Kadare: Intrigat që fshihen pas sulmit ndaj Skënderbeut
Përbaltja, rrënim për kombin tonë.
Dramaturgjia përbën pjesën më të papërfillshme në letrat shqipe. Nga ana e saj, jeta teatrale nuk ka shkëlqyer kurrë në këtë zonë të Ballkanit. Shqipëria është i vetmi vend në Europë që nuk ka ende një ngrehinë teatri, të denjë për këtë emër. Teatri Kombëtar i sotëm, ish-Teatri Popullor i kohës së komunizmit, i cili quhej dikur Kinema Kosova, nuk ka qenë veçse një ndërtesë e përkohshme, nga ato që ushtria italiane i përdorte për zbavitjen e trupave të saj.
Për një habi, që në pamje të parë ngjan e pashpjegueshme, faktorët proteatrorë në Shqipëri janë të barabartë me ata kundërteatrorë. Duket sikur nga përplasja e tyre nuk mund të kishim veçse këtë tokë të askujt. Ndër rrethanat që mund t‘i jepnin shtysë të ndjeshme teatrit shqiptar, dallohen tri kryesoret. E para, vendi i shqiptarëve, që prej mijëra vitesh është fqinj me atë të grekëve, trualli ku lindi teatri antik. Për nga gërmadhat e moçme teatrore, Shqipëria është ende sot një nga vendet më të pasura në kontinent. E dyta, doket shqiptare, qoftë të gëzueshmet, qoftë të përzishmet, kanë një ngjyrim të theksuar teatror. E treta, vetë tipologjia e njeriut shqiptar, gjestet, e folura, dëshira për t‘u dukur, etja për lavdi, për publik e për duartrokitje e afrojnë atë më shumë nga teatri se nga realizmi. Faktorët e kundërt me këto nuk kanë qenë as më të paktë e as më të dobët.
1. Në pesë shekujt e sundimit osman, në mos ndalimi i plotë i teatrit, armiqësia e shtetit turk ndaj tij, bëri që shtetasit e perandorisë të largoheshin nga trazimet që jepte skena. Gjysmë i ndaluar, teatri pati një zhvillim fare të druajtur vetëm atëherë kur Turqia ndihej e detyruar t‘i bënte lëshime Europës dhe europianizmit. Vendet nën pushtim zakonisht s‘kanë teatër të zhvilluar. Mungesa e jetës shoqërore, e institucioneve dhe pasioneve partiake, e jetës parlamentare, e tribunave dhe përplasjes së ideve, e fushatave dhe proceseve të mëdha, së fundi, mungesa e shtypit të lirë, të gjitha këto kanë bërë që tundimi teatror të mos këndellej asnjëherë. Koha çerekshekullore e dy mbretërive shqiptare, me një rend republikan midis, ishte e pamjaftueshme për të davaritur përgjumjen e një nate pesëshekullore. Ideja e Fan Nolit, për të përdorur drama të tilla si "Jul Cezari" i Shekspirit, ose "Armiku i popullit" i Ibsenit, si ushqim zëvendësues, në mungesë të dramaturgjisë shqiptare, ishte e fisme si ide, por iluzore në thelbin e saj. Si të mos mjaftonte kjo mbrapshti, pikërisht kur po vinte koha e zgjimit të vërtetë, mbi teatrin shqiptar ra një fatkeqësi e re: faktori komunist. S‘ngjante me përgjumje, përkundrazi shoqërohej me lodërti dhe zhurmë festash e olimpiadash, por, në të vërtetë, ishte më e keqe se gjumi. Ndërsa gjithë letrat shqipe i vuajtën teoritë varfëruese të realizmit socialist, heroin pozitiv zotërues, urrejtjen klasore, klimën e hareshme drejtpeshuese, e të tjera marrëzi të ngjashme, teatri ishte ai që do të rrëzohej përfundimisht prej tyre. I luajtur në skenë përpara sallave të mbushura, të cilat syrit dyshues të shtetit i ngjanin si salla të mundshme mitingjesh kundër tij, teatri iu nënshtrua një censure paranojake.
Për të dhënë veç një shembull, mjafton të përmendim teorinë e mungesës së konfliktit, asaj që i hiqte teatrit edhe mundësinë e fundit të ballafaqimit, qoftë edhe në mënyrë fare të druajtur, të mendimeve disi të ndryshme. Një nga marrëzitë më të mëdha, ishte zotërimi i heroit pozitiv, i cili u bë aq i mërzitshëm e i bezdisshëm, saqë në krahasim me të, personazhet negativë, pijanecët, horrat, kumarxhinjtë, borgjezët e rrëzuar plot vese, ngjanin më tërheqës se pozitivët, duke rrezikuar të bëhen model për spektatorët. Nga frika e një gjëje të tillë, u shpik teoria e radhës, që në teatër konflikti midis "të mirit e të ligut" të zëvendësohej me një tjetër, atë të konfliktit midis "të mirit" me "më të mirin"! Ishte një nga shenjat që jo vetëm të ashtuquajturit art socialist, por gjithë rendit, po i vinte fundi.
2. Në fundajën e varfër e të pikëllueshme që u përmend më lart, nuk mund të kishim veç një prodhim të paktë e të varfër teatror. Nuk ishte e rastit që drama e parë shqipe u shkrua jashtë Perandorisë Otomane, nga arbëreshi Françesk Anton Santori, aty nga mesi i shekullit XVIII. Ashtu si nuk qe e rastit që një nga dramat e rralla të mëvonshme, "Izraelitë e filistinë" e Fan Nolit, siç e tregonte titulli, ishte tepër larg jetës shqiptare. Më pas, dy komeditë e Anton Zako Çajupit, "Pas vdekjes" dhe "Katërmbëdhjetë vjeç dhëndër", të vetmet që vazhdojnë të luhen deri në ditët tona, arritën të sjellin në skenë diçka nga jeta shqiptare. Pjesë teatrale patriotike, shpesh sentimentale, disa herë me subjekte antike, si ato të Ethem Haxhiademit, e krahas tyre drama moralizante dhe pjesë teatrale me subjekte edukuese, emancipuese e fetare, si ato të shkrimtarëve katolikë veriorë, ndër të cilat "Juda Makabe" e At Gjergj Fishtës, ishin të pamjaftueshme për të siguruar një klimë të vijueshme të jetës teatrore. Në këtë tablo të paktë e manastirore, është e kuptueshme që kërkesat e ligjshme për një dramaturgji të nivelit të lartë vetvetiu do të zbeheshin. Është kjo një arsye më tepër që t‘i gëzohemi ndoshta më tepër se ç‘duhet zbulimit të dorëshkrimit të një drame, zbulim që në kushte të tjera të një zhvillimi normal të dramës do të kalonte ndoshta jo fort i vërejtshëm.
Është fjala për dramën "Foleja kombëtare" e Mithat Frashërit, personalitet i shquar i jetës kulturore dhe politike shqiptare, bir dhe nip i familjes së madhe të Frashërllinjve. Është një rast i qartë kur personazhi e kapërcen dukshëm veprën e vet, në këtë rast dramën e vetme që e ka lënë në dorëshkrim. Kur një shkrimtar kthehet në lider, ose anasjelltas, lideri në shkrimtar, gjithmonë krijohen probleme. Me Mithat Frashërin, alias Lumo Skëndo, çështja është më e ndërlikuar. Prozator me talent të spikatur, shkrimtar fin, autor, ndër të tjera, i librit me tregime dhe novela "Hi dhe shpuzë", si dhe i kujtimeve për një udhëtim të vitit 1915 në Zvicër, pamjet e së cilës i ripërtërijnë ëndrrën e vjetër të rilindësve për ta parë atë vend si model të ardhshëm të Shqipërisë europiane, Mithat Frashëri është zhvendosur disa herë nga letërsia në politikë dhe anasjelltas, derisa e ka lënë këtë botë në moshën gjashtëdhjetenëntëvjeçare. Për vdekjen e tij misterioze, në një hotel të Nju- Jorkut, më 1949-ën, gjithmonë e më tepër shtohen dyshimet se ka qenë vepër e zbulimit të fshehtë sovjetik për llogari të aleatit të tij, Shqipërisë komuniste.
Në këtë rast, do të kishim të drejtë të thoshim se nga dy pasionet e tij në jetë, ishte politika ajo që ia mori jetën, në kohën që letërsia i dha një jetë të dytë. Ndërsa vepra e tij letrare në prozë ka zënë vend në fondin e thesarit shqiptar të letrave, drama "Foleja kombëtare" nuk ka qenë veçse një incident, aspak me kuptimin e keq të fjalës. Ai vetë duhet ta ketë gjykuar si të tillë, përderisa nuk e ka botuar, por as asgjësuar. Më tepër se një dramë është drafti i një drame, një synim, një skicim, një ngrehë paraprake për pjesë teatri, e lënë në kantier, siç u ndodh shpesh njerëzve të letrave. Në fund të fundit, mund të merret si një peng a qortim ndaj dramaturgjisë së kursyer shqiptare, e cila gati dy shekuj pas dramës së parë shqipe, ende s‘ka qenë në gjendje të japë një pjesë të madhe teatri, nga ato që skenat e çdo vendi e presin gjithmonë me padurim. "Foleja kombëtare", ndonëse e pakryer si vepër, zgjon interes për një vlerë gjithmonë të çmuar në art: synimin për përmasa të mëdha. S‘është vetëm rrokja e dy trazimeve themelore të jetës shqiptare për gati një shekull, ndriçimi përmes dijes dhe arsimit të kombit në mënyrë paralele, për meshkujt dhe për femrat, as për listën tepër të lartë e të fisme të personazheve, duke nisur nga Naim Frashëri, At Gjergj Fishta, Lef Nosi, Jani Vreto, Pashko Vasa, Sami Frashëri, sulltani turk, motrat Qiriazi, ministri i Jashtëm turk etj., për të përfunduar te pjesa e pafisme, si spiuni shqiptar Halil, që spiunon Naimin te vetë ministri i Brendshëm turk etj.
Është fjala për trajtimin dramatik të gjithë kësaj lënde në një horizont të gjerë, të njohur tepër rrallë, për të mos thënë të panjohur për teatrin ballkanik. Është fjala për skenat, si ajo e aktit të parë, ku autori, natyrshëm e pa asnjë kompleks, vendos përpara nesh dy personazhe, që për nga qëllimet janë më të largët se dy planetë: sulltanin turk Abdyl Hamitin dhe poetin shqiptar Naim Frashëri. Dialogu midis tyre është më se befasues e paradoksal. Sulltani e paralajmëron, më saktë, e kërcënon Naim Frashërin, se përgjegjësia për trazimet që mund të sjellë çelja e shkollave shqipe, do t‘i bjerë atij si një nga zyrtarët më të lartë të censurës perandorake! (Diçka aspak e shpikur prej autorit - nip të poetit të madh.)
3. Që Mithat Frashëri e hodhi për herë të parë e, me sa duket, të fundit, këtë dëshirë të tij teatrore, në vitet tridhjetë, dëshmonte se dy çështjet që do të përcaktonin fatin e mëtejshëm të kombit: shkollat shqipe dhe emancipimi i gruas shqiptare (të dyja të zhytura në terr prej osmanllisë) ishin ende probleme të ditës, madje do të vazhdonin të ishin të tilla në të ardhmen. Mithat Frashëri, i fajësuar me gjithë koleksionin e akuzave, të cilat njeriu shqiptar, për fat të keq, i përdor aq bujarisht, i himnizuar me koleksionin tjetër, të kundërtin, si "gjeni i kombit", që njeriu shqiptar, përsëri për fat të keq, i përdor aq koprracisht kur duhet, e aq pa vend kur nuk duhet, ka shfaqur disa herë parashikime me të vërtetë profetike. Sikur ta ndiente nga do t‘i vinte jo vetëm fatkeqësia e re kombit shqiptar, por atij vetë, vdekja, ishte i pari njeri në botë që gjeti një fill bashkues midis ngjarjeve të 1917-ës në Rusi dhe rebelimit proturk të Haxhi Qamilit në Shqipëri, katër vite më parë, më 1913! Si një paralajmërim ndëshkimi për atë profeci, dy vite përpara vrasjes në Nju-Jork, armiku numër një i Frashërit, shefi i komunistëve shqiptarë, shkroi të vetmen sprovë historike, kushtuar Haxhi Qamilit, ku, në kundërshtim të plotë me gjithë mendimin shqiptar, e himnizonte të çmendurin mizor nga Sharra, që nën zhurmën e daulleve dhe ulërimave "Dum Babën!" (lexo Sulltanin) kërkonte kthimin e Shqipërisë nën sundimin osman. Kjo kundërvënie e dy personazheve rrotull psikopatit turkofil ishte kuptimplotë. Ajo dëshmonte se sundimi osman në Shqipëri ishte më keq se një sundim ushtarak. Ajo dëshmonte synimin osman, jo thjesht për ta mbajtur të sunduar Shqipërinë, por për ta zhbërë si të tillë. Turqizmi i popullit shqiptar ishte projekti më i lemerishëm me të cilin atij i ra fati të ndeshet. Për fat të keq, mekanizmat mbrojtës të tij nuk u treguan të aftë për të shmangur plotësisht të keqen. Për vizionin otoman, ndër popujt e Ballkanit, populli shqiptar ishte ai që ndërkaq kishte vdekur. Ai përftohej si turk, trajtohej si i tillë, me fjalë të tjera favorizohej si turk, por, ndërkaq, nëse kërkonte identitetin e vet, ndëshkohej egërsisht si turk i pabesë. Një pjesë e tragjedisë shqiptare ishte pikërisht interpretimi i keq i statusit të tij. Në vjershën e dëgjuar "Jam turk, elham-dulila", poeti Esad Mekuli e shpallte me dëshpërim këtë nyjëtim dramatik ku kishte ngecur ende si në kurth njeriu shqiptar.
Shumë njerëz bënin pyetjet: përse Shqipërisë i shkojnë punët mbrapsht? Përse për të tjerët po zbardhte liria, e për Shqipërinë jo? Rilindja shqiptare, bashkë me pararendësit dhe pasrendësit e saj, e kapi hijen e vdekjes që po i vërtitej kombit. Robëria e gjatë po pillte filozofinë e robërisë, ngadhënjimi i së cilës do të ishte shumë herë më fatal se robëria vetë. Shkrimtarët veriorë, Budi, Bardhi, Bogdani, më pas arbëreshët me De Radën në krye, e fill pas tyre vargu i vetë rilindësve, të herët a të vonë, si Naimi, Mjeda, Çajupi, Fishta e deri te Noli, u ranë gjithë kambanave që duhej të zgjonin shqiptarët, për t‘i ngritur kundër robërisë, por sidomos kundër filozofisë së saj. Për aksionin e saj, dëshpërimisht solemn, Rilindja shqiptare solli në Shqipëri fantazmën e dëbuar, Gjergj Kastriotin, të cilin Europa, për fatin tonë, na e ruajti, jo vetëm në sheshet dhe rrugët e pagëzuara me emrin e tij, por edhe në kujtesën e saj. Mithat Frashëri ishte njëri nga rilindësit që i jetoi të tria kohët, atë të sundimit osman, të Shqipërisë së pavarur dhe fillimin e komunizmit, asgjësuesin e tij. Koha e republikës së Nolit dhe ajo e mbretërisë së Zogut, e para mjaft e shkurtër, e dyta jo aq e gjatë sa ç‘do të duhej, ndonëse në kundërshtim me njëra-tjetrën në shumë gjëra, u bashkuan në një pikë themelore, njëmendësimin e ideve të Rilindjes shqiptare, dhe testamentin e Gjergj Kastriotit, thënë ndryshe, nxjerrjen e tyre nga statusi idealist e romantik dhe vënien në themel të institucioneve, të filozofisë, të politikës e të strategjisë shqiptare. Për fat të keq, koha e pavarësisë ishte e shkurtër për t‘ia lënë vendin periudhës groteske të varfërisë, terrorit dhe izolimit komunist. Pyetjet: përse Shqipëria vazhdon të jetë e pafat, përse të tjerët ecin e ajo ngec, bëheshin tani, me të njëjtin pezm fatalist, ndonëse për një tjetër fatkeqësi. Ato pyetje do të përsëriteshin më pas, atëherë ku s‘do të duhej, pas rënies së komunizmit. Ato vazhdojnë të bëhen sot, jo vetëm nga mendjet elitare, por nga shumica e shqiptarëve, gjithkund ku ata ndodhen. Përgjigjet për to janë të ndryshme dhe kjo është e kuptueshme. Pas dy robërive, aq pranë njëra-tjetrës, vizioni shqiptar i botës mbetet ende i turbullt e kaotik. Midis përgjigjeve është njëra që gjithmonë e më shpesh përsëritet, në mënyrë ogurzezë: në Shqipëri punët do të shkojnë gjithmonë e më mbrapsht, përderisa në qendër të Tiranës nuk do të hiqet shtatorja e Skënderbeut për t‘u zëvendësuar me atë të Sulltan Muratit. Ngjan e pabesueshme, por këto fjalë të një rimohuesi nga Shqipëria, hulumtuesit mund t‘i gjejnë jo më larg se tre muaj më parë. Një tjetër rimohues, këtë herë nga Kosova, shkruan, e zezë mbi të bardhë, se "antishqiptari Gjergj Kastrioti Skënderbeu, është protagonist kryesor i historiografisë komuniste, i futur në tekstet e historisë prej komunistëve". Emri i këtij rimohuesi është H. Ferraj dhe sa ç‘është e madhe habia për mashtrime të tilla, po aq, në mos më shumë, është habia tjetër se ky rimohues paska përkrahje në rrethet universitare e gjysmëzyrtare në Shqipëri. Ky, e të tjerë si ky, duke abuzuar me lirinë kaotike, shpesh karikatureske shqiptare, guxojnë të hedhin mendimin se regjimi i egër komunist shqiptar, ishte i tillë ngaqë u projektua në bazë të orientimit të rilindësve shqiptarë! Për të mos u zgjatur me këtë barbari shembujsh, po e mbyllim me fjalët e një tjetër rimohuesi, prapë nga Kosova, që bën paralajmërimin se të kesh qëndrim mohues ndaj Perandorisë Osmane sot është njëlloj si të sulmosh miqtë tanë amerikanë, që çliruan Kosovën! Ç‘të thuash për këtë nostalgji të ringjallur befas një shekull pas ikjes së osmanëve? Ta quash groteske, tragjike, komike nuk mjafton. Të thuash se po t‘i përmbahej programit të Rilindjes, Shqipëria jo që s‘do të bëhej kurrë komuniste, por do të ishte prej kohësh një shtet model në Bashkimin Europian, është prapë pak. Të thuash se i ashtuquajturi "mit" i Skënderbeut, u ngjiz shekuj më parë kur komunizmi nuk ekzistonte askund, se u sublimua prej Rilindjes dhe pastaj prej kohës së pavarësisë, prej Nolit dhe Zogut, se komunizmi jo vetëm ishte i huaj për të, por në vitet e flirtit me jugosllavët 1946-1947, emri i heroit pothuajse u zhduk nga shtypi shqiptar. Të vazhdosh me kronikën e asaj që mund të quhet "lufta e shtatoreve", kur më 1968, qeveria shqiptare bëri çmos që pagëzimi i sheshit "Skënderbe" në Paris, bashkë me shtatoren midis, të mos lejohej prej qeverisë franceze dhe bashkisë së Parisit? Të vazhdosh me ngritjen e shtatores së shefit të komunistëve shqiptarë, njëzet hapa pranë shtatores së heroit, paralajmërimi i hapur, se Kastrioti do të zhvendosej së shpejti dhe sheshi i parë i Shqipërisë do t‘i përkiste këndej e tutje, patronit të ri komunist? (Brenda tre viteve, historia do të jepte një nga mësimet madhështore të saj, kur princi mesjetar do ta shihte rivalin jetëshkurtër të tij t‘i zvarritej mu përpara syve, krejtësisht në stilin e Mesjetës.) Shumëkujt mund t‘i duket se të ngresh çështje të tilla, pra të polemizosh me të çmendurit, është kohë e humbur. Ndërkaq, të çmendurit (që në këtë rast do t‘i përligjnim po të ishin thjesht të tillë), vazhdojnë veprën shkatërruese mu në sytë tanë. Në kohën që po shkruhen këto radhë, metropoli shqiptar vlon nga polemika: ta ruajmë apo ta rrëzojmë Skënderbeun! Vetë shtrimi i çështjes është njollë e zezë për Shqipërinë. Dihet se kush do ta fitojë këtë polemikë, por vetë fakti që ajo ndodhi, që populli shqiptar, një shekull pas osmanllisë, ende guxoi ta lejojë një pyetje të tillë, është një turp për të. Nën këtë ndriçim të keq, do të zbulohet ndoshta më qartë ai cen që e ka shtyrë disa herë nga gabimi në gabim. Polemika vulgare dhe imorale për rilindësit dhe Skënderbeun është shenja e një sëmundjeje më të thellë, prej së cilës kombi shqiptar, nëse kërkon një të ardhme në këtë botë, duhet të shërohet. Intelektualët që nismëtuan baltën kundër Skënderbeut dhe Rilindjes nuk janë katundarë me shallvare që i bien daulles e klithin "Dum Babën!". E ndërkaq, mund të thuhet se janë jo vetëm më të rrezikshëm, por më vulgarë e më pa moral se ata. Duket fyerje, natyrisht, të merresh me ta. Dhe ashtu është. Por kur ujërat e zeza vërshojnë befas, dikush duhet të merret me to. Të mësuar të nderojmë personazhe të shquar, artistë, politikanë e gra të bukura, në çastin kur ujërat e zeza shpërthejnë, ne kujtohemi për ata që përveshin mëngët e zbresin të punojnë mes tubave, veglave e territ, atje ku nuk guxon të zbresë kush. Duke kujtuar se po ia hedhin publikut, intelektualët gjysmakë, ata që ushqehen kryesisht nga "Google", merren me raportet mit-histori, pa kuptuar asgjë prej tyre. Pa e ditur se nocionet mit, histori, mitizim e çmitizim janë shumë më të ndërlikuara se ç‘i di mendja e tyre e ngushtë. Me nocione të tilla zakonisht, e sidomos me raportet mit-histori, është e lehtë të bëhen spekulime. Përpara se të jenë kundërthënëse, ato janë plotësuese, dy vizione të botës, njëri i dendësuar jashtë mase, e tjetri, po ashtu, jashtë mase i faktuar, që mëtojnë të njëjtën gjë: të rrëfejnë botën dhe njerëzimin. Seriozë nuk janë provokatorët e këtij diskutimi, por serioz është, ndërkaq, problemi. Në kohën kur Shqipërisë së sotme, familja e popujve europianë i kërkon zbardhjen e së vërtetës për regjimin e saj të turpshëm, prej të cilit nuk ka as njëzet vite që ka dalë, një aksion thellësisht çoroditës kërkon ta kthejë energjinë dhe vëmendjen gjashtë shekuj pas, në një hulumtim krejtësisht të kotë.
A ka alibi për këtë çoroditje? A ka vërtet diçka serioze për të qortuar e ndrequr në atë që është quajtur "moti i madh" i shqiptarëve? Ajo epokë, si asnjë tjetër, është zbardhur e dëshmuar në mijëra libra e studime, nga Uashingtoni në Tokio, nga Tirana, Venediku e Roma në Londër, Stokholm e Shën Petërburg. Nga kjo mizëri botimesh e faktesh del një dëshmi përgjithësisht unanime: një luftë për jetë a vdekje e shqiptarëve dhe gjithë ballkanasve kundër Perandorisë Osmane. Një thyerje me pasoja fatale: shkatërrim fizik, kulturor, moral. Për ironi të fatit, populli shqiptar, ai që besoi se po favorizohej, pësoi goditjen më të rëndë. Ajo ishte në logjikën osmane: popullit që iu vu shenjë për t‘u turqizuar, pikërisht ai, në rast kundërshtimi, do të ndëshkohej më rëndë. U shestuan, kështu, dy projekte paralele: shkombëtarizimi, që do të ndodhte në truallin shqiptar, shpërngulja masive, gjenocidi i fshehtë, që do të përfundonte në rrafshinat e Anadollit. Akti i fundit i kësaj shpërnguljeje do të ndodhte në shekullin XX, si rrjedhojë e pakteve të fshehta turko-jugosllave për të zbrazur një pjesë të Kosovës. Ajo që më së shumti vërteton jo favorizimin, por diskriminimin shqiptar, është ndalimi i gjuhës së shkruar shqipe dhe ndalimi i shkollave shqiptare. Asnjë gjuhë tjetër dhe asnjë shkollim në Europë nuk kanë pasur një martirizim të tillë: pesë shekuj dënim. Për të mos u zgjatur, mjafton një statistikë tmerruese nxjerrë nga "Historia e shqiptarëve", e francezit Serge Metais, botuar në vitin 2006, Paris. Tabloja e shkollimit është e pabesueshme. Më 1887, në Shqipëri kishte tre mijë shkolla. Prej të cilave një mijë e dyqind shkolla publike turke, po aq shkolla private greke, treqind shkolla bullgare, serbe dhe vllahe, shkollë shqipe vetëm një, me drejtor Pandeli Sotirin! Pra, gati çdo gjuhë lejohej të mësohej në "perandorinë tolerante", përveç njërës: gjuhës shqipe! Dhe historia s‘mbaron me kaq. Katër vite më pas, Pandeli Sotiri vritet, shkolla shqipe mbyllet! Kjo është e vërteta, që ende nuk është shpalosur qartë përpara popullit shqiptar. Por rimohuesit nuk e duan këtë të vërtetë.
Në vend të saj, ata duan të vendosin një tjetër histori. Siç u pa më lart, për ata pushtimi, pra, sundimi osman nuk ka qenë i keq. E keqe dhe kundërproduktive ka qenë qëndresa e Gjergj Kastriotit. Duke e sulmuar Kastriotin, më shumë se njeriun e shpatës, ata sulmojnë vizionarin e madh, princin, që, ndryshe nga të tjerët, e ktheu vështrimin drejt Europës. Në këtë mënyrë, bashkë me doktrinën e lirisë, ai nismëtoi programin më europianist shqiptar, më modernin program të këtij populli. Është e qartë tani përse rimohuesit shqiptarë janë kundër testamentit të tij. Teza e tyre se sundimi osman s‘ka qenë i keq, e keqe ka qenë qëndresa, mund të përkthehet fare saktë: e mirë për Shqipërinë nuk është Europa, por Azia. Andej, pra, të kthehemi! Nga ky këndvështrim, mendimi gjenial i Mithat Frashërit kur e përqasi mizorinë haxhiqamiliste me atë bolshevike, e ruan ende të plotë vlerën e vet. Rrënimi i Skënderbeut, natyrshëm shfaqet këtu si synim i përbashkët i dy armiqve kryesorë të Europës, otomanizmit dhe bolshevizmit. Rrënimi i Skënderbeut është i pandarë nga rrënimi i Shqipërisë. Gjergj Kastrioti është vënë kështu në një rrethim të dyfishtë: nëse përbaltet, siç ëndërrojnë rimohuesit, problemi mbyllet thjesht. Nëse mbetet në këmbë, siç ka ndodhur e do të ndodhë përsëri, të mbetet i tillë jo si shqiptar, por me tjetër kombësi. Kjo do të ishte nga njëra anë zbrazja më e madhe e Shqipërisë, e nga ana tjetër mbyllja e një cikli të zi për Kosovën, kur kjo e fundit, provincë e përjetshme serbe dhe djep i Serbisë, siç ëndërrohet prej sllavëve, do ta kishte të natyrshëm, sipas tyre, një kryezot serb.
4. Nostalgjia e kohëve të fundit për osmanizmin, nostalgji që vetë Turqia e sotme, moderne dhe kemaliste do ta dënonte, është më shumë se shqetësuese. Çdo vonesë në zbehjen e pastaj shuarjen e saj e bën më të zezë njollën që ajo po i vë kësaj shoqërie. Raportet e një populli me lirinë janë shenja e parë identifikuese e tij. Ato janë karta e parë kredenciale, e fisme apo e pafisme, me të cilën ai shfaqet përpara familjes së popujve. Flirtet e turbullta me robërinë dëshmojnë, as më pak, as më shumë, raportet e turbullta me lirinë. Një dëshmi e munguar për këtë të fundit, do ta vinte kombin shqiptar në bankën e turpit, si i vetmi popull në kontinent, që, duke shkelur më të epërmin ligj moral të njerëzimit, e modifikoi identitetin e vet, për t‘ia përshtatur atë robërisë. Historia e kthyer në mit (dhe jo miti në histori) e Kastriotit ka qenë dhe mbetet një histori fund e krye pozitive, shqiptare dhe europiane. Është pjella e parë e përbashkët e Shqipërisë me Europën dhe, si e tillë, përveç që na nderon, na jep shpresë.
Vlerëso këtë shkrim
Komentet e fundit
- trimi thote: "A mund të gjendet një rast tjetër korrupsioni m&eu... Një gabim i rëndë urbanistik
- novruzi thote: LUFTA E DYTE BOTROR... Dinjiteti i grave të Tiranës
- eniel28 thote: si ka ardh koha secili ka menen e vet o olso"B" edhe ka te drejte t... Qindra lezhjanë protestojnë kundër fenomenit "Klodi"
- novruzi thote: dhe dicka qe harrova, a ka lidhje fjala pusht me fjale... Dielmat e rikthimit
- novruzi thote: A e dini se Shqiperia deri me sot eshte huajtur me 15%. kurs... Dielmat e rikthimit
- Lira thote: E mbajti peng hijena 50 vjet popullin shqiptar. Tani , Europa, per te na pran... Grup pune për t'i hequr dekoratat Enver Hoxhës
Postime të tjera
- Dita e Flamurit - 26 Nën 2008
- Endrra të shkuara dëm - 29 Dhj 2009
- "Kuzhina" antishqiptare në Beograd - 12 Mar 2009
- Greva e harruar e të mbijetuarve të komunizmit - 14 Dhj 2009
- Pesha e stabilitetit - 2 Sht 2009
119 KomenteTrego/Fshih të gjitha përgjigjet ndaj komenteve
Bukur!
Hem! Kur fluturon shqiponja, pervecse te kenaq syrin, nuk ben as zhurme se i mjafton ti mbaje krahet hapur. Kisha kohe qe nuk kisha lexuar dicka te tille nga Kadare. Sic thote Emo: "heqim kapelen".
Bukur vertet por se te thuash qe "komunizmi" nuk beri sa duhet per te ngritur lart figuren e Skenderbeut dhe Rilindesave eshte paturpsi. Enveri nuk beri statuje te tijen ne sheshin Skenderbe, por ja bene pasi vdiq. Ne shqiperi Teatri,Filmi,Opera, Baleti, Folklori dhe kultura shqiptare ne pergjithsi lindi dhe u zhvillua gjate kohes komuniste ne shqiperi. Une nuk di asnje pjese Teatrale (lere me filma apo opera & balete) te kryera perpara komunizmit. Nuk besoj se te mohosh kete gje ndaj "komunizmit" ndihmon ne debat.
Shqiptaret duhet te fillojne te shohin Komunizmin e kaluar si Politike e gabuar dhe mizore por jo virusi vdekjeprures i cdo qelize te kombit shqiptare.
Ketu hyn dhe Kadare-ja . Perndryshe dikush neser mund te shkruaj se gjate komunizmit nuk kishte shkrimtare, as romane dhe as libra. Thjesht propagande mizore dhe terrori.
Ja ku dallohen çunat nga burrat!
Madheshtor, pa pat nevoja te beje "te madhin". Nuk flet per veten, per eksperiencat e tija, nuk na shpalos sa metropolit eshte... nuk perdor asnjehere fjalet, "Unë" apo "mua". I kumbon fjala pa patur nevoje te klithi per vemendje. C'te thuash me?
""""""Shumëkujt mund t‘i duket se të ngresh çështje të tilla, pra të polemizosh me të çmendurit, është kohë e humbur.... Sikur ky te ishte FILLIMI dhe te vazhdonte me poshte me problemet qe ngre ne pyetje , duke menduarse eshte nen "hyqmin" e penes" se Kadarese...do te kishte dale me te vertete si pike referimi per ceshtjen kryesore te Skenderbeut. Dikur dhe vete Kadareja e cmonte si "GJENIALE " thenien e Engelsit se popujt kalojne domosdoshmerisht ne disa Faza prej se ciles... e para eshte Poezia..e dyta proza ... e terta drama dhe nefund Tragjedia...per tu ndare pastaj me Komiken. Ne akoma si popull nuk kemi heq "shpergenjt e POEZISE i dashur Kadare...Ato ujrat siper , sidomos analiza e mungeses se drames ne Memedhembje , jane percartje prej mendjejej te turbulluar e te nervozuar. Kur humbet qetsia do te vazhdosh me raportin "Dikush duhet te jete ARMIK qe une te dal SHPETIMTAR"...Teza me e lashte e njerzimit e shprehur ne vepren e JEZUIT midis raporteve te te menduarit ndryshe. Do ishte gje e mire qe keta perfaqesues "te cveshjes" se Skenderbeut nga shqiptarizma te goditeshin ne piken me te dobet te kesaj teorie...Atehere cfare ishte AI ??? PUSHTUES qe teatrin e veprimtarive Luftarake, Ekonomike, Miqsore, Tradhetive , Vrasjeve dhe Martesave, pra cdo gje qe kishte njerezore ne ate KOHE i kreu ne trojet e SHQIPTAREVE e me SHQIPTARE ?
""" Historia e kthyer në mit (dhe jo miti në histori) e Kastriotit ka qenë dhe mbetet një histori fund e krye pozitive, shqiptare dhe europiane. Është pjella e parë e përbashkët e Shqipërisë me Europën dhe, si e tillë, përveç që na nderon, na jep shpresë.""" Mbyllje te tilla jane Piknisja e analizes ku Klosi dhe baba-dovleti i tij Shm...t bien si laraska. Mbase do kete kohe te shtjelloje me gjere pa .......anti...
te kuptojme : Perse ishte dhe Ku ishte INTRIGA 
Kush i vë titujt e këtyre shkrimeve?
Jo me larg se dje apo pardje bera nje pyetje lidhur me glorifikimin e pushtimit turk nga nje pjese intelektualesh shqiptare. Natyrisht, ne plotesim te tablose mbi bastardet e kombit. Per te cilet edhe pyetej se ku e kush jane, a thua se flasim per paramece dhe mikroskopin nuk e kemi te fokusuar mire.
Po dje, isha per darke me nje gazetare te Dojce Veles, ate qe ka nisur fillimisht perkthimin e librit te Schmittit mbi Shqiperine venetike, me te cilin ai paskesh mbrojtur doktoraturen (kjo per skenderbeun eshte profesura, me tha), te cilen e vazhdoi me pas Klosi. Ajo me tregoi edhe per poshtersine karakteriale te A. Klosit qe nuk i vuri as emrin asaj si perkthyese e perbashket ne botimin e librit (nga shtepia botuese e vete Klosit; libri na paskesh rreth 700 faqe dhe te dy keta kishin perkthyer secili nga nje gjysem), c'ka tregon nje ane te erret te ketij njeriu dhe eshte nje gur me teper ne mozaikun e e shemtuar te tij dhe te skotes se tij. Por nuk e kisha fjalen ketu. Kesaj gjeje une do t'i kthehem nje here tjeter. Me patjeter. Fjalen e kisha te diskutimi qe beme mbi gjithe c'ka na trazon ne keto punet e rishikimit te historise, miteve etj etj. Ne cdo argumentim qe beme, gazetarja do nxirrte ne pah sa keq na e kane mesuar historine komunistet, sekretaret e partise etj.; dikush ka perhapur (edhe) kete teze (jo pa sukses, sic shihet) qe te shtang per nga miopia. Psh, i thoja se ka nje shperpjestim te tmerrshem midis aksionit skenderbegas dhe shtyses qe po i atribuojne. Se nje "vrarje babe" shpagohet e hakmerret me nje vrasje po te atille individuale, ne nje "davet" psh, imagjinoni Skenderin e egersuar qe i fut nje thike pas shpine sulltanit kur ky s'e ka mendjen. Nuk merret haka e babes me kryengritje qe ka fituar admirimin e gjithe Europes se Perendimit, nga e gjithe aftesia peceptuese dhe krijuese e kesaj. Dhe se sulltani ka vra shume "baba", por kjo nuk eshte shoqeruar me te tilla epopera etj etj etj... Kunderargumenti ne debat: Schmitti perdor metode shkencore, nuk eshte historia si e kane treguar komunistet me ditirambe. Dhe Schmitti eshte djale i mire, e do shume Shqperine, deri ne magjepsje. Vazhdoja: Mor Schmittin nuk e kam lexuar, me siguri qe nuk do e lexoj, nuk po ve ne diskutim faktin qe Skenderbeu "e mbante koken menjane/ se i kishin vrare babane", por po te flas per shperpjestimin shtyse-akt sic po na thuhet. Nuk eshte shkence historie kjo, eshte LOGJIKE FORMALE. Kunderargumenti: Ne nuk jemi specialiste ne te gjitha; lerini specialistet te flasin...
Mu kujtua ai skeci raprezalje me Skender Sallakun: mer po baben, baben si ta qujn... :) - natyrisht, s'duhet t'ia kene quajtur Ivan... po pat qen lab them.
Te gjithe sa me lart e tora per te vene ne dukje coroditjen e pakuptueshme te rretheve intelektuale shqiptare, mbytjen shpesh me nje pike uje, shprehje edhe te nje vakuumi mendor te trishtueshem me dicka adoleshente ne te, kur nuk ka zezonen e antishqiptarise, sigurisht, qe shoqeron dukurite qe skalit me siper gjeniu.
Peshku, FALEMNDERIT per prurjen!
unè do tè zgjidhja mè mirè mènyrèn se si u soll komunizmi ndaj skènderbeut..se sa mènyrèn se si sillen sot "pseudointelektualèt" shqiptar,qè nè emèr tè perèndisè "lek" "dollarè" apo "euro" janè tè gatshèm tè vendosin nè dyshim,dhe tè prodhojnè polemika pafund mbi çdo gjè dhe diçka!!!
Hej.. Mos ia boni helaq punen robit me komente.
Duke perifrazuar Kadarene:
Historia e kthyer në mit (dhe jo miti në histori) e Kadarese ka qenë dhe mbetet një histori fund e krye pozitive, shqiptare dhe europiane. Është pjella e parë e përbashkët e Shqipërisë (se sotme) me Europën (e sotme) dhe, si e tillë, përveç që na nderon, na jep shpresë.
Na duhen shembuj te sukseshmem, kjo eshte mese e dukshme.
Abedin, lexo dhe mba shenim:
Flirtet e turbullta me robërinë dëshmojnë, as më pak, as më shumë, raportet e turbullta me lirinë. Toçka.
Boboooo, prape ky !
Qe te mos keqkuptohem : s'kam asgje me permbajtjen e fjaleve te Kadarese, jam pothuaj ne nje linje me shumicen e shtjellimeve te tij (megjithese tek-tuk gjej gjera te dyshimta), por ende vazhdon ky duke shkruar neper fletushka gazetash ?
Eshte bere me keq se Mustafa Nano apo tjetri, Rexhep Mejdani tek "Panorama". Kane ç'kane, o burra direkt ne gazeta.
O Cmajlo, po merr o merr shembull nga burrat e mençur shkrimtare te medhenj, ulu rrafsh, shkruaj dite e nate, dhe kercitja nje libri te forte ku te na besh te ditur tere arsenalin tend te politikes, historise, e gjeografise.
C'me sillesh e mbeshtillesh neper gazeta qe ti e di shume mire ku perfundojne... (ti e di qe atje shumica e njerezve nuk blejne letra te buta per pjese te buta)
Teper i zhgenjyer nga ky shkrimtari yne, i vetmi kandidat per Nobel edhe per nja 87 vite te tjera.
Me vjen keq sepse tani do hidhet Samurri, pastaj Karamani, e ne fund Baloshi me kunderartikuj, me kunderpergjigje, dhe e gjithe kjo mesele do te perfundoje PIKERISHT siç perfundojne debatet peshkore : ne mbylljen gazmore te ca lolove te oborrit, me batuta, bejte, e me pyetje : a te kujtohet Baloja i Tiranes se re, kur theri me thike te vellain per nje luge pershesh.
Qashtu.
Qe do na cash torovellen te gjitheve duke na dhene mend te gjitheve sa kohe je ketu, kjo u morr vesh, po qe do i flisje edhe Kadarese me "ti" dhe do i jepje edhe mend se cfare duhet te beje me mendjen e tija, kur edhe thjesht per aresye moshe i bie te jate sa yt ate, nuk ma merrte mendja.
Heu sa perpara ka shkue Kuksi i Ri breee!
bukur Ismailo.
Po, a ka ndonje zgjidhje? Apo thjesht po na tregohet per te njeqindten here se vuajme nga nje semundje e pasherueshme?
Edhe unë se mor vesh pse nuk e bo njeri kët gjo.
Mua nuk me pelqen ne disa pika. Por sidoqofte ky eshte rroli qe ka marre Kadare: si ideologo i ceshtjes kombetare shqiptare, dhe kete rrol e luan mire (nese do ta gjykonimi nga performanca).
1. Edhe ne Turqine e sotme verehet nje lloj nostalgjie per periudhen Osmane. Por kjo nuk ushqehet vetem nga qarqe fetare ne Turqi porse edhe nga konstelacionet gjeopolitike te botes se sodit. Turqia gjendet sot midis tre perandorive (zonave imperiale: Iran, Rusi dhe BE) dhe detyrimisht ka qarqe politike - ushtria ka filluar ta kuptoj kete shume vone- si brenda por edhe jashte Turqise per te rizgjuar konturet e ish-perandorise Osmane. Por eshte rroli politik qe ka marre Turqia mbas luftes se ftohte ne rajon, cfare zgjon te tilla ideologjira. Jane pra konstelacionet gjeopolitike dhe interesat materiale ato qe ringjallin te tilla idesh. Ringjallja e ketyre ideve ka te beje edhe me konfliktin e modernese me besimin islam ne komunitetet kryesisht islame. Madje edhe ne Europe ka te tilla zera, qe therrasin per nje rrol kyc te Turqise nese do te perballemi me nje kercenim islamik. Turqia eshte pra i vetmi vend qe do te mund kontrollonte kete konflikt, nese do te shperthente ne rrafshin shteteror.
2. Sa per ceshtjen e shkollave shqipe, kjo pune eshte fryre shume dhe Kadare i meshon pa e pasur informacionin e duhur. Nuk mund te flitet per shkolla shqipe kur gjuha e administrates (zyrtare) ka qene turqisht (si psh. ne Algjerin e kolonizuar Frengjishtja, ose ne Filipinet e kolonoziuara nga SHBA edhe ne British Indian Empire: aglishtja.). Por sipas teorive te historise se arsimit, psh. sipas neo-institutionalizmit (Meyer&Ramirez), eshte formimi i shtetit kombetar (Nationalstaat) ai qe beri te mundur themelimin e shkollave ne gjuhen zyrtare. Ndersa sa persa i perket arsimit ne gjuhen amtare duhet te dime se shkollat e para nuk jane themeluar nga shteti (sic thame shteti kombetar eshte nje fenomen i vonte ne historine e njerzimit, dhe mbase kalimtar), porse nga MANASTIRET, pra nga institucionet fetare. Keshtu qe lind pyetja: Si mund te pretendojme per shkolla ne gjuhen shqipe, kur: a. Nuk kemi shtet shqiptar, sikur kishin atehere psh. Gjermania, Anglia mbas "Westfaelishe Friedensvertrag", qe coi ne themelimin e shtetit nacional modern, b. jemi te kolonizuar (shih Algjerine dhe British India), c. shkollat jane kryesisht brenda institucioneve fetare (greke orthodoxe, medreset turke, ose gjimnazet katolike)? Nuk mund te pretendohet per nje arsim fetar ne gjuhen shqiptare kur atehere orthodoxet cilesoheshin "greke", muslimanet "turq" dhe katoliket mbase shqiptar por qe e lexonin biblen ende ne latinisht e prifterinjte arsimoheshin ne Itali. Pastaj flasim per nje periudhe kur edhe perandoria osmane ishte e kapluar nga ideologjite nacionaliste te ardhur nga europa, detyrimisht qe nuk do te toleronin nje gjuhe shqipe, ashtu si francezet ne Algjeri deri ne 1963, dhe Anglezet deri 1947 ne Indi.)
Ndersa ajo qe ne sot quajme arsimi baze i 8-vjecares i detyrueshem edhe ne boten moderne eshte nje fenomen shume i vonte, perjashto Prusine (afersisht 1770).
Pra eshte nje cape e madhe per Kadarene kjo puna e shkolles, sidomos kur nuk ja ka haberin shkrimit te historise moderne. Dhe duhet te kuptojme qe nese Europa na jep nje shembull ne si Vend i Trete jane vetem idealet e lirise, porse asgje tjeter nga historia e Europes. Historia, e vetmja shkence moderne, sic thoshte Marxi, eshte ajo qe na meson sesa te verteta jane konceptet abstrakte qe ne i mbajme per te drejta. Qofshin keto koncepte edhe te dashura per ne si "LIRIA", "KOMBI" apo "Atdheu". Nese historia na meson se keto koncepte nuk kane pasur te njejten vlere, nuk kane krijuar te njejtat politika dhe "outcome"/rezultat, atehere jane vetem mjete per te shtypur "vullnetin e lire", "individualitetin" dhe per te na erresuar syte nga e verteta: HISTORIA.
Bulkth, piken 1 nuk po e kuptoj. C'do te thuash? Qe ka lidhje midis nje ripozicionimi te mundshem te ardhshem te Turqise si faktor gjeopolitik me nostalgjirat turkofile te intektualeve shqipo te sotem, shpesh te indoktrinuar fetarisht?
Ndersa per piken 2: a eshte ndaluar me ligj nga dovleti mesimi ne gjuhen shqipe, apo jo? A jane perndjekur ata qe e mesonin shkrimin e kesaj gjuhe, apo jo? Arsyet pse Turqia e bente kete tek ne, apo pse Anglezet e frengjte gjetiu, as nuk me duken relevante te trajtohen me ndonje perparesi. As ne kuader ligjor te kohes madje. Gjithkush ka nje arsye te veshur me ligjshmeri kur e ben dicka. Por persa kohe i demtuari jam une, arsyet dhe ligjet qe me demtojne nuk jam duke i perdorur per asnje justifikim. Me demtove do them.
PS (jo per Bulkthin kjo) sa per ata qe thone per IK pse ne gazeta e fletushka, do u thoja qe vertet shampanja nuk pihet ne WC, por do ta pranoja me gjithe qejf edhe ne nje gote jo per shampanje. A nuk ju duket si arrogance infantile kjo? Ti tregosh tjetrit biznesin e vet?
Pika 1 do te thote qe reaksionet e disave jane per tu pare brenda atij kuadri qe cilesova me siper. Dhe qe Shqiperia ka Osmanofil eshte teresisht normale dhe jo per tu share. Ashtu si Kadare e quan veten Europofil. Por dashurite e parapelqimet te kushtezuara nga pervojat personale ti me mire se mua e di qe mund ti perligjim si te duam, edhe me libra historie. Une psh. nuk shoh asnje ndryshim midis atij qe e shkruan historine me idene ne koke se Osmanllinjte misheronin kozmpolitizimin fetaro-islame dhe ruajne traditen, edhe atyre qe e shkruajne historine me idene ne koke se Shqiperia i perket Europes. Faktet te dy palet i interpretojne dhe i rendisin sipas ketij pozicioni.
Ndersa persa i perket pikes 2. une e pashe nga pikepamja teorike historike dhe jo nga faktet, se ato nuk i di. Por Kadare me dhimbje perpiqet te bashkoj mitin me historine, ate qe deshirojme te jete (Soll), me ate qe eshte (Sein). Dhe na e shet faktin sikur eshte dicka e kobshme se nuk ka pasur shkolla ne gjuhen shqipe, nderkoh qe po nga e njejta Europe mesojme se idealet kane qene dyfytyrese.
Nderhyrja ime eshte ne vrazhden e idese sime koherente ketu: qe cdo Narracion europiano-perendimor qe i detyrohet veshtrimit te historise sone, eshte shume e gabuar. Ne kemi qene vend i kolonizuar dhe si rrjedhoj duhet te studjojme teorite e post-colonialismus e jo te perqafojme narracione qe jane te huaja per ne (fut ketu edhe festat tona kombetare!).
Ta harxhoj dhe nje fishek per kete Bulkthin se moti s'ia kam leshuar ndonje :
Ty te kam frike. Je djale i kenduar, me shume se mjaft te tjere ketu, por qe mua me pickon pak sepse ti iu jep per se mbrapshti diturive te tua. Qe t'i biesh me mire ne te (e di une, do ta kapesh pernjehere ku e kam syrin), ti me ngjan nganjehere me ate Tareq Ramadanin e Llozanes, a po e dijsh ti ? Ky miku eshte nje njale e vertete : i zgjuar, i kultivuar, profesor i biri i botes, dhe me nje retorike te paqortueshme, shume veshtire t'ia gjesh anen sepse nuk bie ne kokerr te shpines asnjehere. E qe thua ti, ky Taraku (siç i them une), ka per borxh te te beje te besosh dhe teorine me te çmendur, aq "kopil" eshte.
Por ç'eshte e verteta, e gjitha kjo eshte thjesht nje iluzion. Sepse nganjehere ky miku zatete ne disa koka te forta perballe, e qe s'ia leshojne udhen, dhe aty i bien disi pendet. Por sapo duket pak ne veshtiresi, se ku i gjen forcat dhe ringrihet prape. Nje dukuri e vertete, ky djale.
Qe ta lidh me ty, si djale i knueshem qe je, Turqia duhet te na sqaroje pak ne lidhje me gjuhen shqipe, se vertete ajo sikur nuk e kishte me shume qejf. Madje ketu iu shkonte per shtati dhe serbeve dhe grekeve, qe gjenin keshtu livadhe te reja per kullotje. Pse zoja Turqi kembengulte aq shume qe greqishtja te njihej e te shkruhej, dhe jo shqipja ? Ngaqe kishin bere ca pazare me Patrikanen e Stambollit ?
E dyta, pse zoja Turqi, edhe ato shkolla qe i hap ketu ne Shqiperi, nuk i ka ne frymen e Qemal Ataturkut (i cili i pati kapur ne hu hoxhallaret e Anadollit), por ne frymen e nje lloj rikthimi tek Osmanllinjte ?
Turqia per Shqiptaret duhet te kete vlere vetem pas 1915 e kendej ! Dhe aspak me perpara. Madje madje, dhe duke i bere thirrje qe ta shohe pak historine e vet me Armenet, sepse po ajo gje qe po ndodh me Turqit mohues genocidi, po ajo gje po ndodh ne kurrizin tone me Serbet.
Ca gjera jane te lidhura. Jemi shtet i pavarur, qe prej gati 100 vjetesh, dhe keto xhingla-minglat e vellazerirave, keto s'pijne uje. S'kemi vella kerrkend. Pastaj, ta marresh nga ana tjeter, kush te tha qe po te kesh vella, ti nuk shamatohesh asnjehere me te ? Per nje gardh e per nje vije uji ?
Shkurt, duhet me i shkunde mire njehere keto punet e Turqise, Greqise dhe Serbise, pa kurrfare sentimentalizmi dhe romantizmi, dhe gjithmone ne sherbim te interesit shqiptar.
______
ps : Bulkth, ndoshta s'te pergjigjem me, derisa te nderroj kreherin.
"Asnjë gjuhë tjetër dhe asnjë shkollim në Europë nuk kanë pasur një martirizim të tillë: pesë shekuj dënim. Për të mos u zgjatur, mjafton një statistikë tmerruese nxjerrë nga "Historia e shqiptarëve", e francezit Serge Metais, botuar në vitin 2006, Paris." -- shprehet Kadare. Harron se keshtu ka qene edhe Polonia (edhe romet e sotem) gjate kohes se Pushtimit nga Prusia dhe Rusia, dhe ne bote une i dhashe Shembuj sa te duash.
Une te dhashe nga ana teorike tre kushte nga ku del arsimi ne gjuhen vendase.
a. Formimin e nje shteti nacional shqiptar , nje organizim modern i shoqerise mbas westfaelische friedensvertrag. Shkolla ne vende si Shqiperia si fenomen modern eshte nje kopje e institucioneve te edukimit europian (ne gjuhen e historianeve ky fenonem i pershtatjeve dhe kopjeve te institucioneve quhet: isomorphie). Psh. kur merret nje trajte sic eshte formimi i administrates shteterore per shtetin nacionalist, duhet qe te arsimohen nepunesit e ardhshem, duhet te edukohet "ushtari i ardhshem" (shkolla e detyruar dhe ushtria e detyruar jane fenomene te dala njekohesisht), duhet te edukohet personi per ti rritur besnikerine/loyalitetin ndaj shtetit, prandaj edhe shkolla. Pra sic sheh, nga formimi i shtetit modern del edhe shkolla e pare (psh. i pari shtet modern eshte Polonia, dhe ministria e pare e arsimit eshte po ne Poloni.) Shkolla si institucion sekular ka kuptim vetem me shtetin nacional, sepse ai e ka pushtetin dhe deshiren ti mbaj keto institucione. Dhe sic sheh ka edhe faktore te tjere si psh. Lufta dhe teknologjia luftarake, ose Ndarja e Punes sipas sistemit kapitalist te prodhimit (Industria, mesimi i profesionit, ne gjermani shkollat e para per masen e gjere kane qene administruar nga industrite e drurit dhe te hekurit). Sot psh. ndarja e punes ka bere qe sistemi amerikan shkollor te shperndahet ne europe (Bologna Prozess) sepse kjo eshte logjika e sistemit te sotem kapitalist (specializimi dhe ne kohe te shkurter).
b. institucionet fetare, sepse shkollat e sotme e kane bazen ne edukimin fetar (cfare ka qene Occam? Prift. E ke shume bukur te sqaruar tek "Ne emer te trendafilit." nga U. Eco sistemin e arsimit ne ate kohe. , meqe je letrar dhe jo studjues). Skolastika si shkence ka qene shkence e prifterinjve dhe e muhadithineve (atyre qe studjojne traditen/gojedhenat e profetit Muhamed ne arabi, dhe u duhet qe te vertetonin dhe ndiqnin vertetesine e nje transmetimi gojor.)
c. institucionalizmin e gjuhes amtare, alfabeti, shkrimi, nepermjet psh. Bibles ose ndonje kodi (rasti ne gjermani).
Shqiperia nuk permbushte asnje nga keto kushte e te tjera qe nuk kam nerva ti permend. Se te jesh shqipetar nuk eshte besim fetar. Shtet nuk kishte. Industri nuk kishte, psh. edhe nje industrialist eshte i detyruar te jap udhezimet ne shqip, qe te kuptohet, por industri per shkollen ne mase nuk kishte.
Dmth. duhet te shohesh "das Gesamtbild"/ te gjithe kuadrin qe te kuptosh disa gjera.
Bulkth, shkollat shqipe te ndaluara kane qene nje realitet qe nuk pyeten per asnje pike analitike. Nuk mund te shpjegosh aresyet e mosekzistences se dickaje qe ka ekzistuar.
Shkurt: nuk po thuhet pse nuk ka patur shkolla shqipe; po thuhet pse jane ndaluar.
PS Ka patur shkolla shqipe ne ca ckerka ku ha pula strall, gje qe me ka habitur jashtezakonisht. Shume e cuditshme. Malesi te Skraparit dhe Kolonjes, vende te harruara edhe nga Zoti. Edhe pa shtet, institucion fetar, alfabet. Was kann man dazu sagen? Wie im Himmel? Oder... es war tatsaechlich etwas himmlisches? Das weiss ich nicht. Hab' Hochachtung aber, von Realitaet!
Nuk e di, me duhet te lexoj per kete, se nuk me bind. Pastaj per cfare periudhe po flasim? Ku vajti shkolla ne maj te Skraparit?
Kam frike se ti le pa permendur (me hater apo me huter - siç thone pleqte e katundit) anen fetare te problemit. Meqe jam ca racionalist (Descartes oblige), po i bej me pika :
- Turqia osmane perdorte alfabetin arab (si shtet-perandori fetare dhe jo laike).
- Per Turqine osmane, muslimanet shqiptare nuk duhej as ta çonin neper mend perdorimin e shqipes ne fe (çeshtja e liturgjise).
- Per Turqine osmane, ne baze te marreveshjeve te hershme me Patrikanen e Stambollit si dhe me ca Patrikana te tjera te pavarura (Bullgare dhe Serbe), gjuhet bullgare, greke, serbe, mund te perdoreshin lirisht dhe pa kurrfare pengese. Por shqiptareve ortodokse nuk iu lejohej kjo gje. Perse ? Sepse per Turqit vete, kjo popullsi nuk ishte shqiptare por greke. Shkurt, per Turqit kishte shqiptare (madje dhe keta, te osmanizueshem nga çasti ne çast) vetem per aq sa kishte muslimane.
- Ti e di mire, kur e kane fituar pavaresine Serbet ? Mos gabofsha, eshte traktati i Shen-Stefanit (1878) qe iu dha dore te lire Serbise dhe Malit te Zi. Por, ka diçka te habitshme ketu : si ka mundesi qe gjuha serbe eshte lejuar nga Turqit edhe pa e pasur shtetin e tyre keta Serbe ? Psh, ne vitin 1789 (e mora kot), a nuk ishin edhe Greqia, edhe Serbia, edhe Shqiperia nen sundimin e plote osman ? Atehere, perse ne kete vit nuk flitet shqip por flitet serbisht dhe greqisht ne kishat e tyre (meqe ishim ne kushte te njellojta) ?
- Problemi eshte i qarte : puna e shqipes ka qene e pamendueshme per Turqit, per Greket, per Serbet, per tere sorollopet qe kane kaluar ne viset tona. Kurrfare justifikimi ligjoro-historiko-futjakotor nuk qendron ne kete ane.
- Sepse, per TURQINE, NE NUK ISHIM AS ME PAK E AS ME SHUME SESA TURQI ! Dhe jo nje vend i pushtuar siç Greqia apo Serbia, te cilat ishin pushtime thjesht per fitime materiale.
- Si ka mundesi qe ende sot besohet se perandoria osmane ka qene nje paqe e vertete mes popujve qe e perbenin kete perandori ? Pergjigja eshte e qarte : sepse Porta e Larte nuk ishte aq idiote sa te besonte qe keta popuj do t'i kthente ne Turq. Njelloj siç Hitleri nuk futi gjuhen gjermane ne France apo ne Rumani. Turqia kishte nevoje per vasale dhe jo per pervetesim, per asimilim popujsh. Nuk ia ndjente palla nese greku do te kthehej ne turk apo tjeter.
- Por ama, te vetmit qe ngecen ne rrjeten e kesaj dashurise se madhe te Turqve, qene shqiptaret. Perse ? E perseris : faktori fetar !
_____________
Eshte krejt tjeter pune pastaj perse u konvertuan Shqiptaret (nje pjese e mire). Ca prej hallit e ca prej mendjelehtesise, gjithsesi, ketu fshihen shume lepuj.
_____________
Kaqe, per Turqine. Kam respekt per Kemal Ataturk (megjithese njeçike diktator) dhe per Orhan Pamuk. Por jo per ata surreterit qe sot jane ne fuqi, e per nje vale te çmendur krenarie boshe qe ka pllakosur turqeliet me shamiat e tyre ne mes te Universitetit.
Ore lum miku, alfabeti latin nuk eshte simbol i laicizmes. Cfare te te sqaroj me shume, ti nisesh me "feja e shqiptarit, eshte shqiptaria", por ja qe ne ate kohe nuk ishte keshtu. Serbet kishin alfabetin e tyre cirilik dhe gjuhen e tyre liturgjike, cfare kishte shqiptari i atijmoti?
Ka pasur shkrime te gjuhes shqipe edhe ne komunitetin fetar musliman, psh. neper xhamia "predikimi" duhet te kete qene medoemos shqip, edhe bejtet e dervisheve qe kendonin neper "mevlude" kane qene shqip.
Pastaj ne harrojme mesimi i nje gjuhe ne lexim dhe kendim eshte teresisht instrumentale, duhet te te hyje ne pune. Edhe te kishte shkolla shqipe nuk shkonte njeri (sic shkojne sot mbi 2000 studente jashte cdo vit, edhe ti), sepse per cfare i duhej? Shkonin njerzia/flasim bejleret, se shume ketu ngaterrojne edukimin ne mase me feudalet/"aristokratet" e asaj kohe. Nuk ka pasur shkolla se nuk ka pasur nevoje! Bejleret kishin aq para ti conin femijet neper Selanik, Stamboll dhe Bukuresht (po ata bije bejleresh qe ktheheshin me idete iluministe dhe nacionaliste).
Kjo ishte vetem nje sacme nga dyfeku im. Te tjerat sacme te tjera shenjestra kane goditur.
Eh ç'me ben ti ta harxhoj tere kreherin me ty ! Vetem se pastaj do te dalin garipat dhe do t'ia kepusin sipas qejfit e une s'kam me ndonje koqe plumbi t'ua rrase ne tule.
Nejse. S'po me pergjigjesh : a ka lidhje dashnia e madhe e Turqve me faktin e konvertimeve, dhe ne ç'mase ?
S'po me pergjigjesh as per shqipen : pas vitit 1878, ia mbathen te gjithe, perveç Shqiperise. Keshtu, je dakort deri ketu ? Pse gjuha shqipe u pengua edhe kur na erdhen germat e Dhaskalit, dmth kur na u hapen syte ? Pse Turqit e dashur na u pajtuan me Greket maskarenj te Ndreke Luces, per t'ia marre shpirtin Sander Prosit ? Edhe sa vite me pas i jane dashur Bujar Lakos qe te mesoje shqip ne shkolle ?
Qe ka njefare dashnie te fshehte, gati te rropullishme ne mes te ca shqiptareve (dhe fatkeqesisht ne maja te mira te KULTUUUURES shqipe), kjo s'do as mend as kalem. Qe kjo lloj dashnie mund te vije nga ndonje thirrje gjaku nder deje (se helbete, ndonje turk bukurosh me musteqe duhet t'ia kete prishur mendjen te bijes se dervishit), edhe kjo ka shume mundesi.
Por nxehja ime vjen nga kjo : pse dreqin keta te dashuruar pas Turqise perpiqen e perpiqen te bejne pas vete dhe shume te tjere qe kane dale nga Gjoni qe i ka hype Mrikes ? Me fjale te tjera, a mos mendojne keta zogj turqelinjsh dhe keta zogj greqnish (siç ka ca andej nga afer Greqise) qe Shqiptaret e Mrikes dhe Prenges duhet t'i ndjekin nga pas ?
__________
Keshtu puna or Bulkth, se me fluturoi karikatori, fol me veten tash. Derisa te rimbushet, e pastaj do te ta lshoj dhe ndonje plumçe kah e vona.
Ore thioricien,
Nuk benet historia me thiorema! Mire qe na ndricove me tre kushtet, po bie fjala pse tre e jo tretetre ose fare 0.77.
Shko lexo historine te thone! Robt kane lene kockat e pasurine per shkollen shqipe e zotrote duke pare tavanin na mbuc mendjen se keto shkolla nuk i duheshin njeriu.
Dyfeky yt nxirrka vec flluska sapuni.
Ca si larg i ke rene asaj punes se gjuhes, nga India e Algjeri. Te sugjeroj te lexosh Eqerem Bej Vloren, qe shpjegon se perpjekjeve te shumta te patrioteve shqiptare per shkolla shqipe e kerkesa te tjera si bashkim vilajetesh, etj., me shume se administrata turke, i kundershtonte Patriarkana me miqte e saj te medhenj. Dhe kjo taktike rezultoi shume e sukseshme per ta. U qeth gjysma e Shqiperise jugore, e sot kerkohet gjysma tjeter. Ne kete drite, lartesohet vepra e Nolit qe krijoi kishen autoeqfale, qe me vone u shit paturpesisht nga Alia-Berisha e sorrollop.
Ja nje i mencur qe ka informacionin e duhur...
Po pse e poshteroni veten kaq shume bre?
Kadareja eshte Rilindasi i kohes tone. Halli eshte se Shqiperise i duhet nje brez i ri rilindasish per ta nxjerre nga balta ku ka rene.
Mbase do ishte mire t'i kishte vene me emer e mbiemer ne shtyllen e turpit, zagaret qe preferokan sundimin turk ndaj luftes se Skenderbeut.
Megjithse nje qitje me brez te gjere apo me sacme si kjo e Kadarese eshte e nevojshme ndaj "ujrave te zeza," ajo nuk mjafton.
Sic e kemi sterdiskutuar ketu, Schmitti mund te kete fluturuar me presh mbrapa ne shume interpretime te tij, por pavaresisht kesaj, ka sjedhe nje punim historik, i cili si rrjedhoje, kerkon nje analize shkencore. Psh sot tek Milosao i GSH kishte dy pergjigje te kesaj kategorie ndaj Schmittit. E para, nder te tjera, rrezonte pretendimin (me duket me shume te Klos mistrecit) mbi perdorimin e emrave Gjon apo Gjin ne viset e Arberise. Simbas dokumentave perkatese dilte qe keto trajta emrash jane perdorur shume me pare se sa t'i vinte rradha te jatit te Skenderbeut. Ndersa shkrimi i dyte merrej me vasal-llekun e Skenderbeut. Schmitti si cun i paster, i urte, por dhe ca i mefshet, arrin ne "perfundimin" se Skenderbeu ishte vasal i Alfonsit te Napolit, duke u nisur vec nga ca letra te Skenderbeut. Nderkohe qe sic sqarohej sot, Skenderbeu kishte nje politike te jashteme, dhe nje aparat perkates, plotesisht te pavarur. Pra Schmitt magjepsja, kujt duhet me i besu, aktivitetit disa dekadash te Skenderbeut apo dy copa letrash, qe mund te kene qene furcet e rastit.
Si perfundim, arrijme ne pyetjen; ku jane historianet shqiptare, sidomos brezi i ri i tyre? Tek te cilet Schmittet duhet te vinin ne gjunje per te mesuar zanatin, e per te mbrojtur dizertacionet, apo profesorlliqet.
Unë nuk e di, ndoshta nuk di të lexoj unë se ç'thotë Kadareja... i hodha dhe një sy shkrimit, dhe vërtet, keni të drejtë: diku përmëndej edhe Skënderbeu ndonjëherë...
Nga ky shkrim mora vesh që
Edo, po i gjete te cpume gomat, dije qe ta kom bo un... Mbas idrisit, po m'vje rradha muve me ik. Po ca gjona nuk i ke mire... mendo lidhjen leshterik-perla, ene llafosim gjene...
PS Sec ka nji si egersi ne ajer ky fundviti, ja dalte me hajer, insh-Allah...
Pershendetje, my friend!
Çimo, duke parë atë titull, prisja diçka krejt ndryshe (jo se më mungoi ajo që prisja, qe më tepër prania e argumenteve që as që nuk i përkisnin titullit që "mi boni nervat kaçurrel" )
Ç'lidhje ka drama me MbF me mohuesit kosovarë me titullin Intrigat që fshihen pas sulmit ndaj Skënderbeut
Kush ishin intrigat?
Dramaturgjia e palulëzuar shqiptare?
Mithat Frashëri?
Të paktën këto dy argumente që trajtonte Kadareja (90% e artikullit)mu dukën shumë larg prej asaj që "ofronte" titulli.
Post-nacionalizmi qe verehet ne dashurine per dekonstruktimin e mitit te skenderbeut, me duket me shume evropian sesa aziatik. Te pakte jane ata qe i bejne elozhe sundimit osman (qe s'ishte gje tjeter vecse zgjatim i atij Bizantin por me emer tjeter), keshtu qe Kadarja e ka te veshtire t'ja leje kopilin ne dere segmentit islamik
Shqiptaret vihen perballe dy alternative te kuptojne veten dhe te ndertojne identitetin e tyre: o Azine o Europen. Dhe asgjekundi nuk thuhet Shqiptar. Thuhet pra o Shqiptar azie, o Shqiptar europe. Nje ane hudh tjetren poshte per hir te anes se vete, por nuk ka asgje me shkencen e historise. Pra vetem llogje mbas llogje, dhe realiteti eshte teresisht ndryshe: ketu shoh shqiptare qe shoqerohen o me ballkanas o me arabe, por pakkush me vendas dem-baba-dem, se u hahet muhabeti me njerez te se njejtes mendesi. Por megjithate dicka ngel gjithmone borxh nga ky muhabet: se cfare do te ishte Shqiptari nese "TJETRI" nuk do te ishte aziatik ose europian? Identeti eshte nje konstrukt qe e bejme vete, ai nuk duhet kurrsesi te imponohet.
Pra vetem llogje mbas llogje, dhe realiteti eshte teresisht ndryshe: ketu shoh shqiptare qe shoqerohen o me ballkanas o me arabe, por pakkush me vendas dem-baba-dem, se u hahet muhabeti me njerez te se njejtes mendesi
Ku jeton ti ne Gjermani?? Vertet qe sheh shqiptare qe shoqerohen me ballkanas dhe arabe aty sepse ndajne nje lagje, vend pune apo femijet i kane ne te njejta shkolla.Padyshim racizmi i vendasve dhe karakteri i ftohte i tyre nuk ka asgje te perbashket me karakterin mesdhetar Shqiptare.Evropian nuk jane vetem kokbardhet veriore te Evropes pasarrdhesit e vikingeve, por edhe mesdhetaret e jugut, pasarrdhesit e romakve dhe grekeve te lashte.
Pra mik i dashur percetimi qe jep eshte i gabuar. Po te vesh re ne vende si Italia apo Greqia do shohesh dicka shume ndryshe me shqiptaret dhe me ke shoqerohen.
Indentiteti dhe mentaliteti evropian (mesdhetare) i shqiptare eshte shume i qarte dhe i hapur i dukshem.
nuk eshte pune kopili, por rrezikshmerie. ne shqiperine e "varfer" te gjithe duan te bejne lek. ndryshe nuk do te kish emigracion, sepse nuk iken njeri prej bindjeve politike sot, por veç per nje jete me te mire ekonomike, pra thjesht per pare.
(ne ata qe kthehen ose jetojne atje nuk luftojne per gje tjeter por veç per para. t'i benin me shume jashte vendit, nuk ktheheshin
mund te ket dhe disa budallenj idealiste por jane pakice.)
e paret nuk i mungojne muslimaneve ose atij "segmentit islamik". jane duke ble klube futbolli perendimor veç per sport, e jo per bindje ose financim tek "vende vellezer", pra nuk e kane per gje te blejne politikane shqiptare.
ketu e ka friken kadareja.
ndersa perendimi nuk e rrun HIÇ per shqiperine. siç nuk e ka rrujt kur kjo qe ne durt te kamunisteve. dmth aq i ben te kete ne te pro-islamiste apo pro-oksidentale.
keshtuqe na i ka lon gjerat (kopilin dmth) ne dore, te bejm ç'te dum mnjf.
Shume me vlere ideja e emancipimit nepermjet teatrit. Kontributi i Kadarese eshte shembull i vecante. Influenca e tij do te ishte shume me vlere ne kete drejtim, ashtu edhe si nuk ka qene aq inkurajuese sa duhet. Nje pjese e mire e energjive te tij harxhohen neper vogelsira politike qe nuk i kane hije, per vete faktin se askush nuk mund te kete hije ne te tilla vogelsira. Nese e gjithe kjo energji e harxhuar se koti te kanalizohej drejt projektimit, apo drejt nje platforme teatrore terheqese, ndoshta edhe shume probleme qe shtrohen ketu do te dalloheshin per kotesine qe mbartin. Jam shume dakord me ABC-ne me larte, qe e konsideron humbje kohe mediumin gazetaresk, madje do shtoja se humbja me e madhe e kohes ne kete mes eshte pozicionimi arbitrar i kodit te lirise me kodin perendimor. Liria me te vertete eshte nga ato vlera qe jane vlera vetem ne vetvete, por kjo do te thote se rreziku per vlerat e lirise mund te vije edhe nga Evropa. Kosova rrezikon te kaloje nga nje kolonizim Jugosllav, drejt nje kolonizimi Europian. Albin Kurti dhe te tjere e kane ngritur shpesh sinjalin e alarmit per kete ceshtje. Eshte humbje energjish te mos e konsiderosh legjitim nje identifikim me lindjen ne kete mes, pikerisht per ato arsye mbijetese qe Kdareja parashtron. Nje pozicionim statik ku cdo gje qe eshte perendimore konsiderohet LIRI, nderkohe qe cdo vleresim i nje konstrukti identitar lindor konsiderohet si klithma Dum Baben, apo fundja edhe ekstremi i kundert, jane gjithmone pozicione te gabuara po te kihet parasysh pozicioni midis i shqiptareve, midis lindjes dhe perendimit. Kadareja e predikon permbajtjen ne princip, por rralle e kam vene re qe te jete i sakte se cfare kjo permbajtje do te thote. Cdo pozicion ekstrem, i cili mohon kategorikisht vlerat e njeres pale dhe afirmon vetem vlerat e pales tjeter, eshte detyrimisht i gabuar. Asnje mencuri nuk mund te vilet, as nga daullexhinjte e Dum Babes, dhe as nga flamurtaret e flakte te Europes. Aq hero pozitiv na del Europa ne kete narrative Kadareane, sa qe mund t'ia masim koken me te njejtin kriter qe vete Kadareja ia mat teatrit soc-realist: BORING.
po pse nuk kolonizon luksenbourgun apo malten apo montekarlon, etj kjo europa sipas teje ? pastaj ça quan ti kolonizim ?
shqiptari eshte ne shpirt dhe RACE perendimor or Tunxh ! nuk mund pra t'a kolonizoje nje europian. siç nuk mundi hitleri te kolonizonte francen, apo napoloni gjermanine, etj. pra dhe ne raste ekstreme pushtimi
kolonizatori i vertete eshte nje force e huaj dmth. neqoftese se kosovaret kane mentalitet "turk", pa tjeter qe europa do t'i kolonizoje, dmth atyre do t'u duket gjithmone keshtu
gjithashtu du me thon se kolonializmi nuk eshte i keq aq sa duket. ai nuk te trasformon (nuk te zhduk pa lene gjurme mnjf) perkundrazi t'a rrit e forcon vetedijen kombetare.
mos kishim ne turkun, do te qem zhduk nga faqja e dheut sot, siç u zhduken pothuaj fare, arvanitasit, mbi 50 % e greqise perpara pavaresimit te saj prej turkut.
ruju per "tendit" pra, me shume, dhe jo te hujit
Artikulli i I.K. dhe komentet ishin interesante, veç per teatrin ne kohen e monizmit do ta kritikoja caze I.K. , sepse teatri vetem ne ate kohe morri vrrull. Per te tjerat i jap te drejte Kadarese, sepse dihet qe perandoria Osmane ishte nje nga makinat me shtypse ne bote, ku te merrte ushtar pa te pyetur, te ndryshonte pronen, besimin, gjuhen, identitetin etj. pasoja te cilat i ndjeme edhe sot. Nuk mund te them se ne ishim vend me i zhvilluar, perkundrazi kemi qene te pa organizuar dhe te pa zhvilluar, ne krahasim me popujt e tjere te Europes dhe ne krahasim me kete perandori. Por ai pushtim apo koloniazim na la akoma me mbrapa.
Nese do te flisnim per kohen e sotme, eshte e vertete se Turqia eshte nje vend modern, i zhvilluar, jo shtypes, industrial, turistik etj. E kam pershtypjet se dhe mentalitetet e vjetra osmallinje, denohen sot ne Turqi, megjithse ato nxjerrin koken herpashere. Turqia e osmanllinjve, do te ishte e respektuar ne Shqiperi, n.q.s. ata do te lejonin shkollat shqipe dhe n.q.s. nuk do te punonin/bashkpunonin mbrapa kraheve te shqiptarve me greket dhe serbet per plotesimin e orekseve te tyre, dhe per shpernguljen e shqiptarve, pazare qe e kane demtuar rende shoqerine shqiptare te asaj kohe.
kjo eshte thjesht demagogji mik. keshtu i shpjegon historia fillores pushtuesit. kur rritemi duhet te pastrojme gjykimin prej çilimilliqeve te tilla.
kam pas fatin te asistoj ne nje konference, per problemet shqiptare, ne Paris (diku andej nga 98 kur plasi lufta ne kosove) ku midis artisteve pati dhe shume kumtesa nga profesore e njerez te shquar ndermjet te tjereve edhe te Jusuf Vrionit.
hera e pare qe e shihja si person ate alamet burri ARISTOKRAT qe i shndriste fytyra prej dijes.
nder te tjera, duke folur per perandorine osmane te kohes, theksoi qe ishte shteti me demokratik i asaj kohe. ku meritokracia ishte vertet ne pushtet. dmth po te ishe i zoti beheshe edhe sulltan qofte.
mendoj se te keqijat ne shqiptaret, si kurdohere, na i kane bere tanet. dmth shqiperia gjithmone eshte qeveris nga shqiptare, edhe gjate pushtimit turk, e keta kane qene aq mizore (perça e sundo), sa t'u ven damke per jete turqve vete.
osmanet lal, ishin si amerikanet sot. po te jesh dmth kunder (mizorise) tyre, duhet te jesh edhe kundra amerikaneve sot, ndryshe je miop. osmanet nuk duheshin prej arabeve, siç nuk duhen as amerikant sot. te vetmit pra qe shohin qarte
Hajdar, shume e vertete ajo qe thua per Vrionin. Nese ka vertet nje aristokrat shqiptar, eshte ai. Eshte dicka qe nuk e kupton se si funksionon, por e ndjen menjehere si fushe magnetike. Gjynah qe nje person si ai u la ne hije nga Shqiperia.
Hajde c'behet hajde...
Te vetmit qe shohin qarte sot qenkan arabet?
Po para 1200 vjetesh, kur arabet bene kerdine, qe u shperndane nja 3-4 here me shume se perandoria osmane, dhe qe nuk lane komb, gjuhe e kulture pa zhdukur nga faqja e dheut, kush shihte qarte atehere? Apo urrenin vetveten arabet?
Po pse e poshteroni veten kot mor lanet milet?
Po ne kemi nje kulture mijravjecare, pse do orientohemi ne nga ata qe kapercyen kufirin e kafsherise ne ate te njerezise ne vitin 600 a.d...qe kane te sanksionuar AKOMA me ligj shkembim te femijeve per para, martesen me femije 8 vjec te nje burri 47 vjec, e te tjera e te tjera....
http://www.cnn.com/2008/WORLD/meast/12/23/saudi.arabia.child.marriage/
Dmth, me pak fjale, hajdar (ti e di kujt i thon hajdar, tironsit, apo jo) s'ka Shqiperia nevoje per sojin dhe sorollopin tend, keshtu qe gris *****
"po pse nuk kolonizon luksenbourgun apo malten apo montekarlon, etj kjo europa sipas teje ? pastaj ça quan ti kolonizim ?"
Faktin qe trupat e EULEXit ne Kosove jane te paprekshme nga ligji Kosovar, nuk mund t'a quaj gje tjeter pervecse kolonizim.
ti mund ta quash si te dush, por PA ato trupa atje hyn serbi direkt. pra do te duhet t'i vesh perseri nje emertim po te njejte
pra, midis dy te keqiash zgjidhet me e vogla. ne mundoju qe t'i kapesh idene kryesore nje shkrimit.
ideja tek komenti im ishte qe midis nje serbi (sllavi) dhe nje oksidentali, serbi eshte per ne me i rrezikshem. Kadare perpiqet t'i tregoje bile botes, qe ne jemi (nga vete prejardhja) me oksidentalet nga ballkanasit e tjere, megjithese Europa na merr gabimisht per me pak te tillet, pra na fut tek "turqit" ose muhaxhidinet (a si quhen) e tjere.
te huajt oksidentale ne kosove e vejn re vete kete dukuri (se cilet pra jane me te fisem nga banoret e atyre trojeve) prandaj ata pergjithesisht behen pro-shqiptare pas nje qendrimi te shkurter atje.
pra Kadareja i flet pjeses tjeter, qe nuk ka mundesi te jetoje edhe disa dite midis shqiptaresh e keshtu me lehtas behet pjese e propagandes ose paragjykimeve te vjetra, mesuara prej librave te fillores (fatkeqesist aresimi i detyrueshem per te gjithe sot).
Hajdar, theksi i ketij kolonizimi nuk bie tek prezenca e tyre ne Kosove, ketu nuk ka asgje te keqe. Ato trupa le te jene si bashkepunim kunder rrezikut Serb. Theksi i kolonializimit bie tek prezenca e tyre siper ligjit kosovar. Kushdo qe eshte siper ligjit, dhe qe kete pozicion e quan legjitim, eshte i rrezikshem, pavaresisht ne eshte Serb, Turk, Grek, Belg, apo Shqiptar. Ato perrallat e tjera, per esencen europiane te shqiptareve, jane vec aq, perralla, qe nuk kane terheqje kur me Europe nenkuptohet legjitimizimi i nje dominimi klasik kolonial. Ne qofte se shqiptaret e kane te keqen nga vetja, si thua, e ne qofte se shqiptaret jane ne shpirt, ne thelb, ne esence europiane, sic thua, atehere e keqja e shqiptareve mund te jete nga te qenit ne esence europiane. Ky eshte konkluzioni logjik i atyre qe thua, perndryshe je duke hedhur fjale ne ere, perndryshe cdo mendim qe niset per nga esenca e nje identiteti, eshte mendim i pavlere.
Hajdar, eshte e vertete se trimin dhe te zgjuarin, osmanllinjte perpiqeshin ta benin te tyren , per interesat e tyre, por po ti shkelje pak ne kallo, e shihje se sa demokratik ishin. Jusuf Vrionin e vlersoj, por mos u bazo ne nje thenie te tij qe mund ta kete thene per kundrapeshe ndaj regjimit apo per krahasim me statusin e tij qe regjimi i E.H. nuk e vlersoi. Dhe qe ne kemi qene e keqja e vetes sone, kjo nuk i ul mizorite turke. E thashe, Turqia sot eshte shtet modern, biles ka kohe, qysh ne kohen e Kemal Ataturkut qe e ka marre ate rruge.
Mendoj se ne nuk na duhen rilindasit e rinj, na duhet nje mendesi e re.
Ne shekullin e 13te mbretit te Anglise ju tek ti perlante pronen nje qytetari.
Ky qytetari na paskesh qelluar njeri me hallate dhe na e hedh mbretin ne gjyq.
Gjyqtari, qe na paskesh qelluar edhe ky nje burre me hallate, vendos ne favor te qytetarit duke i kerkuar mbretit ti ktheje pronen atij qytetarit. Mbreti nga ana e tij i beri llogarite dhe, duke pasur parasysh shenjat e qarta nga ana e parlamentit-qe kishte qelluar plot me burra me alete, i ktheu pronen atij qytetarit.
Ne pak fjale kjo eshte edhe historia e Magna Kartes dhe kjo eshte aresyeja sepse disa shtete jane atje dhe disa te tjere jane ketu (poshte).
Nuku po them qe te kthejme mbrapsh akrepat e ores siç po perpiqen te bejne disa horra me Skenderbeun. Po them vetem qe ne te jemi aq te mençur sa te bejme tani ate qe inglizi beri ne shekullin e 13te.
Perderisa kerkojme akoma rilindas qe te bejne ate qe duhet te bejme ne vete, me voten, me protesten civile, me qendrimin tone te qarte e me shume mjete te tjera demokratike do te mbetemi atje ku kemi qene. Me pelqen gjithnje te risjell kapriçion e Francisco Goya-s: Dy vete qe mbajne sejcili nga nje gomar ne kurriz. Dhe gomari qe thote: "Ti qe per gje tjeter i zoti nuku je, mbame ne kurriz se me mire e ke".
Shenim: çdo ngjashmeri me persona (popuj trima e liridashes) reale nuku eshte rastesi.
Mehmet Akif ishte nje "shqiptar" i cili shkroi aksidentalisht himnin kombetar turk, por qe ishte fondamentalisht pan-islamist dhe kunder nacionalizmit. Ai shkroi gjithashtu nje poezi tjeter ne 1912 (pas shpalljes se pavaresise se Shqiperise :
Your nationality (milliyet) was Islam ... what is this tribalism (kavmiyet)?
Is the Arab any better than the Turk, the Laz ...
... Could Islam be broken up into component parts? What is happening!
The Prophet himself cursed the idea of tribalism (lexo nacionalism)!
The Turk cannot live without the Arab. Who says he can,
he is mad.
For the Arab, the Turk is his right eye and his right hand.
Let the Albanians be a warning to you
what confused policy is this, what evil cause?
Hear this from me, who am myself an Albanian ...
I say no more - alas my afflicted country ...
Ndryshimet qe ndodhen ne fund te shek 19, fillim te shek 20, shperberja e Perandorise Otomane, shperberja e Kalifatit, lindja e Turqise moderne akoma qahet nga qarqe ekstreme te huaja. Gjithashtu, nqs mendohet se mentaliteti "Dum Baben" nder trevat shqiptare eshte i pa-shqetesueshem, apo i pallogaritshem, po u hedhim hi syve. Virtualiteti ndoshta ekzagjiron shume gjera te realitetit, por ne nje fare menyre dhe e pasqyron ate. Te lexosh forumin islamik (shqiptar) te iken mendja e kokes me ato qe lexon ne gjuhen shqipe. Dhe pjesemarrja eshte e madhe, megjithese nuk mund te gjykohet saktesisht sic e dime se c'behet me anetaresimet ne forume.
Pra shkrime te tilla si keto te Kadarese, jo vetem na duhen, por duhet te shtohen. Kritika ime per Kadarene eshte se duhet t'i shkruaje e t'i botoje me shpesh. Domosdo qe s'mund t'ia leme vetem atij detyren. Sic thote Rob-interneti, na duhen "rilindas" te tjere. Ne vend te tyre, kemi "cmitizues", qe ndoshta nuk bejne thirrje"dum-babaiste" por qe kane gjetur menyra me te sofistikuara per te bere lemsh, apo loje identitetin shqiptar.
Persa i perket ceshtjes se "demokracise" ne Perandorine Otomane, do ishte mire qe para se te jepen karakterizime te tilla, te shikohet me mikroskopikisht Perandoria. Studimi i saj i mirefillte te nxjerr ne konkluzione me komplekse.
Ndersa per gjuhet, eshte e vertete qe ne Europen perendimore institucionet fetare (katolike latine) kane luajtur rol kyc ne dominimin ndaj gjuheve vendasve gjate Mesjetes, te pakten asaj se shkruares. Por evolucioni i historise me motora si Iluminizmi, Rilindja, revolucionet ne teknologji (shtyshkronja) fe (Reformimi, shkrimi dhe shperndarja e Bibles ne gjuhe vendase), veprat e Dantes te shkruara ne gjuhen "vullgare" (baza e Italishtes moderne) dekreti i mbretit Francois I ne 1539 (ne mos gaboj) te zyrtarizimit te frengjishtes ... te gjitha keto pra cuan ne clirimin nga latinishtja kishtare ne gjuhet vendase.
C'u be me Shqiperine? Ndersa deri ne Mesjete historia e trevave shqiptare nuk ndryshon nga ajo e perendimit, ishte pikerisht gjate periudhes se pushtimit Otoman ku kanale apo ndarje te vogla gjeografike u bene humnera te thella midis Shqiperise dhe Perendimit. Sepse Ballkani, perfshire Shqiperine, nuk ishin pjese e atij evolucioni. Sikur t'i falim Perandorise Otomane jenicerllekun, devshirmen, miletllekun e te tjera aspekte, nuk mund t'i falim dhe kurrsesi s'mund t'ia jystifikojme hendekun apo humnerat qe i vuri Shqiperise.
Edhe kjo puna se idese se Turqia na ka lene mbrapa eshte ca e fryre. Asnje mjek sot nuk do t'ja lejonte vetes te perdorte metoda te alkimise se dikurshme per te sheruar njerzit. Ndersa ne shkrimin e historise disa i lejojne vetes te tilla vleresime normative dhe pa e ndare fare faktin nga interpretimi.
E para nuk ka nje studim te zhvillimit te ekonomise se Shqiperise ne ate kohe. Por besoj se si Periferi e Perandorise Osmane qe ishim ne duhet te ishim mbrapa ne zhvillim, por keshtu ka qene cdo periferi ne cdo perandori. Eshte e natyrshme. Psh. filipinet nje nga vendet me te varfera ne bote, koloni e nje vendi demokratik SHBA-se 1899-1946, atehere kur filluan levizjet anti-kolonialiste, nje vend demokratik kolonizon nje vend te sapo dekolonializuar nga Spanja. Le ta vleresojme si ta duam. Ashtu sic jemi sot ne periferi te perandorise se komunitetit europian, po te varfer (mos valle duhet te fajesojme turqit?). Keto jane konstelacionet e strukturave ekonomike qe jane rezultat i pozicionit te Shqiperise ne Periferi te sistemit kapitalist boteror. Nuk kemi cfare te bejme. Porse vleresimi, interpretimi i ketij fakti behet me syze te nje ideologjie, dhe jo ne baz te kritereve ekonomike dhe politike (psh. varesia institucionale qe ka sot Shqiperia ndaj shume konferencave, trakteteve dhe konventave nderkombetare). Eshte pra si gjithmone ceshtje intrepretimi. Por edhe duke qene ceshtje interpretimi dhe vleresimi normativ (ideologjik) duhet bere ne saj te disa kritereve e ne menyre koherente dhe jo ne menyre arbitrare.
Pra le ti leme ekonomistet te gjykojne nese ka studime te tilla si psh. ka nje studim interdisiplinar te Barrington Moore "Social Origins of Dictatorship and Democracy: Lord and Peasant in the Making of Modern World" mbi Indine qe sjell tezen se zhvillimi i nje rendi politik eshte ne varesi te zhvillimit ekonomik dhe industrializimit, edhe te rendit shoqeror e te menyres se ndarjes se punes. Por nuk ka nje studim te tille per Shqiperine, me sa di une te pakten.
Nuk po fajesoj Turqine, por pushtimin e Perandorise Otomane. Dhe jo ne sensin qe e permend ti, por ne sensin qe na pengoi apo na zhduki mundesine e evolucionit ne rrjedhen sic ndodhi ne Perendim. Zhvillimi ekonomik, rritja e popullesise dhe e GDP ne Mesjete per Europen kane qene pothuajse zero. Keta komponente filluan te ndryshonin me revolucionin industrial. I cili do te ishte i pamundur pa Rilindjen dhe Iluminizmin. E pikerisht gjate kesaj faze qe kaloi Perendimi Shqiperia, Ballkani ishin nen Perandorine Otomane dhe s'moren pjese.
Ashtu sic nuk moren pjese Italia e Jugut, Greqia, dhe Serbia jugore ose krahina te tera ne Rumani, Bullgari etj. "Location, Location, Location", sa me larg Metropoleve te industrializuara, aq me larg industrializimit te vendit, qofte Enveri apo Sulltan Mavria.
Greqia ishte gjithashtu e pushtuar per nja 400 vjete.
Pozita e Shqiperise ishte komplet ndryshe (nga locations e tjere) sepse eshte vend bregdetar mesdhetar europian. Keshtu qe s'mund te behen krahasime me shtete "land-locked".
Shkrim mjaft i kthjellët i Kadaresë si rrallëhere këto kohët e fundit.
off topic: përshëndes anëtarët e peshkut pa ujë meqenëse ky është postimi im i parë!
Fatkeqesisht sipas vijes se mendimit tend Moza, vije mendimi puro Kadareane, bejtet nuk trajtohen si pjese e kultures se kombit shqiptar, nuk trajtohen si vulgarja e Dantes trajtohet per italishten, por si jo-vlere. Kjo, eshte cektesi mendimi e ngecur neper ujra politike qe te cojne e duhet te cojne me cdo kusht drejt perendimit. Ky eshte hegjemonizim i njejte me ate qe propagandon Mehmet Akifi me larte, me te vetmin ndryshim se nuk vjen nga udhekryqet e shkretetires Arabe, por nga udhekryqet e oqeanit Atlantik. Njesoj si pretendimet per demokraci Otomane duhen vene nen lupe, po aq duhen zberthyer edhe pretendimet per te ashtuquajturen demokraci Europiane. Per sa i perket identitetit, vazhdoj te mbetem i habitur se cfare dreqin duan te thone me kete fjale ata qe e perdorin, apo qe e shohin identitetin te qarte dhe pa turbullira.
p.s. Iluminizmi europian i kaq shume vleresuar, nuk do te ishte i mundur sikur ne kohen e erresires europiane te mos ishte ajo fole mendimtaresh qe u mblodh ne Bagdat.
Monda derman, Monda, para se te te hidhet Nexhi ne gryke : ).
Per bejtet Lulian kam mendim tjeter une. Dhe nuk jam shprehur ndonjehere tek Peshku per kete pune, keshtu qe pse e perfshive ne pergjigje ndaj meje nuk e di. Dhe per me teper nqs ia atribon bejtet perandorise Otomane, po ia mbeshtjell kodra pas bregut. Por meqe u ndodhem, ja nje pergjigje shkurt qe e kisha postuar diku tjeter:
... Lexova shumicen e komenteve ketu, dhe nuk hasa idene e nje shtrirje me te gjere gjeografike te “bejteve.”
Para se t’u kthehem atyre ne Shqiperi, po shtoj dicka ne lidhje me kete aspekt:
Letersia “troubadour”, nje forme mjaft e njohur e letersise franceze ne mesjete. E perhapur fillimisht ne jug te Frances, e importuar nder te tjerash nga Spanja. Nder “troubadouret” me te njohur “spanjolle” Ibn al Arabi, Ibn Guzman etj.
Me pak fjale, poezia trubadure, apo pershtatja me vone ne shqip e bejteve, eshte nje rryme poezie e njohur per muzikalitetin e saj dhe ne thelb poezi me tematike dashurine. Eshte krejtesisht arabe, e perhapur gjate kalifatit ne Spanje, paraqitja e saj si turke ne debatin ketu eshte e te njejtit gabim si puna e “kafese turke” qe ne fakt te vetmen gje qe ka turke eshte menyra e ardhjes ne Shqiperi. Nejse, qe t’i kthehem trubadureve, ajo me rrenje arabe/spanjolle karakterizohej nga paraqitja inferiore e femres, ne krahasim me trubaduret franceze ku figura e femres mori forme me superiore. Nje tjeter aspekt i saj eshte dhe homoseksualiteti, komplet platonik sepse teologjikisht i ndaluar. Trubaduret francez kopjuan muzikalitetin e saj, tematiken e dashurise, por i pershtaten figurat kryesore sipas vendit.
Dhe dicka tjeter, kjo lloj literature ishte sufiste ne Spanje, dhe me vone ne Shqiperi bektashe. Sunitet e denonin poezine.
Qe t’i kthehem bejteve ne Shqiperi, vertete u perhapen me ardhjen e perandorise otomane ne Shqiperi. Problemi qe disa kane me te eshte sepse perfaqeson apo ishte pjese e nje pushtimi te dhunshem 500 vjecar, ndaj dhe nuk studiohet apo hidhet poshte si e huaj (pavaresisht pershtatjes me element shqiptar qe u be.) Ne krahasim psh me Francen, ku kjo letersi studiohet ne universitete.
Persa i perket shqetesimit tend me identitetin domosdo qe s'do jemi jo vetem ne "same page" por as dhe ne "same library" (per te huazuar nje shprehje amrikane.) Duke u nisur nga debati i "beses", as qe s'kam ndermend te debatoj me teper per kete pune me ty, miqesisht patjeter.
:P :P Sjam nga Vlorrra une moj
Nuk boj sherre e skpa per gryke njeri.
hihihihi
e pashe para teje dhe nuk u ndjeva
Sepse ky ishte diskutim serioz, dhe thashe ta le ne seriozitetin e vet diskutimin dhe diskutantet
Nuk ka baze konstatimi i Kadarese qe Perandoria Osmane ka pasur synime per te shkombtarizuar shqiptaret apo e paska bere kete (pjeserisht). Njehere Perandoria ka ne perberje apo qeveris popuj te ndryshem, kultura te ndryshme, fe te ndryshme e keshtu me rradhe (kjo eshte elementare). Turqit shqiptaret nuk i kane quajtur ndonjeher turq per sa i perket etnise se tyre, por arnaut. Emertimi "turk elhamdulilah" ka per qellim te tregoje fene por jo etnine dhe eshte perdorur ne fakt nga armiqte e shqiptareve si greket dhe serbet, por edhe nga shqiptaret por jo per sa i perket etnise. Nuk ka fe turke por islame!
Gjuha shqipe nuk ka pasur deri vone shkolla per t'u mesuar pasi ka qene dicka qe nuk ju sherbente atyre qe mund ta mesonin ta shkruanin. I gjithe organizimi administrativ dhe gjuha e kerkuar ishte osmanishtja. Pastaj eshte dicka tjeter kur behet fjale per shtetet kombetare. Gjithashtu duhet pasur ne mendje se nacionalizmi eshte dicka e vone edhe ne Evrope, diku nga shekulli i 18 ka zhvillimin e tij.
Shkombetarizimi i shqiptareve ka qene dhe vazhdon te mbetet nje synim i kishes ortodokse duke konsideruar te gjithe ortodokset greke dhe ka pasur edhe nderhyrje te forta tek autoritetet osmane qe shqiptaret ortodokse te mos mund te shkruanin gjuhen shqipe. Ketu permendet Dhaskal Todri, qe eshte shume i njohur per shkak te filmit te realizmit socialist dhe ai qe e vrau ishte prift apo murg i kishes dhe jo ndonje turk.
Perandoria Osmane ka qeverisur Shqiperine dhe me shume se kaq me pashallare shqiptare, vezire shqiptare, ushtarake te larte shqiptare etj.
Lidhja Shqiptare e Prizrenit qe ishte reagim ndaj copetimit te vilajeteve shqiptare nga fuqite e medha ne favor te fqinjeve gojemedhenj kerkonte bashkimin e 4 vilajeteve me shumice shqiptare ne nje shtet autonom nen Perandorine Osmane. Pra nuk ka qene cdo gje bardh e zi dhe se Pernadoria Osmane nuk shikohej sic shihet sot apo kerkon te shikohet nga Kadareja. Fatkeqesisht Perandoria Osmane nuk beri ate qe donin shqiptaret per shkak te presionit te fuqive perendimore.
Kadareja, ish-shkrimtari oborrtar i komunizmit, si gjithmone nxjerr vrer nga goja per sa i perket P. Osmane, bile ne kete shkrim eshte treguar i permbajtur pasi me para sulmonte me fraza raciste fene islame, ndjekesit e saj, shqiptare ose jo. Pse nuk merret me shkombetarizimin dhe asimilimin e shqiptareve ortodokse nga Patriarkana dhe sherbetoret e saj ne viset shqiptare? Cfare ka per qellim kur quan disa studijues si "rimohues"?
Per historine e zbulimit te Aristotelit nga arabet, e pra, mire eshte te dihet qe kjo eshte nje perralle me xhufke. Europa nuk i ka asgje borxh botes arabe, persa i perket filozofise apo mendimit grek (jo ketyre qe jane sot, se keta s'jane asgjekundi me mendimin e lashte grek).
Shikoni ketu :
http://www.clionautes.org/spip.php?article1993
Jane bere hulumtime ne Mont Saint-Michel, ne Bretagne, ne France, dhe atje jane gjendur materialet munguese, ne nje manastir.
Keshtu qe finito kjo historia e borxhit te Europes ndaj Arabeve.
Kjo ishte per Kullen.
_________
Kam pershtypjen se ca ketu (Kulla me nje nja dy te tjere) ngaterrojne Europen me politiken e saj te vonshme. Europa NUK ESHTE BARAZ me politiken e saj. Mendimi europian NUK ESHTE BARAZ me kete apo ate udheheqes shteti europian qe paska bere keshtu apo ashtu.
Europa eshte :
1 - kontinent
2 - qyteterim
3 - mendim
Dhe ky i treti eshte ai te cilit duhet t'i falet qenia shqiptare. Shqiptaret duhet te kene zgjuarsine qe te gjejne pikat lidhese ndermjet QENIES TIPIKE SHQIPTARE, dmth thelbit tone si shqiptar, dhe QENIES EUROPIANE, dmth mendimit qe permenda me lart.
Kur te gjejme ca koka te zgjuara qe ta bejne kete lidhje, dhe jo te ngulemi perjetesisht ne VECORINE tone si njerez te pikuar nga qielli, atehere ne do te jemi europiane ne mendime dhe veprime.
Persa i perket piketakimeve me qenien tjeter, qenien jashte-europiane (ruso-aziatike apo arabo-afrikano-lindje e mesme), kjo eshte per perralla dimri. Nuk ka asgje nga keto te fundit qe te jete ngulur THELBESISHT ne qenien shqiptare.
Mbivendosjet qe mund t'i jene bere qenies shqiptare, gjate historise, jane thjesht kalimtare, dhe pa te ardhme. Vete fakti qe ne çdo lloj kohe Rilindjeje, Shqiptaret jane instinktivisht te drejtuar nga Europa, tregon se kjo i ka rrenjet me te forta ne dejet tona. Spazmat qe mund te takohen andej-kendej, spazma turkomane apo arabofile, jane per folklor dhe "merre me leng".
Keshtu eshte kur lexon vetem letersi dhe nuk merr ere nga politika. Mendimi europian, nese ekziston si nje entitet (!), eshte menduar nga njerez si John Stuart Mill - liberal, patjeter, nga filozofet e pare te demokracise dhe te shtetit social, por edhe pro politikave kolonialiste. Ose De Tocqueville, teoricien i pare i demokracise dhe i shoqerise civile (social capital etc.) por edhe pergjegjes per politiken kolinialiste ne Algjeri. E shume te tjere atje ne France (edhe De Gaulle, clirimtari). Kamy-te, Sarterte, e Frantz Fanon etj. kane ardhur me vone, dhe mesa kam lexuar nga ti, ti nuk identifikohesh me asnje nga keta, se kane qene komuniste.
Harrova te te them se edhe legjenda si "tristan dhe isolda" jane marre nga literatura persiane psh. "Vis u Ramin". Kete e lexova para ca ditesh dhe me habiti, se ky ploti i dashurise jashtemartesore eshte ne bazat e letersise europiane.
Madje edhe Odisene e Homerit e kane nxjerre plagiatur nga eposi kilkian, raoul schrott, cfare ka realizuar nje termet ketu ne Gjermani, se tregon se burimi i mendimit europian, greqia, vjen nga nje tjeter vend.
http://www.amazon.de/Homers-Heimat-Kampf-realen-Hintergr%C3%BCnde/dp/344...
Prova vetem per kozmopolite, kuptohet!
Bulkth, ke te drejte. Kulturat perse, arabe dhe te lindjes se mesme natyrisht qe e kane ndikuar kulturen e sotme evropiane.
Me habit perdorimi i jingoismit (qe u diskutua ketu para ca ditesh) duke nxjerre si superiore nje kulture e inferiore nje tjeter... degjoj budallalliqe mbi prapambetjen islame, apo mbi avangardizmin protestant...nejse
Sa i perket shqiperise nuk e kuptoj perse hezitojne ta interpretojne si pasuri prezencen e ndikimeve klasike greko-romake, ndikimet e kultures bizantine (kjo vete e ndikuar nga kulturat anadollake dhe perse), ndikimet e kultures otomane (e cila ka qene shume pak turhane, dhe jashtezakonisht e pasur ne elemente persiane e arabike, madje dhe hindike). Fakti qe kulturen tone e kane ndikuar gjithe keto sisteme kulturore, te cilat kane lene gjurme e kane sjelle bashke elemente na ben te jemi keta qe jemi - dhe eshte arsyeja pse une jam i dashuruar me trashegimine kulturore qe mbart. Nuk e dua kulturen time thjesht pse qenkemi evropiane (jo se s'jemi). Pozita gjeografike dhe ngjarjet politike ne mijevjecare kane sjelle kete rezultat, dhe mua me duket rezultat teper i mire, qe nuk do e shkembeja me asnje kulture strictly kristiane, apo strictly islame, apo ku di une...
Po kujt i flet, madje kane dale studime tani qe e kane modifikuar tezen e Max Weber, se etika protestante (zelli, lidhja me kete bote etj.) ndikon mbi zhvillimin industrial, ne kundershti me etiken katolike (dembele, per boten tjeter dhe konservative). Sipas kesaj tezes se modifikuar ka dale qe ARSIMI eshte indikator kryesor dhe jo qendrimi (Einstellung, attitude, apo etika etj.) fetar, pra sa me i arsimuar nje vend (ne cfaredolloj gjuhe, sic na e meson Fan S. Noli, me 18-vjec mesoi shqip, vete, autodidakt), aq me i zhvilluar. Dhe duhet te perfitojme nga te dyja kulturat, e jo te prishim uren qe na lidh me azine dhe europen, e kam fjalen per ate "uren me tri harqe".
Cila ure na lidh me Azine??
"Ura me tri harqe" eshte liber i Kadarese, pyet Kadarene, por kam idene se e ka per ate te Voskopojes. Mos nxiton ndonjeri dhe e cileson armik Kadarene se e ka vene piketen e Kufirit te Shqiperise ne Voskpoje. Me mire pyesni ate perpara se ta gjykoni dhe linconi.
C'teze a derebardhe, kete e beja ne shkolle, por kishte te bente me shume per tregtine. Dmth "merchant mentality" qe i atribohej me shume mentalitetit anglo-sakson, dhe sidomos atij protestant, ne krahasim me dogmen katolike qe e denonte. Calon pak gomari ketu, se venedikasit sic e dime mire, ishin katolike dhe "merchants den baba den."
etika protestante e weberit, pervecse liber i tejkritikuar, ka probleme te medha me pasqyrimin e nje panorame globale dhe eshet bias.
nderkohe qe ketu nje dore njerezish po na i shesin si esencen e filozofise se zhvillimit...
Edhe Athina ishte negroide dhe i veme pike e vule kesaj pune ...
ABC, problemi qe me vesh mua, eshte problem me ter mend, por ki parasysh qe nuk jam une qe e bej kete ngaterrese. Madje ne gjithe c'kam shkruar me larte kam qene i udhehequr nga dallimi mes nje mendimi te shendoshe dhe asaj cka eshte Europa politike. Kete mendim te shendoshe, ama, hezitoj t'a quaj europian, pikerisht per shkak te implikimeve politike qe nje nominalizem i tille do sillte. Ideja jote eshte e qarte dhe jam dakord, pavaresisht dallimeve te vageta gjuhesore qe ben.
"Si ka mundesi qe nje komb i vogel si shqiptaret, ne mesin e ndikimeve te fuqive, kulturave me te lashta dhe me te forta te botes te kete mbijetuar dhe te kete rruajtur jo vetem egzistencen, por gjuhen dhe doket e tij"- eshte nje nga pyetjet qe mudon shume te huaj.
Po, sepse pervec trimerise (s'dua te tingelloj si tunx) nder vite ka nxjerre dhe njerez si Kadareja, "qe kane sherbyer si fanar i fuqishem per te ndricuar skutat e maskuara te se keqes ne te gjitha format e saj, dhe kane zgjuar "dragoin" e ndergjegjes kombtare..
Trimeria,fanar i fuqishem,dragoii ndergjegjes kombetare...Pa qene Taras tamam nuk shkruhet keshtu....
Monda, duke u nisur nga debati i beses, ti vazhdon te tregosh mungesen e nje "leap of faith" per te folur per te, e ardhur kjo mungese, ndoshta nga mosdija ime per t'u shprehur, ndoshta nga mosdija jote per te me kuptuar. E vetmja gje qe kam shprehur ne ate debat, eshte nevoja per te folur per besen brenda nje konteksti te caktuar special, sic edhe besa vete dhe cdo trup ligjesh te mirefillta e kerkon. Por nejse. Muhabet tjeter.
Sa per bejtet, une nuk e njihja pozicionin tend dhe te kerkoj ndjese. Ajo qe njoh sidoqofte jane gjeneralizimet e tepruara te Kadarese ne lidhje me kete, dhe kete kontekst gjeneralizimesh po perpiqesha te mohoja me larte. Sfondi europian i bejteve mund fare mire te shtrohet ne nje narrative historike, si edhe e ke bere me lart. Krahasimet gjithashtu jane te vlefshme, por ajo qe me intereson me teper ne kete rast, eshte ajo qe ti e quan "problemi qe disa kane me te." Ky problem nuk eshte problem i vogel, sidomos kur perqafohet gjithe influence nga nje figure si Kadareja. Franca ka pasur problemet e veta historike me boten Arabe, e Spanja nje histori edhe me te gjate se tonen nen pushtimin prej lindjes, e megjithate, format perkatese te bejtes studiohen ne keto vende europiane, per nga te cilat cuditerisht, Kadareja na kerkon te drejtojme syte, packa se bejtja per te nuk ka vlere.
Per vlerat artistike te tyre po flitet, qe sinqerisht do me vije para nje pozite shume te rende ne qofte se do me kerkoje t'i shtjelloja tani, aq me teper qe nuk kam as edhe nje bejte perpara.
e marr vesh qe behet fjale per vlerat artistike, por pyes sepse sinqerisht une nuk arrij te perceptoje ndonje lloj vlere te mirfillte tek bejtet. Ato nuk shuqhen as nga permbajtja dhe as nga forma. Per mendimin tim eshte nje forme komunikimi e zakonshme, me te vetmin perjashtim te rimes.
Monda, nje nga "motorrat" e Europes, pervecse atyre te qemtuara bukur nga ti, eshte edhe Kuvendi i Nices, i mbajur nga Konstandini I Madh -darda'ni.
Zyrtarizimi i fese kristiane ne Perandorine Romake.
Ndoshta piknisja e vetedijes europiane.
Me vjen plasja qe asnje popull tjeter nuk po rivendikon perkatesine e Konstandinit te Madh. Ndoshta vetem athere do te kujtoheshin shqiptaret, ashtu si ne rastin e Nene Terezes, te kujtonin qe eshte Ilir nga Nishi i Dardanise.
Per Kadaren fjalet me te mira. Fatkeqsisht eshte perjashtimi qe pohon rregullin. E "DumBab-izmit"
Jusuf Vrioni dukesh aristokrat, se ishte nga te paktet pinjolle qe i shpetoi masakres se 500 krereve dhe parise shqiptare ne Manastir ne shekullin e XIX. Edhe per kete, po ashtu si per shkollat, duhet te falenderojme perandorine Meshirplote Osmane.
Dhe te vazhdojme te ngreme ne mes te Tiranes statuja te halldupeve qe gjoja themeluan Tiranen 500 vjet e tehu , packa se 200 metra me tutje esht kalaja 2000 e sa vjecare, "cuditerisht" e harruar nga te gjithe .
..Dhe pamvartsisht se Europa esht e mbushur me statuja te Konstandinit, nuk behet fjale te kete nje te tille ne Tirane apo Prishtine. Ashtu sic mungojn te Teutes, Gentit, Batos, Iustinianit, Muzakajve, Thopiajve, Balshajve, Araniteve, etj.
...Detyrimisht aristokrati do te mbetet Jusuf Vrioni, i tepruari i masakres se Manastirit....
Ti je ca skic nga historia more mik, se Konstandini solli erresiren ne Europe kur unifikoi pushtetin fetar me ate politik, perzjeu shtetin me fene, dicka qe as Jezusi nuk e kishte bere: "Jepini Cezarit cfare eshte Cezos, dhe jepni Zotit cfare eshte e Tij"
Perandoria romake ka patur 12 perandore Ilire.Jam e bindur se asnje prej nesh nuk i di.As une nuk i dija......
per 8, e dija, po jo per 12. :/
Europa doli nga erresira, po po erresira e Mesjetes dhe mori hov zhvillimi me iluminizmin, me filozofine qe paresore kishte arsyen dhe qe ishte ne perpjekje per te spostuar autoritete te tilla si Kisha. Pra sekularizmi! Te tjerat jane perralla me ose pa mbret qe njerezit e kishave kerkojne te njesojne Europen me fene e krishtere. D.m.th. vetem te krishteret jane evropiane dhe te tjeret duhet te gjejne vendin.
Ky shkrim eshte shume pozitiv ,se ka disa informacione te reja mbi gjendjen e veshtire te shqiptareve persa i perket gjuhes se shkruar shqipe ,dhe arsimimit te tyre ne kete gjuhe.
Kadereja shkruan :
..Për të mos u zgjatur, mjafton një statistikë tmerruese nxjerrë nga "Historia e shqiptarëve", e francezit Serge Metais, botuar në vitin 2006, Paris. Tabloja e shkollimit është e pabesueshme. Më 1887, në Shqipëri kishte tre mijë shkolla. Prej të cilave një mijë e dyqind shkolla publike turke, po aq shkolla private greke, treqind shkolla bullgare, serbe dhe vllahe, shkollë shqipe vetëm një, me drejtor Pandeli Sotirin!...
.......
Duke qene nje gjendje e tille e mjeruar ne duhet te krenohemi sot me martiret intelktual shqiptare ,si Pandeli Sotiri ,Petro Nini Luarasi..Vellezerit Frasheri ,Pashko Vasa e te tjere ...qe kane luftuar me jeten e tyre ,qe ne sot te gezojme gjuhen tone shqipe .Kjo eshte nje mrekulli .
Perondoria osmane ,me shume nga te gjithe kombet e ballkanit demtoi Kombin Shqiptar ,ne sot vujame pikerishte kete shkatrim . 500 vjet nuk jane pak duke patur parasysh dhe injektimin e menyres dhe stilit islamik qe ata imponuan ne shqiperi .
Turqit kane influencuar shume ne percarjen e shqiptareve ,por jo vetem ata !
Kadare shkruan:
Dhe historia s‘mbaron me kaq. Katër vite më pas, Pandeli Sotiri vritet, shkolla shqipe mbyllet! Kjo është e vërteta, që ende nuk është shpalosur qartë përpara popullit shqiptar.
.......
Per mua ky shkrim ishte shume interesant ,kishte dhe gjera qe nuk i dinim ,si psh per Mithat Frasherin ,se sa te verteta jane nuk mund te them gje ,sidomos ajo pjesa e vrasjes se tij nga komunistet !!!!!
Magjepses pak si kollaj Taras...A nuk je magjepsur krejt pas Kadarese!??S'te ka ngel gje per mua....
Miqt e mi...Ky me duket shkrim i dobet per nje si Kadare,eshte i siperfaqshem,argumente te rendesishme i merr pak si n'kembe...E fillon si esse ,histori dhe e vazhdon ne giallo.Frasheri ne Nju York ??Alla Cold Case...Fola....
Bravo Kadarese!
Pikerisht. Kjo eshte si ti nderrosh adn-ne tjetrit dhe ta besh qe ne vend te antitrupave te prodhoje viruse. Nuk ke pse e lufton me pastaj ta mbash te rroberuar, se ai e ben vete ate gje, qofte ne kohen e pushtimit otoman, qofte ne kohet tona "moderne".
Shprehja feja e shqiptarit eshte shqiptaria mund te duket cheese, apo e rendomte, po ne fakt kjo fryme, identiteti kombetar, identiteti vetiak pra mbi cdo identitet tjeter, fetar apo cfaredo qofte, per aq sa ka mbijetuar tek njerzit nder shekuj, sidomos gjate dhe menjehere mbas pushtimit otoman, ka bere te mundur dhe mbijetesen e kombit tone, disa here against all odds, sic thote dhe Kadareja me persekutime te skajshme kundra gjuhes shqipe dhe fushatave per te na turqizuar, por dhe grekezuar dhe serbezuar.
Kush me shume se Skenderbeu e ka bere, dhe me pas frymezuar shqiptaret nder shekuj, per kete aksiome, aq me teper duke pasur parasysh rrethanat historike dhe te jetes se tij para se te kthehej ne Kruje? Prandaj eshte aq e kobshme fushata kunder figures se tij nga disa "elitare" shqiptare, qofte e qellimte apo qofte per tu pordh.ezuar dhe dukur ndryshe.
Prandaj dhe e vleresojme kete shkrim dhe punen e Kadarese (dhe te te tjreve ne shkrime te ngjashme, si shkrimi i Plasarit p.sh.) per t'iu kundervene ketij llumi, ketij rrevanshi te turpshem. Dhe nuk e kam aspak me Shmidrat, te cilet tek e fundit jane te huaj, po me shqiptaret qe ndermarrin fushata te tilla te turpshme.
Sic thote Kadareja, thjesht venia ne dyshim, perbaltja, jane teper negative, dhe natyrisht ketu nuk behet fjale vetem per figuren e Skenderbeut si person, po te gjithe kombit tone dhe cka ai perfaqson per ne.
Mbase i keni prekur dhe tek komentet me lart keto, po nuk pata durim ti lexoj te gjitha.
Kurse per dicka jo direkte me kete fushate "moderne", per cka Kadareja prek ne shkrimin e tij te zgjeruar, pyetjes pse ne pikerisht u rroberuam dhe turqizuam me shume se kombet fqinje, per kete do desha ta kishte shtjelluar me shume. Dmth ai e ben te qarte qe Perandoria Otomane na u vu me shume se disa kombeve te tjera per te na turqizuar, dhe qe ne me pas njiheshim shpesh here si turq sesa si shqiptare. Po pse pra arritem deri ne ate pike qe turqit te na shikonin si me soft target per te na c'kombesuar sesa shtetet/kombet e tjera? Pse ishim para se te vinin turqit (nese ishim) me pak te konsoliduar ne sensin e ndjenjes kombetare se fqinjet apo shtetet e tjera qe pushtoi perandoria otomane?
Duke qene midis dy qyteterimeve ,Grek dhe Romak nuk kishte e mundur te ekzostonte nje shtet i fuqishem ,keshtu qe kombi iliro-shqiptar ishte i destinuar ose ti sherbente njerit ose tjetrit ,rruge tjeter nuk kishte ,ai u kolonizua ne fakt nga te dy keto qytetrime .
Egzistennca e tre feve ,katolike,ortodokse,islamike ka luajtur nje lloj rezistence per ti shpetuar asimilimit te plote ,si komb ,nga tre kolonizatoret kryesor te Shqiperise ,Romaket ,Greko-Slavet ,Otomanet.!
I ngaterron greket e lashte me Romen...
Greket ishin qytetshtete, - nga vete fjala, cdo qytet ishte shtet me vehte.
Disa qytete kishin influenca tregtaro kulturore me kolonite "simotra" te tyre, apo me sakte, me qytete te tjera qe i kishin nen patronazh, nen pakte, me te cilat tregetonin, merrnin e jepnin. Po kaq ama, asgje me teper.
Kurse Roma? 900 vjet perandori? Me cfare mund ta krahasojme sot? Ku ka patur ndonjehere ndonje perandori tjeter, qe te sundoje mbi kaq kombe, gjuhe e kultura sa Roma, dhe te mbijetoje kaq gjate?
Nese Greqia e lashte ishte thjesht nje sfere ndikimi kulturor, Roma ishte kjo(sfere ndikimi kulturor), dhe cdo gje tjeter.
Dhe ketu ngaterron konceptet Artiano... Nje komb mund t'i sherbeje nje pushteti, po jo nje sfere kulturore, se paku, jo ne kendveshtrimin qe e vure ti te vasalitetit, dhe kurrsesi kur behet fjale per nje shoqeri hermetike, si ajo greke. Perkundrazi, Roma sa c'merrte, aq edhe jepte, nganjehere dukej se merrte me shume, dhe nganjehere dukej se vetem jepte; dhe kjo, ne te gjitha fushat.
PS: Lufta e Peloponezit shpertheu pikerisht sepse Ilireve u erdhi ne maje te hundes nga greket e ardhur ne "kolonite" e Ilirise; i debuan me dhune, dhe greket iu versulen njeri tjetrit ne Peloponez, per t'i treguar Ilireve se dhe ata dinin te haeshin mish me njeri tjetrin/ per inat te Ilireve.
Kurse Romes, i rezistuam mbi 200 vjet, dhe vi re, po perdoret fjala "rezistence", dmth, se ka patur nje angazhim te paster ushtarak qe ne fillim, konflikt per dominim (pavaresisht se si lindi); gje qe nuk mbahet mend te kete ndodhur ndonjehere me Greqerit.
Si te dolen 900 vjet te perandorise romake?
Per post scriptum, ke ndonje burim te mirefillte?
Mund te jene me shume o Monde. Se Bizanti ishte Rome, jo per gje, po sa per dijeni. Cfare burimi te mirefillte kerkon ti? I vetmi qe mund te te tregoje ngjarje kaq te gjata, eshte nje liber i mire historie, apo nje enciklopedi. Nje person i vetem apo nje deshmitar, zor se mund te te deshmoje per jetegjatesine e Romes.
Ta kisha llafin per ate 900 vjet te perandorise romake. Dmth si i bere llogarite.
Burimi qe te kerkova ishte per post scriptum ne lidhje me Luften e Peloponezit.
Te dyja keto ishin thjesht pyetje per sqarim dhe jo per debat.
per luften e Pelos? Thuqhidhithi.
Per Romen? qe kur filloi republika e pare, nja 500 vjet p.e.s.(510), e deri kur falimentoi Perandoria perendimore andej nga 470e.s. (476); ose, nese do konsiderojme Perandorine Romake te Lindjes (bizantin), 1453, dita e marrjes se Stambollit nga Mehmeti2. Qysh t'i bejme llogarite tani? a themi nje 900 (per Romen e lashtesise) e te jemi brenda?
Nuk arrij ta kuptoj se si mund te shihet pushtimi Otoman dhe perandoria Otomane si dicka pozitive per Shqiperine.
A do te ishin shqiptaret myslymane nese s'do te kishte pushtim Otoman?
Nese perandoria otomane ishte aq e kultures dhe tolerante pserse dreqin Turqit dhe shqiptaret vete i vune flaken? Perse Turqit kerkojne EU dhe jo Azi?
Epo tani na bene edhe aziatik me kulture.. Sa pa menduar shkruani..
Kritika (?) qe i behet IK-se per perzierje ne "mediumin e padobishem gazetaresk" eshte e pavend. Shkrimi eshte marre nga parathenia e "Folese kombetare" te Mithat Frasherit, botuar nga Onufri. Madje vend me te duhur e me te dobishem se ky nuk te vjen nder mend. Kur perdorim forumin per te kritikuar Kadarene duhet te kujtojme se jane gazetat qe zakonisht i vijne rrotull e kerkojne ndonje therrime, jo e kunderta. Nje gje e tille mund te mos pelqehet, por eshte e paevitueshme per nje shkrimtar kombetar (nje specie pothuajse e zhdukur).
Mbetet domethenes fakti qe IK frymezon reagime te skajshme, edhe ne mungese te informacionit te sakte, ose, ndoshta, sidomos ne mungese te tij.
Me habit Kadareja! Oponentet me te denje i gjen tek islamistet. Kuptohet qe Hysamedin Ferraj as qe i afrohet Kadarese per nga rendesia apo cilesia. Mua me duket harxhim fryme kot ky makth i Kadarese. Si duket do e kene tmerruar magrebinet ne Paris. (qe ne fakt me lemerisen edhe mua kur isha atje heren e fundit). Pushken drejtoja Lubonjes, Klosit & co o Ishmael.
Qafo, ndoshta ke te drejte ti por keto tezat e prof. dok. Ferrit kane bere jehone:
Kush dhe pse po e nxjerr sot Skenderbeun ne mejdan?
Debati i sotëm për Skëndertbeun nuk ka asnjë lidhje me Skënderbeun real, por me përdorimin dhe përdoruesit e tij. Skënderbeu real mund të përdoret dhe është përdorë për politika shumë të ndryshme dhe të kundërta. Skënderbeu ka bërë luftë kundër fuqisë më të madhe të kohës, kundër superfuqisë botërore. Prandaj ai mund të përdoret si shembull i luftës kundër superfuqive dhe të bëhet thirrje “hajde t’i shpallim luftë fuqisë më të madhe të kohës tonë, SHBA-ave, si Skënderbeu fuqisë më të madhe të kohës së tij. Kush është kundër kësaj politike është kundër Skënderbeut!’. Kështu u përdor, për shembull, nga Enver Hoxha për t’iu shpallë luftë dy superfuqive. Skënderbu u bashku me papatin kundër rilindjes europiane dhe Europës moderne. Prandaj ai mund të përdoret si shembull për luftën kundër modernitetit europian dhe të bëhet thirrje ‘hajde t’i bashkohemi reaksionit europian kundër rrymave moderne e modernizuese europiane si Skënderbeu që u bashkua me Papën në luftën kunër përpjekjeve europiane për ndarjen e kishës nga shteti, sekularizimin, rilindjen, humanizimin, iluminimin dhe sot pasmodernizimin!’. Kështu mund të përdoret sot në luftën ndaj filozofive europiane pasmoderne, për shtrirjen e të drejtave dhe lirive njerëzore në grupet sociale, kulturore etj., të shtypura nga modernja. Kush është kundër kësaj politike është kundër Skënderbeut. Skënderbeu ka vrarë masivisht shqiptarët që ishin kthyer në fenë islame.
Prandaj Skënderbeu mund të përdoret për të bërë thirrje që të masakrohen masivisht pakicat fetare siç masakroi Skënderbeut fshatarët mysliman të rrethit të Krujës. Kush është kundër kësaj politike është kundër Skënderbeut! Skënderbeu e ka ndërruar fenë disa herë dhe mund të bëhet thirrje ta ndërrojmë fenë përditë ‘si Skënderbeu!’. Kush është kundër kësaj sjelljeje ndaj fesë është kundër Skënderbeut! Skëndërbeu ka luftuar për lirinë e atdheut kundër islamikëve dhe të krishterëve. Prandaj sot mund të bëhet thirrje të luftohet për lirinë e atdheut pavarësisht nga feja. Kush është kundër kësaj politike është kundër Skënderbeut! Skënderbeu u përpoqë të krijojë e forcojë shtetin shqiptar. Prandaj sot duhet të përpiqemi për krijimin dhe forcimin e shtetit shqiptar. Kush është kundër kësaj politike është kundër Skënderbeut!
Skënderbeu...
Siç shihet mundësitë e instrumentalizimit dhe përdorimit të Skënderbeut për politikën e ditës janë të shumëta, gati të pafundme. Prandaj debati i sotëm për Skëndërbeun nuk ka asnjë lidhje me vlerësimin ose përshkrimin e Skënderbut real, por me vlerësimin e përdoruesve të sotëm të Skënderbut. Debati për Skënderbeun nuk ka lidhje me Skënderbeun por me dy politika që u propopzohen sot shqiptarëve: njëra, shqiptarocentrike, që vë në qendër shqiptarët dhe gjithçka tjetër e sheh në shërbim të kombit shqiptar; tjetra, katolikocentrike, që vë në qendër fenë katolike ndërsa kombin shqiptar e sheh në shërbim të katolicizmit botëror. Rryma katolikocentrike u propozon shqiptarëve të kthehen në katolik. Kaq është programi i tyre politik. Ky është qëllim normal i kishës katolike kudo në botë dhe Vatikanit: të kthej sa më shumë njerëz në këtë botë në fenë katolike.
Të tjerat pastaj janë mjete për arritjen e këtij qëllimi. Skënderbeu për ta është mjet, vegël: Skënderbeu përdoret për t’ua mbushë mendjen shqiptarëve të kthehen në katolik. Ndjenjat kombëtare të shqiptarëve preken si mjet për t’i shty të kthehen në katolik. Dijet manipulohen që t’i shtyjnë të kthehen në katolik. Situata politike e shqiptarëve manipulohet për t’i shty të kthehen në katolik. P.sh. bëhen përpjekje ta kuptojnë situatën e vet sikur janë para alternativës të zgjedhin: ose katolik dhe bashkim kombëtar, ose jokatolik dhe as bashkim kombëtar. Kështu ndjenja kombëtare përdoret në shërbim të kthimit në katolik pavarësisht vullnetit, dëshirës dhe zgjedhjes së tyre të lirë. Pavarësiht edhe se nuk ndodhen në këtë situatë. Gjithë këto aspekte, mjete kur shkruhen, kur shkruhet për secilën duket sikur ka një debat të madh, interesant, të larmishëm etj. Në fakt është fare e thjeshtë, vetëm një kërkesë: kthehuni në katolik.
Kombi, pavarësia, bashkimi, Skënderbeu, Nënë Tereza për ta s’kanë asnjë rëndësi veçse si vegla. Rryma katolikocentrike nuk interesohet as për ndjenjat dhe mendimet e katolikëve shqiptar. Qendra e saj është kthimi i shqiptarëve jokatolik në katolik, ndërsa vetë katolikët nuk vlerësohen ndryshe vetëm se si vegla për kthimin në katolik të të tjerëve. Kjo rrymëë bën qartë dallimin ndërmjet dy grupeve katolikësh shqiptar: katolikët që kanë vënë fenë mbi kombin osa kundër kombit - të cilët i vlerëson lartë; dhe katolikët që kanë vënë kombin mbi fenë - të cilët i urren. Në këtë të fundit përfshihen katolik të tillë si Pashko Vasa, Fishta, Mjeda etj. Deri tani vlerësohej Bajraktari i Mirditës, por nuk është çudi të filloi të urrehet sapo të bëhet gjërësisht e ditur se edhe ai ka luftuar krah Sulltanit dhe ka pasë titullin pasha me tre tuje. Ndjenjat e popullsisë shqiptare katolike po ashtu nuk kanë rëndësi. Kështu p.sh. katoliku Skënderbe vlerësohet lartë nga rryma masonike, por nuk është vlerësuar kështu nga shqiptarët katolik si popullsi. Katoliku Dukagjin nuk vlersohet nga masonikët edhe pse është vlerësuar nga popullsia shqiptare katolike (dhe jokatolike). Ku shihet kjo? Në faktin se të dy kanë lënë nga një Kanun. Në popullsinë katolike shqiptare Kanuni i Skëndërbeut nuk ka pasë asnjë respekt a ndikim. Ndërsa Kanuni i Lekës ka qenë gjithë jeta e tyre (juridike, morale, kulturore, civile etj.). Por ndjenjat e popullsisë katolike shqiptare, autoriteti i padikutueshëm i shprehjes ‘Kështu e ka lënë Leka’ etj., nuk kanë rëndësi për katolikcentrikët sepse qëllimi nuk janë katolikët shqiptar, por kthimi i sa më shumë njerëzve në katolik (si statistikë, si shifra jo si njerëz me ndjenja, me shpirtë, me histori etj., - sepse këto janë kombëtare). Mirëpo dihet se Skënderbeu dhe Dukagjinët nuk kanë shkuar aq mirë - se p.sh. Skënderbeu iu nënshtrua Vatikanit pa marrë parasysh rrjedhojat për vendin dhe popullin e vet, ndërsa Dukagjinasit menduan për vendin e popullin shqiptar pavarësisht ambicieve të Vatikanit, Skëndërbeu kish miqësi familjare e politike me serbët, dërsa Dukagjinasit jo etj., – aq sa Vatikani gati i shkishëroi pse kundërshtonin politikën shkatrrimtare të Skënderbeut. Pra, dukagjinasit nuk i ka dashtë shumë Vatikani dhe i ka dashtë populli; Skënderbeun nuk e ka dashtë aq shumë populli por e ka dashtë Vatikani. Rryma e sotme katolike do të harroj Dulagjinasit dhe të glorifikoj Skënderbeun krejt pavarësisht ndjenjave të popullsisë katolike shqiptare.
Rryma katolikocentrike është bërë vegël e nacionalshovinizmave serb e grekë. Pavarësisht se qëllimi kryesor i katolikocentrikëve mund të jetë kthimi i sa më shumë njerëzve në katolik, në kontekstin e sotëm rajonal e shqiptar, më shumë se këtij qëllimi i shërben nacionalizmit serb. Sot nacionalizmi serb e quan të humbur Kosovën pavarësinë e së cilës nuk mund ta ndaloj. Nacionalizmi i sotëm serb është nacionalizmi pasvarësisë së Kosovës. Mbas pavarësisë së Kosovës nacionalizmi serb dëshiron dhe punon për konfliktimin brenda shqiptarëve. Me këtë pengon bashkimin kombëtar dhe krijimin e një shteti e kombi seriozisht rival e konkurues, ruan mundësinë e futjes në konflikt të dy shteteve të vogla shqiptare dhe sundimin mbi të dyja, argumenton aftësinë e vet parashikuese se pavarësia e Kosovës shton pasigurinë e grindjet në rajon, se shqiptarët e Kosovës e Shqipërisë nuk shkojnë mirë as me njëri-tjetrin, se ndoshta Serbia duhet rikthyer në Kosovë.
Tani, rryma katolikocentrike e di se gjasat për rikthimin masiv të shqiptarëve në katolik janë zero, duke e ditë se shqiptarët katolikë janë një pakicë fetare e parëndësishme dhe mbi të gjitha kur edhe brenda katolikëve shqiptar masonët katolikocentrikë janë një pakicë e vogël. Çka synohet prej tyre është krijimi i një klime acarimi, stresi në radhët e shqiptarëve dhe, aq së të munden, të nxisin vija konflikti ndërmjet shqiptarëve siç kërkohet nga nacionalizmi serb. P.sh. një prej veglave të masonerisë katolikocentrike, K. Myftaraj, i referohet drejtpërdrejtë udhëzimit të Koshtunicës për kthimin e konfliktit nga serbo-shqiptar në brenda-shqiptar dhe menjhërë mbas kësaj vetë Myftaraj kërkon fillimin e luftës Gegni-Toskni. Propaganda që filloi në këtë drejtim është shpifje dhe logjikisht kontradiktore gati deri në humoristike. Kështu p.sh. vetë e vë fenë mbi kombin, pastaj kërkon që në emër të kombit shqiptarët të kthehen në katolik! Myftaraj lavdëron Skënderbeun katolik dhe kërkon që shqiptarët të kthehen në protestan sipas shembullit ...të Skendërbeut e Nënë Terezës! Me kthimin në katolik shqiptarëve u premtohen shumë të mira, ndërsa shqiptarët shohin se kjo rrymëë nuk ka asnjë ndjenjë respekti për ndjenjat e katolikëve që janë! etj. Por propaganda e nacional-shovinizmit serb për periudhën post-pavarësi e Kosovës nuk shqetësohet për saktësinë faktike apo logjike, sa për arritjen e qëllimit: tensionin, acarimin, stresin dhe konfliktin brenda-shqiptar. Të tjerat e dinë vetë serbët. Kjo veprimtari u shtua në prag të vitit 2005 sepse mendohet se Kosova mund të marrë pavarësinë. Fakti se u shtua është mobilizimi i dy gazetave më të mëdha të afërta me PD-në: ‘TemA’ e Mero Bazes dhe ‘55’ e Fahri Balliut. Deri tani rryma katolikocentrike ka qenë propagandar kreysisht në gazeta lokale, ndërsa tani janë mobilizuar gazetat kryesore dhe propagandistët kryesor të PD-së, Mero Bazse dhe Fahri Balliu.
Kësaj rryme serbofile katolikocentrike iu kundërvu, si gjithnjë, që në fillim Abdi Baleta. Mero i nxori në mejdan... Skënderbeun! Kështu, rikthimi tek skënderbeu s’kishte ndonjë lidhje konfliktin e sotëm që është ndërmjet nacionalizmit shqiptar, përfaqësuar nga Baleta, dhe nacionalshovinizmit serb përfaqësuar nga PD dhe Mero Baze e Fahri Balliu. Por Skënderbeu mund të përdoret për gjithçka dhe Mero vendosi ta përdorë në shërbim të nacionalshovinizmit serb. Edhe diskutimi i Baletës nuk ka asnjëlidhje me Sekdënrbeun real por me përdorimin e tij nga Baze dhe të tjerët në shërbim të nacionalshovinizmit serb kundër të cilit del Baleta. Se si mund të përdore dhe është përdorë Skënderbeu është një çështje e gjatë, e cila është trajtuar para pesë vitesh në artikullin “Mbi debatin për Skënderbeun” botuar në “Rimëkëmbja” janar-shkurt 2000. Ky artikull do të ribotohet këtu si përgjigje në çështjet e debatit të rikthyer për të. Artikulli do të jepet pa ndryshime, ndonëse shumë aspekte të prekura në të ndërkohë janë vërtetuar e rivërtetuar nga shkrime shkencore, dhe asnjë nuk është cënuar shkencërisht. Do të ribotohet ashtu, pa ndryshime, edhe sepse shumë vetë e kërkojnë, ose ankoheshin se nuk e gjejnë. Ky do të jetë një rast edhe për ta.
Post scriptum: Per ata/ato qe pertojne ta lexojne mire bejne (disi e gjate) por akoma dhe me mire, se vallai te ngrihen leshrat perpjete me keto qe lexon.
dmth, ta lexojme apo jo? mos na ngaterro dhe ti, se per kete gje ne shqiptaret nuk kemi fare nevoje per ndihme.
PS:
xhizes xhej xhozef meri krajst! sa i gjate qe eshte!!!
Nuk e kuptoj pse duhet me qenë Skënderbeu mitik a mitologjik patjetër. Nuk është se grekët, bie fjala, të fusin thikën në fyt po i pohove në sy që Zeusi nuk ka ekzistuar. Ndërsa rrethet tona të larta e të amshuara na quajnë degjenerim ne popullin me 13 klasë shkollë kur mendojmë e themi që Skënderbeu mund të ketë qenë njeri si gjithë të tjerët. Edhe po të ketë pasur traditë Ivanësh në linjën e Kastriotëve, unë përsëri Skënderbeun do të quaj hero kombëtar, në mungesë alternativash apo për inerci.
Ferraj po i predikon te konvertuarve. Nuk eshte jehone ajo. Eshte shuSHURRime. Por Kadarja me duket mu se ka ron mren keq me Francen e po don me i sjell krizat ekzistenciale te Evropit ne Shqypni kshu..kot fare dmth. E kam vu re ket tendence te tij qe i vogel, e i pamesuar me 'perplasjen e qyteterimeve' kur lexova tregimin "Lamtumira e te keqes". E keqja kurr ste thot lamtumire. IK eshte i moshuar e kete duhet ta dije me mire se ne
Keta derdimene akoma nuk kane kuptuar shprehjen monumentale "Feja e Shqiptarit eshte Shqiptaria." Dmth jo se shqiptaria duhet bere fe, por fete duhet te rrine ne kishe a xhami e te mos ngaterrohen me punet e shqiptarise. Kjo eshte nje formule e domosdoshme kur kemi disa fe, perndryshe perfundon si Libani a Bosnja. Eshte fakt historik se Shqiperia u be nga bashkpunimi i Burrave qe vune shqiptarine para feve.
Ky realitet shqiptar perputhet me kuptimin modern te feve, si besim personal, qe s'ka pse ngaterrohet me politiken apo identitetin e nje populli. Si rrjedhoje, kush i fryn zjarrit te feve o eshte koknyje, e mbrapa ne kohe disa shekuj, o eshte zagar i antishqiptarizmit, po sidoqofte rezultati eshte i njejte, i helmet, e keto gjuhe duhen "prere gjer ne rreze."
Nga ana tjeter, nuk ka kuptim tifozlleku se kujt i perket Shqiperia, perendimit apo lindjes. Shqiperia e shqiptaret duhet te shohin me zgjuarsi vec interesat e veta. Dhe era e Perendimit ka nje komponente qe fryn dhe velat tona, bile dhe te Turqise qe po lengezon te futet ne BE.
Menyra se si dikush e percepton Skenderbeun eshte menyra me mire per te kuptuar botekuptimin e atij qe diskuton.
Dikush mund te zbuloje ne ndonje arkive se Skenderbeu nuk i lante duart para se te hante buke!
Dikush tjeter mund te zbuloje se Skenderbeu rrifte gruan kur e tepronte me pijen!
Dikush tjeter nga nje shenim i nje bashkohesi te Skenderbeut mund te zbuloje se Skenderbeu nuk e shkundte kur bente cicin!
Dikush tjeter mund te zbuloj se babin e Skenderbeut e thrrisinin edhe Ivan shkurt Vani. (gje qe nuk me habit duke mar parasysh se sa Agrona jane kthyer ne Luigi dhe se sa Ermala jane kthyer ne Spiridhonis)
Sa rendesi kane keto "zbulime" per nje person qe te figura e Skenderbeut shikon luftetarin per liri????
Roni ca thone qe nuk eshte bere synet,dhe nuk duhet vene aty ku eshte.
http://www.youtube.com/watch?v=aJXAY6oPKwA
Vertet ju ben per te qesh ky humori? Mundohem dhe une te buzeqesh me zore.. Se kuptoj hic..
ekzakt, aty ska asgje per te qesh Liqen.
I vetmi mesazh (sepse eshte humor i muajit te fundit) eshte qe boll se na cate .... me diskutime se e cuat nga varri dhe Skenderbeun e shkrete.
O rakia, a po pi naj cik ai popll anej? Se do te pije poplli, sikur thone.... :P
PS E paska pesu edhe Skenderbeu si princ Vidi.... gjynof .... :D
nje gje s'kuptova, kostandinin e madh si vendosem, do e "rivendikojme". se s'ka kuptim
Sol, ka pak gjasa qe te rivendikojme Konstandinin e Madh.
1-Romanet e pranonin (jne) se ishte Ilir nga Dardania.
2-Fraket, Anglezet etj, megjithse i kane mbushur sheshet me statujat e tij, per arsye largesie nga Ballkani, nuk i kan hyre kesaj pune.
3- Te vetmit "zullumqare" te mundshem, sllavet, erdhen ne Ballkan nja 150-200 pas lindjes se Kostes. DUKE NA PRIVUAR NGA KENAQSIA E REAGIMIT NDAJ PRETENDIMEVE ABSURDE TE TYRE ( hipotetike, por te mundshme ama ) si edhe NGA SHPALOSJA E KRENARISE KOMBETARE (tip flamur 12 metra ne sheshin Shen Pjetri).
Keshtu i dashur na mungon elementi i nevojshem dhe i domososhem per RIVENDIKIMIN. ( Perkatsia dhe Krenaria Kombetare?--Jo mer JO)
Mundesia me ja dhi tjetrit.
Te tipit: Kosta e? Po Kosta esht i JONI, mer fallsifikuesa. Dhe fap, nje flamur KUQ & ZI 100X20 mu ne sheshin qendror te Nices. Dhe ja kishim mbyll gojen... Por ce do? S'po del njeri.
Sic duket e morren mesimin me Nen Terezen.
Sidoqofte... http://www.gruppoarcheologico.it/imperatori/costantino.htm
Ndersa per Iustinianin kemi ende shpresa. I lindur ne nje fshat afer Shkupit, Tauresium, ka mundesi t'a ngacmoje perseri sedren sllavo-maqedonase... http://www.giustiniani.info/imperatore.html
Me kete rruge qe ka marre Histografia Shqiptare shqiptaret do te ngelen pa identitet ,pa simbole pa figura kombetare ,kete e tregon fakti i krizes "Intelektuale" te intelektualeve shqiptare te cilet nuk kane nje disipline ,nje shtylle vertebrore te cilen nuk duhet ta ngacmojne .
Njeri i bi gozhedes,tjetri ngrihet ,dhe me titull profesor ,doktor ,dhe i bie patkoit ,krijone nje konfuzion ne radh te pare ,brenda lloit (Shqiptareve) pastaj jasht lloit(Jo shqiptareve)!!
Shqyejne syte mileti: Skenderbeu nuk eshte shqiptar ?
Po gjyshi im ishte krenar me Skenderbeun dhe luftoj shume per shqiperine ,u plak dhe vdiq me dijen ,se Skenderbeu ishte Shqiptar !
Edhe im ate , e dinte se Skenderbeu ishte figura kryesore e identitetit tone ,ishte simboli i krenarise shqiptare, dhe e mbante te gdhendur bustin e tij ne shtepi ,dhe ndihej krenar per te ..kishte lexuar shume dhe me kishte mesuar edhe mua te lexoja edhe per Skenderbeun si figure ,kemi dal edhe prane monumnetit ,kemi qene edhe ne inagurimin e monumnetit te Skenderbeut ,jemi rritur me famen e Skenderbeut !
Deri me sot ,(para fushates kunder Skenderbeut) kam qene krenar me figuren e Skenderbeut ,se kisha dicka c`tu thoja miqeve te mi ketu ku jetoj jashte atdheut.
Po sot per ke te flasim ? Per ke figure te krenohemi ?
Si une jane rritur me 100 ra mijra shqiptare,nje popull i tere me kete figure historike dhe jane ndier krenar !
Jane me 1000 ra shkrime qe shkruajne per Skenderbeun e shqiptareve ,sot po lexojme duke hapur syte , duke i shqyer ato ,per te mos i besuar !
"Turqit" po i bien edhe nje here Skenderbeut ,po i bien edhe nje here shqiptareve per ti shkatruar ...Greket ,Serbet e te tjere po luftojne per kerma ..deri sa ti dalin kockat kesaj Shqiperie !!
Shqiptari i veriut eshte njeri 'Stoic' dhe gjestet nuk i ka aq teatrale/dramatike sa Shqiptari i mesdheut. Sa per saktesi, se fjalia e mesiperme ka lene jashte kte fakt.
sa mire e sa bukur, ja edhe nje prototipi per ne shqipetaret, donim zdonim prap jia nxorrem syte vetes.
pastaje themi qe na e ka fajin bota, jo mor mik, askushe nuk na e ka fajine,ne jemi me te zotet dhe me prototipet per te mohuar vetveten.
nuk shpalosi askushe nje njohuri prestigjoze, duke bere krahasime dhe nje analize kohore te vete trungut e te identitetit shqipetare, perderisa historianet faktojne lidhijet kronologjike te rriedhes se shqipetareve si autoktone, dhe arkeologet me gerrmimet e tyre vertetojne egsistencen e lashte te shqipetareve, ne ketu ne vende qe te diskutojme per dinjitetin ton per ate qe te gjithe pohojme se jemi shqipetar, pra jemi pasearedhesit e pellazgeve, te ilireve, e me rradhe.
bejme te kunderten, me nder kur beri cicin, c'do i pa pergjegjeshem qe hiqet si intelektual, dhe si njeri i penes.
se keshtu i teket c'do kujte, hajte se lexuame dy letera te qelbeta, te shkruara nga x apo y dhe tani te bejme intelektualin e ndritur!
Monda, ç'ishte gjith ai koment i gjate dhe pa vend/mend. Apo ishte citim i ndonjerit. Nese eshte keshtu, vuri shenjat perkatese ; " ...
"123-ABC; ....Europa eshte :
1 - kontinent
2 - qyteterim
3 - mendim.... "
Prandaj dhe ne shqiptaret zihemi per mustaqet e çelos. Po t'ia thuash kete gje nje europiani, ai do qeshi dhe do t'kujtoje se ti vjen nga shekulli i 19. Sa ta mesojne shqiptaret se Europa eshte thjesht nje treg, dhe se keshtu shihen vendet nga ata qe bejne politikat ekonomike, shqiptaret do te vazhdojne te zihen me njeri-tjetrin, ne vend qe te punojne per te prodhuar, investuar, e eksportuar.
Eshte nje artikull i H. Ferraj ne lidhje me Skenderbeun. Kadareja i referohet Ferrajt me lart. Ndaj e solla per te shpjeguar pse, meqe Q. Arnaut pyeti retorikisht perse merret Kadareja sojin e ferrave.
Kerkoj ndjese nese s'eshte e qarte qe eshte artikull i sjelle apo citim.
Jo mi shpirti se boll e qarte je ti (dhe ishe).
Mendime te vyera:
Nuk ka baze konstatimi i Kadarese qe Perandoria Osmane ka pasur synime per te shkombtarizuar shqiptaret apo e paska bere kete (pjeserisht).
Edhe kjo puna se idese se Turqia na ka lene mbrapa eshte ca e fryre
Te pakte jane ata qe i bejne elozhe sundimit osman (qe s'ishte gje tjeter vecse zgjatim i atij Bizantin por me emer tjeter),
Ismail Kadare:Perandoria otomane janë Shtetet e Bashkuara të Mesjetës
intervistoi: Thierry Fabrehttp://groups.yahoo.com/group/gazetafjala/message/81 (...)-Shkrimtarët kanë pasqyruar kronikën... Ju flisni për perandori. Cili është vizioni juaj për perandorinë otomane? Çfarë është për ju? Një armik që deshi të shtypte Shqipërinë? -Shumë më e ndërlikuar se kaq. Nga pikëpamja letrare, mendoj se është perandoria më e bukur e njerëzimit. Është mjaft paradoksale, por mendoj se për letërsinë është një minierë ari. Nuk mund të gjejmë perandori tjetër aq të pasur në subjekte... -Po kështu, ju e keni vazhduar këtë linjë me Kasnecët e shiut dhe me personazhin e Skënderbeut... -Jo vetëm unë. Kështu ka bërë edhe Kazanzaqis, Ivo Andriç gjithashtu. Nuk mund të imagjinohet kurrë vepra e tij pa këtë perandori... -Si e ka ushqyer perandoria otomane veprën tuaj? -Është një perandori shumë e kompletuar. Ajo përfshinte gjithë racat njerëzore, gjithë fetë, gjithë konfliktet, gjithë fatet. Ajo zotëronte mekanizmin më të përsosur burokratik të të gjitha kohërave. Në këtë perandori, ju mund të gjeni të gjitha perandoritë, përfshi dhe Rajhun e Tretë apo perandorinë sovjetike... Modelet janë të gjitha në perandorinë otomane. Ishte si Shtetet e Bashkuara në Mesjetë. Në këtë perandori shumë të errët e të tmerrshme, hera-herës, gjejmë po kështu shenja të një tolerance të madhe... -Për shembull, pas vitit 1492, kur çifutët u dëbuan nga Spanja, ata gjetën strehim në perandorinë otomane... -Jo vetëm çifutët... Perandoria otomane ndoqi një politikë nacionale, ndonjëherë shumë më inteligjente se të vendeve të tjera dhe perandorive të tjera... -Por me Shqipërinë marrëdhëniet kanë qenë shumë konfliktuale. Shqipëria doli kundër kësaj perandorie otomane... -Shqiptarët kanë pasur një marrëdhënie tepër të veçante me këtë perandori. Në fillim, përgjatë një shekulli, ka pasur një konflikt të përgjakshëm me Shqipërinë... Por pas kësaj, ata gjetën një lloj modus vivendi, sepse perandoria otomane e kuptoi më në fund shpirtin e shqiptarëve dhe në përgjithësi, të ballkanasve. Ajo kuptoi se mënyra e paqtimit ishte dhënia e privilegjeve... -Shumë shqiptarë u përfshinë në elitën e perandorisë otomane... -Në përgjithësi, shqiptarët kanë qenë më të privilegjuarit... Çifutët dhe grekët po kështu, por jo si shqiptarët. Gjatë kësaj kohe, marrëdhëniet kanë qenë disi të dykuptimta. -Por kjo perandori ka lënë gjurmë, veçanërisht në islamizimin e një pjese jo të pakët të popullsisë... -Në fillim, gjithë shqiptarët kanë qenë të krishterë. Kanë qenë një nga popujt e krishterë më të lashtë, fill pas Italisë. Në fillim katolikë dhe më pas, nën ndikimin e Bizantit, një pjesë e Shqipërisë u bë ortodokse. Islami është më i vonë. Ka qenë një fenomen disi i përgjithshëm për gjithë Ballkanin... të krishterët që filluan të bëheshin myslimanë, përveç shqiptarëve, boshnjakëve, edhe grekët vetë... Kjo bëhej për arsye praktike, civile. Kjo nuk ishte pasojë e detyrimit apo e masakrave, siç e shohim shpeshherë në filma, por pasojë e arsyeve praktike, ekonomike, politike dhe shoqërore... Për shembull, po të doje një vend të rëndësishëm në kryeqytet, një nga kushtet ishte të ndërroje fenë. Nuk mund të bëheshe ministër po të ishe katolik a ortodoks... Shqiptarët e morën shumë lehtë këtë çështje në fillim. Në përgjithësi, princët dhe prijësit e tyre u konvertuan të parët. Ata ndërruan emrat e krishterë në emra myslimanë. Si të ishin duke luajtur komedi, duke menduar se kjo nuk ndryshonte asgjë. Marrë nga revista “Qantara” nr:6/janar 1993- Cultures en mouvement, botim i Institutit të Botës Arabe http://cgi.ebay.fr/monde-arabe-QANTARA-6---SPECIAL-BALKANS_W0QQitemZ110324936876QQcmdZViewItemQQimsxZ20081212?IMSfp=TL081212121001r22531#ebayphotohostingArtikulli i plote dhe i formatuar (kollaj per tu lexuar) gjendet ketu. Dhe titulli tek ky perkthim eshte Letërsia e madhe evropiane ka lindur në Ballkan qe duket se ka me shume lidhje me permbajtjen e artikullit sesa ky titulli nga ku e ke mare.
Megjithese do ishte me mire te ishte artikull me vete, se s'ka shume lidhje me ceshtjen qe trajtohet tek kjo teme.
me duket se paraja na ka qorruar. shihni greqine per nje emer nuk leshon pe me maqedonine.
Une nuk e kam lexuar librin, keshtu qe do kursehesha te beja komente per te keshtu ne tym, por ndoshta edhe vete Kadareja nuk e ka lexuar ende dhe ia mbeshtjell si pushka e jevgut...
Por edhe po ta kete lexuar... Kadareja qenka revoltuar me Shmidin? Ndersa une jam revoltuar me "Darken e gabuar" te Kadarese... Nuk dua te permend qe me ate liber nuk solli asgje te re, libri m'u duke shtojce e librave te tij te meparshem, asgje me shume, por dua te ndalem pak atje ku ai i meshon idese se gjermanet nuk ishin aspak pushtues por thjesht kalimtare ne Shqiperi, madje sipas Kadarese ne duhet te ngazellehemi se i perkasim te njejtes race, si asaj te Hitlerit, pra qenkerkemi ariane dhe Hitleri meqe na donte shume, nuk deshi te na vriste e as te digjte shtepite sic beri por thjesht te kalonte neper rruget tona.Ne nje kohe kur Sala e ka hequr per fare 29 Nentorin si feste Clirimi, ja tani edhe Kadareja vetem se ka inat se ate lufte e udhehoqen te kuqte, del me tezen se ne i hapem pune vetes kot me luften ndaj gjermaneve.Kadareja eshte kaq i preokupuar t'i shpjegoje europes se emancipuar qe ai vjen nga origjine aristokratesh, sa merret kaq shume me zonjat dhe zoterinjte gjirokastrite dhe me kullat e tyre te larta, ne nje kohe, kur ato kohe, plot te rinj, qe nuk ishin te kuq por qe e donin vendine tyre, luftonin dhe derdhnin gjak per te cliruar Shiperine, madje nepr rreshta dallova edhe nje percmim te fshehur,e te permbajtur te tij, per kete lufte.
Kur do ta marrim vesh ne shqiptaret qe raca ariane nuk do na fusi ne KE, nuk do na heqe rradhet neper ambasada, apo do te na ndaloj te peshtyjme pertoke. Ka te drejte kur thote qe zakonet tona jane teatrale se duam te dukemi.Ne nuk jemi aristokrate dhe ne fakt nuk me duket ndonje humbje e madhe qe nuk jemi, se ka plot njerez te thjeshte qe jane fisnike, dhe plot aristokrate qe nuk afrohen gjekundi me kete fjale.
Me vjen keq qe keto fjale po i shkruaj per autorin tim me te dashur, i cili ka qene nje shkolle e madhe per mua, por kane ardhur kohet qe ne shqiptaret te fillojme ta njohim fjalen umilta...
500 vjet nuk behen hasha Ismail Bej
Pas do te na kini tere jete
Nga intervista e Panorames me Sabri Godon:
Le të ndërrojmë temë. Kohët e fundit dhe juve jeni përfshirë në një debat mbi figurën e Skënderbeut, mit apo realitet. A mund të shtoni diçka mbi këtë?
I njoh të drejtën gjithkujt të thotë të tijën. Nuk duhet të na ngrihen përpjetë qimet e kokës, kur dikush shfaq një mendim të ndryshëm nga mendimi sundonjës. Por kur kalohen caqet atëherë duhet të ndalë. Del njëri dhe thotë se mbase Skënderbeu u hodh në kryengritje ngaqë ra në dashuri me të bijën e sulltanit. Del një tjetër dhe thotë se unë nuk e kam dashur Skënderbeun derisa lexova një libër aktual, ndërsa nuk i kishin mbushur mendjen njëmijë vepra të shkruara deri më sot për të. Një tjetër thotë se në vend të monumenteve për të kaluarën, le të ndërtojmë në qendër të qyteteve objekte të bamirësisë. Bota është e bukur pikërisht sepse ka nga të gjitha. Por ama duhet bërë edhe kujdes, që përçartjet të mos dëmtojnë të vërtetën dhe atë që është pasuri e përgjithshme. Për Skënderbeun, bëra sa munda në një libër prej 500 faqe, të botuar 4 herë në 45.000 kopje të rishikuar në botimin e fundit. Dua të shtoj vetëm këtë: Sot si komb jemi nën vëzhgim dhe rreth nesh zhvillohet një lojë, për shkak të Kosovës e pjesërisht edhe Maqedonisë. Nuk është rasti të përbaltim historinë tonë të vërtetë e të ngrejmë dyshime rreth identitetit kombëtar, se këto i bëjnë me tepricë disa qarqe mjaft të interesuara për të na sulmuar.
Ky eshte opinioni juaj Floku.
Por une dhe cdo kush nuk duhet ta marim si "sulm"kunder Kadarese , por thjesht si nje opinion te nje lexuesi te rendomte ,te zakonshem ,sesa i vertete eshte ky opinion duhet ta vertetojne nja 100 ra mos me mijra lexues ..shqiptar ,dhe te thone te njeten gje ,ose dicka me shume se gjysma e mendimit ndryshe nga ai i joti !
Sigurisht Kadareja nuk eshte etalon ,por mendoj se ai perkrahet nga shumica e shqiptareve qe kane nje opinion kunder me Shmidin,34 vjecar !..
sigurisht edhe kunder teje Floku,por ti vazhdo te kesh opinionin tend ,une kam timin ,..tjetri ka te vetin ,...por ne , duhet te kemi nje opinion tonin ,nje shtylle kurizore kombetare qe duhet te na mbaje diku ,dhe Skenderbeu eshte nje figure kombetare,ku ne mbahemi !
Se me kete revansh prej budallai qe i ka kapur shqiptaret ,qe te meren seriozisht me figuren e Skenderbeut ,per ti hequr cdo tulle , kalase se tije historike ,te ndertuar jo nga shkrimtaruce te vegjel por nga njeres qe i kane kushtuar jeten ,studimeve historike ,dhe qe i kane patur "ato "te medheja ,nga menyra e jeteses dhe ajo e studimit ,per mua eshte nje aveture vetevrasese .
.. opinioni eshte thjesht nje mendim ndryshe, naiv ,serioz ose jo serioz,dhe per mua , nuk duhet te meret ne konsiderate ,por kur historianet profesionist ,intelektualet e profilizuar shqiptare mbajne sehir ndaj nje ceshtje serioze qe ka te bej me identitetin tone kombetar ,ky opinioni ndryshe, eshte shume i demshem !
Ne kete pike une Kadarene e perkrah ,kusre ne ate te trajtimit te luftes se shqiptareve kunder Nazismit Gjerman ne L2B ,nuk e perkrah sepse nuk eshte i vertete ,por ai ka opinionin e tij !
Urime i nderuar Ismail!
Mbas disa zhgënjimeve që pata nga ty, me ktë artikull mi fshive, e më dhe prap shpresë se je një nga ata shqiptarë të paktë që ka ky komb, nga ata që numërohen me gishtat e njërës dorë, një Burrë Shteti Shqiptar!
Kohët e fundit isha duke menduar dhe kisha rënë krejt në pesimizëm, që kombi jonë me të vërtetë po vdes, nuk po ngrejmë dot krye ne jug me grekët dhelpërakë e grabitqarë, dhe as në veri me serbët zanatali' persa i përket të luajturit rolit të viktimës së pafajshme që po vazhdojnë muzikën e tyre koloniale me trojet shqiptare të veriut, gjoja zemra e kombit Serb.
Kurse sot pasi lexova artikullin tënd, mu duk si nje dorë brenda në ujë që kërkon të më kapi e të më nxjerrë lart për të më shpëtuar, si të them, me injektoi një dozë te fortë "mësimi" të ditur e stërditur nga unë që në shkollë, por që më ngriti me forcë qepallat e mbyllura nga bombardimet e historive të shtrembëruara të fqinjëve tanë, që po na servirin në pjata të florinjta këto 20 vitet e fundit, dhe për më shumë, shpenzimet, jemi zotuar neve, Shqiptarët, që tjua heqim se medemek ju kemi rënë shumë në qafë duke jua pushtuar "vorioepirin" Greqisë, prandaj tju bëjmë ca varreza me kockat tona në kufirin ku i takon "Greqisë" dhe po i firmosim protokollet shtetërore me turr e me vrap nga "frika" e vetos Greke për mos firmosje të MSA.
Nga ana tjetër do ti presim në bisedime dypalëshe edhe Serbët e Beogradit, po për ti lëshuar pe' de, se atyre u kemi rënë në qafë duke ja zaptuar "djepin e tyre kombëtar" Kosovën (në fakt Dardaninë) se paskemi qënë dhe qenkemi akoma shumë pjellorë dhe i kemi bërë minoritet "Serbët etnik të Kosovës".
Të faleminderit për artikullin, dhe shpresoj që ta lexojnë sa më shumë shqiptarë dhe po aq haxhi-qamilër, dhe të shpresojmë për shërim, dhe do të shërohemi, sepse antibiotikun e ke të fortë dhe kokfortë, siç janë faktet dhe të vërtetat historike që kemi në anën tonë Ne, Shqiptarët.
ps: Duan apo nuk duan anti-Kadaretë që ti, mos ta meritosh çmimin Nobël, historia, do të të japë ty çmimin që me të vërtetë ti meriton!