore sa ne te ndihemi krenar…dhe s’ka nevoje qe te shkojme ne ekstreme. Historia e vertetueshme tregon qe ne jemi nje nga popujt me te lashte te antikitetit dhe mbase populli me i lasht i Ballkanit. Historia e vertetueshme tregon se ne kishim nje qytetrim te zhvilluar dhe te fuqishem me tipare unike. Historia e vertetushme tregon se ne kemi patur nje kontribut shume te madh ne zhvillimin e historise boterore. Dhe nese duam te haemi me Greket…historia e vertetueshme tregon se Epiri dhe nje pjese e mire e Thesalise dhe Maqedonise se lashte ishin te banuara nga fise Ilire…se vendlindja e Zeusit vet ishte ne Iliri etj etj.
Por ka menyra profesionale dhe shkencore per tu studjaur dhe paraqitur…ka dhe amatoreske. Aristidhi beri ate qe nuk guxonte njeri ta bente ne ate kohe. Por sot duhet hecur me perpara…
Dhe per mendimin tim ky fokusim me Pellazget eshte me teper per te na nxjerre ne si me te mire se Greket…duke u bazuar ne mitologjine e tyre. Pra mundohemi te dalim superior duke kopjuar tjetrin. Kjo heq vemendjen nga nje studim te mirfillte te kultures, qytetrimit dhe mitologjise Ilire…e cila po te studjohet mire do na nxjerri ne ne nje klas me vete (qe sipas asaj qe mund te kuptoj une…mitologjia Ilire ishte e bazuar ne prejardhjen nga Trojanet :)…nje “perralle” qe per mua do ishte me e deshirueshme se mundimi per tu lidhur me Greqine e lashte)
14 Maj 2008 @ 4:29 pm
Po 100% sakt. Prandaj per mua eshte metode e gabuar dhe e deshtuar (dhe Aristidhi s’eshte i pari qe mundohet te bej nje gje te tille)…dhe rrjedhimisht argumentat per te arritur ne kte perfundim nuk mund te jene gje tjeter vec perralla dhe fantazi.
14 Maj 2008 @ 4:53 pm
sa te squt jena ne shqiptaret mer, s’na e hedh dot njeri me “perralla” e “egzagjerime”! Jo si greqerit(a serbet) qe perdorin dhe mitologji e prralla per te treguar se jane me te lashte e “vorio epiri” eshte i tyre! Nga libri i historise se kl. V a VI i para 15 vjeteve (grek dmth): Shqiptaret jane fise barbare qe u shperngulen ne rajonin tone gjate pushtimit otoman dhe formojne shqiperine e sotme mbi troje helenike… etj etj.
Qafir, me duket e ke ngatarru pak ate radhen e kush ka qene kush… lexoji te gjitha faqet e librit, mos i nxirr konkluzionet nga titulli e ndonje paragraf rastesor. Ose je shprehur keq shqip, mgjs nga c’te kam lexuar ketu, te anon kandari me shume nga ajo e para (inferioritet dmth)
14 Maj 2008 @ 5:44 pm
Eshte e frikshme do te thoja qe nje njeri i lindur ne Greqi, del i vetem kundrra nje rryme te tere, shpallet “armik” i Greqise, flak tutje karieren e tij profersionale, mbron me te gjitha menyrat emigrantet shqiptare, dhe sot quhet nga bashkombasit e tij si rromancier ose prrallaxhi qe cdo gje e ka bere se donte te ndihej me mire si shqiptare dhe grek sebashku.
Eshte e llahtarshme do te thoja une qe existojne njerez qe jan rritur e lindur ne shqiperi dhe sapo dalin jashte saj, shnderrohen ne “Grek”, “Italian” etj, kurse Aristidh Kola mer ne dore flamurinn qe e dinte qe do ti sillte shkaterrim, dhe kete e ben me koshiencen me te plote.
Akoma me e llahtarshme eshte se mbase pikerisht keta “Italiane” dhe “Greke” hedhin sot balte mbi nje figure te atille si e Aristidh Koles, qe shume mire mund te bente ate qe bejn bashkombasit e vet, te fshihet dhe te mohoje cdogje shqipetare.
Asaj parrules ” Oh sa mire me qene shqiptare” un them qe eshte me koherente te shendrrohet ne “Oh sa e veshtire me qene shqiptare”.
14 Maj 2008 @ 6:10 pm
Kaq thash une Roni…
14 Maj 2008 @ 7:06 pm
Eshte shume ironike po ta mendosh se teoria se verteta duhet lene ne harrese per hir te se hecures perpara, eshte pikerisht shkaku qe nuk te le qe ti te hecesh perpara!!!
Jo!!! ne nuk duhet te hecim perpara pa sqaruar dhe kuptuar te kaluaren dhe te tashmen.
Eshte shume naive te mendosh se “Sot duhet hecur perpara.”
Perpara ku??? Ku po shkojme???
Sot duhet te tregohet e verteta, kjo eshte hecje perpara dhe jo anashkalimi i saje. Nese ka pasur shtypje te popullsise shqiptare ne Greqi kjo duhet vene ne dukje, dhe jo te rrihet urte per hir te se hecures perpara se kjo lloj sjellje vetem perpara qe nuk te con.
Nese ka studiues qe hecin kundrra rrymave, ne duhet tu japim kurajo.
Boten e kan cuar perpara njerez qe pikerisht kan dale kundra rrymes se kohes psh Xhordano Bruno, Kristofor Kolombi, Galileo etj etj.
Jane pikerisht keta guximtare qe jane etiketuar nga bashkohesit e vet si perrallaxhinje, psikopate, mashtrues qe kane zbuluar te vertetat me absolute.
Aristidh Kola ka hedhur ne drite disa teori qe shumekush i quan perralla!!!
A mundet ndokush ti hedhi poshte keto teori me nje teori tjeter, dhe jo me epitete dhe skepticizem bosh???????
14 Maj 2008 @ 8:35 pm
Duhet hecur me perpara ne fushen e HISTORISE…per kte e kisha fjalen. Pra nese Aristidh Kola hapi kutine e Pandores me librat dh teorite e tij…sot duhet te vazhdoj SHKENCA historike te avancoj perpara. Aristidh Kola ishte amator…dhe beri te tijen…po sot kemi mbetur perseri me amatore he jo me historian. Kte po them une…Aristidhi kishte te drejte ne disa gjera dhe ishte i gabuar ne disa te tjera…po gjithsesi duhet te jene historianet qe duhet ta avancojne SOT…nese dje ishte vetem amatori.
14 Maj 2008 @ 9:17 pm
Une perkulem para ketij arvanitasi/shqiptari te madh. Do ishte mire qe veprat dhe botimet e tija te permblidheshin dhe te botoheshin nga ndonje shtepi botuese ketu ne Shqiperi.
Ardi, kur del ai libri (qe mendoj se duhet te jete interesant) i atij Malindit `Ne dhe Greqia`.
14 Maj 2008 @ 10:31 pm
Bukur e tha Roni;-STUDIUESVE QE ECIN KUNDRA RRYMAVE, NE DUHET TI JAPIN KURAJO. Kush dhe kur do te dale ne pah?, guximi i ndonje studiuesi tjeter, qe te choje perpara punen qe nisi i paharruari Aristidh. Perkrahja dhe kurajoa qe mund te jape shteti yne apo individe, mund te jete ne menyra ta ndryshme. Une personalisht mendoj se shteti per vepren e pionerit arvanitas Aristidh Kola, duhet t’i ngreje nje bust me te madhe se ai i >, vendi me i pershtatur do me dukej Himara.
16 Maj 2008 @ 9:36 am
Te dy nipcet i kane rene ne koke.
Sa per te shkuarin kunder rrymes, nuk do ua keshilloja shqiptareve te futeshin neper hendeqe historiko-mitike. Kohet qe kane ardhur kerkojne njerez praktike.
Fqinjet tane pergjithesisht po budallallepsen me mite larte e poshte.
Neve na duhet ndjenje me e larte atdhedashurie, edukim shkollor me shume, besim te njeri tjetri, edhe kaq.
aa se perdesh harrova: shmangie si dreqi nga mjekerxhinjte e cdo lloji qofshin.
Kjo njehere, duhet “me se sben”.
17 Maj 2008 @ 9:54 am
Pjer:
Libri ‘Ne dhe Greket’ i Ilir Malindit me duket ka kohe qe eshte botuar sepse shrimin qe solla te z.Malindi ka disa vjet qe ai e ka botuar tek Panorama.
17 Maj 2008 @ 2:38 pm
Arvanitët, sa pak i njohin
“Studimet dhe botimet në Shqipëri për historinë
dhe kulturën e arvanitasve”. Ky është titulli i
shkrimit, që studiuesi i njohur i ka vënë shkrimit të tij
Prof. dr. Marenglen Verli
A. Sa dimë dhe sa duhet ditur për arvanitët?
Për shqiptarin e zakonshëm në Republikën e
Shqipërisë dhe në Kosovë, madje, edhe për
individin e arsimuar, që nuk është i prirur për
literaturën historike dhe që informacionin
historik e merr vetëm rastësisht e përciptas,
njohuritë për arbërorët e Greqisë, apo arvanitët,
nuk janë ende në nivelin që do të duhej të ishin.
Në mënyrë të mjegulluar “arvaniti”, për të, është
shqiptari i diasporës mesjetare të vendosur në
Greqi, i cili, në shek.XIX, luftoi për pavarësinë
e Greqisë. Të pakët janë ata që kanë idenë për
përmasat e shtrirjes gjeografike dhe numerike të
arvanitëve në periudha të caktuara gjatë
shekujve, si p.sh. në atë paraosmane gjatë së
cilës rreth 150 mijë arbër u zhvendosën drejt
jugut të trevave të tyre, duke konsoliduar
praninë masive, në brigjet e Egjeut. Më të pakët
janë ato që kanë dëgjuar për argumentet e
studiuesve, që rreken të gjejnë nëse ka pasur
prani të etnosit iliro-arbëror në jug të
Gadishullit të Ballkanit qysh në mijëvjeçarin e
parë pas Krishtit, ndoshta edhe më herët, çka do
t`i bënte arbërorët e sotëm të Greqisë, autoktonë
të hershëm në Ballkanin Jugor, sikurse edhe vetë
ata besojnë. Për aq sa dihet për arvanitët, as
studiuesit e antikitetit nuk do t`i gjejmë në një
mendje, madje ata të periudhave të hershme vetëm
diskutojnë dhe hamendësojnë për të definuar nëse
ka pasur afri më të hershme midis
iliro-arbërorëve dhe grekëve antikë në ato
thellësi të kohëve të shkuara, kur një popull i
emërtuar “pellazg”, ishte populli më i madh i Mesdheut.
Shqiptarët sot dinë mjaft për Skënderbeun dhe
bëmat e tij dhe me të drejtë
, çudi do të ishte
sikur të mos dinin
, dinë diçka edhe për
historinë e princave para tij, të shek.XII–XIV,
veçanërisht për pinjollët më të famshëm të
familjeve të mëdha të kohës, Topiajve, Balshajve,
Shpatajve, Arianitëve, Muzakajve etj., etj., të
gjysmës së dytë të shek.XIV, por sa dinë vallë
për rolin dhe ndikimin e arvanitëve apo arbërve
të Thesalisë, Beotisë, Atikës, Peloponezit
(Moresë), Etolisë, ishujve të Egjeut e të Jonit
etj., në këtë periudhë, për rolin dhe ndikimin e
tyre në politikën rajonale të normanëve,
bizantinëve, spanjollëve, francezëve apo
gjermanëve dhe veçanërisht për qëndresën e tyre
të jashtëzakonshme antiosmane? Sa dinë për figura
të tilla të kohës, të origjinës arbërore si Leon
Sguro, Dhimitër Rendi, Pjetër Bua, Teodor Buhali,
Manuel Bakali, Doskja, Krokondil Klada, Dhimitër
Bakali, Teodor Bua, Primo Koka etj.
(shek.XIII–XV)? Sa dinë më tej, për përmasat e
largimit të arvanitëve drejt perëndimit, pasi
ishin identifikuar si popullues në mënyrë masive
të viseve të Greqisë për rreth një shekull – një
shekull e gjysmë, duke i dhënë asaj jetë e
gjallëri, si edhe për bëmat e tyre në viset ku u
vendosën rishtas që nga shek.XIV deri në fillim
të shek.XVIII? Sa dinë për “stratiotët” arvanitë
të shpërndarë anekënd fushave të betejave të
Evropës, më të aftët ndër kandotierët e kohës dhe
për gjeneralët e tyre të famshëm si Merkur Bua
etj., që u ngjitën në shkallët më të larta të
hierarkisë ushtarake evropiane në shekujt.XV-XVI,
kur ende mund të idetifikoheshin si arbërorë apo
arvanitë? Sa realisht dinë për përbërjen etnike
të viseve ku, si rezultat i një lufte çlirimtare,
në fakt shumëkombëshe, në Ballkan, në shek.XIX, u
krijua shteti i parë i pavarur, shteti grek, si
edhe për rolin e arvanitëve në arritjen e
pavarësisë e të konsolidimit të tij etj., etj.?
Shumëkush do të çuditej kur të dëgjonte se
Peloponezi i shek.XIV banohej të paktën 50 për
qind nga arvanitët (në një regjistrim të gjysmës
së dytë të shek.XIV në pjesën veriore dhe
qendrore të gadishullit në fjalë, ndër 198
vendbanime 155 rezultonin arbërore), se shteti
grek i porsakrijuar i shek.XIX, me rreth 570 mijë
banorë, 1/4 e ndoshta 1/3 e popullsisë e kishte
arvanite, se Athina e asaj kohe, një qytezë me
rreth 9 – 10 mijë banorë, kishte më shumë
arvanitë se grekë (4 mijë arvanitë, 3 mijë turq,
3 mijë grekë), se mitropoliti i Eubesë në vitin
1921, kryepeshkop i Athinës, në vitin 1927,
Grigor Gjirokastriti, ishte një shqiptar, se
Revolucioni i vitit 1821, rreth 90 për qind të
“kapedanëve” (Kunduriotin, Dhjakon, Boçarin,
Xhavellën, Miaulin, Kanarin, Kollokotronin,
Bubulinën, Andrucin, Karaiskaqin etj., etj.) i
kishte arvanitë, se flota e revolucionit ishte në
shumicën dërrmuese ekskluzivitet i arvanitëve, se
rregullorja e parë e flotës greke është shkruar
edhe në gjuhën arbërore, se në parlamentin e parë
të Greqisë flitej krahas greqishtes edhe
arbërishtja, se deri në vitin 1912 admirali i
flotës greke Pavllo Kundurioti, më pas president
i republikës greke, jepte urdhëra edhe në këtë
gjuhë, se ende në dekadat e para të shek.XX,
rreth 300 mijë vetë, ose 1 në 7 banorë të Greqisë
flisnin e kuptonin si ai dhe, së fundi, se edhe
sot një shqiptar mund të bisedojë e të kuptohet
për bukuri me shumëkënd prej ende rreth 200 mijë
folësve të gjuhës arvanite, të identifikuar në të
paktën 645 fshatra arvanite, shqipfolëse nga
arbëreshi i palodhur at Antonio Belushi.
Shumëçka do të na shkaktonte çudi, nëse do të
kërkonim të dinim për botën arvanite, që është
prezente sot në Greqi, që ka qenë aty, siç thonë
studiues të shumtë, edhe në shekujt 12, 13, 14,
madje, edhe në shek.VI-VII, kur arbërit ndoshta
quheshin ende ilirë (në Korfuz, në Peloponezin
Perëndimor në krahinën e Manit), por që
evidentohet shumë dukshëm e në mënyrë të
padiskutueshme veçanërisht 800 vjetët e fundit.
B. Ç`kemi studiuar e botuar për arvanitët?
Për arvanitët kanë shkruar studiues e udhëtarë
evropianë, grekë e vetë arvanitët më së fundi.
Është studiuar e botuar për ta edhe në Shqipëri,
ndoshta jo aq sa do të duhej, por edhe jo pak, në
raport me potencialin shkencor që ka pasur Shqipëria.
Madje në këtë drejtim, që nga viti 1912 e deri më
sot janë aktivizuar studiues ndër më të njohurit
si Mit’hat Frashëri, prof. Kristo Frashëri, prof.
Stefanaq Pollo, prof. Koli Xoxi, prof. Pëllumb
Xhufi etj. Ndoshta më tepër duhej bërë për
publikimin e studimeve të realizuara, por edhe
për publikimin e studimeve të albanologëve e
helenistëve që kanë pasur objekt të punës së tyre
historinë dhe kulturën arvanitase, publikimin e
përshkrimeve të udhëtarëve të huaj, të
diplomatëve etj., që kanë rënë në kontakt me
arvanitët, publikimin e pjesëve të zgjedhura të
kronikave për historinë e luftërave dhe të
ngjarjeve të rëndësishme të historisë mesjetare
të Evropës në të cilat ndeshen gjurmët e
“stratiotëve” të shquar arvanitë etj., etj.
Sidoqoftë, për çfarë nuk është bërë, le të bëhet
në të ardhmen. Është koha që, për të ngritur ura
të forta të miqësisë në Ballkan, duhet të dimë,
cilët jemi e nga vijmë. Kështu, më lehtë do të
shkojmë aty ku të gjithë duam të shkojmë.
Le të ndalemi konkretisht tek studimet dhe
botimet në Shqipëri për historinë dhe kulturën
arvanite. Ato po mbushin rreth një shekull, pra
kanë moshën e shtetit të pavarur shqiptar. Por
këto studime kanë edhe një prehistori të vyer në
saje të përkushtimit të rilindasve tanë të
mëdhenj, Sami Frashërit, Naim Frashërit, Thimi
Mitkos etj. Veprat e tyre kanë informacionin e
parë, tonin, për historinë dhe kulturën arvanite.
Mund të përmendet për atë kohë edhe ndonjë organ
i diasporës si “Kalendari Kombiar” që botohej në
Sofje, i cili, nga fillimi i shek.XX, pati ndonjë
artikull kushtuar arbërve të Moresë.
Në periudhën pas vitit 1912 arvanitët u përmendën
nga Fan S. Noli në monografinë “Gjergj
Kastrioti-Skënderbeu”, nga Mithat Frashëri, Osman
Myderizi, në studime ose artikuj të botuar në
periodikët e kohës; nga Mehdi Frashëri, në ndonjë
përmbledhje (“Leka”); ose edhe në ndonjë pamflet
politik, sikurse është rasti i Luigj Bumçit etj.
Ndër organet e medias, ku u publikuan shkrime me
informacion për arvanitët, mund të përmenden
revistën “Dituria” (1926-1927), “Besa” (1934),
“Leka” (1944), “Hylli i Dritës” (1943), “Bashkimi
i Kombit” (1944), “Drita” (1937), “Agimi” (1979),
“Vullneti i popullit” (1931), “Minerva” (1935),
“Gazeta e Korçës” (1932). Për ta gjendet
informacion gjithashtu në botimin serial “Visarët e Kombit” (1939) etj.
Gjithsesi, historia dhe kultura arvanite, në këtë
periudhë të lindjes dhe konsolidimit të shtetit
shqiptar, pak mundën të studiohen dhe të
publikohen. Për fat të keq, ndryshe nga
arbëreshët e Italisë, arvanitët vetë, mjaft të
asimiluar, por edhe të penguar, nuk shkruan për
veten e tyre, të paktën këtë nuk e bënë në formë
të identifikuar, kështu që nuk pati ç’ka të
riprodhohej në Shqipëri, e dalë nga penda e tyre.
Investimi shtetëror në Shqipëri për
albanologjinë, në periudhën e Pasluftës së Dytë
Botërore, dora-dorës, solli në një qasje më të
dukshme të studiuesve të ndryshëm ndaj botës
arvanite, ngjarjeve dhe figurave të saj të
shquara. Me një ngritje graduale, që dha frute
veçanërisht 30 vjetët e fundit, albanologjia
prodhoi studime dhe informacion të vlefshëm edhe
për historinë dhe kulturën arvanite. Në 15 vjetët
e fundit fenomeni ka qenë mjaft më i dukshëm.
Aktualisht, arvanitët kanë një vend të posaçem në
tekstet shkollore të Historisë së Popullit
Shqiptar, që përdoren në ciklin e arsimit të ulët
e të mesëm, si edhe në leksione të veçanta në
ciklin e lartë, që nga viti në vit janë pasuruar
me informacione, veçanërisht në sythet ku flitet
për emigracionet shqiptare në mesjetë dhe për
qëndresën e shqiptarëve të Moresë në shek. XV.
Këtë vend ata e kanë siguruar edhe në vepra
madhore si Historia e Shqipërisë, në dy vëllime
(Tiranë, 1965), me autorë të pjesëve respektive
prof. A. Budën dhe prof. S. Pollon dhe në botimin
e ri në 4 vëllime të Historisë së Popullit
Shqiptar, përkatësisht në vëllimin e parë, botuar
në vitin 2002, me autor prof. P. Xhufin, botime
këto të Institutit të Historisë së Akademisë së Shkencave.
Informacion konçiz për arvanitët, dhënë në disa
artikuj apo zëra të veçantë, është publikuar edhe
në Fjalorin Enciklopedik Shqiptar, që u botua në
Tiranë nga Akademia e Shkencave në vitin 1985, i
cili do të ribotohet së shpejti me një përpunim më cilësor.
Gjithsesi, në tekstet shkollore të
sipërpërmendura dhe në Historinë e Popullit
Shqiptar, do të ishte dashur të gjendej më shumë
vend për rolin e arvanitëve në Revolucionin grek
të vitit 1821 dhe në krijimin e Greqisë së
Pavarur. Por këtë boshllëk e kanë plotësuar disa
monografi të botuara 20 vitet e fundit, të cilat
janë mbështetur në një bibliografi mjaft të
gjerë. E para, e titulluar “Arvanitët dhe
shqiptarët në luftën çlirimtare të popullit grek
(shek.XIV – 1829)”, me rreth 228 faqe, u botua në
vitin 1985 nga Dhimitër Grillo. Ajo u pasua më
1991 nga monografia “Lufta e popullit grek për
pavarësi – kontributi shqiptar” e Koli Xoxit, dhe
“Marko Boçari, Fatosi i Misalongjit”, i po këtij
autori. Të dy monografitë e para trajtojnë
pikërisht rolin e arvanitëve në krijimin e
Greqisë së Re, por mjaft informacion për këtë
gjen edhe në të tretën. Kurse monografia
“Arvanitët” e Irakli Koçollarit, që u botua më
1994, synon të japë një informacion të plotë për
boten arvanite, duke trajtuar aspektet kryesore
të historisë dhe personaliteteve të shquar të saj në 800 vjetët e fundit.
Studime më të shkurtra dhe artikuj seriozë për
probleme të caktuara, i janë prezantuar lexuesve
në Shqipëri nga studiuesit e njohur Aleks Buda,
Stefanaq Pollo, Kristo Frashëri, Zija Shkodra,
Filip Liço, Eqrem Çabej, Stavri Naçi, Petraq
Pepo, Zana K. Frashëri (Lito), Pëllumb Xhufi, Zihni Reso, Timo Dilo etj.
Këta studiues, kryesisht potenciale intelektuale
të Institutit të Historisë të Akademisë së
Shkencave, në vitet 60-80, krahas artikujve të
botuar, e trajtuan temën arvanite edhe në
Konferenca e simpoziume shkencore, si Konferenca
Kombëtare kushtuar Gjergj Kastriotit, Skënderbeut
në vitin 1968, Konferenca e Parë dhe Konferenca e
Dytë e Studimeve Albanologjike, në vitin 1965 dhe
në vitin 1969, Konferenca Kombëtare e Studimeve
Etnografike, në vitin 1977, ku u ftuan dhe
kumtuan për këtë tematikë dhe studiues të huaj si
J. Irmscher, R. Stojkov (në bashkëpunim me Th. Kaçorin) etj.
Botimi i korpuseve me dokumente arkivore për
mesjetën (shek.X–XV), i organizuar nga Instituti
i Historisë i Akademisë së Shkencave, ka qenë një
drejtim tjetër i punës së studiuesve në Shqipëri
në dekadat e fundit, ku shfaqet informacion edhe
për botën arvanite, qoftë edhe indirekt. Po
përmendim një cikël vëllimesh si “Dokumente të
periudhës bizantine për historinë e Shqipërisë
(shek.XII-XV)”, “Burime të zgjedhura për
Historinë e Shqipërisë”, “Dokumente të shek.XV
për historinë e Shqipërisë”, “Burime tregimtare
bizantine për historinë e Shqipërisë, shek.X–XV”,
mandej vëllimet për Luftën shqiptaro-turke të
shek.XV, (Burimet bizantine dhe burimet osmane)
etj., përgatitur nga A. Buda, K. Biçoku, K.
Bozhori, F. Liço, I. Zamputi, K. Frashëri, S.
Pollo, P. Bogdani, P. Huta, L. Malltezi, S.
Pulaha, S. Naçi, Z. Shkodra, P. Thëngjilli etj.
Plotësimit të informacionit të studiuesve,
punonjësve të arsimit, si edhe përgjithësisht,
lexuesve në Shqipëri, për arvanitët, i ka
shërbyer edhe publikimi i studimeve dhe botimeve
të tjera të realizuara jashtë Shqipërisë, të
shkruara nga shqiptarë ose të huaj. Një vend
nderi në këtë kategori ribotimesh zë monografia
“Arvanitët dhe prejardhja e grekëve (vështrim
historik-folklorik dhe politik-gjuhësor)” e të
mirënjohurit Aristidh Kolja, (Shtëpia Botuese 55,
Tiranë, 2002). Shumë me rëndësi është gjithashtu
përfshirja në studimin e Zana K. Litos e listës
së fshatrave arvanite në Greqi, të përcaktuara e
publikuara nga studiuesi i palodhur arbëresh At
Antonio Belushi në librin “Kërkime dhe studime
për arbëreshët në Greqi” (Antonio Bellusci
“Ricerche estudi tra gli Arberori dell`Ellade”,
Cosenza, 1994). Natyrisht, shtëpitë botuese duhet
të kenë edhe projekte të tjera
C. Karakteri i studimeve tona për arvanitët
Pas këtij vështrimi të përgjithshëm mbi studimet
dhe botimet e realizuara në Shqipëri mbi
arvanitët, mund të konkludojmë se raporti midis
shkrimeve që trajtojnë tërësisht ose pjesërisht
temën arvanite, anon nga e dyta. Po kështu, në
raportin midis shkrimeve të mirëfillta shkencore
dhe publicistike, apo trajtimit divulgativ të
temës arvanite, pesha anon përsëri nga e dyta.
Aty këtu nuk kanë munguar edhe artikuj
informacioni. Përmendja me pak fjalë e temës
arvanite është dhënë ndonjëherë edhe në kontekstin e ndonjë momenti politik.
Përsa i takon destinacionit ku drejtohen studimet
dhe botimet e realizuara në Shqipëri për
arvanitët, ato, përgjithësisht, kanë synuar
publikun shqiptar. Vetëm në raste të veçanta,
konferencash a simpoziumesh shkencore ose
botimesh të karakterit akademik, destinimi ka
qenë për një rreth të ngushtë studiuesish të huaj
dhe të interesuarish të tjerë që preferojnë të
informohen nga botime të kësaj natyre. Orientimi
drejt një publiku më masiv do të kërkonte botimin
në gjuhë të huaja të pikëpamjeve të
historiografisë shqiptare. Por mungesat që vihen
re në këtë drejtim lidhen, përgjithësisht, me
mjetet relativisht të pakta materiale, që kanë
pasur në dispozicion shkencat albanologjike,
gjatë gjithë ekzistencës rreth 90-vjeçare të
shtetit shqiptar. Le të shpresojmë se
bashkëpunimi i studiuesve shqiptarë, kudo që
ndodhen, do të shtojë prodhimin shkencor, por
edhe mjetet për publikimin e tij në mënyrën e
duhur, brenda e jashtë botës shqiptare.
D. Hapa të tjerë për njohjen dhe respektimin e botës arvanite në Shqipëri
Natyrisht, në ndihmë të shkencës historike, për
një publikim masiv të arritjeve të saj, por edhe
të arritjeve të degëve të tjera, si letërsisë,
arteve etj., ka luajtur e po luan rol media e
shkruar, ajo elektronike, fonike dhe vizive. Edhe
pse më mungon informacioni i nevojshëm, për të
definuar sa e kanë realizuar “detyrën” e vet
shtypi i përditshëm, radiot ose televizionet,
mendoj se këta sektorë kanë ende për të bërë në
drejtimin sasior dhe cilësor të informimit të
publikut shqiptar për historinë e vjetër e të re,
për kulturën, për ekonominë, për personalitetet
etj. etj., të arbërve të Greqisë.
Diçka është bërë edhe në fushën e artit,
veçanërisht në pikturë, si dhe në vlerësimin nga
autoritetet për figura të caktuara historike
(ndonjë mbledhje përkujtimore, dekorim, emërtim
rruge etj.), por në ç’raport kanë qenë këto me
ato që do të duhej të ishin bërë, është vështirë
të përcaktohet pa bërë krahasim me veprimtari të
ngjashme. Theksoj me bindje se gjallërimi i punës
në të gjithë këto fusha mund të ketë një ndikim
të gjerë dhe të menjëhershëm në plotësimin e
dijeve të njerëzve të zakonshëm, të çdo niveli arsimor e kulturor.
E. Sa na kanë ndihmuar studimet dhe botimet e
derisotme për të njohur botën arvanite?
Bilanci i përgjithshëm i studimeve dhe botimeve
në Shqipëri për botën arvanite, sikurse e
përmenda më sipër, nuk është shumë, por as edhe
pak nuk është. Ndonëse nuk pretendoj për një
vrojtim shterues, mund të them se në skedarët e
Bibliotekës së Institutit të Historisë së
Akademisë së Shkencave në Tiranë, që si
institucion i specializuar është biblioteka më e
pasur me materiale albanologjike, gjenden 141
skeda bibliografike për historinë dhe kulturën
arvanite, të nxjerra nga shtypi dhe nga botime të
ndryshme. (Ato janë kryesisht në gjuhën shqipe
dhe shpesh trajtojnë në përgjithësi edhe
problemin e shqiptarëve të tjerë në Greqi). Për
krahasim do të përmend se për arbëreshët e
Italisë, në bibliotekën e sipërpërmendur, ka
rreth 3 herë më tepër skeda. Natyrisht diferenca
lidhet me faktin se arbëreshët e Italisë punuan
shumë që të tjerët t`i njihnin dhe nga ana
tjetër, kontribuan shumë në Lëvizjen Kombëtare të Rilindjes Shqiptare.
Gjithsesi, angazhimi i studiuesve më të
kualifikuar të shkencës shqiptare për trajtimin e
historisë dhe kulturës arvanite, sikurse u
përmend, ka ndikuar ndjeshëm në njohjen që kemi
sot ndaj botës arvanite. Madje, artikujt e tyre
cilësorë kanë qenë informacioni i vetëm serioz që
ka dalë nga vetë shqiptarët për atë rem të tyre
të lashtë, i cili, në rrethana të caktuara, për
mjaft kohë, nuk ka pasur mundësi të shkruajë për
veten e tij. Por bota arvanite duhet të presë jo
vetëm të njihet në Shqipëri, por edhe ta njohë,
madje ta shohë realisht Shqipërinë, Kosovën dhe
botën tjetër shqiptare në përgjithësi. Unë mendoj
se në këtë drejtim ka hapa pozitivë të diktuar
nga faktorë të shumtë objektivë e subjektivë.
Me siguri historia dhe kultura arvanitase do të
ishin më të njohura, nëse edhe politika nuk do të
kishte penguar (kujto marrëdhëniet e acaruara
shqiptaro-greke për shumë kohë), nëse do të
kapërceheshin koncepte në të dy anët e kufirit
Shqipëri-Greqi dhe nëse do të vlerësoheshin drejt
personalitete arvanite, si dhe ngjarje ku ata
luajtën një rol të rëndësishëm progresiv. Por,
gjithashtu kjo do të ndodhte edhe nëse arvanitët
do të kishin pasur mundësi të ruanin më mirë,
ashtu si arbëreshët e Italisë, krenarinë për
origjinën, identitetin, gjuhën dhe kulturën e
tyre dhe nëse do të mund të krijonin në Greqi,
sikurse vëllezërit e tyre të përtej Jonit e
Adriatikut, një lob pro Shqipërisë paqësore,
aktualisht edhe pro Kosovës, e më gjerë, në
interes të forcimit të marrëdhënieve
ndërshtetërore shqiptaro-greke. Kjo, natyrisht,
do të shkonte në të mirë të stabilitetit në Ballkan e më gjerë.
Një politikë konstruktive e qarqeve drejtuese të
dy shteteve, Shqipërisë e Greqisë, në rrethanat e
kaq shumë lidhjeve të vjetra e të reja etnike,
historike, ekonomike, kulturore, politike etj.,
etj., me siguri do të gjallëronte të gjithë ata
elementë që mund ta kthenin jugun e Ballkanit në
modelin më të mirë, për arritjen në Gadishull të
parametrave të kërkuar evropianë të integrimit.
ABC nr.23-Prof. dr. Marenglen Verli 13.02.2006
17 Maj 2008 @ 2:49 pm
Disa prej nesh i shtrojn pyetjen vetes qe si eshte e mundur arvanitasit e sotem mohojn origjinen ??? Nje teze e tille nuk eshte 100% e vertete por ne qofte se eshte e vertete mendoj qe ka ndonje arsye si.psh :
Arvanitasit fituan pavaresin prej Turqise qysh ne vitin 1821 ndersa Shqiptaret e tjere mbeten nen shtetin osman Turk dhe me Turqit Arvanitasit nuk i kane pasur punet mire (ne trevat e tjera Shqiptare Turqit nuk u luftuan aq shume) pra kjo gjendje ndoshta ka demoralizuar kete komunitet per tu ndjer Shqiptar . Disa Arvanitas ne fund te shekullit te 19-te u shprehen per krijimin e nje shteti te perbashket Greko-Shqiptar.
17 Maj 2008 @ 2:52 pm
Arvanites (Arberesh) and Arvanitika
Arvanites (in Greek) or Arberesh (in Albanian) are the albanian speaking christian populations who settled greek areas during the period between the first and the second occupation (1204 - 1453) of Constantinople - today known as Istanbul. During these centuries the wide area of the Balkan penninsula, Aegean islands, Asia Minor and Anatolia were in a permanent state of turmoil; the crusaders of the 4th crusade shared the lands of Byzantium between western European and Byzantine princes. A several short-lived states, feuds and principalities which succeeded Byzantium emerged then and rivalled each other.
At that time the Albanian people dwelled the lands of present Albanian state; they were organised in small patriarchistic tribes called fara (plural: fares) and each one maintained horses and arms for war purposes. Their first movement to the south is reported in the mid-twelveth century; they were summoned by the Byzantine Emperor (who in 1261 recaptured Constantinople) to settle in Thessalia with their families and defend it from the invaders.
In 1318 there was a new flow of immigrants from the mount chain of Pindos, arbitrary this time. They invaded Thessalia, looted and killed many locals. The byzantine and Catalan forces had to fight back to repel them. Later on, in 1343 Czar Dusan of Serbia was assisted by Arvanitans (Arberesh) and conquered the lands of Thessaly, Epirus, Middle Greece. In return he displaces the indigenous population and gives the lands to his Albanian allies. The magnitude of this immigration was so immense that the Arvanitans established an ephemeral state in Aitoloakarnania (mid-western Greece).
When the byzantine principality of Morias /mory`as/ was established in Peloponnese in 1348, the first prince, Manouil Kantakouzinos invited several arberesh families to settle in his newly founded state. 57 years after, prince Theodore Paleologos invited to Morias (Peloponnese) another 10.000 Arberesh. Meanwhile, the Arvanites (Arberesh) became renowned for their performance in war and they were invited by other princes as well to arm the lands of their states. The Duke of Athens, Philip Roccaverte, asked king Pedro IV of Aragona the permission to invite Arvanites to the duchy. His successor, Ramon de Villanova, carried on the negotiations and located Arberesh soldiers in Voiotia, Lokrida, and N. Attica (mid-east Greece) in 1383 giving them tax exemption for two years and arable lands.
A small list of Arberesh immigrations follows, proving that where they went they were always invited:
YEAR INVITED BY PLACE
1402 Venice Egripo-island of Evia
1418-20 Antonio Acciaiuoli - Italian rest of Attica
1425 Venice Argonafplia - NE Peloponnese
1485 Venice Zacynthos
1500 Venice Kefalonnia
1504 Venice Ithaca
The Arberesh fought the Turkish army in Peloponnese together with Greeks and Venice’s troops. When the Turks conquered the Peloponnese many Arberesh moved to southern Italy to avoid the Ottoman rule; there are still descendants of them there, counting a 90.000 population. Many other Arberesh stayed there and the turkish command scattered them to other places, like Koulouri, Aegina, Angistri, Poros, Idra, Spetses, Ios, Andros etc.
During the next years, the Arberesh of Greece lived under the Ottoman rule, but when the Greek Revolution erupted (1821) they fought side by side with other Greeks. It is notable that rebels from Spetses and Idra converted gave their ships to battleships and created Greece’s first fleet. Many other figures of the Greek revolution, like Marko Botsaris, Bouboulina, the Souliotes, the Idra and Spetses inhabitants where Arberesh, (that means they spoke Albanian) but they helped the Greek revolution a great deal.
17 Maj 2008 @ 2:54 pm
Komiteti Grek I Helsinkit per te drejtat e njeriut:
THE ARVANITES
General data on the language
Arvanites are those whose mother tongue is Arvanitika (name in Greek - Áñâáíßôåò)/ Arberichte (name in their language); most linguists use the word Albanian for that language, but the community loathes its use, and it is therefore advisable that this sensitivity be taken into consideration unless researchers and/or human and minority rights activists do not mind alienating the very community they are studying. Likewise, they call themselves Arvanites (in Greek) and Arberor (in their language); but in Northwestern Greece, in their language, they use the term Shqiptar (the same used by Albanians of Albania), a term strongly disliked by the other Arvanites, who also resent being called Albanians.
Nevertheless, Arvanitika belongs to the linguistic family of Albanian, and it has evolved from one of the two linguistic groups of Albanian, the South Albanian Tosk (the other is the North Albanian Gheg). Arvanitika has a dialectical richness: there are three different groups of dialects spoken, one in Thrace, one in Northwestern Greece (near the Albanian border), and one in Central and Southern Greece. The latter, which includes the vast majority of speakers of Arvanitika in Greece, has by itself a great dialectical variety which makes some of these dialects to be, or to be perceived by the speakers as, mutually unintelligible (Nakratzas, 1992:86; Trudgill et al., 1975:44; Tsitsipis, 1983:297; Williams, 1992:85). Along with Vlachs, Macedonians, and Roma, Arvanites in Greece argue whether they should use the Greek or the Latin alphabet to write their language, which has rarely been written (Gerou, 1994a; Kazazis, 1994).
Most Arvanites have traditionally lived in Central and Southern Greece: in most departments of the regions of Continental Greece (Sterea Ellada) and the Peloponnese (including especially most islands corresponding to these areas) and the Cyclades island of Andros. Arvanites also live near the Albanian border, in most departments of Epirus and in the Florina and Kastoria departments of Macedonia; also, in the border (with Turkey) department of Evros (in Thrace) and in the Salonica department (where they settled along with other Orthodox refugees from Eastern Thrace, in the 1920’s). Like the rest of the population, since the 1950s, Arvanites have been emigrating from their villages to the cities and especially to the capital Athens, which, incidentally, was a mainly Albanian (Arvanite) small town in the early 1800’s, before becoming the Greek state’s capital (Nakratzas, 1992:87-8). It appears that urbanization has been leading to the loss of the use of the language, which has been surviving more in the traditional villages.
There have not been any official statistics on this as well as on any other minority group in Greece since 1951 (and the statistics before then are generally considered unreliable, reflecting mostly only those with a strong ethnic consciousness). Today, the best estimate for the people who speak the language and/or have an Arvanite consciousness is that they number around 200,000. Trudgill (1983:128) gives an estimate of 140,000 for the speakers in Attica and Beotia, a figure also mentioned in Hill (1990:135). For the Arvanites in the Northwest, a figure of 30,000 is given by Ciampi (1985:87), who also puts the figure for the total group at 156,000-201,000. Some members of the community give much higher figures, around 1,600,000 (Kormoss, 1994:1; and Gerou, 1994b:2): this figure may correspond to all Greeks who have some Arvanite ancestry, but certainly not to the current speakers and those with a similar consciousness. Like all other minority languages, except Turkish, Arvanitika has no legal status in Greece and is not taught at any level of the educational system.
Moreover, there are no media in Arvanitika, though in some Attica radio stations some Arvanitika songs can be heard. Arvanites are Orthodox Christians (many belong to the Old-Calendarist ‘Genuine Orthodox’ Church); their church services are held in Greek, with some rare exceptions of Gospel reading in Arvanitika at Easter. Even Arvanite cultural activities appear to be limited. Tsitsipis has reported only occasional folklore festivals, music and poetry contests (Tsitsipis, 1983 & 1994). Since the 1980’s, there has been a creation of Arvanite cultural associations and publication of a magazine and some books on Arvanite culture (very little though published in the language). In some areas, Easter Gospel is read in Arvanitika (Gerou, 1994a). Perhaps the most significant -for the large public- venture is the release of the CD -with an attached explanatory booklet- Arvanitic Songs (FM Records, 1994).
History of the community and the language
The first Christian Albanian migrations to what is today Greek territory took place as early as the XI-XII centuries (Trudgill, 1975:5; Banfi, 1994:19), although the main ones most often mentioned in the bibliography happened in the XIV-XV centuries, when Albanians were invited to settle in depopulated areas by their Byzantine, Catalan or Florentine rulers (Tsitsipis, 1994:1; Trudgill, 1975:5; Nakratzas, 1992:20-24 & 78-90; Banfi, 1994:19). According to some authors, they were also fleeing forced Islamization by the Turks in what is today Albania (Katsanis, 1994:1). So, some have estimated that, when the Ottomans conquered the whole Greek territory in the XV century, some 45% of it was populated by Albanians (Trudgill, 1975:6). Another wave of Muslim Albanian migrations took place during the Ottoman period, mainly in the XVIII century (Trudgill, 1975:6; Banfi, 1994:19). All these Albanians are the ancestors of modern-day Arvanites in Central and Southern Greece.
Very little is known about the Albanian presence in Thrace; it was probably a spill-over of the many migrations mentioned above. Anyhow, there were many Albanians in Eastern Thrace and in the adjacent Western Thrace department of Evros. The former, as Christians, were relocated in Greece during the compulsory exchange of Christians and Muslims between modern-day Turkey and Greece in the 1920’s: many settled in the Salonica department.
As for the Arvanites of Epirus and Western Macedonia, they are considered to be part of the modern Albanian nation (Banfi, 1994:20), something which perhaps explains their self-identification as Shqiptars rather than Arberor. When frontiers were drawn up in the early XX century, some Christian and Muslim Albanians were left in Greek territory, just as some Greeks were left in Albanian territory. An important part of these Albanians, the Muslim Chams, fled Greece towards the end of World War II, as many had collaborated with the occupying forces and were, as a result, persecuted by Greek resistance.
When the modern Greek state was formed, the Albanian-speaking population and its language were called Albanian, even if those Christian Albanians were considered an integral part of the Greek nation and had played a decisive role in the War of Independence between 1821-1828 (Bartholdy, 1993; Bickford-Smith, 1993: 47; Embeirikos, 1994; Vakalopoulos, 1994:243-249). However, the policy of the new Greek state was to Hellenize all the non-Greek speaking Orthodox populations within its, then limited, territory as well as in the territories of Epirus, Macedonia, Thrace and Asia Minor still under Ottoman rule, which were though considered as part of Greek irredenta; the other Balkan countries (Serbia, Bulgaria, Romania, and later Albania) had also followed similar policies. As elsewhere in Europe, army and education were the most effective mechanisms of Hellenization, assisted by the judiciary system ready to denounce and punish all forms of behavior inconsistent with the state’s nationalist culture (Kitromilidis, 1990:38; Kollias, 1994).
It is noteworthy to point out though, that, before the definite development of modern Albanian nationalism, there were efforts in the 1870’s to include most Albanians under Ottoman rule in a Greek-Albanian kingdom (Castellan, 1991:333; Vakalopoulos, 1994: 243-249), just as others appealed to them for their inclusion in an Albanian-Vlach Macedonian state (Berard, 1987:292-333). The Albanians’ fear of an eventual assimilation by the Greeks led to the failure of the former effort.
The result of the Hellenization policy -which was to take a very oppressive turn during the Metaxas dictatorship (1936-1940)- was that Albanian Greeks, especially after the emergence of Albanian nationalism and of the Albanian state, felt that they had to ‘constantly prove their Greekness.’ Hence, their very conservative political behavior: they had traditionally been royalists and, in large numbers, adhered to the Old Calendarist Orthodox Christian Church, which -when the split in the Greek Church over the introduction of the new calendar took place in the 1920’s- was originally supported by the royalist forces. Moreover, and more important for the survival of their language, they have distanced themselves from the Albanians to the extent that most consider today offending to be called Albanians: they have preferred the term Arvanite (Arberor in their own language) for the people and Arvanitika (Arberichte) for the language, as opposed to Albanian (Shqiptar for the people and Shqip for the language) that Albanians use for themselves and their language -with the exception of the Arvanites of Northwestern Greece, as mentioned above. This attitude may also explain the efforts of some intellectuals of the Arvanite community to trace Arvanites’ and Arvanitika’s roots back to the prehistoric inhabitants of Greece, the Pelasgians and their language, so as to claim indigenous status (Williams, 1992:87; Gerou, 1994b; Thomopoulos, 1912).
Trudgill (1994) has shown that, in Greece, as minority languages are all alien (Abstand) to Greek, the use of different names for them (Arvanitika rather than Albanian, Vlach rather than Romanian, Slav rather than Macedonian) has contributed to denying their heteronomy (i.e. their dependence on the corresponding standard language) and increasing their autonomy (by assigning them the status of autonomous languages). As a result, the minority language’s vulnerability grew significantly, as well as the dissociation of the speakers’ ethnic (Arvanite, Vlach, Slavophone) identities from the corresponding national identities (Albanian, Romanian, Macedonian) which have developed in the respective modern nation-states. Today, Arvanite ethnic identity is perceived by many members of the community as distinct from that of the other Greeks who have Greek as their mother tongue but as fully compatible with Greek national identity (likewise for many Vlachs and Macedonians). A similar phenomenon has helped weaken the links between Pomaks in Greece (speaking a Bulgarian-based language) and Bulgarians, and the consequent Pomaks’ assimilation into the Turkish ethnic and, by now, national identity in Western Thrace, an assimilation here detrimental to Greece’s homogenization and anti-minority policies. In another Balkan context, such attitude helped distance the literary Macedonian language standardized by Yugoslav authorities in the late 1940s from Bulgarian to which the previously spoken dialects in Yugoslav Macedonia were heteronomous.
If Hellenization was a significant factor for the weakening of the use of Arvanitika, urbanization was another. Arvanitika had survived until recently in many homogeneous villages where most people had been using the language regularly. Those, though, who moved to the cities soon abandoned the use of the language as it was unintelligible to most other city dwellers and was even perecived as a sign of backwardness; on the other hand, the children had no way of learning the language as neither was it taught at school nor was it used regularly by family members -often grand parents- at home (Moraitis, 1994).
Current situation of the community and the language
Almost all information about the present concerns the bulk of the Arvanite community in Central and Southern Greece. The other two communities are hardly mentioned in the literature and have also been ignored in the 1987 European Bureau for Lesser Used Languages (EBLUL) visit to the Arvanite community in Greece, an oversight which led to at least one indirect protest letter by the Tychero municipality (Kazazis, 1994); nevertheless, a 1994 second visit by the EBLUL was again limited to the Central Greece Arvanite villages.
Almost all speakers of Arvanitika are today bilingual, i.e. they also speak Greek, usually fluently for the younger generations (Trudgill, 1975:53). It is widely agreed that Arvanitika today have been influenced significantly by the linguistic environment in which they have evolved, sometimes for centuries, without any contact with the Albanian communities of modern day Albania. So, it has acquired a separate (Ausbau) status from Albanian, in fact with dialectical richness; nevertheless, at least partial mutual intelligibility between Arvanite and Albanian exists (Trudgill, 1994:14). Indeed, the recent (in the early 1990’s) arrival of hundreds of thousands, mainly illegal, Albanian immigrants in Greece has led to a successful test of that mutual intelligibility, when many settled in Arvanitika villages (it is also noteworthy that in these villages we have seen the two most serious incidents of beatings of Albanian immigrants).
A comparison with standard Albanian shows that Arvanitika has suffered reduction and simplification. Reduction here means loss of: Albanian vocabulary (often replaced by Greek words duly adapted phonetically and morphologically); prepositions (sometimes replaced by Greek ones); verbal tenses; and forms. While simplification consists of loss of case forms, connecting particles and invariable verbal forms (Trudgill, 1983:115-123).
On the other hand, Arvanitika is threatened with extinction. In the early 1970’s, more than 80% of the inhabitants of Arvanite villages in the Attica & Beotia departments were found to be fluent speakers of Arvanitika, though the loss of the language was more pronounced in the villages close to Athens than elsewhere; at the same time, however, the actual use of the language was more limited (Trudgill, 1975:56-61). Moreover, there has been a rather widespread indifference among Arvanites, as well as Vlachs and Macedonian, about the fate of their mother tongues, along with self-deprecation: they have been led by the dominant unilingual Greek culture to -usually sincerely- believe that these languages are deficient, lack proper grammatical structure, have a poor vocabulary (Trudgill, 1994:14; Tsitsipis, 1994:4). So, gradually, Arvanites have switched from bilingualism to a subordination of Arvanitika to Greek; and, sometimes, young people discourage their parents from speaking the language (especially in public). It is probably a correct estimate, although no studies equivalent to that of the 1970s exist, that the language is used today by middle aged people (interchanged with Greek) and by elderly people (in most contexts) and much less by the younger generation (usually when addressing older people, in strict family context, or, sometimes, too, to make fun of non-speakers) (Tsitsipis, 1994; Trudgill, 1983:114-5). Moreover, in the Peloponnese, it seems that the users are predominantly elderly people (Williams, 1992:85-6). Experts, therefore, agree that Arvanitika in Greece is threatened with extinction more than the equivalent Arberichte language of Southern Italy, as the latter country is more tolerant and does not feel threatened by plurilingualism (Hamp, 1978; Tsitsipis, 1983).
Since the 1980s, some efforts to preserve Arvanite culture have been made. A congress was held in 1985. Four cultural associations have been created: the Arvanitikos Syndesmos Hellados (the Arvanite League of Greece) which has been publishing, since 1983, the bimonthly Besa (in Greek); the Kentro Arvanitikou Politismou (Center for Arvanite Culture); the Arvanitikos Syllogos Ano Liosion (Arvanite Association of Ano Liosia); and the Syllogos Arvaniton Corinthias (Association of Arvanites of Corinthia). Books on Arvanite culture have been published. Church reading and chanting in some Arvanite villages has been reported (Williams, 1992:87). Finally, we had the release of a CD with Arvanite music mentioned above. Overall, though, this movement is weaker than similar ones among Vlachs and Macedonians (and certainly among officially recognized Turks).
One reason for such a slow movement is the apparent hostility of the Greek state to such ‘revivals’ among Arvanites, Vlachs, and Macedonians, which is indicated by police disruption of festivals (in Macedonia), and harassment of musicians who play and sing songs in minority languages; as well as by the tolerance -by the state and particularly its judiciary- of public calls, printed in the press, to use violence against those musicians; likewise, human and minority rights activists have been the object of similar threats (Stohos, 20/7/1994 and in previous issues, where even the European Union’s Euromosaic project -to report on the status of the linguistic minorities in the EU- was attacked). Such hostile environment makes even the scholars’ work look suspicious: for example, Arvanites have reacted with incredulity and suspicion to scholars’ assertions that their language can be written (Tsitsipis, 1983:296-7; Trudgill, 1983:129; Williams, 1992:88). Moreover, the EBLUL’s first visit to the community was violently attacked by some community members (Williams, 1992:88) as well as in state-sponsored publications (Lazarou et al., 1993:191-193).
Likewise, Arvanitika has never been included in the educational curricula of the modern Greek state. On the contrary, its use has been strongly discouraged at schools (and in the army) through physical punishment, humiliation, or, in recent years, simple incitation of the Arvanitika users (Williams, 1992:86; Trudgill, 1983:130-1). Such attitudes have led many Arvanite (as well as Vlach, and Macedonian) parents to discourage their children from learning their mother tongue so as to avoid similar discrimination and suffering (Trudgill, 1983:130).
17 Maj 2008 @ 3:07 pm
Historiani Sherif Delvina per Arvanitasit
Sherif Delvina solli në Institutin e Historisë regjistrat otomanë të viteve 1500-1600 nga Arkivi i Sulltanit në Turqi,, ku jepen të gjithë banorët e Shqipërisë me emra dhe mbiemra. Ajo që ka më tepër rëndësi në këto regjistrime është se deri në vitin 1690, në regjistrat turq, nuk figuronte të kishte asnjë minoritar në Shqipëri.
Delvina shprehet se arvanitasit, që thuhet se janë 2-3 milionë, duhet të konsiderohen nga grekërit si minoritet gjuhësor, por deri tani ata as që kanë dashur t´ia dinë edhe për këshillat e Evropës, që nëpërmjet delegacionit të saj vizitoi dhe ndoqi nga afër këtë problem në vitin 1957. Sherif Delvina deklaron se përpjekjet e fundit nga ndonjë gjeograf shqiptar për t´i paraqitur minoritetet të zmadhuar, se ata përbëjnë 11 % të popullsisë së vendit tonë, janë antikombëtare dhe “çojnë ujë”, në “mullirin” e nacionalistëve ekstremistë grekë, që duan ta paraqesin përpara botës Shqipërinë si shtet multietnik. Këto dhe të tjera rrëfime interesante mund t´i mësoni nga intervista në vijim e historianit Sherif Delvina.
Sot po shihet në horizont tejet e fryrë çështja e minoriteteve. A keni hulumtuar në këtë fushë?
Po, kam hulumtuar. Madje, kam marrë pjesë në një konferencë ndërkombëtare në Ankara, të Turqisë, nga 27 deri më 29 tetor të vitit 1994, që i kushtohej minoriteteve. Atje, më takoi të mbaj referatin “Minoritetet kombëtare në Greqi dhe në Shqipëri”. Në këtë konferencë, fqinji ynë jugor përfaqësohej nga Ana Karakasidu, që referoi mbi temën “Minoritetet dhe nënminoritetet në Greqi”. Në këtë konferencë, profesori i njohur Hugh Poulton referoi për temën “Greqia dhe minoritetet e saj”. Konferenca ishte e organizuar shumë mirë. Në këtë konferencë u ngritën probleme që prekin edhe çështjen tonë kombëtare. Hugh Poulton përmendi sasinë e romëve të Greqisë prej 140’000 vetësh. Profesori vijoi me maqedonasit në Greqi dhe më në fund ai tha se në Greqi mjafton të jesh ortodoks dhe të flasësh gjuhën greke gëzon të drejta të barabarta me shtetasit e tjerë grekë. Sipas tij, fqinjët tanë e kishin zgjidhur këtë punë me asimilim paqësor. Ai jepte edhe shembullin se si në Follorinë në radhë të gjatë romët prisnin të pagëzoheshin si ortodoksë dhe të merrnin shtetësinë greke.
Porse, Poulton akuzoi popullsinë çame myslimane si bashkëpunëtore e pushtuesve fashistë. Ai vuri në dukje se si rezultat i këtij bashkëpunimi me pushtuesin, kjo popullsi mori një kundërgoditje. Pas lufte, shumë çamë myslimanë shkuan në Shqipëri dhe xhamitë e tyre u dogjën. Për sa i përket numrit të arvanitasve në Greqi, Poulton pohoi se kjo popullsi përbëhej prej 95’000 vetash, kurse “Lidhja Demokratike e Çamërisë (Ilinois, 18 mars 19