Kolos i vertete i kenges. Do i mungoje botes se tere.

@Ina: “Pavarotti & Friends” eshte gjithashtu nje parapelqim i imi.

Ju lutem moderatoreve le te me japin mundesine per te plotesuar nje fjale te dhene dikujt ne amerike, me duket se anonimi ishte “vesa”. Ne se e quajne te papershtatshme postimin tim, nuk me ngelet hatri se e heqin.

Vajza dhe vdekja

Nga lufta kthehet mbreti, i vrazhd’, i pikëlluar..
Permes i bie fshatit mbi at’n e tij kaluar..
Kur pas ca kallamishtesh vë veshin e dëgjon:
Një vashëz sorkadhe qe qeshte me të madhe.

Rrudh vetullat e murrme, e tund shpejt yzengjinë
Dhe me mamuz te mprehtë më fort godit dorinë,
ç’i vringëllijnë armët, ç’i ndrit ky jatagani,
Mbi vashën gëzimplote ç’na turret si tufani.
Dhe cirret i xhindosur, me zë të egërsuar:
-Përse, moj paloçupë, zbardh dhëmbët, e gëzuar?
Si ke guxim e qesh kur tër’ushtria ime
e gjithë u dërmua, u thye në luftime?
Në fushat e betejës me mijra djem m’u vranë,
Tani n’atdhe po kthehem, të tjerë djem do mbledh,
Ne zjarrin e betejës dhe nj’herë do t’i hedh.

Jam mbreti yt i fyer, në këtë vend i parë,
Si mundem të duroj kur ti qesh si e marrë!

Kopsiti xhamadanin serbes mbi kraharuar
dhe na i kthehet mbretit kjo vashëza syshkruar:
-Me trim’n e zemrës sime po qesh e çmallem unë,
s’ta kemi ngenë, o xhaxho, me ne s’ke ndonjë punë!
Në kohën kur njeriu gëzon e dashuron,,
për mbretër nuk ka gajle, për ta as që mendon!

U drodh gjith’ ai mbret. Shkumbon ky hijerëndi,
Dhe trimat urdhëron, gjëmon sa tundet vendi;
-Pa zërmani capkënen, ne burg shpejt ma vërvitni
ose këtu, ne vend, pa humbur koh’ e vritni!
Sejmenët si shejtanë, me thik’e shpata zhveshur,
dhe me surrat zgërdhyer, si laro lakjatarë,
ia dorzuan Vdekjes në gjin’ e saj ta marrë.
II
Demonët e së keqes gjithnjë Vdekja dëgjon,
Po, për çdudi, k’saj here s’ka qejf: rri e ngurron.
Në stinën e pranverës farat e dashurisë
Dhe te kjo plakë shtrigë lëshuakan filizë,
Se u mërzit me kërma jetën e saj ta shkojë,
Edhe në to të zhduke sëmundje lloj-llojë,
me orën vdekësore kohën s’ka qejf ta masë,
i vjen që të pelcasë.

Kur njerzit para saj dridhen me tmerr e ngjethje,
iu shkrep që të jetojë disi më në shkujdesje,
Se u mërzit ngahera me varre e varreza,
Me një zanat të ndytë, ku s’bluan vec te zeza;
Ndaj shpesh mërzitet, nxehet, i preket zemr’e ftohtë,
kur njerzit pëshperitin se Vdekja ësht’e kotë.
Por kjo nuk i pëlqen, ndaj me inat e simirë
S’rrëmben ata që duhet, po njerzit më të mirë.

Sa mir’ sikur the Vdekja të dashuronte Djallin,
me zjarr si të ferrit ta shfrynte tërë mallin,
nga dhembja e dashurisë lot syri t’i pikonte,
Satanin flokëzjarrtë në gjoks ta shtrëngonte.
III
Dhe vajza guximtare Vdekjes i rri përballë,
Ne heshtje prêt goditjen, s’leviz sy, as qepallë.
Dhe vdekja murmurit me dhembje plot siklet:
-Përse, vashëz’ e njomë, lëndove goxha mbret?
Ndaj je dënuar rëndë, pa shpresë, pa shpëtim!
I kthehet vdekjes vasha:-Përse ky zëmerim?
Ish her’ e par’ që ndjeva te puthur në krahruar,
Bandilli im i dashur kur me shtërngoi në duar.
E ku ia kisha ngenë të kuvëndoj me mbrenë?
U ktheva e i thashë:-“S’ta kemi, xhaxho, ngenë!”
Besoj se keq s’i fola, po shih sa keq që dola!
Tani kjo kosa jote po më rrëmben dhe mua!
Moj Mortje, a s’me thua:
Pse ngutesh, pse s’me pret dhe nje cop’herë akoma,
Gjersa kto buzë t’njoma
Ta thithin gjer në fund nektarin e rinisë,
Gjersa ta zbraz me fund kupën e dashurisë?
Te keqen, Vdekje, xhan!….-
Dhe Vdekja rri habitur! Mos vallë u bë pishman?
Të tillë lutje kurrë s’i kish dëgjuar veshi,
Dhe për një çast u duk sikur u zbut rrebeshi.
Mendoi:-Si do jetoj, ç’do bëj në këtë jetë,
Sikur as dashuri, as puthje të mos ketë?
Në diellin e pranverës eshtrat po thek, po ngrohet
Dhe gjarprit i bën shenjë me pranë t’i afrohet.
Vashës që pret i thotë:
-Nejse, rro dhe një natë, puthu në qejf e gas,
po nesër më të gdhirë ta dish se do t’të vras.
Dhe mbi nje gur na ulet, aty po rri e prêt,
Nepërka lëpin kosën ta bëjë më të mprehtë.
Derdh lot nga gazi vasha, po Vdekja e qorton:
-Po hë de, ç’sorollatesh? ç’po prêt qe nuk shkon?
IV
Në rrezet pranverore Vdekja me dhele ngrohet,
Dhe brashnjat copë-copë i zbath, të flejë shtrohet.
Mbi gur kokën mbështeti mortja dhe ra e fjeti!…
Nje ëndërr të bezdisur në gjumë paska parë!
Iu bë sikur Kaini, i ati plak i saj
me Judë Iskariotin po hipin mbi një majë.
Zvarriten si gjarprinj, të lodhur dalngadalë,
Të rraskapitur ngjitin lart’ e përpjetë malë,
-O Zot! – rënkon Kaini, i vrazhdë, zemërthyer,
dhe syt’ e zez në qiell i mbante të mbërthyer.
- O Zot! – po lutet Juda, tradhtari shpirtkatran,
Dhe syt’e buhavitur ulur mbi tok’ i mban
mbi mal brënda një reje që skuq e flakëron,
i ulur ç’po rri Zoti, nje libër po lexon;
një libër yjeshkrojtur, të madh që xixëllon,
sa vetëm Kasht’e Kumtrit eshte nje faq’ e tij;
në krye t’atij mali Shën Mhilli seç qëndron.
Shufra rrufesh ndër duar po mban e gjëmon rëndë;
largohuni, se Zoti s’ju do në këtë vënd!
Kaini Shen Mhillit fillon t’i përgjërohet;
Mëkati që kam bërë me gojë dot s’tregohet,
Se atë bushtrën Vdekje që zhduk të ëmblën jetë,
un’ e kam lindur vete!
Shën Mhill, - i thote Juda,-
Dhe nga Kaini vetë, më mëkatar, jam unë,
për hir të shtrigës Vdekje sa rëndë u gabova,
Kur zemrën dritë diell të zotit tim tradhtova,
Dhe që të dy së bashku i luten Shën Mhillit:
Ne kemi një dëshirë: që zoti pak mëshirë,
Për neve të tregojë, pastaj le t’na dëbojë,
Nga goj’e tij një fjalë e ëmbël le të dalë,
S’kërkojmë të na falë!

Ngadalë, rëndë-rëndë, Shën Mhilli u përgjegjet:
-Tri herë i fola zotit për juve, o qyqarë,
dy her’ asnjë përgjigje prej tij nuk kam marrë.
Të tretën tundi kokën dhe tha i zemëruar,
Fort rënd’ duke gjëmuar:
- Derisa Vdekja shtrigë shfaros e zhduk të gjallën,
Për Judën dhe Kainin do ta mbaj’ të ngritur pallën!
Ata t’i falë ai që me fuqin’ e tij,
Do zhdukë përgjithmonë të Vdekjes fuqi.
Tradhtari, vëllavrasësi, të dy me ulërimë,
U rrokullisën poshtë nga tër’ ajo greminë.
Në një batak të qelbur nga maj’ e malit ranë
Ku po harbonin xhindër, lugetër e shejtanë;
Dhe Judën me Kainin kur aty brënda hynë,
Me zjarr katran skëterre, filluan t’i pështyjnë.

V
Aty nga mesi i dites Vdekja prej gjumit zgjohet,
Kur vashën s’e gjen pranë, po grindet, zemërohet:
“ç’u be kjo endacake?” – me vete belbezoi.
“Një dit’ e një nat’ e tërë asaj nuk i mjaftoi?”
Dhe sapo kapton gardhë, këput nje lule dielli,
Kundron, nuhat, habitet se si kjo rrez’ e diellit
Me zjarr’ e saj te gjalleë ka veshur me flori
Fletzat e plepit t’egër me aqë bukuri.
Diçka në zemër ndien.
Dhe syn’ e saj te ftohtë drejt diellit e mbërthen.
Ngadalë, zvarrë-zvarrë, këngës fillon t’ia marrë,
Me hundë, nëpër dhëmbë, nis Vdekja te këndojë:
- Në ktë botë pa mëshirë,
- Vret e prêt njeriu njerinë,
- Pastaj e varros derzinë;
- Na i psal me këng’ e kor:
- “Le të prehet me shenjtorë,”
- Veç një gjë s’po marr vesh dot,
- Si njeriu ne kët botë
- Dhe kur ngordh tiran’i keq
- Nga i cili vuan, heq,
- I këndon me psal’e kor:
- “Le të prehet me shenjtorë.”
- Si të ndershmin, si hajdutin,
- Kur të dy në varr i futin,
- Me ngashrim u këndon kori;
- “Le të prehen me shenjtorë.”
- Budallanë dhe harbutin
- Me të njëjtën këng’i futin
- U psal kori mengadalë,
- Përsërit po ato fjalë:
- “Le të prehet me shenjtorë.”

VI
Dhe kengen si mbaroi, Mortja fillon te nxehet
Qe vasheza s’po kthehet.
Kaluan disa net, kaluan disa dit,
Dhe Vdekja prit e prit….
Eger fytyra i skuqi dhe syt’ i çakërriti,
Opingat shpejt i mbathi, mbi sup kosen verviti;
E vrenjtur, më kercenuese dhe nga një re vjeshtake,
Po udheton ne driten e henes endacake.
Dhe ec e ec, e ec , kur ja ne nje korije,
Nen ca lajthji me vesë levizin nja dy hije!
Mbi barin ngjyr’ atllasi, qe heneza praronte,
Si perendeshe lulesh nje vashe nuseronte.
Dhe, mu si tok’ e zhveshur ne pragun e pranveres,
Ndrit zhveshur gjoksi – qumesht i vashes symeshqerres.

Lekuren e mendafshte te puthurat e djalit
Sa bukur ja stolisnin asaj thelleze malit.
Ndersa dy sy te embel me droje lart soditnin
Rrugen e Kashtes s’Kumtrit me mijera shkendije;
Dhe mu ne cep te syrit mavi ç’i nxin nje vije.
Porsi nje dre i lodhur djaloshi duke fjetur,
Mbi preherin e vashes koken e mban mbeshtetur.
Hesht Mortja e kundron!
Dhe flak’ e zemerimit nga kafka i iken, shkon.
Ngadalë pyet vashen:
- Perse tamam si Eva q’i ndenji Zotit fshehur,
Me fshihesh pas kaçubes prej dashuris’e dehur?
Me trupin e qendisur, si diell me yj’e hene
Qe mos t’ia shohe Vdekja, mbuluar kish capkenë.
Si trime e paepur, me Vdekjen vasha flet:
- Dhe pak as nuk me prêt?
Mos thirr mos ma tremb, mos bej shamatë,
Te dashurin e zemres ma ruaj sa me gjatë;
Me tingullin e kosës ngadalë, mos ma zgjo!
Me fal qe s’mbajta fjalen, po ja qe njerez jemi.
Mendova: “Kurdohere ne Vdekjen pran’e kemi.”
Me lere qe bandillin ta puth edhe nje here,
Me te s’po ndiej te ngopur, as dhe ai me mua.
Shikoje sa i pashëm, i bukur si pallua!
Veshtrome gji e faqe, si lulekuqe zjarri,
Sa shenja lulezojne! M’i la bandill-beqari.
Dhe cazë as nuk me prêt?
Se s’eshte e gjatë kjo jet’!

U skuq nga turpi Vdekja, buzen ne gaz e vuri:
- Vertet sikur me diellin te qenka puthur nuri.
Po koha nuk me prêt: u plaka, jam e zënë,
S’kam vetem ty, o vashe, nen toke per te shtënë,
Me mijera te tjere me mbeten per t’i marre,
Me kete kose te mprehte si ty kam per t’i vrare,
Se Kohes me ndergjegje un’i sherbej pa ndalje…
He, pra, pse s’behesh gati? Per asnjeri s’ka falje!
Cdo cast qe me kalon, ne pune me pengon.

Po vashez’ e shkujdesur, havaz’ e saj vazhdon:
- Kur trimi çupen puth, me dhele e perqafon,
As qiell ka, as toke, perreth asgje s’shikon.
Shpirti me fuqi, mbushet, qe s’eshte e ketushme,
Drita qe digjet n’ate shpirt: sa drit’e mrekullueshme!
S’te tremb zoti, as fati, as qielli lart mbi re,
Me t’ligjte te prrallosesh, kur dashuron , s’ke nge.
Gezimi si femije vetvetes i gezohet,
Me veten dashuria fillon e permallohet.
Dhe Vdekja s’po ben ze. Kundron kjo hijerende
Dhe vashes hirplote s’ia prêt dot ate kenge.
Nga dielli me te bukur, s’ka gje ne kete bote,
Nga zjarri i dashurise s’ka tjeter me te ngrohte,

VII
Dhe Vdekja rri, s’ben zë…..
Zjarr’i zilise eshtrat fillon e ia zhurit,
Nje ethe, nje dritherime skeletin ia trondit,
Se zemr’ e saj e ftohte ç’mund t’i kendoje botes?
Nuk behet Vdekja nene, po prape femer mbetet(1)
Ndaj zemra e saj preket…..
Arsyen s’e degjon, asaj ajo s’i bindet,
Po ne shpirt’n e errët diçka fillon t’i lindet.
Ne shpirt te saj te ngurte s’bulojne vetem driza
Po fshihen dhe filiza
Meshire, miresie dhe malli per cudi;
Ndaj njerzit e helmuar ajo i do aq shume
Sa naten embel-embel u murmurit ne gjume
Per gaz e madh te prehjes….
Dhe vashezes i thote:
- Cudia le te behet! Jeto, vashe, ne gaz!
Vec ne cdo hap te jetes me ke dhe mua pas.
Te jem pran’ Dashurise, ma kënda or’e ças.
Dhe qe nga ajo kohe dhe sot e kesaj dite,
Si motra te pandara, pran’ njera-tjetres rrinë
Vdekja me Dashurinë.
Ndaj kosëmprehur Mortja pas Dashurisë endet,
Gjurmon si nje rrufjane kudo q’ajo te gjendet.
Magjepset prej se motres terhiqet zvarrë-zvarrë
Kockë e lekurë tharë.
Ne dasma, ne dollira ne dreka mortuare,
Vrapon kjo zullumqare,
Dhe vazhdimisht gatuan pa u lodhur, pa përtuar
Gezimn’e Dashurise dhe lumturin’ e Jetes.

Maksim Gorki—perkthyer nga Nonda Bulka

(1) shenim I perkth. Vdekja ne rusisht, si ne shqip, eshte e gjinise femerore.

Hyrja e “Malva”s, Papi, vetem sa per respekt ne se edhe kete e lejuan moderatoret.

http://www.youtube.com/watch?v=99kjFdLFjH4