Misteri i ndershmërisë
Grupi anglez, Radiohead, vendosi pak javë më parë që për albumin e tyre të ri të mos t’a caktojnë vetë cmimin, por t’ia lënë këtë në dorë publikut, duke rihapur kështu një pyetje të lashtë. A mund t’i besohet publikut që të paguajë një cmim të drejtë për një produkt edhe kur nuk është i detyruar t’a bëjë këtë?
Në thelb, dilema është mes filozofit Hobbes dhe anarkistëve. Njëra linjë e argumentit thotë se ne jemi subjekte natyralisht të prirur drejt konfliktit me njëri-tjetrit, dhe në këtë rast do shkarkonim me kënaqësi albume rock pa paguar asgjë. Kështu do mendonte Thomas Hobbes. Linja tjetër ka pak më shumë besim tek ne si qënie morale, dhe argumenton se ne jemi të aftë që të bëjmë “atë që duhet” pa qenë të detyruar nga një autoritet më i lartë. Kjo është, pak a shumë, perspektiva anarkiste.
Në botën perëndimore veprimi i Radiohead shkon paralel me një instrument që ekziston në shumë aspekte të tjera të shoqërisë. Instrumenti quhet “honesty box”, ose kutia e ndershmërisë, që s’është gjë tjetër vecse një kuti e ndodhur zakonisht në dhoma apo klube sportive, në të cilën ka pije të ngrohta ose pak ushqim, kostoja e të cilave mbulohet nga kontributet e ndershme të pjesëmarrësve të komunitetit.
Në Amerikë e Kanada, i njëjti parim aplikohet tek kutitë që shesin gazeta në cepat e rrugëve kryesorë të cdo qyteti. Kompanitë që shesin gazeta besojnë tek ndershmëria e konsumatorit për të paguar për një gazetë dhe marrë vetëm një (megjithëse kutia nuk e ndalon konsumatorin nga marrja e më shumë se një gazete). Dicka e ngjashme ndodh dhe në Britaninë e Madhe, ku në dyqanet WH Smith pranë stacioneve të trenit konsumatorët ftohen të paguajnë shumën e saktë të një gazetë në një kuti të caktuar, pa u kontrolluar.
Sipas kompanisë angleze, “shumica dërrmuese” e blerësve paguajnë shumën e saktë, dhe një punonjës i kompanisë madje tha që shpesh kutitë mbledhin më shumë para sepse ata që nuk kanë lekë të vogla, lënë më shumë se c’kërkohet. Sidoqoftë, klientët shumë lehtë mund të paguajnë më pak, ose bëjnë sikur paguajnë e të largohen me gazetë në dorë pa paguar gjë fare.
Eshtë pikërisht ideja e ndershmërisë së papritur që duket se i ka mbushur mendjen Radiohead që t’ia lënë në dorë dëgjuesve sesa lekë duan të japin për albumin e tyre të fundit. Një sondazh i 3000 shkarkuesve të albumit sugjeron se secili prej tyre pagoi mesatarisht 4 paund për kopje (afërsisht 6 euro). Një e treta e të anketuarve thanë se zgjodhën ta merrnin albumin pa paguar gjë, dhe disa thanë se kishin paguar 12 paund.
Nëse këto statistika janë të sakta, cdo krah i argumentit mund të pretendojë të ketë të drejtë. Radiohead nuk kanë qënë viktima të një hajdutllëku popullor që e nisën vetë, por ama njëkohësisht, shumë prej dëgjuesve të tyre e morën albumin pa paguar asnjë qindarkë.
Fuqia e kutisë së ndershmërisë mund të jetë rezultat i evolucionit, thotë biologeja e sjelljeve Melissa Bateson. Vjet, Bateson drejtoi një studim mbi kutinë e ndershmërisë, duke vendosur mbi këtë kuti, një herë një palë sy, dhe një herë tjetër një fotografi me lule. Sipas studimit, rezultatet ishin vendosmërisht të ndryshme.
“Kur kishim fotografinë e syve mbi mur, njerëzit depozitonin afërsisht tre herë më shumë para. Sytë i japin njerëzve idenë se të tjerët po i shohin. Nëse njerëzit mendojnë se mund t’ia hedhin pa paguar, ata zakonisht do të bëhen kurnacë, por kur ata mendojnë se pa shikohen nga të tjerët, e ndryshojnë veprimin duke ditur se pasojat e “të hedhurit” mund të jenë të rënda.”
E thënë ndryshe, shumica e atyre që janë të moralshëm dhe vendosin shumën e duhur në kutinë e ndershmërisë, e bëjnë këtë nga dëshira egoiste për të mos u ndëshkuar apo nënvlerësuar nga të tjerët.
Kjo teori mund të shpjegojë dhe suksesin e modelit të kutive të gazetave në SHBA, thotë Bateson.
“Ka shumë njerëz vërdallë - prandaj dhe nuk merr dot më shumë gazeta se c’pagove.”
përkthyer nga BBC News Magazine
18 October 2007 @ 7:03 am
Shume interesante…
Ne France, koncepti as qe ekziston….dmth sme vjen ne mend apsolutisht asgje si shembujt me siper…
Dhe sma ha mendja qe do te funksjononte…(sepse ne evropen qendrore leku nuk qarkullon kaq lehtesishte sa ne usa psh…)
Sa per Radiohead…jane duke bere aq shume “zhurme” aktualisht per çeshtjen e shkarkimeve, te Labelit qe skan me, te shkrimit me siper…saqe fundi fundit ne nje menyre apo nje tjeter gjithshka po i sherben, qofte edhe per te rritur notorietetin e tyre duke dale nga norma dhe per tu veçuar nga kopeja….
Sa per besimin ke ndershmeria e publikut per nje cmim te drejte…eeehhhh…ndoshta…gjithshka eshte relative…ketu eshte i gjith pbmi.
Hajt diten e mire
18 October 2007 @ 8:16 am
Po dardha ka nje bisht te vogel sipas Slate-it:
Hearing Test: Is Radiohead screwing over its fans with low-quality MP3s?
http://www.slate.com/id/2175882/
(sot nata eshte shuuume e gjate per mua)
18 October 2007 @ 1:55 pm
Me ç’mbaj mend unë nga një kurs filozofie shumë vite më parë, Kant mendonte që një mënyrë për të parë nëse një veprim ishte moral, ishte të pyesnim veten çfarë do ndodhte sikur të gjithë të silleshin në të njëjtën mënyrë. Eshtë shumë e qartë që pa kompensim financiar shumica e muzikantëve nuk do kishin mundësi të ushtronin artin e tyre, gjithashtu mendoj se kanë ikur ato kohë kur një grup apo individ punonte 5-6 muaj mbi 12 këngë të cilësive të ndryshme dhe më pas të merrte 2-3 vite pushim së bashku me milionat nga shitja e disqeve. Produkti tashmë është shkëputur nga artifakti përcjellës dhe mënyra e shpërndarjes/shitjes duhet të ndryshojë me të. Kjo që po bën Radiohead është interesante nga këndvështrimi i një eksperimenti socialo-ekonomik mirëpo është e vështirë të thuash nëse në fund do jetë i suksesshëm, sepse nuk di se si është përkufizuar suksesi në këtë rast; në kuadrin ekonomik, në numrin e shkarkimeve?
Mbase nëse një pakicë kritike sillet në mënyrë Kantiane, atëherë nuk do jetë shumë e rëndësishme se çfarë bën pjesa tjetër. Ku e di unë.
18 October 2007 @ 2:17 pm
Pjesë e një komenti nga Amon Tobin (artist shumë i njohur në fushën e muzikës elektronike) e përkthyer shpejt-e-shpejt:
Atehere, çfare do te thote kjo ne kontekstin me te gjere? Kush dreqi e di. Siç thashe, nuk do spekuloj mbi situaten ne gjeresi dhe ju mund te nxirrni perfundimet e juaja s çfare do te thote kjo per sa i perket prodhimtarise sime ne te ardhmen. Perseri, theksoj se nuk po flas per ate qe duhet te ndodhe. Nuk po them qe une duhet te jem ne gjendje te vazhdoj te bej ate qe po bej, as edhe qe albumet e mia meritojne te blihen. E gjitha ajo qe po them, kryesisht per ata qe perndryshe mund te mos kene qene ne dijeni, eshte qe, nqs personalisht ju pelqen ajo qe po bej dhe deshironi te degjoni me shume, e vetmja menyre qe ajo do ndodhe eshte nese ju e mbeshtesni.
I plotë: http://www.drownedinsound.com/articles/1717841
18 October 2007 @ 3:17 pm
Per momentin, kjo metode, tingellon pak komplekse, pra, statistikat e ndershmerise do te jene te larmishme.
Nga ana tjeter, mua me duket nje hap, nje sfide drejt asaj, qe njerezit duhet te edukohen, se pa mbeshtetje e qarkullim financiar nuk ka prodhim. Deri tani nuk dukemi 100% te ndergjegjesuar per kete, jemi vetem pranues te asaj qe eshte.
Ajo qe mbizoteron ne kokat tona si bleres (nderkohe qe mund te jemi dhe prodhues te nje produkti tjeter) eshte: “ata prodhojne, caktojne cmimet dhe fitojne, kurse ne blejme”
Ndersa duke marre pjese vete ne vleresimin e produkteve, mund te arrihet (do te doje dhe disa dekada ndoshta) nje ekuiliber i drejte midis cilesise se produkteve, dhe kerkeses se vertete te tregut.
Vete bleresi mund te ndihet bashkepunues i produktit, dhe kjo sjell ndergjegjesimin dhe domosdoshmerine e vleresimin te produktit, me saktesine qe ata vete besojne,duke u nisur nga shkalla e satisfaksionit.
Termi i ndershmerise, eshte pak i komplikuar. Kuptohet qe te thyesh ligjet nuk quhesh i ndershem e kshu denohesh per kete.
Por ka situata kur nocioni i ndershmerise kultivohet, duke ose pershtatur nje fenomen “pandershmerie” e kthyer ate ne normale, ose krijuar kushtet, qe njerezit te vihen gjithnje e me pak para dilemes “po bej veprim te ndershem apo te pandershem” por te jene veprimet e tyre nje rrjedhoje mese jetesore e normale.
Prandaj me duket shume interesante si ide dhe eksperimentim.
Ndoshta mund te filloje te lulezoje nje fryme e re tregu, per ta kthyer blerjen ne nje pjesemarrje me ndergjegje te plote te vleresimit me aq sa “meriton” te produktit nga cdo person/karakter.
Kjo tingellon sa e bukur, dhe ideale per kohet qe jetojme,but who knows
18 October 2007 @ 3:17 pm
Ne nga Vlore i themi natyrimisht, por me mire shqip do tingellonte natyrshem.
…
Gjeja qe me goditi me shume ne te gjithe shkrimin ishte rezultati i eksperimetit te Bateson-it. Sa shume shtiren njerzit!!!
18 October 2007 @ 3:42 pm
Vlora,
Kjo ideja që blerësi mund të “ndihet bashkëpunues” i produktit është tërheqëse dhe kjo ndërlidhje i ngjan kohëve të shkuara, kur artistët kishin një bamirës i cili u jepte mbështetje financiare. P.sh., e zëmë se 5000 persona nga e gjithë bota blejnë një album $10. Ky artist me $50000 mund të jetojë normalisht dhe të vazhdojë punën, dhe një bamirës është zëvendësuar me 5000. Shifrat janë të përafërta sepse nuk përfshijnë koston e shpërndarjes, po nuk përfshijnë as kompensimin nga shfaqjet, etj.
18 October 2007 @ 4:02 pm
“Mbase nëse një pakicë kritike sillet në mënyrë Kantiane, atëherë nuk do jetë shumë e rëndësishme se çfarë bën pjesa tjetër.” - Dakord 100%, preparat.
18 October 2007 @ 4:03 pm
po te shkosh ne Metropolitan Muzeum ketu ne NYC, cmimi i “sugjeruar” i biletes eshte $20.00 dollare. megjithate gjithesecili paguan sipas xhepit, qe nga $2.00 (dora vete) deri tek ceqet me 6 figura dhuruar cdo vit nga bamiresit.
megjithate, kur une e kuptoj qe parate e mia ndihmojne per te mbajtur dyert e muzeut hapur, dhe kur kam me shume para se $2.00, jap sa te kem mundesi, sepse kam edhe une nevoje per muzeun.
njehere qe kuptojme se asnje depozite nuk eshte e pafundme, dhe se po morem pa dhene, neser nuk do te gjejme me, atehere te tere behemi te ndershem.
sa per radiohead, nuk me pelqen muzika e tyre, keshtu qe e kane te zgjidhur problemin me mua.
18 October 2007 @ 4:26 pm
Pak anësore, po m’u kujtua një shoku im në Boston. Shkoi tek një shfaqje e dhënë nga Dizzy Rascal dhe The Streets e përfundoi tek një afterparty ku filloi të fliste me Dizzy-n mbi muzikën dhe skenën (the scene). Ky e pyet nëse e kishte blerë albumin e tij të fundit dhe shoku im, pa dyshim mbas disa birrash, i thotë “No man, I don’t buy CDs, I download!” Gjithmonë qesh kur e kujtoj, sepse ky shoku im është DJ dhe blen muzikë gjithë kohës, shpesh në vinyl (pllaka), dhe pagoi $20 për shfaqjen dhe nja $25 për një bluzë, kështu që e bëri të veten për t’i mbështetur.
Tani le t’i kthehemi transmetimit të rregullt…
18 October 2007 @ 4:32 pm
preparat, shumica e këngëtarëve dhe grupeve i marrin përfitimet më të mëdhaja nëpërmjet koncerteve (dhe gjërat që shesin në koncert). Nga albumet marrin vetëm disa cent për copë (nga $13-20 që kushtojnë). Kështuqë edhe nëse nuk marrin asnjë cent nga shitja e albumeve, jam i sigurt që mund të mbijetojnë fare mirë nga milionat që marrin nëpër koncerte. Kuptohet, nëse janë të suksesshëm. Shitja e albumeve bëhet vetëm për promovim dhe për të nxjerrë emrin tek publiku, nuk bëhet për të marrë përfitime direkte. Nëse do të nxirrnin albumet pa lekë do të kishin më shumë njohje nga publiku, i cili do të ishte më i gatshëm për t’i parë në koncert. Pastaj ke edhe grupe si Pearl Jam që shesin albumet e regjistruara “live” (ka disa grupe që te shesin dhe regjistrimin e koncertit sapo del nga koncerti).
Duhet ndërruar modeli se si paraqitet muzika dhe grupe si Radiohead po provojnë disa metoda e për këtë i përgëzoj. Pasi tani kemi Internetin, nuk ka nevojë më për firma shpërndarjeje, prandaj për mendimin tim ka ardhur koha për grupet të braktisin firmat dhe të formojnë ndonjë faqe në rrjet ku muzika jepet e lirë dhe ku shijuesit e muzikës të mund të diskutojnë rreth grupeve që pëlqejnë. Kështu mund të bëhet promovimi dhe shpërndarja dhe fitimi le të vijë nga koncertet. Grupet që janë të njohura gjithmonë mbushin arenat, por grupet e tjera ngaqë s’i njeh njeri s’kanë edhe aq fitime. Njohja e tingullit vjen nga dëgjimi, dhe arritja më e mirë e dëgjuesve do vijë nga muzika që mund të shkëmbehet lirshëm. Unë për vete pëlqej më mirë të dëgjoj grupet në koncert pasi dua të dëgjoj tingujt e vërtetë (jo shumë të përpunuara), por nuk para shkoj tek koncertet e grupeve që s’i kam dëgjuar ndonjëherë. Po të kisha një listë (RSS) të grupeve që vijnë për koncert afër qytetit ku jetoj, me albumet e tyre të bashkangjitura, do të kisha mundësi të vendosja nëse do të harxhoja ($30-50) për t’i dëgjuar live. Grupet dhe këngëtarët s’kanë arritur akoma tek ky mendim dhe organizim, por shpresoj se do të bëhet në të ardhmen.
18 October 2007 @ 5:01 pm
Dori-
Komenti mbi të ardhurat nga shfaqjet dhe koncertet është shumë i drejtë. Për sa i përket braktisjes së firmave diskografike, Nine Inch Nails sapo bëri po këtë.
http://www.downloadsquad.com/2007/10/09/nine-inch-nails-to-record-labels-so-long-and-thanks-for-nothing/
18 October 2007 @ 5:02 pm
Shume interesante si teme por gjithesesi pak ironike idea e te “maturit” te ndershmerise ne ambiente shume te begata me keto elemente kaq pak domethenes. Nuk e di nen kushte me te mjeruara do te perdoreshin apo jo te njejtat meyra dhe mjete. Gjithashtu edhe domethenia e perfundimeve do te ishte krejt e ndryshme.
18 October 2007 @ 5:08 pm
ndryshime te domosdoshme; sic e thane me pare, ky eshte me shume biznes se sa humanitarizem apo prove e ndershmerise…me Internetin ne dore, shitjete e CD kane rene plus qe grupe si radiohead kane audience te konfirmuar; nuk po eksepriementojne apo humbasin nodnje gje te madhe: fnasat do ti ndjekin perseri.
Une shkoj shpesh ne koncerte me muzike live, sado ta kesh CD eshte ndjesi tjeter kur i degjon atje ne moment; dhe ata atje i bejne fitimet me teper.
keto thirjjet e ndergjegjes mua me duket iluzionare e bombastike. Eshtpe prape frika qe e ruan vreshtin, dhe kur hipen ne trena ku rralle e kerkojne bileten, ajo gjoba po te kapen prej $250 ta mbledhe mendjen.
nejsje cdo publicitet eshte publicitet (fitim) i mire
18 October 2007 @ 5:14 pm
Per mendimin tim eshte me teper deshira per te pasur ate lloj produkti perseri qe i ben njerezit te paguajne dhe kur mund ta marrin pa para. Sikur keto gjera te dilnin me humbje nuk do te egzistonin. Pra une paguaj per gazeten ne rruge sepse eshte me e volitshme per mua sesa te rri ne rradhe per ta blere; n.q.se une nuk do ta paguaja nuk do ta kisha me ate lloj sherbimi.
18 October 2007 @ 5:17 pm
Vënja në pah e faktit që kjo ngjarje po ndodh në vendet e zhvilluara është e drejtë. Për arsye të larmishme kjo është e pranueshme, sepse si “problem”, i parë nga ana e prodhuesve, ky gjendet në vendet e zhvilluara.
Mirëpo mënyra se si zgjidhet kjo në vendet e zhvilluara do ketë pasoja edhe për prodhuesit e artit të transferueshëm elektronikisht në vendet në zhvillim. Siç u tha më lart, kostoja e shpërndarjes së muzikës sa vjen e zvogëlohet dhe me përhapjen e teknologjisë i njëjti sistem i përdorur nga grupe të suksesshme si Radiohead, do mund të përdoret nga një bandë muzikore aborigjene apo nga një rapsod nga Puka. Ideja është që dashamirësi t’i afrohet sa më shumë artistit dhe ky proces afrimi dalëngadalë po i shmang ndërmjetësit e panevojshëm.
18 October 2007 @ 5:30 pm
Shembulli i radiohead ne levizjen open-source i kundervihet kryesisht kompanive konglomerate muzikore qe sherbejne si ndermjetes dhe e ngrene 300% koston e nje disku. Pra efektivisht, Radiohead po eliminon nje pjese te zinxhirit te distribucionit qe ja ngre koston produktin artificialisht, pavaresisht se nuk i shton asnje vlere produktit. Dhe Radiohead eshte nga grupet e pakta qe mund ta perballojne kete sjellje ne treg, sepse kane nje grup fansash aq te devotshem sa e dine qe mungesa e nje distributori nuk do ti lendoje shume. Por ky model nuk do funksiononte me nje grup qe nuk ka kete lloj baze fansash…
18 October 2007 @ 6:14 pm
Kjo “paguaj sa mendon te arsyeshme” eshte me e perhapur sesa mendohet. Para disa ditesh po kaloja anash nje ferme dhe pergjate rruges fermeri kishte nxjere mbase 100 kunguj (eshte kohe Halloween dhe kungujt jane te sezonit). Anash grupit te kungujve kishte lene nje kuti ku thoshte “Payment” (pagesa) dhe nuk rrinte fare aty. Ndalova makinen per fiksim se mu duk shume e cudishme, dhe sistemi ishte i tille qe ti zgjidhje cilin kunguj qe doje (sa te madh apo sa te vogel ta deshte zemra) dhe paguaje per te aq sa doje. Biles fermeri kishte aq besim sa kishte lene nje kuti te hapur ku cdo njeri mund te fuste doren e te merte paret ne vend qe ti linte. Mbase ne ndonej rast ku do me duhej te “derdhja pak djerse” per ti vjedhur ato leke, do e kisha bere pa u menduar aspak, po besimi qe pati ky fermer te popullsia dhe rrjedhimisht tek une per te bere “gjene e drejte” me beri te kerkoj ndergjegjen andej nga e kisha futur per vite me rradhe, ti hypi makines e te vazhdoj ne rrugen time.
Mbase arsyeja pse ne nuk besojme tek njeri tjetri eshte sepse askush nuk e ben hapin e pare te besoje tek ty.
18 October 2007 @ 6:15 pm
comoir, agree 100%. me qe ra fjala, une jam Hobbesian, keshtu qe e mora falas =)
18 October 2007 @ 8:20 pm
Kendej ne perendim, koha e arte e shitjeve dhe fitimeve te disqeve muzikore, ka kohe qe ka perfunduar. Gazetat ekonomike (ne te gjitha vendet) njoftojne per nje renie drastike te shitjeve, dhe kjo gje nga vjedhja apo ndigjimi nepermjet internetit. Po ti shohesh dhe çmimet e disqeve apo dvd, ka nje ulje , per te terhequr klientet.
Sa per ndershmerine , kjo veti , ka pesuar nje renie ne boten perendimore, dhe kete gje e vene re jo vetem emigrantet (qe thone se vendalinjte jane bere me rafinato) por dhe studiusit/ekspertet e shoqerise, te cilet vene theksin tek nje renie e vlerave njerzore, ne shum aspekte.
18 October 2007 @ 8:31 pm
frnsh thotë:
po besimi qe pati ky fermer te popullsia dhe rrjedhimisht tek une per te bere “gjene e drejte” me beri te kerkoj ndergjegjen andej nga e kisha futur per vite me rradhe, ti hypi makines e te vazhdoj ne rrugen time.
_____
Shume e vertete… ndergjegja e njeriut pergjigjet njesoj si ndaj thirjeve fisnike ashtu edhe ndaj atyre te te ulta (te dyja jane pjese te saj, varet c’zgjedh)… me teper ne kete zgjidhje ndikon edhe ambjenti i cili mund te jete nxites pespektivisht per secilin rast.
Kot nuk thone… po ndejte me ujqrit do ulerishe edhe ti.
_____________________________________
PS. “Sa i lehte paska qen universiteti mor petagog, ta dija kshu, kisha bo dhe gjimnazin.
U.Perkola, Bulqize 2002″ … e kom pa gjetke dhe kam vdek me lote…
18 October 2007 @ 11:06 pm
radiohead? mos canikoke se do i nxjerrin leket e mangeta nga kjo forme shitjeje me koncerte.
blete, dhe une para kohesh nuk i pelqeja, por ja c’jane ne gjendje te bejne keta cunat… kjo eshte per ty..
http://www.youtube.com/watch?v=42xgByMKAxk
19 October 2007 @ 1:30 am
Në Valdobiadene (afër Treviso-s) është një restorant, ku hahet e pihet dhe në fund paguan sa të duash (në funksion të asaj se sa ke ngelur i kënaqur).
Po ti shikosh pronarët… duket sikur janë shumë të kënaqur.
19 October 2007 @ 2:42 am
Loer,
Flm. Si tifoz i hershem i Radiohead, e kam pasur gjithmone te veshtire t’ju mbush mendjen “mos-besuesve”. Shumica ankohen qe Thom Yorke qan shume neper kenge dhe qe grupi eshte depresiv. Megjithese nuk jam dakord, eshte veshtire t’i bindesh…
Nejse, une si hyrje per te pa-iniciuarit do ofroja “High and Dry”:
http://www.youtube.com/watch?v=NCPDiEz-GcE
19 October 2007 @ 9:33 am
Ose si hyrje per te pa-iniciuarit mund te ishte seria e South Park featuring Radiohead. : )
19 October 2007 @ 9:56 am
guys STOP WHISPERING START SHOUTING
http://www.youtube.com/watch?v=eHmDNY_ThQs
19 October 2007 @ 12:26 pm
hmm.. me duket moto e komunizmit ka qene, puno aq sa mundesh e mer aq sa ke nevoj.
