Lexues, peshkatare te nderuar. Kam kenaqesine t’ju paraqes sot pjesen e pare te nje tregimi me gjashte pjese te titulluar “Shqipe me dy krena” nga Spiro Ilo, i cili i rikthehet te shkruarit pas nje pushimi prej dekadash. Arsyeja qe vendosa te shkruaj kete hyrje te shkurter eshte sepse sic me thoshte Spiroja vete, deri diku frymezimin per kete tregim e ka gjetur pikerisht ne bisedat e temat e ndryshme te Peshkupauje, ndaj merr edhe nje kuptim te vecante. Lexim te kendshem.

(cc)* Jeni te lutur te mos e botoni kete tregim ne ndonje publikim te printuar apo ne internet pa dijenine dhe lejen e autorit. Flm.

***

SHQIPE ME DY KOKA

Spiro Ilo
Peshku Fluturues

Some dance to remember

Some dance to forget…

“Hotel California”

Kur stjuardesa tha me atë zerin tipik të femrave që janë trajnuar për të komunikuar me njerëzit, se tani po fillonim uljen për në aeroportin e Rinasit, unë u ktheva instinktivisht nga dritarja për të parë poshtë tokën që se kisha parë prej gjashtë vitesh. Tamam në atë cast avioni po bënte një kthesë në manovrimin për ulje dhe ajo që munda të shihja nga dritarja e vogël vezake e avionit që me atë mbulesën plastike paksa të ulur dukej mu si një sy me qepallë, ishte një sipërfaqe e madhe deti që shndriste si një fletë e madhe argjendi nën diellin e pasdites dhe një rrip i ngushtë toke, të dyja të vendosura në një pozicion të pazakontë për shkak të zbritjes, por që prapë të afronin një pamje mahnitëse. Po vetëm brënda pak sekondave, avioni u kthye përsëri në pozicionin horizontal dhe kur pashë shtëpitë e para që vraponin nën krahun e avionit ndjeva një shtrëngim në zemër.

“Eh c’ka për t’ia rras ndonje catie ky me këte kacatorr, se njerëzve poshtë po iu duken edhe kokërdhokët e syve, kurse pista akoma nuk po duket”- thashë me vehte.

Nuk di nëse e keni vëne re se si zvogëlohen avionët dhe shërbimet kur kthehesh për në Shqiperi që nga Amerika. Në fillim fluturon me një avion Boeing 767 që është i madh si një moll dhe ku cdo gjë është perfekte, e largët e “jo personale”. Pas tij, në një nga aeroportet e Europës ndërron në avionin më të vogël Boeing 717 që ngjan si rrugë me dy korsi kalimi, në të cilin pavaresisht se ti shkon në korsinë tënde, duhet të mbash një sy hapur për atë që vjen nga korsia tjetër. Pastaj, diku në Athinë a Romë merr atë aeroplanin shqiptar Bingo 17 a ku di unë cfarë, ku gjërat bëhen fare personale, si në nje dyqan qosheje në Shqipëri, e ku stjuardesa që shpërndan korasanët ndalon mu përpara rreshtit tënd dhe kërkon të falur që ato sapo mbaruan, por sidoqoftë thotë se i kanë mbetur disa pako me biskota për ndonjë që mendon se po e bëjne kastile për të kursyer ndonjë lek.

Ndërkohë avioni pasi kërceu dy herë si një kec i vogël në pistën që u shfaq befas si një kamzhik nën rrotat e avionit, filloi të ngadalësonte shpejtësinë nën duartrokitjet përherë të pamungueshme e po aq të pakuptueshme të udhëtarëve . Në të djathtë u shfaq aeroporti i vjetër që m’u duk sikur ishte zvogëluar edhe më shumë, me arkitekturën e vjetër socialiste dhe me ato pemët e palmave që e bënin të gjasonte me një aeroport kubanez. Pasagjerët qe tashma ishin ngritur ne kembe pa pritur as qe avionic te ndalonte kishin filluar të nxirrnin bagazhet e të ndiznin celularët për të bërë telefonatat e para, ndërsa që avioni po afrohej ngadalë drejt ndërtesës.

Dhe tamam atëhere më mbuloi vala e mallit.

I përfytyroja pleqtë që do ishin plakur edhe më shumë, e që tani me siguri s’po i zinte vendi vend pasi panë avionin të ulej, vëllain e madh që me optimizmin dhe humorin e tij dilte nga cdo situatë dhe që gjithmone kishte qënë një lloj mburoje për budallalleqet e mia, dhe motrën që ishte mbase nga shqiptarët e paktë që akoma nuk kishte dalë ndonjëherë jashtë shtetit se “ja ashtu, për momentin nuk i kishin punët edhe aq mirë, por hë se do rregullohen.” E befas mu duk sikur kisha një jetë të tërë që nuk i kisha parë.

Ndryshimin e statusit tim e ndjeva që me rradhën e pashaportave. Shqiptarët në të djathtë, tradhëtaret në të majtë. Po më dukej vetja si Reshat Arbana tek “Fije që priten”. Për fat rradha ishte e shkurtër dhe polici i doganës pasi i hodhi një sy pashaportës sime dhe fotografisë, pa më bere asnjë pyetje i vuri vulën dhe më tha shqip: “Mirserdhe!”

Ndërkohë valixhet po futeshin njëra pas tjetrës nga një vrimë në mur, dhe pas nja dy tre rrotullimesh, ja tek u shfaqën dhe te miat. I rrëmbeva me padurimin që po më rritej gjithnjë e më shumë dhe bëra për nga dera. Sapo arrita tek korridori i vogël para derës prej xhami, pashë të dy pleqtë me gjithë vëllain që piqeshin në diellin e nxehtë të Rinasit, duke qëmtuar me sy si kokrrat e orizit ne tepsi, të gjithë njerëzit që dilnin nga dera. Mua s’më kishin parë akoma se isha në errësirën e korridorit. Përfitova nga kjo dhe ndenja një minutë t’i sodisja ashtu pa më parë. Mamaja dukej sikur kishte mbetur po ajo, por babai dukej goxha më i plakur. Mbështetur në krahun e Mondit, pasi mesa dukej nuk kishte dashur të merrte shkopin, zgjatej herë pas here që të shikonte se mos po dilja nga dera. Motra s’kishte ardhur. Me siguri qe ajo usdhëhiqte pritjen në shtëpi. Unë bëra përpara drejt deres.

Të parët që m’u hodhën në krahë ishin shoferët e taksive, hamejtë që donin të më shqitnin valixhet nga duart, e ndërsa me një dorë u bëja shenjë të mijve që kisha arritur, me dorën tjetër mbaja valixhet mu si Beni ecen vetë kur për pak po i hiqnin brekët në lumin e fshatit.

Ndërkohë mamaja me nje levizje te stervitur pjesëmarrëseje demostratash e shtyu policin që po mbante rradhën dhe nxitoi drejt meje. Mondi nga ana tjetër, ishte treguar më i shkathët. Se nga ishte futur anash njerezve, e vec kur befas kerceu në krah tim mbi shkallët që vinin pas derës, e ndërsa më dha një përqafim të shpejtë e një rrahje shpatullash, përzuri me të shtyra evgjitët që më rrethonin dhe mori tre-katër valixhe e canta ndërsa ma bëri me kokë për të më treguar drejtimin e makinës. Nga ana tjetër, sapo arriti mamaja dhe unë lëshova valixhet e u përkula ta përqafoja. E mbaja shtrënguar mes krahëve ndërsa ajo qante nën emocionet e para të takimit, dhe mushkërite mu mbushën menjëherë deri në zgrip me erën e guzhines, rrobave të lara e të thara në diell, divanit ku uleshim për të parë televizor e dhjetra aroma të tjera aq familjare te cilat as ai parfumi i përhershëm me erë lule maji që e mbaja mend qëkur isha femijë dhe që ajo e hidhte gjithmonë per raste festash, nuk ja hiqte që nuk ja hiqte dot.

Makinës së vëllait i ishte prishur kondicioneri, ndaj kur hypëm në makinë na pyeti:

- Meqë kondicioneri nuk punon, doni të lemë xhamat hapur që të merrni edhe djersën edhe pluhurin, apo ti mbyllim e të keni vetëm djersën?”

- Mondi, ti e di atë punë – i thashë. Ti je vendaliu, unë jam turist trapi.”

Mondi qeshi dhe mbylli dritaret.

- Nisemi njëherë me dritare të mbyllura, e po qe se ju zihet fryma i hapim prapë. Cfarë pluhuri të kursejmë qar e kemi”. Dhe kishte të drejtë si gjithmonë.

Akoma s’kishim arritur në Vorë dhe ndjeva se si dalëngadalë po më mbulonin djersët. Pleqtë pas emocioneve të para të takimit pas kaq kohësh, tanimë ishin qetësuar. Babai rrinte në sediljen përpara i mbështetur pas shkopit që e kishte vënë mes këmbëve, e herë pas here kthente kokën të na shihte mua me nënën që ishim ulur në sediljen e pasme dhe vinte buzën në gaz i kënaqur e dukej sikur i thoshte sime mëje: “Hë, të thashe që do vijë? Ja ku erdhi!”

Mamaja ishte ulur në sediljen pranë meje dhe nuk më pyeste më si isha e c’kisha bërë, por rrinte ngjeshur pas meje dhe më shikonte duart që i kisha vënë mbi gjunjë. Dy – tre herë zgjati dorën dhe m’i fërkoi për pak caste, por si duket nuk donte të më bezdiste ndaj tërhiqej. Unë ngrita dorën e djathtë, ja hodha mbi supe dhe ajo befas u lumturua. U ngjesh e tëra prane meje e nuk fliste më, ndërsa më mbante me të dy duart pëllemben e dorës që i kisha hedhur në qafë.

Rruga nga Vora në Tiranë dukej sikur kishte dalë nga kronikat e CNN për luftën kundër terrorizmit. Pluhuri ngrihej duman nga makinat që ecnin me shpejtësi në të katër korsitë e rrugës. Aty ku nuk kishte pluhur, mund të shihje tymin e zi që linin nga pas thuajse të gjitha makinat që na parakalonin, ndërtesat një e dy katëshe buzë autostradës, të zverdhura nga pluhuri i rrugës e të rrethuara me kangjella e me polic privat te dera, mu sikur prodhonin breza eksplozivësh. E mbi të gjitha këto, dielli që digjte si sac e që ta cimentonte pluhurin me djersën pas kurrizit.

Befas një makine SUV e madhe, e zeze dhe e shkëlqyeshme më bllokoi krejt anën time, ndërsa po përpiqej të parakalonte mes makinave që dukej sikur ecnin të zëna dorëpërdore me njëra tjetrën. Më dukej shumë familiare, por nuk po e kuptoja dot se c’ishte. Por s’kaluan vec pak sekonda dhe hija e madhe e zezë kërceu përpara tek një e carë që u hap mes qilimit të makinave. O Zot. Nje Kadillak Escalade po ecte përpara meje e dukej mu si një struc mes pulave.

- Ore Mondi! Cfarë është ajo makina që na parakaloi mor vlla?

- është Kadillak. E ka njëri. Ehu sa do shikosh këtu!

E kisha në gojë pyetjen tjetër, se me se e mban Kadillakun ai “njëri” këtu, por e ndalova veten në kohë. Unë kisha ardhur të takoja pleqtë, të cmallesha me miqtë e të afermit, të harxhoja ca lekë për pushime dhe të ikja prapë. Mendtë bëja mirë ti merrja me vehte për aty ku rrija, se do më duheshin. Njerëzit këtu kishin e u tepronin mëndtë e tyre.

Dalëngadale pamjet po ndryshonin. Filluan të duken pallatet e para me ngjyra që ishin bërë simboli i ri i Tiranes në gazetat e huaj dhe ëeb-sitet shqiptare. Zogu i Zi ishte shndërruar në një Papagall me Ngjyra, por prapë nuk dukeshin keq ashtu nga larg. Me moshë të gjithe e duam nga pak make-up. Nuk jane më ato pallate qe ishin kur ti ishe cun i vogel mor lal. E megjithëse gjithshka më dukej sikur ishte zvogëluar e futur në ujë, Tirana përsëri edhe pas kaq vitesh më krijonte një ndjenjë që nuk ma krijonte asnjë vend tjetër në botë. Mall në kuptimin më metafizik të fjalës. Dhe pas kësaj, mendimi i ndyrë dhe dëshpërues se ti kurrë nuk do të jesh pjesë e asaj që të bën të përmallohesh. Jo në vend, por në kohë. Dhe kjo është më e dhimbshmja.

Njerëzit që nuk e kanë lënë kurrë vendin e tyre nuk mund ta kuptojnë këtë. Ato nuk kanë fraktura në hapesirë dhe e refuzojnë kohën, pasi iu duket sikur kanë mundësi të rikthehen në cdo pjesë te jetës së tyre vetëm duke ecur në një rrugë apo duke kaluar e i hedhur një sy vendit ku kanë bëre shkollën fillore, ndërkohë që po shkojnë të marrin pensionin tek kioska e bankës. Për sa kohë që objektet janë akoma aty, duket sikur asgjë s’ka ndryshuar dhe koha nuk ekziston. Por ne që kemi ikur e dimë, dhe përpiqemi ta harrojmë.

Në shtëpi më priste motra me kunatin e me kalamajtë. Dhe dreka e shtruar e bërë nga mamaja. Gjysma e qingjit të pjekur mbi tavolinë kullonte lëng. Dielli i pasdites që depërtonte nëpërmjet perdeve të tylit, krijonte lloj-lloj dritëhijesh e lulkash mbi tavolinë. Sipër perdeve një kondicioner që ngjante si mish i huaj. Kjo s’ishte e drejtë. Në këtë shtëpi s’duhet të kishte ndryshime rrënjësore. Shtëpia e pleqve duhet të mbeste gjithmonë ashtu sic e mbanim mend që fëmijë. Cdo gjë në vendin e vet, e pastruar, e paprekshme, e pandryshueshme. Edhe koha po ashtu.

Ndërkohë babai mbushte gotat me raki nga shishja jeshile dykilëshe me tapë tape. Mamaja vinte vërdallë duke i vëne pjatat njëra mbi tjetrën në pjesën e tavolinës përpara meje, derisa dalëngadalë mu krijua një si transhe e vogël përpara, mu si ato që ndërtonim kur bënim qitje në gjimnaz. Motra që më përkedhelte kokën e më pyeste si i lashë njerëzit para se të nisesha, kalamajtë që bërtisnin ndërsa hapnin pakot, kunati që kërkonte një stacion me këngë shqiptare për të krijuar ambient, vëllai që perpiqej që të lidhej me Amerikën për t’u thënë që arrita shëndoshë… Hell, I was missing that. Befas isha kthyer në qendrën e vëmëndjes dhe përkëdhelive familjare. Gjë që nuk më rezultonte të më kishte ndodhur shpesh më parë.

Unë kam qënë i dyti. Prapavija. Ajo që më kërkohej mua ishte t’ia dilja mbanë. Vëllait të madh i kërkohej të fitonte. Dhe ai gjithmonë fitonte. Ishte gjithmonë në rrugë të mbarë, bënte gjithmonë atë që duhej dhe sic duhej dhe të gjithë e donin. Edhe une e doja. Nganjëherë edhe e kisha zili, por më shumë e doja.

Unë kisha qënë gjithmonë individualist e me probleme. “ështe si maci” - i thoshte gjyshja mamasë – “e merr mishin nga guzhina e shkon ta hajë vetëm në majë të murit të oborrit”. Asnjë fjalë tjetër s’më ka ardhur më për hise. Aq sa nganjëherë dyshoj nëese kisha lindur vëertet me një karakter të tillë, apo u bëra se mbas thënies së gjyshes, fillova ta vështroja me vëmendje macokun e zi të gjyshes,që vërtet e merrte mishin nga pjata dhe shkonte ta hante tek cepi i oborrit, ndërsa ecte mbi mur me atë elegancen dhe mospërfilljen feline. Por ama ajo më donte vecan, se të gjithë thonin se i ngjaja asaj. Por ajo nuk ecte mbi mur si puna ime. Rrallëherë dilte nga shtëpia pëer të takuar dikë, e bënte vizita thuajse vetëm për vdekje dasma e ditëlindje. Pjatën e mbante gjithmonë gati në shtepi të vet dhe të gjithë mblidheshin aty që dikush tu bënte yzmet dhe askush mos u bënte pyetje. Se gjyshja ime s’pyeste kurrë po të mos i flisje vetë i pari. Si maci.

- Ej, do e mbushësh prapë apo je bërë amerikan tani e s’pi me raki.? – degjova zerin e Mondit nga cepi tjeter i tavolines

Befas e kuptova që kisha ikur shumë larg dhe e mora menjëherë kthesën duke e shoqëruar me një buzëqeshje të shtirë, për të mbajtur ekuilibrin. Zgjata dorën me gotën e zbrazur të rakisë përpara.

- Mbushe - i thashë tim eti- mos të të dridhet dora.

Plasi gazi. Mua s’më vinte e s’më vinte ndërmend filmi që e kishte këtë batutë. Nga qingji mbi tavën e madhe mbi tavolinë kishte mbetur vetëm një pjesë e shtyllës kurrizore dhe ca kocka pa lidhje. Dukej si një zbulim arkeologjik. Kurse nga barqet tona kuptohej se ku ishte zhdukur pjesa tjetër e aij zbulimi të vyer. Thava gotën e rakisë, shtyva pak mbrapa karriken dhe lirova një vrimë në rripin e pantallonave. Gjest burrëror ky që se kisha bërë prej vitesh.

Tani që entuziasmi i takimit kishte rëne disi, ishin shkëmbyer fotografitë, përshtypjet e para të ikjes e mbërritjes, mishit e dollive, këngëve e dashurisë, e ndjeva që po më flihej. Pashë orën. Ishte akoma 9 e gjysëm e darkës po unë s’po mund të qëndroja më. Mbase fajin e kishte ky ndryshim i mallkuar orësh. Këtu nuk isha më zogu që këndon në bahce, isha zog shtegtar që vjen dhe ikën. E dija që ky mendim nuk duhej të më jepte kënaqësi ditën e parë që kthehesha në shtëpi, por ja që ma dha. U kërkova leje që të shkoja të flija dhe të gjithë kundërshtuan përvec mamasë që mezi priste të më conte në dhomën time e të më tregonte krevatin që e kishte rregulluar si dikur, me carcafët e larë dhe me jastekun me pupla të gufuar. Ai jastëk kishte qënë dashuria ime. Kur ika nga shtëpia, desha ta merrja me vete po mamaja nuk ma dha. “Kjo shtëpi është edhe e jotja” – më tha, “e jastëku është pjesë e saj. Cdo herë që do vish jastëkun do e kesh këtu.”

E vetmja gjë që kishte ndryshuar ishin fotografitë e varura mbi krevatin tim. Muri sipër tij ngjante si muzeum. Një fotografi kur isha bebe, një që kisha dalë kur isha 6 vjec, me pantallona të shkurtera, pullovër të hapur në forme V përpara dhe me një abetare në dore, dhe një fotografi që kisha dalë me Mondin në plazh të kapur përqafe. Të dy të nxirë nga dielli si jevgj dhe unë që mbaja në dorë një fetë bukë me recel qershije; ushqimi im më i preferuar nëe plazh, për hir të të cilit isha gati të duroja edhe lukënite e grenzave që ishin pjesë e pandarë e asaj diete. Më dukej sikur po flija në mauzoleumin tim pas vdekjes, por s’do kisha guxuar kurrë ta kritikoja ndryshimin e dhomës. Fillova të cvishem me ngadalë në buzë të krevatit, ndërsa mamaja me shikonte me vëmendje sikur po më studjonte që nga mesi i dhomës.

- Je shëendoshur – më tha kur unë me pantallonat e këmishën në dorë po shihja vërdallë dhomës për një vend ku ti varja.

- Jo o plake, nuk jam shnosh, kam vonë muskla - i thashë me shaka.

- Po mor bir po - vuri ajo buzëen ne gaz. M’i jep mua rrobat të ti rregulloj!

U shtriva nëe krevat e në të njëjtën kohë po e shihja tek po i varte rrobat ne nje varese ne dollap. Pasi i vari, i shtroi me dorëe që të mos bënin rrudhe dhe pastaj m’u afrua që të mëe rregullonte carcafin nëe grykëe. E dija qëe unëe s’dija ta vija si duhej, dhe duhej gjithmonëe ajo qëe tëe ma rregullonte, por e kisha harruar pas kaq kohesh. U ngrita në bërryl e i thashë:

- Hajde ta puth njëcike faqen plake!

Ajo u perkul mbi mua dhe me sytë qe i shkëlqenin nga lotët më zgjati faqen e mbushur me mijëra rrudha të vogla, por që ende ishte e ngrohtë dhe e butë si dikur. E putha dhe ajo e lumtur më puthi kokën, më fërkoi flokët, e pasi mbështeta kopkën në jastëk, ma rregulloi edhe njëhere carcafin në grykë.

- Natën e mirë, o bir. Fli tani se je lodhur, vec për sa kohe do rrish, mos m’u allavit vetëm lart e poshtë Tiranës, se dua dhe unë të të shikoj e të cmallem - më tha.

- Jo mi mam, ku do shkoj - i thashë. Këtu vetëm ju më keni mbetur tani.

-Vijon-