Intelektuali i modh (Pjesë e dytë)

Disa të vërteta nuk ndodhen në mendje, por në muskul - i Modhi

Pjesën e parë të këtij shkrimi e nis duke thënë se dy citimet e Dostojevskit nga romani Vëllezërit Karamazov në ballinë të shkrimit mjaftojnë dhe teprojnë (ja vlen të rilexohen) për të dhënë idenë qartë, thjeshtë dhe shkurt se është turp të jesh intelektual, në kuptimin: një qenie që vë në lëvizje vetëm rrokotellat e trurit dhe e ka për turp të vejë në lëvizje muskujt; thënë ndryshe një qenie që e quan nder të jesh njeri i mendimit dhe turp të jesh i veprimit, të ndyesh duart, angazhimin etj. Prej këtej pason aksioma mbarëpopullore: është nder të jesh intelektual dhe turp të jesh politikan.

Përçmimi mbarë popullor kundër politikanëve, konsideruar me përkufizim të gjithë të pazotë, mashtrues dhe hajdutë, nuk është pa lidhje me faktin e glorifikimit mbarë popullor të intelektualit, i cili përfiton nga rasti të vetëglorifikohet. Ky lloj besimi aksiomatik i ka rrënjët thellë në histori, pa u futur në të thella duke u marrë me intelektualët iluministë francezë, të vetëquajtur philosophes, bëhet fjalë për historinë e freskët të përçmimit të intelektualëvë për hesap të klasës puntore dhe fshatarsisë punonjëse (udhëhiqte një Byro Politike dhe elitë politike mbushur me katunarë dhe punëtore, fenomeni vënë re gjithnjë e sa më tepër afrohej fundi i sistemit). Tani kjo histori - që është edhe e disidencës heroike - si shumë të tjera, ka marrë formë mitike, dmth është gjysëm e vërtetë. Pra në fakt është e vërtetë edhe e kundërta, që regjimi komunist përkon me glorifikimin e intelektualit, të konsideruar në komunizëm si maja më e lartë dhe më fisnike e qenies njerzore; e ashtuquajtura “shtresë e inteligjencës” kishte atributet e aristokracisë në vakti, dikur diploma e universitetit kishte pak a shumë vlerën e tapisë sot. Për shkak të këtij ambiguiteti në revolucionin demokratiko-borgjez të viteve 90-të, intelektuali në mënyrë fatale e pa veten politikan dhe e bënë politikan pothuajse me detyrim; edhe hypi me qef në podium, por edhe e detyruan; kooperativisti, traktoristi dhe mjelësa e dalluar u zëvëndësua brënda ditës nga profesorë, doktorë, shkrimtarë, fizikantë termobërthamorë etj. Thuhet rëndom që “kujtesa është e shkurtër”, po nuk thuhet që “është edhe e shtrembët”, ngaqë edhe realiteti është i shtrëmbët, ambig.

Filmi Walesa, njeriu i shpresës i Andrzej Wajda ka për strumbullar një interviste që shkrimtarja Oriana Fallaci i ka bërë Lech Walesës, elektriçistit që udhëhoqi Solidarnosh-in. Përgjatë filmit jipen pjesë domethënëse të kësaj interviste (histori reale, e luajtur nga aktorë), alternuar nga rrëfenja historike të Walesës dhe rrebelimit sindikalist polak. Lidhur me idenë e shkrimit sjell një copëzë të intervistës (gjithsejt 1 minutë e 30 sekonda; nga 1:26:30 deri në 1:28:00 e videos) që ka një lezet të veçantë:

Fallaci:
-Por ku keni mësuar të mendoni kështu? Kush ju mësoi?

Walesa:
-Nuk e di, nuk jam tip që lexon. Ndonjëherë përpiqem, por nuk shkoj përtej faqes së pestë, mërzitem. Gjithnjë i kam zgjidhur problemet vetë, madje edhe si të ndreq një lavatriçe.

Fallaci:
-Lech, po intelektualët?

Walesa:
-Zot na ruaj nga intelektualët dhe katunarët!
Tani me siguri do më pyesni pse e rrethohem nga gjithë këta profesorë, mësues, këshilltarë, ekspertë. Sepse e di se nëse do i mbaja larg, ata do të gërmonin nën tokë si urithë dhe do të vinin tek unë nëpërmjet një tuneli. Eshtë më rentabël të thuash: “Të lutem hyr, zë vend”. Për më tepër, është gjithnjë më mirë të kesh pranë njerëz inteligjentë. Njerëzit e zgjuar janë të rehatshëm.
Çfarë është e rëndësishme? Gjëja e rëndësishme është të mos kesh ndonjë kompleks ndaj tyre, dhe unë nuk kam të tillë. Dhe e dini pse? Sepse ata kanë nevojë për shumë kohë që të arrijnë të kuptojnë gjërat. Ata flasin, argumentojnë dhe, pas shumë orësh, arrijnë në të njëjtin përfundim që unë arrij në pesë sekonda. Mos ju dukem mendjemadh?

Fallaci:
-Jo ç’ne?!

Valesa:
-Nganjëherë unë lë këtë përshtypje.

……………………………………………………….

Një tjetër fragment pikant nga romani Rudini i Turgenjevit (personazhi Pigasov) që ilustron idenë në fjalë:

-Më pëlqen letërsia, por jo letërsia jonë bashkëkohore.

-E pse?

-Ta them pse. Kohët e fundit kalova lumin Oka me një trap bashkë me një zotëri. Trapi u ankorua në një vend të ngushtë, e prandaj karrocat duhej t’i tërhiqnin në breg me dorë. Ky zotëria kishte një karrocë shumë të rëndë. Ndërsa hamejtë po jepnin e merrnin për të nxjerrë karrocën e tij në breg, zotëria rënkonte aq shumë - sikur të ishte ai që po e tërhiqte karrocën, megjithse qendronte rehat në trap -, sa dikujt i erdhi keq për të … . Epo, mendova, ja një ilustrim i ri i sistemit të ndarjes së punës! Kjo është njësoj si letërsia jonë moderne; dikush punon, dhe dikush tjetër rënkon.

Intelektualët e mdhenj përfolin kryeministrin se janë të pazot për të çuar qoftë edhe një togë ushtarësh deri tek kodrat e Saukut.

Fjala shqipe “i paZoti” e jep kuptimin më mirë se çdo gjuhë tjetër.

Asgjë nuk kuptohet nga jeta, sidomos e jotja, nëse nuk kupton mekanizmin alternativ: bën një gjë prej hallit i detyruar nga kushtet, e cila të shërben më pas si themel për të bërë një tjetër gjë që të sjell kënaqësi dhe të bën të lirë.
Nuk e kuptojnë sidomos ata që rendin mbas qefit, dmth shumica dërmuese.

Nëse të intereson një gjë, e kupton; nëse s’të intereson, nuk e kupton.

Ka diçka që nuk shkon në faktin që harrohet me mendjelehtësi ose bëhet sikur harrohet me mendjehollësi, se demokracia ekzistonte para fashizmit dhe komunizmit; dmth se në fillim ishte demokracia dhe më pas u duk në horizont diktatura, dhe jo anasjelltas, siç rëndom kujtohet në muhabet e sipër. Demokracia e mbas diktaturës quhet postdemokraci, e cila është ndryshe nga demokracia e paradiktaturës; diktatura ishte rezultat i dështimit të demokracisë, ndërsa postdemokracia është rezultat i dështimit të diktaturës.

Çdo lëvizje në histori, përfshirë edhe komunizmin, fashizmin dhe nazizmin, fillon në shesh duke bërtitur “liberta, liberta”, dhe përfundon në të kundërtën: polici, tanke, çizme, shtetrrethim etj. Risia e vetme është se me kalimin e kohës fenomeni shfaqet me më shumë virulencë dhe akoma më shumë si karikaturë.
Karikatura e fundit, dhe shpresoj të jetë e fundit, është rrebelimi no-vax.

68-te ishte revolucioni i fundit i Oksidentit, njëkohësisht edhe fundi i Revolucionit sepse nxorri në shesh thelbin e çdo revolucioni si rebelim e bijve ndaj etërve, i cili projektohet si rebelim ndaj çdo lloj autoriteti shoqëror, pushtetit mbretëror, carit, papës, magnatit, fyhrerit, sekretarit të parë etj. Shkurt muhabeti 68-ta vrau përfundimisht atin, e prandaj është edhe Fundi i Oksidentit, i cili nuk ka lënë gjë pa bërë; pra nuk mund të bëjë gjë tjetër më, përveç se të vrasë edhe bijtë. Çfar vërtet po ndodh që kur hipive atvrasës ju desh të krijonin vetë familje dhe prodhonin kalamaj, por pa pasur turi për të pretenduar pozitën autoritare të atit, dmth pa predikuar dhe zbatuar parime dhe ndalesa, alias liria kodra mbas bregu që gëzojmë sot që vret e bën kërdinë shpirtërisht (dhe jo vetëm). Pra vrasja e etërve pasoi natyrshëm vrasjen e bijve, thënë më përmbledhur: vetvrasjen permanente kolektive.

Hyji ose do t’i largojë të këqijat dhe nuk mundet, ose mundet dhe nuk do, ose nuk do e as nuk mundet, ose do dhe mundet. Nëse do dhe nuk mundet, është i pafuqishëm dhe hyji nuk mund të jetë i tillë. Nëse mundet dhe nuk do, është ziliqar, dhe hyjnia nuk mund të jetë i tillë. Nëse nuk do dhe nuk mundet, është ziliqar dhe i pafuqishëm, pra nuk është hyjni. Nëse do dhe mundet (që është e vetmja gjë që i shkon për shtat), atëherë prej nga vjen qenia e të këqijave dhe pse nuk i heq sysh ato?
Epikuri, fragment 374

Epikuri nuk ka lënë marrëzi pa thënë, e nuk ka thënë vetëm atë që duhet të thoshte - i Modhi

Vrasja e Atit me pasojë vrasjen e Birit, përmban në thelb mekanizëm kriminal të Kryqzimit që del sheshit në Fundin e Kohëve (ose në Fundin e Historisë, sipas terminologjisë laike).

Të njohur të rinj? As që bëhet fjalë, nuk kam ku t’çoj kta që kam!
(nga Ditari i një fuksi)

Ndryshe nga si paraqitej në pllakatet soc-reale e ardhmja e lavdishme e ndriçuar nga një diell ngjyrë portokalli, e ardhmja në të vërtetë është e mjegullt meqë e papërcaktuar, po njësoj e mjegullt është e kaluara e harruar në mjegullnajën e kujtesës; bëhet dritë vetëm nga dielli i të pranishmes.

Gjithçka është artificiale, e tërë jeta është ceremoni formale, vetëm të dhjesësh mbas ferre në pozicion squat-i është diçka natyrale.

Neveria e shkaktuar nga bulimia kulturale e valangës së informacionit digjital, ku me një klik të vijnë menjëherë në dorë si me magji gjëra që dikur as i endërroje: shkruan falas në blog dhe socials, mund të botosh libër vënë dorën në xhep (botuesi paguhet në bazë të shitjes), mund të xhirosh një film me celular, konferenca dhe leksione në zoom, ekspozita virtuale etj, ka krijuar kushte për normalizimin e dikurshëm të urisë së pangopur për kulturë. Me fjalë të tjera revolucioni informatik digjital ka krijuar kushte që kultura të mos adhurohet si ushqim perëndish për pak vetë të zgjedhur; dhe ç’është më e rendësishme, të mos adhurohen gjenitë kulturistë si kuzhinierë që i tregojnë udhën me garuzhde njerzimit të babëzitur.
Siç ndodh rregullisht me Revolucionin: dështimi i Revolucionit Digjital ka favorizuar skizofreninë bipolare të qenies: fans bulimik histerik dhe injorant anoreksik disleksik; edhe përzjeren e tyre absurde të ndeshur shpesh në realitet.

Luigi Tenco (ja hoqi vetes duke shktuar skandal), kur e pyesnin se përse shkruante vetëm këngë të trishta, përgjigjej: “Sepse kur jam i lumtur dal jashtë”.

Fraza ka një kuptim të thellë, autori kërkon të na thotë në këtë rast se krijimi artistik është rezultat i trishtimit dhe jo i gëzimit; se konsumi i artit është një akt sadomazo; se gjeniu është kriminel dhe viktimë në të njëjtën kohë - i Modhi

-Ti nuk di as të grindesh, mëso të grindesh, pa të jap përgjigje!

(nga Ditar i një fuksi)

Fakti që njeriu është qënia e vetme vetëvrasëse në univers është shenjë (negative) që dëshmon (negativisht) se është qënia më superiore (potencialisht) e universit; madje më superiore se vetë universi, i cili është krijuar për të qenë shtëpi e tij. Duke u vetvrarë njeriu e tejkalon (negativisht) universin, dëshmon se nuk i mjafton.

Përse të mbytem në liqen kur kam detin në dispozicion?

(nga Ditar i një fuksi)

Fshehja në kohë të fashizmit që gjyshi ka qenë hebre, apo që ka qenë fashist mbas çlirimit, ose fshehja në kohë të komunizmit e “biografisë së keqe” (prejardhja familjare borgjezo ose aristokrate) apo që gjyshi ose baba ka qenë fuks ose “klysh komunisti” demokraci, është i njëjti mekanizëm i fshehjes së mëkatit origjinal duke thënë që nuk ekziston, se janë dokrra fetare trashëgimi i fajit brez mbas brezi, çdo individ është për hesap të vet, robin nuk e ka pyetur njeri në çfar familje don të lindë mër jau, etj.
Duke e fshehur, e zbulon.

(nga Ditar i një fuksi)

Dallimi midis atyre që janë shtruar në spital psikiatrik dhe atyre që ndodhen jasht, është se të shtruarit nuk kanë takat të përballojnë çmendinën e shoqërisë jasht.

Inteligjencen Artificiale e ka shpikur defiçenca natyrale.

Çdo akt kuptimi të vërtetë (vërtet kuptimi) është sakrificë e mohimit total të vetvetes. Vetëm më pas rigjen edhe veten tek Tjetri dhe gjërat e krijuara, dmth të vërtetën objektive.

Nëqoftëse kërkon të kuptosh nëse filan intelektual i shquar ështe i majtë apo i djathtë si pozicion politik, shiko inklinimin majtas apo djathtas të boleve të tij që korespondon në të kundërt me inklinimin e feleve ngambrapa tij.

Duke lexuar nuk kërkojmë ide të reja, por mendime të menduara tashmë prej nesh, të cilat marrin një vulë konfirmimi në faqen e lexuar - Cesare Pavese

-Pavese, ju duhet të besoni më shumë në vetvete, në këtë mënyrë kurseni kohë - i Modhi