Nje brez qe nuk perseritet me. Bisedat e te rinjeve shqiptare sot a jane valle te njejtat ? Sigurisht qe jo.

E di si eshte nje pune, prinderit tane e ky brez i vjeter, jane shume here me europiane, qytetare, “urbane“, moderne e i kultivuar se brezi i sotem. Te qenurit ne diktature nuk do te thote detyrimisht humbje vlerash sociale. Asnjehere nuk e kam ndjere veten i huaj ose me thjesht “out” ne France pikerisht fale edukates qe me kane percjelle prinderit e mi. Brodway, kush vazhdon te enderroje valle per kete rruge imagjinare sot ne Tirane ??? …
Jam i bindur qe nje pjese e mire as qe nuk e njohin fare…

Brezi që po shkon dëm
Mentor Kikia

Duke qenë pjesëtar i një brezi, i cili në rininë e tij të pasurit e një pale pantallonash xhins apo kadife e kishte luks ta madh, ndjej kënaqësi kur shikoj se si gjimnazistët dhe studentët e sotëm kanë të gjitha mundësinë dhe hapësirën për ta shijuar ndryshe këtë fazë të jetës. Por pikërisht, mënyra e të shijuarit të jetës nga rinia sot, ka ngrënë shumë herë diskutim. Është kjo një mënyrë moderne, pra normale për kohën që jetojmë, është shumë ekstravagante (jo në kuptimin e shfaqjeve të huaja të periudhës së para viteve ‘90), është e tepruar, apo edhe më keq, e degjeneruar dhe e degraduar? Për pasojë mund edhe të pyesim nëse brezi i sotëm është një rini normale, është mjaftueshëm i shkolluar e i edukuar për të qenë i gatshëm të marrë në dorëzim Shqipërinë e së nesërmes dhe i aftë për ta dërguar më përpara e për ta bërë më të begatë se etërit e tyre vendin e tyre? Këto pyetje hanë shumë diskutime dhe shumëkush mund të ndajë opinione të ndryshme e kontradiktore. Personalisht do t‘i bashkohesha grupit të njerëzve që ndjehen të shqetësuar për brezin e ri, për cilësinë e shkollimit, për nivelin kulturor, për nivelin e edukatës dhe mirësjelljes dhe për pasojë edhe për të ardhmen e tij.

Ndërsa ecnim një ditë trotuarit të bulevardit të kryeqytetit, tri vajza, në moshë të gjimnazit, bisedonin shpenguar me zë të lartë. Njërës i ra telefoni dhe u përgjigj: “Hë me kurve, ku je? Nga mutin ku ke humbur një javë?”. Pasi mbylli bisedën, shoqja e pyeti se kush ishte. “Ajo shoqja ime e Qemalit (mesa duket e shkollës së mesme “Qemal Stafa”), Lola”. “Kush me? - ndërhyri tjetra - ajo shurra që pallohet me atë mallistin, që ndau atë shoqen time nga dashnori?”. Biseda mes tyre vazhdoi në të njëjtën temë, kur një djalë i ra borisë së makinës. “Ata robt ku t‘i kesh shkërdhatë” - ia priti e treta, me sa fuqi që kishte. Shumë njerëz kthyen kokën të nxitur nga kjo shprehje, por kjo nuk ndikoi fare që vajzat të ndryshonin temën e bisedës.

I kërkojmë një mijë herë ndjesë lexuesit dhe gazetës për përdorimin e shprehjeve të mësipërme. Por e riprodhuam dialogun me korrektesë për të qenë më realë në ngritjen e një problemi vërtet serioz dhe shqetësues si dhe për të ndarë me ju një brengë që të mbetet pas, kur shikon tri vajza të bukura e të veshura hijshëm, të flisnin mes turmës së njerëzve me një gjuhë tejet ordinere. Në fakt, fillimisht rrezen e shqetësimit e pata shumë të ngushtë, kur mendova se çfarë përgjigje do të merrja, sikur njëra prej tyre të ishte nesër nusja e tim biri (i cili për fat është ende herët për kësi punës) dhe unë t‘i kërkoja, ta zëmë, të më bënte një kafe? Këtë episod e bëmë objekt diskutimi mes një grupi kolegësh, duke shprehur shqetësimin për degradimin e fjalorit në radhët e rinisë. “Je shumë i vonuar - më thanë. Vajzat kanë kohë që ua kanë marrë frenat djemve. Janë ato tashmë që përdorin si të zakonshme shprehje nga më ordineret, që të shajnë mbarë praptë, siç e themi ne meshkujt, me libër shtëpie. Në rrugë, në shkollë, në kafene, e madje edhe në familje, fjalori i tyre është një degjenerim total”.

Konstatimi i vonuar na u kujtua sërish këto ditë kur Elsa Ballauri, ngrinte në një artikull një shqetësim vërtet serioz: fatin e rinisë “bllokiste”. Asaj rinie që braktis shkollën dhe dergjet tërë ditën kafeneve, rinisë që diskuton për çdo gjë, veç për një libër, për një film apo një teatër jo. Të asaj rinie, ku individi që lexon është një humbameno, ai që shkon rregullisht në shkollë është një debil, ai që krahas shkollës bën edhe një punë është fakir. Duhet të jemi seriozisht të shqetësuar për fatin e individëve që do të përbëjnë shoqërinë produktive të së nesërmes, të cilët nuk dinë ku bien dyert e bibliotekave, por dinë adresat e të gjitha pabeve, klubeve të natës dhe moteleve. Koha është duke prodhuar vërtet një kategori të rinjsh shumë të aftë, që po formohen bindshëm edhe në universitete të famshëm në botë. Por ata janë fare pak të për ndikuar në përqindjen e lartë të injorancës që do të mbushë shoqërinë e së nesërmes, pa llogaritur që një përqindje e konsiderueshme e tyre nuk kthehen më në Shqipëri.

Produkte të një shoqërie ku edukimi ishte çështje e partisë dhe ku mirësjellja dhe të nxënit imponoheshin, prindërit e rinisë së sotme mjaftohen me shpenzimet për të mos u munguar gjë fëmijëve të tyre dhe përgjithësisht nuk kanë në axhendë edukimin e tyre. Shumë syresh që kanë mundur të krijojnë komoditete financiare mjaftohen të paguajnë shtrenjtë në shkollat private dhe nuk e dinë se sa efektivisht notat e tyre janë ekuivalente me njohuritë. Shumë syresh mjaftohen me regjistrimin në universitete private dhe presin fundin e katër viteve për të marrë diplomën e blerë me para. Shumë syresh krenohen që u bëjnë surpriza me BMË ditën e lindjes së fëmijëve të tyre gjimnazistë, të cilët megjithatë nuk kanë një libër në shtëpi. Rinia e sotme nuk ka simbole, nuk ka idhuj për të ndjekur dhe është e prirur të rrëshqasë lehtësisht drejt degjenerimit. Për më shumë se një muaj, idhulli i rinisë dhe adoleshentëve të Tiranës ishte videoja e një artisteje që ishte filmuar nudo ndërsa merrte drogë, të cilën të rinjtë e qarkullonin në telefonat e tyre celularë.

Me këtë brez nuk bëhet fjalë të flasësh për parime, si p.sh., vullnetarizmi, pasi ata po edukohen me frymën e trotuareve. Media nga ana e saj nuk ofron asgjë edukative. Ekranet televizive kanë në qendër edicionet e lajmeve dhe debatin politik, ndërsa pjesa tjetër e kohës mbushet me telenovela, të cilat kanë të gjitha të njëjtën fabul: një mjedis ku gëlon thashethemi, intriga dhe tradhtia seksuale, ku nëna ngatërrohet me djalin, vajza me babanë e ku si nëna, ashtu edhe vajza, kanë të njëjtin të dashur. Përtej fatalitetit me të cilët po ngrejmë këtë shqetësim, realiteti duhet të na bëjë të mendojmë seriozisht për ta ndryshuar atë. Dhe në radhë të parë sytë duhet t‘i drejtojmë nga shkolla.

Gjithkush që ka pasur përvojën e pjesëmarrjes apo të asistimit në një institucion arsimor në vendet e qytetëruara, ka parë që të paktën në orën e mësimit nxënësit, studentët dhe mësuesit e kanë të ndaluar rreptësisht të përdorin telefonin celular e aq më shumë të ndezin cigaren. Gjithkush që ka pasur këtë përvojë ka parë që askund nuk ka vajza në shkollë me mini e mikrofunde si në shkollat tona. Shkolla duhet të rrisë shkallën e disiplinimit dhe shkallën e bashkëpunimit me prindërit. Ajo nuk është një institucion argëtimi, ku vajzat shkojnë për të zënë të dashur e djemtë të dashura, por një vatër të nxënit dhe detyrimisht edhe edukimit. Duhet të ndjejmë frikë seriozisht për të ardhmen e shoqërisë sonë.

C’m’u faneps ne kujtese
Tirana e mbushur cip me cip me diell
Me pluhurin e rrugicave,-
Musht I dehjes verore-
Me hijet e perthyera
Pitagorike
Te mureve,
Te qosheve
Te frrujtura nga ferkimi
I ktheses dhe nga elipsi
I papritshmerise!

Idris thotë:

15 Shkurt 2008 @ 3:57 pm

Plaku!
ke dhene nje informacion te vleresueshem ku vertetesine me te madhe me kete metode paraqitjeje…”ai thote ky ka thene”….e fiton varianti me bindes i KONICES…
Desha me i kujtu nje gje te vogel prurjes tuaj se qe te quhesh tirans i vjeter duhet te kesh edhe nje CARAC dhe nje ….per dere.
Ka te ardhur ne Tirane ne kohen e diktatures qe me vertete prune
” koke qepet” po pati dhe te tjere qe i msun se nuk eshte vetem BATHA per ushqim, hahet edhe mishi etj .Te ardhurit e pertrine Tiranen me kryqzime kromozonesh me produkte edhe per “17″ edhe me Kadare…….
Vetem nje gje qe e QARTE ne ate kohe ….BATHORJA nuk quhej Tirane,
as Bregu Lumit as Kodra e Priftit.Kombinati quhej Kombinat e Lapraka
quhej Laprake. E vetmja shtese ne ate kohe qe ju bashkangjit Tiranes nga ajo KOHE eshte lagjja ALLIAS.
Sot i nerum Emi NUK KA TIRANE.Tirane eshte nje emer simbolik si pune atavizmi prandaj eshte tamam ne kohe gjetja e nje emri te pershtatshem

Para viteve ‘90 Broadway, në pluralizëm Disko Albania

Rezarta Delisula

Kanë qenë objekte që u përkisnin personave të ndryshëm, emra të njohur publikisht, apo kafene dhe hotele të famshme, orientimet që identifikonin dikur Tiranën e para ’90-s.

“Parku i Xha Tomit”, “furri i Mol Priskës”, “Vollga”, “përroi i Pal Poçes”, Broadway, pastiçeri “Krimea”… Nëse lije një takim, apo doje të tregoje vendndodhjen e një objekti, përdorje pikërisht këto emra me të cilët orientoheshin lehtësisht të gjithë. Zgjerimi i kryeqytetit dhe zhvillimi në periudha të ndryshme zhduku këto pika reference, të cilat gjejnë përdorim vetëm të tironasit e hershëm. Shumica e tyre janë zëvendësuar me objekte të tjera më shpejt të dallueshme e të njohura për shumicën e banorëve të ardhur në kryeqytet. Të vetmet shenja dalluese të pandryshueshme kanë mbetur pak, përfshi xhaminë, Skënderbeun, universitetin, Stacionin e Trenit e Selvinë. Nëse pyet në rrugë se ku është “parku i Xha Tomit”, rrallë mund të përgjigjen saktësisht, por nëse i pyet se ku ndodhet Kisha Ortodokse, shumica ta tregon. Ne do të kthehemi në kohë, në disa faza që ka kaluar kryeqyteti, në zona që dikur kishin një emër, ndërsa tani janë “pagëzuar” ndryshe, apo edhe më keq, janë zhdukur tërësisht, duke mbetur vetëm si emërtime në kujtesë.

Humbja
Në vitet 1950 e duke vijuar deri në vitet 1970, disa pika takimesh, apo shenja orientuese janë zhdukur plotësisht. “Pazari i Vjetër” është plaga e të gjithë tironasve të hershëm, por edhe të shumë arkitektëve, të cilët e kanë quajtur krim urbanistik shembjen e një prej pazareve të famshme dhe karakteristike. Ai ka qenë një nga pikat e orientimit në Tiranën e atyre viteve. Më 1960, ish-pazari u zëvendësua me një shenjë tjetër identifikimi me Pallatin e Kulturës dhe në sipërfaqen e madhe një tjetër objekt, “Mapo e Madhe” dhe një park lojërash. Deri në vitet 1990 takimet liheshin jo më te “Pazari i Vjetër”, por te këto objekte të reja, prej të cilave tashmë ekziston vetëm Pallati i Kulturës. Në vend të “Mapos së Madhe” dhe këndit të lojërave është “gropa e Hajdin Sejdisë”. Dashuria për Bashkimin Sovjetik ndikoi edhe në emërtimet e lokaleve, që si gjithmonë janë vende takimi. Pastiçeri “Moska” ndodhej mes Pallatit të Kacelëve dhe Varrit të Kapllan Pashës, apo pranë stacionit të Porcelanit, te xhamia. Përballë saj në lulishten para Bibliotekës Kombëtare ndodhej Pastiçeri “Krimea”. Tiranasit e vjetër tregojnë se ky lokal ishte pranë shtëpisë së Hobdarëve, apo Librit Universitar, që në ato vite ishte aty. “Te lulet”. Kjo ka qenë një tjetër pikë orientuese në kryeqytet, një dyqan simpatik ku në vend të së cilit u ndërtua më pas 15-katëshi. Kafe “Kursali” është një tjetër pikë referuese e Tiranës së atyre viteve, e cila u prish kur në vend të bashkisë së vjetër do të ndërtohej Muzeu Kombëtar. Kafe “Kursal” ndodhej në këndin ku bashkohej rruga e “Kavajës” me rrugën e “Durrësit”. Pas shembjes së kafes së famshme, aty ekspozoheshin reklamat e kinemave dhe vendi nisi të quhej “Te reklamat”. Në post vitet ’90, shumica e njerëzve e përcaktojnë si gropa e malajzianit, ose aty ku nisen autobusët e Kamzës në qendër dhe, më shumë si vendi pas bustit të Enver Hoxhës.

Para e pas viteve ‘90
Në regjistrimin më të fundit të bërë para viteve të pluralizmit mbetet ai i 1989-ës, ku popullsia e Tiranës shënonte rreth 250 mijë banorë. Pas vitit 1991, nisi lëvizja e pakontrolluar e qytetarëve nga rrethe të ndryshme të vendit e paralel me ta, “zhvillimi” i pakontrolluar i qytetit. Shumë objekte të reja e emra të rinj zëvendësuan orientimet e dikurshme. Transformimi po kapte të gjitha hallkat, edhe pse në mënyrë jo shumë të dukshme. Furri i Mol Priskës është ende ndër të rrallat vende ku piqen tava të ndryshme. Ai ndodhet në këndin e rrugës së “Tafajve” me rrugën e “Dibrës”. Për shumë vite aty punoi usta Bimi dhe tironasit e vjetër e përdorin ende si pikë referimi. Por për shumicën më gjerësisht përdoret “Selvia”, e cila ka qenë edhe më parë pikë referimi dhe për një pakicë vendi në mes të rrugës që të çon te spitalet. Shihemi te “Vollga”… Këtë e dëgjojmë shumë rrallë, madje disa e lexojnë për herë të parë, sepse për shumicën “Vollga” është kthyer te “Drini” apo te Partia Demokratike. Broadway. Bulevardi i rinisë deri në fillim të viteve ’80 fillonte te 15-katëshi e përfundonte pak më poshtë se mapo e madhe. Në fillim të viteve ’80, por edhe më vonë,Broadway u zëvendësua me një tjetër shenjë identifikuese, me Pallatin e Shkrimtarëve apo Pallatin e Kadaresë. Pas viteve ’90, e famshmja disko “Albania” u kthye në pikën e orientimit për këtë zonë. Edhe lokali i famshëm “Postiqja” në fillim të viteve ’90 u zëvendësua me “Pjacën”. Institucionet janë një tjetër pikë referimi për të gjithë. Dikur zona rreth Drejtorisë së Policisë identifikohej si “Mensa Kineze”, ndërsa tani ka marrë emërtimin e ri, duke u nisur nga institucioni i rendit. Nostalgji zgjojnë vendtakimet e harruara dhe emrat, që tashmë janë zëvendësuar nga të tjera pika referimi.

Të harruara
E kam shtëpinë te “Përroi i Pal Poçes”, ose afër “Përroit të Pal Poçes” e të tjera orientime si këto përdoreshin gjerësisht para viteve ’80 dhe më vonë, ndërsa tani në bisedat e përditshme ky emërtim thuajse ka dalë nga fjalori. “Përroi i Pal Poçes” është zëvendësuar me “Tregun Elektrik”. Po kështu “Uzinës Enver” i është mbivendosur “Gabi te parku”. Mapot me kolona një tjetër pikë referimi në kryeqytet janë zëvendësuar me “Kafe Evropën”, ku qytetarët e rinj orientohen më shpejt. Ndërkohë për periudha të caktuara është harruar emërtimi i Tajvanit, ndërkohë që rinia orientohej me fjalën Parku dhe dhjetëra emra lokalesh të rinj që sfumuan lokalin luksoz të Tiranës së paraviteve ’90. Ndërsa sot Tajvani përdoret gjerësisht madje dhe si pikë orientimi për të treguar “Shallvaret”. Edhe ish-kafe “Rinia” pranë ish-kinema “Republikës” është harruar me kohë. Ajo u zëvendësua nga “Gudeni”, ndërsa tani të gjithë identifikojnë klinikën “Ufo”, ose afër tregut çam. Edhe vetë kinema “Republika” humbi ndër vite. E zëvendësuar me kinema “Millenium 1”, tashmë ka mbetur thjesht një konvencion. Ish-Komiteti Qendror është zëvendësuar me Kullat Binjake, Pallati i Pionierëve me “Milenium 2”, kinema “Ali Demi”, apo “Ullini” nuk përdoren më, ose mjaft rrallë për t’u zëvendësuar me fjalinë; sapo ngjitesh për në “Ali Dem”, ose te shkolla “1 Maji”, spitali nr.5 me fushën e zezë të gabit… Burgu i vjetër me komisariatin nr.4, Estrada me “Chaplinin” e shumë si këto.

Zhdukja
E ndërsa në shumicën e rasteve që përmendëm kanë ndryshuar pikat e referencës, disa të tjera janë zhdukur tërësisht. Kinema “17 Nëntori” nuk ekziston më, edhe pse ky emër lidhet me shumë prej kujtimeve të njerëzve. Po kështu në vitet e socializmit një tjetër emër i përdorur shpesh ka qenë “Shpia e Cenit të Lakut”, ortopedit popullor që ka pasur mbi 5 mijë pacientë. Vendin e tij e kanë zënë djemtë, ndërsa në shtëpinë përdhese të ortopedit, që ka qenë pikë orientimi, janë ndërtuar pallate të larta. E po të njëjtin fat pati edhe kinema “Republika” apo “Milenium 1”, tek i cili po ndërtohet një tjetër pallat, ku thuhet se një kat do të bëhet sërish kinema. Edhe punishtja e pastave që ka qenë në mesin e rrugës “Siri Kodra” është zhdukur bashkë me funksionin e saj para shumë vitesh. Po kështu, nëse dikujt i thua te “Librari Flora”, përveç qytetarëve të hershëm të Tiranës rrallë e dinë se ku bie. Mes kësaj parade emrash që kanë qenë shenja orientuese në kryeqytet, treguam se si zhvillimi apo zgjerimi i Tiranës ka zhdukur dhe eliminuar objektet që dikur kanë pasur një histori. E bashkë me objektet, ngatërresa të tilla kanë pasur edhe rrugët që kanë ndryshuar disa herë emërtime.

Si kane ndryshuar vendtakimet ne kryeqytet

* “Parku i Xha Tomit” me Kishën Ortodokse
* “Mapot me Kolona’ = Kafe “Evropa”
* Kafe “Rinia” pranë ish-kinema “Republikës” u zëvendësua nga “Gudeni”, ndërsa tani të gjithë identifikojnë klinikën “Ufo”.
* Kinema “Republika” u zëvendësua me kinema “Millenium 1”
* Ish-Komiteti Qendror është zëvendësuar me Kullat Binjake
* Pallati i Pionierëve me “Milenium 2”
* Kinema “Ali Demi”, apo “Ullini” me shkollën “1 Maji”
* Spitali nr.5 apo Oxhaku me fushën e zezë të gabit…
* Burgu i vjetër me komisariatin nr.4
* Estrada me “Chaplinin”
* Mapo e Madhe me “Gropën e Sejdisë”
* Vollga me Drinin, ose selinë e PD-së
* Kursali me vendin ku ekspozoheshin reklamat e kinemave, ndërsa tani me gropën e malajzianit
* Uzina “Enver” me “Gabin te Parku”
* Broadway me Pallatin e Shkrimtarëve dhe më pas me disko “Albanian”
* “Mensa Kineze” me Drejtorinë e Policisë
* “Përroi i Pal Poçes” me “Tregun Elektrik”
* “Furri i Mol Priskës” me “Selvinë”
* “Pazari i vjetër” me Pallatin e Kulturës
* “Te Lulet” tani te “15-katëshi”
* Polikumi në Harry Fultz
* “Zogu i Zi” me mbikalimin