Urbanistika Shqiptare e trasheguar nga komunizmi, nje histori e bukur

korriku @korriku 28 shtator 2018 në 09:48 e pasdites

Une hyra ne Peace Corps I sapodiplomuar nga Planifikimi Urban dhe me nje interes mbi komunizmin. Perputhja e ketyre dy interesave u manifestua ne shume menyra ne fushen e planifikimit urban, si direkt si indirekt. Po te jetosh ne nje vend me te shkuar komuniste si Shqiperia, te shkuaren e ke pak a shume me vete ne formen e qyteteve.

Si fillim me lejoni te them se si shume planifikues urbane, une gjithnje kam perkrahur te ecurit ne kembe, dendesine e larte te populates, dhe dizenjo urbane bere per njeriun sesa per automobilat. Shqiperia moderne, nje vendth I vogel ndertuar thuajse teresisht nen nje regjim komunist, eshte nje vend I mrekullueshem per te provuar keto tre karakteristika te dashura urbane.

Le te flasim per dendesine e populates. Qyteti im i humbur eshte a s’eshte nje km katror siperfaqe dhe megjithate mban 14000-18000 popullsi. Per ta vene ne perspektive, kjo eshte gjysma e dendesise se Manhattan, 5 here dendesia e qytetit te Los Angeles, me shume se dyfishi i dendesise se popullates se San Francisco-s!

Si ka bere vaki kjo? Pothuajse gjithe shtepiat jane blloqe apartamentesh ndertuara gjate eres komuniste. Njerezit nuk kishin zgjedhje te zoteronin shtepi private sepse i vetmi ndertues atehere ishte qeveria dhe e vetmja gje qe qeveria ndertonte ishin blloqet e apartamenteve.

Mungesa e kontrollit nga lart qe pasoi renien e komunizmit coi direct ne rritjen e dendesise se populates sepse njerezit zune hapesirat lene “bosh” (parqe, kopshte, oborre, trotuare) me godina te reja te larta apartamentesh.

Jeta pa makina ketu ne Shqiperi eshte realiteti, ne kundershtim me ne Amerike ku kjo eshte e pamundur pervec disa perjashtimeve. Pse ndodh keshtu?
Jo thjesht per shkak se ne te tilla dendesi popullatash shkalla e zoterimit te makinave ne Amerike do ishte fizikisht e pamundur, por sepse makina personale nuk lejohej me ligj nen komunzem dhe qytetet Shqiptare nuk ishin ndertuar fare per perdorim makinash personale, gje e cila perben nje trashegimi ne ndertimin urban qe vazhdon. Deri me 1991 vleresohej te egzistonte nje numer prej 2000 makinash ne nje vend me 3 milion banore.

Edhe sot, eshte e vertete ta pohosh se shumica e Shqiptareve s’kane nevoje per makine personale, ne rrethana te grumbullimit, te dendur si te shtepive si te puneve, dhe me se shumti makinat jane simbole statusi per njeriun.

Keto te treja: dendesia e popullates, realiteti i paracaktuar pa makina, qytetet e ndertuara rreth njeriut, gjithe keto gjenerojne nje lloj marrdhenieje mes mjedisit dhe njerezve ne Shqiperi qe mua me bie ne sy si urbanist, thuajse ne menyre jashteshqisore: e ndjej menjehere sapo dal perjashta ne Shqiperi.
Cfare vlen te vleresohet vecanerisht per mua eshte “ecja ne kembe” e Shqiptareve. E quaj “pedestrianism” sepse une jam nga Amerika ku makinat predominojne, por nuk me duket e sakte te perdoret e njejta fjale “kalimtar” per ate qe ben nje Amerikan kur ecen, dhe ate qe nje Shqiptar ben kur ecen. Ja te shpjegohem.

Ne Amerike, disa qytete “hip” bejne te pamunduren te promovojne ecjen ne kembe dhe udhetimet pa-makina. Keto perpjekje kane tendence te kene pak ose aspakt efekt. Pergjithesisht ne Amerike makinat dominojne peisazhin dhe levizin me shpejtesi te larte te frikshme. Ne shume vende nuk ka fare infrastrukture per te ecur. Ne Shqiperi, njerezit kalojne neper rruge dhe makinat dhe njerezit bashkejetojne. Mund ta dallosh kete kryesisht tek mosha e trete e cila thjesht gjezdis apo ecen verdalle per te kaluar kohen pergjate rruges. Densiteti I larte i populates te krijon pershtypjen se i tere qyteti eshte nje dhome e hapur perjashta.

Mbase eksperienca me e preferuar e imja e “te ecurit ne kembe” ne Shqiperi eshte liria qe shijojne femijet. Femijet ne qytetin tim mund t’i shohesh ne cifte, ne grupe, ose vetem, duke ecur gjate rruges dhe trotuareve per te kryer ndonje pune, a luajtur e ka kush e ka, ose duke u folur shokeve. Kur shkolla mbaron, rruget mbushen me femije qe ecin ne kembe.
Kur isha femije ne nje rrethine te Amerikes jetonim me pak se nje milje nga shkolla por prape na conin me makine ne shkolle per arsye te dizenjimit urban (ose mungeses se tij, me sakte). Te ecje ne kembe per te shkuar ndokund ishte jashte konceptimit. Te ishe femije e te rrije vetem ne publik thjeshte qe e paimagjinueshme, si ne qytet, si ne rrethinat moderne te Amerikes. Ne Shqiperi ky eshte fakt i pritshem.

Nje menyre e bukur per te kaluar mbremjet e veres ne Shqiperi eshte xhirua shumepopullore: te endesh verdalle nje nje trotuar kalimtaresh, ne shesh apo rruge me qellimin te shihesh dhe te shikosh, te takosh miq dhe kalosh kohen. Eshte dicka qe ne thjesht nuk e kemi ne Amerike dhe dicka qe me c’shoh Amerikanet s’e kuptojne.

Keshtu qe me c’duket konkluzioni im ketu eshte i dyfishte. I pari eshte qe Shqiperia moderne per shkak te se shkuares, ka tipare fizike urbane per t’i pasur zili, ne piken qe komunitetet dhe planifikuesit urbane ne Amerike as nuk i shohin ne enderr: jete pa makina per shumicen, qytetet ndertuar per njerezit, dhe dendesi e larte popullate.
Mjedisi perfiton nga jetesa ne dendesi te larte dhe minimumi automjeteve, cilesia e jetes perfiton nga pasja e shume pak /aspak “commute” (distance makine nga puna), dhe perfitimet e atyre qe perndryshe do mbylleshin neper shpia (si psh. te moshuarit e te vegjlit) ndersa tani mund te marrin pjese ne jeten e komunitetit jane gjigande e te pamatshme.

E dyta, mendoj se dua te debatoj qe keto karakteristika fizike sasiore te urbanizmit Shqiptar ndikojne ne kulturen dhe stilin e jetes ne menyre positive cilesore. Qe bizneset dhe shtepite e cdo gje tjeter ndodhen prane njera tjetres pa pasur nevoje per makina kjo krijon jete me te kendshme, jete qe e vlen ta jetosh. Perpiqem ndonjehere t’ia shpjegoj Shqiptareve sesi ne Amerike njerezit nuk ecin … ata nuk eshte e mundur te ecin … por ideja eshte veshtire ta percosh se eshte shume me e nderlikuar se thjesht te imagjinohet qyteti i tyre me tere kalimtaret potenciale, brenda neper makina. Diferenca eshte nje ndryshim i madh si sasior dhe cilesor ne mardhenien e njeriut me mjedisin e ndertuar. Ne opinionin tim, eshte nje diference mes Shqiperise dhe Amerikes ku Shqiperia eshte ne pozite me te mire.

(u kthye ne shqip nga pruresi i temes)

patrioti @Patrioti 28 shtator 2018 në 10:27 e pasdites

Admina/Korriku artikulli eshte perkthyer dhe shfaqur dy here njera poshte tjetres.

..... ...... @InkuizitoriMoth 28 shtator 2018 në 11:49 e pasdites ↩ #2

Perveç kesaj titulli eshte perkthyer jo i plote, mungon domethenia seksuale e urbanizmit.

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 12:24 e paradites

Dhe me kryesorja: pavarsisht se shkrimi pershkruan vertet dhe bukur ekologjizmin shqiptar, por ne fakt ekologjizmi shqiptar eshte fenomen i varferise se botes trete, ekologjizmi i pershkruar ne shkrim, ndeshet kudo ne boten e trete. Komunizmi shqiptar shoqeron kaluar mbi fenomenin ne fjale qe ne thelb eshte fenomen botetretist.

Ndersa komunizmi si ide, por deri diku edhe si praktike psh ne BS, i ka bashke te dyja felet: ka ekologjizmin, por edhe te kunderten e tij, felen e industrializmimit, modernizmit teknik, ambicjen per teknologji te shfrenuar. Deshmi per kete eshte romani fantashkencor sovjetik, superior si zhaner edhe ndaj romanit USA. Urbanistika sovjetike ishte utopi ne permasa kozmike. Sapo lexoja qe grafitet urbane ne origjine jane fenomen avangardist i mbas Revolucionit te Tetorit.

Stalker komunisti mund ta deshmoje me mire kete ide t’modhe fashiste.

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 03:13 e paradites

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 05:48 e paradites

utopia totale e komunizmit ka qene ambicja:

Ah, sikur te kesh nje lov stori me nje qytet te tere!

i kujt eshte faji qe lov stori perfundojne ne seks stori? dmth qe pallohet nje qytet i tere?

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 05:54 e paradites

“pede strianism”

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 08:40 e paradites

Alba2265 @Alba2265 29 shtator 2018 në 09:12 e paradites

Ka qene ky kauri andej nga Varri I bomit,brraka Ali Demi e kombinati te shiqoje mrekullite e arkitektures kamuniste?te vetmet zona qe vinin era qytet ishin disa km katrore tek stadium I dinamo e bulevardi te ndertuara nga talianet .

Astrit Tazo @Astrit_Tazo 29 shtator 2018 në 09:32 e paradites ↩ #9

Vetem se ti ke jetuar ne ndonje shpelle ne ate kohe nuk do te thote qe duhet te genjesh si shtaze

ja lagjja vasil shanto e ndertuar nga komunistet

ja dhe shallvaret e ndertuara nga komunistet dhe parku rinia

ja elbasani i ndertuar nga komunistet

Fieri vetem bojerat ke te sotmet, se ndertesat i ka nga komunistet

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 10:04 e paradites ↩ #2

kur e postova temen peshku thoshte se nevojitet aprovim, e duke menduar se kjo do marri kohe (se keshtu kam pare te thone disa peshq - pse s’ma keni aprovuar temen) u largova pa mundur te shihja te postuar ate c’kisha bere copy/paste.

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 10:06 e paradites ↩ #9

nuk flet per arkitekture por per ‘urban planning’

si dhe, flet nga perspektiva e jeteses ne “nje qytet te humbur” tonin.

Alba2265 @Alba2265 29 shtator 2018 në 10:20 e paradites ↩ #12

Si I mbijetoi ky urban planing kohes ?

Astrit Tazo @Astrit_Tazo 29 shtator 2018 në 11:03 e paradites ↩ #13

kohes, per bukuri.

shtazeve, tjeter muhabet

Kthupi @Kthupi 29 shtator 2018 në 11:08 e paradites ↩ #10

Si genjejne shtazet?

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 11:22 e paradites ↩ #13

me “kohe” do te thuash anarkine dhe mungesen ligjore?

(nje pergjigje edhe per ke ben sikur nuk kupton sesi kamuflohen arsye racionale evidente e te prekshme)

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 11:33 e paradites ↩ #4

jo jo, e ke shume mire edhe ne Evrope kete, ne Itali a France sidomos qe jane vende me qytete ku besoj praktikohet xhiro e mbasdites psh., ose te pershtatur me shume si hapesira per kalimtaret sesa makinat, etj.

Astrit Tazo @Astrit_Tazo 29 shtator 2018 në 11:48 e paradites ↩ #16

ne fakt ajo pyetje ne vend te pergjigjes ishte si per te thene qe mbeti si e 10re.

Alba2265 @Alba2265 29 shtator 2018 në 11:52 e paradites ↩ #18

Taso ik Te keqen se nuk jane per ty keto .fakti qe me krahason manastirin e adrenices me parafanrikatet e kohes se Dulles tregon qe ke debil komplet .

Astrit Tazo @Astrit_Tazo 29 shtator 2018 në 11:53 e paradites ↩ #19

jane tulla jo parafabrikat, dhe eshte qytet urban i planifkuar, nxirre koken nga botha
me kete kapjen me ardenicen pa folur per qytetin tregove qe mbetet tamam si moot me maje
ja kue e ke planifikimin urban komunist, te min 3:53, kuptohet per ata qe s’kane mbetur si moot

Alba2265 @Alba2265 29 shtator 2018 në 11:56 e paradites ↩ #16

Bulevardi i ndertuar ne kohe te zogut eshte ende funksional sot .rriget e qyteteve Te kohes se Dulles nuk e perballojne kohen e sotme se ishin te projektuara per rendin me te perparuar te botes ku popullsia te udhetonte me gomar ndersa biroja ne benza .persa I perket funksioneve te tjera te qytetet ishin thjesht fjetore gjigande pa pothuaj asnje lloj mjedisi tjater per jeten e komunitetit qe prodhoi hibride sociale nga te cilet Po vuan shoqeria e sotme .

Kthupi @Kthupi 29 shtator 2018 në 11:59 e paradites

Diskutim Albanian style; po nuk u perdoren vulgaritetet dhe sharjet nuk quhet.

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 12:00 e pasdites ↩ #17

Eshte e vertete, por kjo nuk eshte pasoje Evropes dhe zhvillimit evropian, eshte edhe ky nje fenomen, si te thuash botetretist.

Xhiroja e mbasdites dhe e mbremjes eshte nje fenomen i vendeve mesdhetare katolike, trashegimi e tradites te qytetshteteve greke. Shetitja ne kembe per greket e lashte ka pas nje kuptim me te thelle se thjesht te ecurit, prandaj edhe filozofet peripatetike, qe filozofonin duke ecur.

Ka shume mundesi qe edhe “xhiroja” e kohes komunizmit eshte nje ringjallje e vone e kesaj tradite mesdhetare.

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 12:10 e pasdites ↩ #23

The term “Peripatetic” is a transliteration of the ancient Greek word περιπατητικός (peripatêtikos), which means “of walking” or “given to walking about”.

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 12:19 e pasdites ↩ #22

O Kthup, kam vene re qe ti nuk je atdhetar fare!

Kthupi @Kthupi 29 shtator 2018 në 01:04 e pasdites ↩ #25

Per keshtu gjerash hic fare.

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 02:56 e pasdites ↩ #21

nuk di sa here duhet ta perseritesh ty qe flitet per planifikim urban, ne te tera rastet qe ke nderhyre devijon jashte teme

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 03:05 e pasdites ↩ #20

i ke rene kokes me keto pamjet nga droni

Alba2265 @Alba2265 29 shtator 2018 në 03:11 e pasdites ↩ #27

Ka planifikim te mire e te keq e keq ra fjala ti nuk e di se cfare eshte planifikimi urban .
Urban planning is a technical and political process concerned with the development and design of land use and the built environment, including air, water, and the infrastructurepassing into and out of urban areas, such as transportation, communications, and distribution networks [1]and the provision of municipal services to residents and visitors. Urban planning deals with physical layout of human settlements.[2] The primary concern is the public welfare,[1][2] which includes considerations of efficiency, sanitation, protection and use of the environment,[1] as well as effects on social and economic activities.[3]Urban planning is considered an interdisciplinary field that includes social, engineering and design sciences[4]. It is closely related to the field of urban design and some urban planners provide designs for streets, parks, buildings and other urban areas.[5] Urban planning is also referred to as urban and regional planning , regional planning , town planning , city planning , rural planning , urban development or some combination in various areas worldwide[6].

Urban planning guides orderly development in urban, suburban and rural areas. Although predominantly concerned with the planning of settlements and communities, urban planning is also responsible for the planning and development of water use and resources, rural and agricultural land, parks and conserving areas of natural environmental significance. Practitioners of urban planning are concerned with research and analysis, strategic thinking[7], architecture, urban design, public consultation, policy recommendations, implementation and management.[2] Enforcement methodologies include governmental zoning, planning permissions, and building codes,[1] as well as private easements and restrictive covenants.[8]

Urban planners work with the cognate fields of architecture, landscape architecture, civil engineering, and public administration to achieve strategic, policy and sustainability goals. Early urban planners were often members of these cognate fields. Today urban planning is a separate, independent professional discipline. The discipline is the broader category that includes different sub-fields such as land-use planning, zoning, economic development, environmental planning, and transportation planning.[9

Gjembi @gjembi 29 shtator 2018 në 03:17 e pasdites ↩ #22

Te vije shkeraba e te mos kete vulgaritet? Se komunizmi or tie… . E di ti qe nje dron nuk kushton gje fare?

korriku @korriku 29 shtator 2018 në 03:54 e pasdites ↩ #29

prandaj ke sjelle nje gjysem faqe nga wikipedia, per te theksuar nje rrjesht te vetem…?
mjaft u gerrice kot e leri llogoret politike
kauri nga amerika e ka vene re punen e kamunisteve dhe pastaj shkruar ne blogun e tij ne 2013en, 23 vjet pasi ish dhene lamtumira kamunizmit.

Aquamarine @Aquamarine 29 shtator 2018 në 04:37 e pasdites ↩ #30

Ooo sa e mire duhet te jete kjo tazo

Fixim e ka vasil shanton…po komuna parisiene si do kete qene. Me siguri shume me mire sesa sot

..... ...... @InkuizitoriMoth 29 shtator 2018 në 06:09 e pasdites

patrioti @Patrioti 30 shtator 2018 në 02:27 e paradites

Autorit i paska ngel mendja te e ecmja ne kombe.
Eshte njisoj si me thone qe ne ate kohe diabeti 2 ishte i ulet se qeveria kishte vu tollona.

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 03:48 e paradites ↩ #34

Jo kjo po thote ky rezulton me teper se kaq (edhe pa dashjen e autorit te shkrimit), qe ecja me kembe ne kohe te komunizmit (“kush eshte ne kom e ha me dhom”, o Kthup atdhetari ) ka kondicionuar strukturen urbane te sotme. Dmth çfare mund te shihej si antivlere dje, sot dashje pa dashje rezulton si vlere komuniteti urban.

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 03:54 e paradites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 03:55 e paradites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 04:11 e paradites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 04:19 e paradites

Ndersa me e modhja eshte kjo arkitekture qe eshte muze i letersise Nikolla Ostrovskij:

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 06:31 e paradites

po kjo ndertese sovjetike me cilen ndertese shqiptare ngjan?

korriku @korriku 30 shtator 2018 në 09:08 e paradites

tema si kjo jane te lezecme per faktin se pertej politikes ato te ballafaqojne me veten.
E veshtire per dike te ushqyer me tollona te kuptoje demin qe shkakton babezija ne te ngrene.

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 10:04 e paradites ↩ #41

me duket se shkrimi kerkon te thote te kunderten, qe ka vlere (ekologjike) te ushqehesh me tallona.

Gjembi @gjembi 30 shtator 2018 në 05:16 e pasdites ↩ #40

Muzeu ne Kruje.

Alba2265 @Alba2265 30 shtator 2018 në 05:50 e pasdites

Ia mbyt kot ketu se subdivisions kane vende per te ecur e rruget e te cilave jane me te gjera se rruget nacionale te kohes se dulle djegesit.te mos flasim pastaj per gjelberimin ,bari si qilim,pemet etj qe jane leme o zot Te rroj.nashi keto I krahasojme me urbanizmin e Dulles ku njerezia rronin bythembebythe ne ato lagje plot tym e pelhure ku hante pula strall.pas lufte WWII ne amerike u zhvillua jeta ne rrethina si pasoje e perhapjes se automobilit dhe permiresoit Te infrastruktures .njerezia iken nga stresi zhurma e qytetit ne qetesine e pastertine e rrethinave .e njejta gje po ndodhi dhe shqiperi mesa degjoj ku Paria Po zhvendosen sauk surrel farke e petrele.

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 05:59 e pasdites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 06:00 e pasdites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 06:02 e pasdites

..... ...... @InkuizitoriMoth 30 shtator 2018 në 06:21 e pasdites

Maurizio Muzzu @Maurizio_Muzzu 2 tetor 2018 në 12:51 e pasdites

Ky zotnia flet per qytet pedestrianesh n’sensin qe asht ma pozitiv nga ana mjedisore nji qytet i tille, po m’duket nuk paska vu re nji nr ma t’madh se normalja t’pallateve mbas komuniste neper qytetet shqiptare, pa harru faktin se nuk kane zona t’gjelbra. Kurse ne New York, po t’marrim vetem Manhattan, e ka nji park prej kater km katrore ku mundesh me e praktiku t’ecunen n’tana llojet e menyrave qe t’i don zemra. Pervec ksaj cdo borough ka parqet e veta. Kurse te na, edhe njat park qe ka Tirana kane ardhe tu e zvoglu, si me e pas’ hanger qente, me ndertime nga ma t’ndryshmet.

korriku @korriku 6 tetor 2018 në 03:28 e pasdites

Infrastruktura kulturore e planifikimit urban

Ne Shqiperi degjon te thuhet:

Me duhet hapesire per dyqanin, do marr vend nga trotuari ta ndertoj
Ky sheshi public eshte fantastik per nje kioske per biznes
Keto trotuaret rrine kot, na duhet vend per makinat ndaj do i zeme per parkim
S’ka me vend te ndertohet afer plazhit, s’ke c’ben, do ndertuar tek plazhi

Ok, nuk eshte se I degjon keshtu fjale per fjale, por zere se I degjon po te hedhesh veshtrimin perrreth dhe permbledh cfare iu shkonte ne mendje kur vajten ndertuan ne mes te parkut. Keto fraza jane gjuha e pafolur e Shqiperise postkomuniste.

Te jetuarit ne Shqiperi si nje planifikues urban (kam nje master ne planifikim urban dhe rajonal), te ben te qeshesh, te qash, e deshperohesh. Nje sy i stervitur shpejt e ve re se mjedisi ndertimor kaotik urban egzistues dikur ka qene product i nje vizioni urban profesionist.

Nje veshtrim ne fotot e vjetra te zbulon se Shqiperia komuniste i ndertonte ndertesat ne rreshta, me tipare si distanca uniforme nga rruga dhe ndertesa nga ndertesa, hapesira te blerta, hapesira te bollshme per kalimtaret, etc. Shkurt, ishte e kunderta e cfare shohim sot.

Atehere si ndodhi qe kemi nje situate tille ndertimi ku nje kaos i paster t’i mbivendoset nje ambienti te nje rregulli total? Pergjigja e thjeshte eshte se qeveria komuniste ishte me mire sa I takon planifikimit urban sesa qeveria egzistuese demokratike. Por arsyeja e vertete eshte me e nderlikuar, dhe mund t’na beje ta shohim planifikimin urban ne vendet e zhvilluara me sy tjeter.

Pjese e pergjigjes ka te beje me kuptimin e frazes ‘planifikim urban’.

Edhe pse mund t’a perdorim kete fraze si per qeveri autoritare/komuniste, si per qeveri demokratike/kapitaliste, dy sistemet ne fakt sillen krejt ndryshe ne formimin e ambientit te ndertesave.

Ne modelin autoritar/komunist, shteti eshte i vetmi aktor. Ai vendos ku do vendoset cdo gje, si do te duket dhe si do shkojne gjerat se bashku. Ne modelin demokratik/kapitalist, qeveria lokale ben ‘zonimin’ e siperfaqeve ne nje kufi te caktuar dhe udhezon c’mund te bejne individet me ate siperfaqe.

Ndryshimi kryesor eshte se ne nje rast ka nje aktor te gjithfuqishem qe imponon vizionin e tij, ne tjetrin ne kemi shume individe, si dhe trupa qeveritare, ku te gjithe duan te promovojne interesat e tyre, por te gjithe te kufizuar nga ligji. Liria qe gezojne pronaret e tokave varion ne interval te gjere, nga Houston ku s’egziston ‘zonimi’, tek New York City a San Francisco ku procesi rregullator i zhvillimit mund te marre vite kohe.

Ajo qe kurre nuk kuptova para se te vija ne Shqiperi mbi modelin kapitalist/demokratik te planifikimit urban ishte cfare e ben ate te funksionoje. Nuk e kuptova sepse kerkesat dhe rregullat e tij thjesht nuk vihen ne pyetje (taken for granted) ne Amerike. Per shembull, per te bere planifikimin urban kapitalist/demokratik, nevojitet nje qeveri qe jo thjesht ben ligjet, por edhe i zbaton ato. Gjithashtu keto ligje duhet te zbatohen uniformisht dhe barabar per periudha te gjata kohe, pavaresisht kush i fiton zgjedhjet. Kjo kerkon njerez profesionale ne qeverisjen lokale, qe nuk jane thjesht te emeruar politikisht.

Te nevojitet gjithashtu ligje e avokate mbi perdorimin e tokes, planifikuesë e zhvilluesë qe i njohin ato. Kjo e gjitha mund te quhet “Infrastruktura kulturore e planifikimit urban demokratik”.

Po te me pyesje para se te vija ne Shqiperi se cfare nevojitet per te bere planifikim urban ne Amerike, thjesht do thoja qeveri lokale dhe ligjet per ‘zonimin’. Nuk e kisha vene ne pikepyetje ndonjehere kete ‘infrastrukture kulturore’.

Perse Shqiperia nuk mund te beje planifikim urban capitalist/demokratik? Epo sepse ligjet nuk imponohen rregullisht dhe barabar ketu. E para. Shqiptareve iu mungon njohuria sepse s’e kane bere ket pune me pare. E dyta. Qeverisja lokale emerohet thuajse teresisht permes nepotizmit dhe i vetmi qellim i punonjesve bashkiake eshte te mbajne ne pushtet partine. E treta.
Shkurt, nuk eshte vetem nje arsye qe i pengon por nje grup arsyesh.

Me lejoni ta mbyll me nje barcalete. Shtepia e familjes sime ne Amerike duhet te zevendesonte nje mur mbajtes. Bashke me gjithe rregullat dhe kerkesat ligjore, projekti do aprovohej perfundimisht nga inspektoret e bashkise lokale vetem pasi te shihnin te dilte bari te rritej ne vendin e ndertimit te projektuar. Per disa nje kerkese si kjo pas gjithe atyre kerkesave te tjera ligjore mund te duket budallallek dhe ilustrim i egzagjerimit me rregullat qeveritare. Sidoqofte, pasi jetova ne kaosin urban Shqiptar per 2 vjet, kur mesova per kete kerkese te fundit mbi barin, s’kam qene kurre me mirenjohes qe isha qytetar i nje vendi qe imponon ligje te tilla.

Ardian Hoda @Ardian_Hoda 19 tetor 2018 në 12:58 e pasdites

jam dakort 100% me shkrimin…gjithmone e bej krahasimin midis dy vendeve kulturave e jeteses…mendoja se edhe mund te isha gabim ehde shkeputja nga profesioni me bente te dyshoja, por shkrimi i mesiperm me favorizon dhe me jep edhe mua pak te drejte. psh puna ku punoj tani me ben te mendoj se akoma qendra e qytetit - quhet loop - akoma vazhdon te ndertohet qe nuk e di ku i gjjne hapesirat …biles edhe vertikalisht prap eshte ngucur. te ngasesh makine brenada qytetiti eshte si ne tirane…por edhe jashte ne kohe trafiku. ecja ne kembe ne loop eshte kenaqesi deri ne njefare moshe…hahaha…pastaj drita kufizohet, zhurma ndihet me shume…pastaj edhe drita dhe ngohtesdie dilellit zhduket…tirana kishte mundesi te rrinte me ate fizionomi urbanistike patjeter me riparime te shumta…por qe te duash te besh tiranen sic po e bejne me kulla e me urbanistike i thencin eshte krim i papare…besoj qe edhe ne tirane ehhste bere e veshtire ecja ne kembe…shkrimi me pelqeu shume…

korriku @korriku 21 tetor 2018 në 01:23 e pasdites ↩ #51

mendoj edhe une se urbanistika e rremujes ne vendet e botes se trete po e tejhuazon njeriun nga tjetri, ne te njejten menyre si teknologjia e interneti.
Ne vend qe te perdoret per te kunderten.

Eri Aga @Eri_Aga 22 tetor 2018 në 03:34 e pasdites

Tani rruget jane mbytur nga makina me qera sepse transporti publik eshte rremuje totale

korriku @korriku 25 tetor 2018 në 01:20 e paradites

kush ka mundur te ndertoje ne tiranen e pas 90es (te cilen s’ta nxe goja ta quash Kryeqytet) - dhe keta jane me dhjetera e nemos qindra - ka shtuar godina banimi me dizenjo ‘arkitekture’ lajle-lule, gjithe e me te kursyera ne hapesira te brendshme, duke mbjelle me shume kacurrela te pabindur ne xhunglen ndertimore atje, duke dendesuar pyllin e larte ndertimor pa forme qe vazhdon te zaptoje cdo cm kub hapesire te lire.

Praktika e keqe e zaptimit ndertimor (se s’mund ta quash me ‘ndertim pa kriter’) e lene e pa ndeshkuar, ne kulmin e gjallimit te saj, e sheh te influencoje edhe ne komshijte e rajonit, dikur indiferente apo percmues ndaj sjelljeve driteshkurtera, e grykesise, e mungeses se imagjinates se shqiptareve.
Natyra jone me malet dhe lumenjte, cdo 2-3 min udhetim te prezanton me gurore te medha e te vogla, gerryesa te thelle te shpateve te maleve e shtrateve te lumenjve, plage shemtira te shumta, plage thikash qe shqiptari i ngul gjithandej ne trupin e vendit te vet dikur aq te bukur.
Nuk numurohen dot sa shume gurore te larta e te thella, sa shume eskavatore zhavorresh neper lumenjte. Nuk ka asnje pushtet shteteror, nuk egziston asnje pushtet i tille ta zhbeje kete masaker.