Gazeta Shqip
15/05/2008

“Nano? Nuk kemi raporte preferenciale. Të gjithë janë të mirëpritur”

Ilir Meta deklaron se rivali i tij është vetëm Kryeministri Sali Berisha. Kreu i Lëvizjes Socialiste për Integrim, në një intervistë për “Shqip”, analizon zhvillimet e fundit politike në vend. Ish-kryeministri thotë se referendumi do të bëhet se s‘bën dhe shpreh keqardhje për qëndrimin e drejtuesve socialistë. Meta sqaron arsyet pse pranoi të firmosë marrëveshjen e bashkëpunimit me Ramën para më shumë se dy vitesh. Ai këmbëngul se nuk është befasuar nga sjellja e kreut aktual të socialistëve. Pasi siç pohon Meta, historia e zhgënjimeve të tij me Ramën është shumë e gjatë. Kreu i LSI-së deklaron se do të garojë në zgjedhjet e vitit 2009 me objektiv fitoren e tyre, duke mos qenë thjeshtë një parti e tretë balancuese në Kuvendin e ardhshëm. I pyetur për marrëdhëniet aktuale me ish-kryeministrin Fatos Nano, Meta thotë se nuk ka raporte preferenciale. Ndërsa vë në dukje faktin se kauza që po mbështet sot LSI-në është shumë e madhe. “Të gjithë janë të mirëpritur në këtë proces gjithëpërfshirës, herët apo vonë. Dhe të përfshihesh në këtë proces asnjëherë nuk është vonë”, vlerëson ai.

Zoti Meta, Lëvizja Socialiste për Integrim dhe Komiteti për Mbrojtjen e Kushtetutës kanë prezantuar nismën për mbajtjen e referendumit. Si po ecin përgatitjet?

Besoj se referendumi është një proces shumë më i gjerë se sa thjesht mbledhja e firmave. Në këtë drejtim unë besoj se është për t‘u përshëndetur angazhimi i shoqërisë civile në mbrojtje të së drejtës së popullit për t‘u shprehur përmes referendumit për Kushtetutën që e kanë votuar shqiptarët 10 vjet më parë. Referendumi gjithashtu është një proces informues, sensibilizues dhe përgatitor për këtë sfidë, që është e para e këtij lloji dhe e këtyre përmasave në vendin tonë. Për mendimin tim, kjo sfidë ka edhe karakter historik, pasi bëhet në mbrojtje të parimeve tejet demokratike të vet Kushtetutës, e mbi të gjitha në mbrojtje të së drejtës së popullit shqiptar për të qenë sovran i fateve të veta.

Ditët e fundit janë hedhur argumente kundër referendumit. Deklarata që janë bërë nga përfaqësues të Partisë Socialiste, por edhe juristë të ndryshëm. A mendoni se mund të pengohet realizimi i referendumit dhe nëse kjo ndodh, cili do të jetë qëndrimi i mëtejshëm i iniciatorëve?

Referendumi do të bëhet se s‘bën një ditë. Ne do të bëjmë përpjekjet tona që kjo ditë të jetë sa më afër. Më vjen shumë keq që përfaqësues të Partisë Socialiste bëjnë avokatin e mosmbajtjes së referendumit kur dihet se Kushtetuta dhe votimi i saj nga populli ishte merita kryesore e PS-së gjatë këtyre 18 viteve të pluralizmit politik në vend. Nuk kuptoj se çfarë ka ndryshuar, pse kanë frikë nga populli dhe nga qytetarët. Si mundet që të jepen argumente kaq mjerane dhe të turpshme duke ju referuar ligjeve të caktuara, kur populli shqiptar e ka vendosur në nenin 2 të Kushtetutës se sovraniteti i përket popullit që shprehet në mënyrë të drejtpërdrejtë.

Kthehemi pak mbrapa në kohë zoti Meta. Pas kalimit në opozitë u duk se bashkimi i së majtës ishte formula e suksesit që do të sillte edhe rikthimin në pushtet. Çfarë ndodhi me koalicionin e krijuar?

Besoj se marrëveshja ka qenë publike. Shkelja e marrëveshjeve tashmë është publike. Për fat të keq, lidershipi aktual i Partisë Socialiste synoi një marrëveshje për arsye të mbijetesës së vet politike. Pra e kam fjalën për zgjedhjen në krye të Bashkisë së Tiranës për herë të tretë dhe aspak si një marrëveshje me karakter strategjik për fitoren e opozitës dhe njëkohësisht për një alternativë shumë më demokratike e civile se sa ajo e Kryeministrit aktual Sali Berisha. Sikurse është bërë e ditur prej kohësh, vet lidershipi i kësaj partie ka shkelur marrëveshjen me katër partitë e tjera, ku çështja kryesore ka qenë qëndrimi i përbashkët për reformën zgjedhore. Ka bllokuar së bashku me Partinë Demokratike funksionimin e komisionit parlamentar për reformën zgjedhore për gati 10 muaj. Gjithashtu kanë bërë fakt të kryer një marrëveshje me PD-në, për të cilën prej muajsh kishin rënë dakord duke u nisur nga interesa të ngushta e aspak parimore, që nuk përkojnë me konsolidimin e demokracisë, sigurimin e barazisë së votës dhe për një pluralizëm politik më të shëndetshëm. Më pas, mund të shtojmë ndryshimet e papritura dhe tërësisht antidemokratike të Kushtetutës. Ato cenojnë në thelb parlamentarizmin dhe principet kryesore mbi të cilat ndërtohet një republikë parlamentare që ka qenë verdikti i popullit shqiptar. Padyshim që nuk kemi një problem të lidershipit të PS-së me forcat e tjera të opozitës, por kemi një problem të thellë të këtij lidershipi me shoqërinë shqiptare, me stadin emancipues dhe demokratik ku ajo ndodhet pas 18 vitesh pluralizëm dhe kërkesat e saj edhe më të mëdha për një demokraci liberale. Natyrisht që ka probleme edhe me vet historinë e kësaj partie, që pavarësisht problemeve të saj, e theksoj që arritjen më të madhe ka procesin gjithëpërfshirës dhe tepër transparent përmes të cilit u realizua reforma më e madhe në këto 18 vite që është Kushtetuta. Dokument i certifikuar nga të gjitha institucionet evropiane, por që brenda pak orësh thelbi i saj është ndryshuar. U ndryshuan në thelb raportet midis Parlamentit dhe Kryeministrit, midis Kryeministrit dhe Presidentit dhe, kuptohet, të vetë sistemit gjyqësor. Pra për pak orë u bë antireforma më e madhe e 18 viteve në Shqipëri, antireforma më jo transparente dhe jo demokratike.

Le të qëndrojmë te lidershipi i Partisë Socialiste. LSI-ja u krijua në fundvitin 2004, duke anatemuar drejtuesit e lartë socialistë. Ardhja e Ramës në krye të PS-së nuk solli shumë ndryshime, pothuajse të njëjtët personazhe vazhdojnë të qëndrojnë në poste kyçe. Çfarë ju shtyu të bënit pakt me PS-në e periudhës post-Nano?

Lëvizja Socialiste për Integrim u krijua si rezultat i mbylljes së ciklit demokratizues që pësoi Partia Socialiste në një periudhë prej 12-13 vitesh. Ky proces kulmoi te kongresi i njohur i kongresmenëve dhe LSI-ja u krijua si reaksion ndaj frymës së përjashtimit që filloi të bëhej politikë zyrtare e lidershipit socialist të asaj kohe. Në fund të fundit ajo ishte edhe shprehje e frymës autoritariste në vetëfunksionimin e shtetit dhe njëkohësisht edhe dëmtimit të ekonomisë së tregut të lirë, e mbytjes së konkurrencës së ndershme në ekonomi, përmes instalimit të monopoleve. Gjithashtu kishte mungesë vullneti për bërjen e reformave që kërkonte procesi integrues evropian. Sikurse të gjithë e dinë, ky proces mbeti pothuajse i ngrirë deri në ndërrimin e pushtetit. Çfarë na shtyu ne të bëjmë marrëveshje me Partinë Socialiste? Dy ishin arsyet kryesore; së pari ndryshimi i lidershipit, por jo vetëm kaq. Nuk kemi pasur asnjëherë iluzione se kjo ka qenë përcaktuese për ndryshimin e linjës politike në Partinë Socialiste por vullneti i këtij lidershipi për realizimin e një bashkëpunimi përmes një platforme konkrete që nuk mund të paragjykohej e kontestohej. Nëse do ta shikoni edhe sot, kjo platformë është edhe kontribut i drejtpërdrejtë i Lëvizjes Socialiste për Integrim dhe forcave të tjera të opozitës. Nuk kishim arsye që të mos bënim një marrëveshje me Partinë Socialiste kur pika e parë e saj ishte angazhimi për një reformë zgjedhore që ndihmon zgjedhjet e lira dhe të ndershme. Kjo ka qenë një nga çështjet tona kryesore. Nuk kishim arsye kur shumë çështje të tjera të përfshira në platformë parashikonin të rrisnin kontributin e opozitës për më shumë demokraci dhe forcimin e institucioneve demokratike në vend. Kur fryma e marrëveshjes ishte kundër monopoleve dhe korrupsionit. Natyrisht që nuk mund të mos bashkëpunonim për një angazhim që synonte mbi të gjitha fitoren e së majtës në zgjedhjet vendore. Zgjedhje që ishin shumë të rëndësishme për të ndaluar konsolidimin e jashtëzakonshëm të pushtetit te Kryeministri Berisha. Tanimë është e qartë se asnjë nga objektivat e kësaj marrëveshjeje nuk është respektuar nga vet lidershipi i Partisë Socialiste. Së dyti, rruga që ka ndjekur lidershipi i PS-së, (theksoj lidershipi, pasi një pjesë e konsiderueshme e deputetëve socialistë janë shprehur kundër kësaj politike), jo vetëm që ka dobësuar opozitarizmin e saj, por ka forcuar edhe autoritarizmin e qeverisjes së zotit Berisha; jo vetëm nuk ka ndihmuar në luftën kundër korrupsionit, por ka kontribuar për mbrojtjen e korrupsionit në vend. Vetë blindimi që ju bë Kryeministrit Berisha me nenet 104 dhe 105, ku Kryeministri merr epërsi dhe superioritet ndaj Kuvendit është një kontribut jo vetëm për ta shpëtuar nga përgjegjësia për Gërdecin, jo vetëm për ta forcuar në kurriz të parlamentarizmit, por do të thosha edhe brenda partisë së tij, pasi pas këtyre ndryshimeve edhe zërat kontestues brenda Partisë Demokratike po fiken. Natyrisht edhe qëndrimi i përbashkët i lidershipit të PS-së me zotin Berisha për mosngritjen e komisionit hetimor për Gërdecin është një moment tepër domethënës. Nuk e kuptoj më se për çfarë mund të ngrihen tjetër komisionet hetimore parlamentare në Shqipëri kur nuk ngrihen për një çështje tronditëse si Gërdeci. Ku përgjegjësia e shtetit është e madhe dhe ku Parlamenti ka përgjegjësinë e vet për të rritur transparencën e për të verifikuar përgjegjësinë në radhë të parë politike dhe morale për këtë tragjedi të pashembullt.

Që nga nënshkrimi i marrëveshjes dhe deri pas zgjedhjeve për pushtetin lokal të vitit 2007 ju ishit krah për krah me zotin Rama. A jeni zhgënjyer për kontributin që dhatë në konsolidimin e figurës së tij në krye të Partisë Socialiste, por edhe Bashkisë së Tiranës?

Të them të drejtën nuk jam shumë i zhgënjyer nga zoti Rama si person. Për arsye se historia e zhgënjimeve të mia me të është shumë e gjatë, nuk kemi kohë të tepërt ta shpërdorojmë duke u marrë me të. Unë kam bërë një marrëveshje si kryetar i LSI-së, jo si Ilir Meta, me zotin Rama si kryetar i PS-së jo si person. Ajo që më ka zhgënjyer më shumë në këtë proces është pamundësia e forumeve dhe strukturave të Partisë Socialiste, jo thjesht për të respektuar një marrëveshje me LSI-në, që u shpall si arritje e madhe më parë, por pamundësia e strukturave për të mbrojtur vetveten. Kam fjalën këtu për të mbrojtur vërtet veprën më të rëndësishme të të gjithë ne socialistëve që është Kushtetuta e Shqipërisë. Edhe pse iniciatore e kësaj reforme të asaj kohe ishte Partia Socialiste dhe e majta, në krye të komisionit ishin dy personalitete të së djathtës, zoti Godo dhe zoti Imami. Në fund fare, ky proces u mbyll në formën më demokratike përmes referendumit të popullit shqiptar. Ajo çka më habit janë këta kolegë, nuk flas për ata që kanë ardhur pas vitit 1998 apo qoftë edhe pas 1997-s, por për ata që kanë marrë pjesë në referendumin e vitit 1994 bashkë me mua, kur rrëzuam një Kushtetutë që synonte përqendrimin e pushtetit te Presidenti i asaj kohe. Ajo çka hodhëm poshtë në 1994-n është realizuar tashmë, por duke përqendruar pushtetin në duart e Kryeministrit. Dhe nuk duhet të harrojmë se ai është Sali Berisha. Pra kjo pamundësi e tyre për të mbrojtur vetveten, për të mbrojtur një gjë që ka të bëjë me liritë dhe të drejtat themelore të njeriut, ka të bëjë me ekzistencën e së drejtës, me hapësirat demokratike të të gjithë shqiptarëve për të kontrolluar pushtetin e institucionet. Kjo më ka zhgënjyer shumë, por njëkohësisht më ka shtuar edhe keqardhjen.

Zoti Meta, duke ju referuar historisë suaj politike vëmë re bashkëpunim dhe rivalitet me zotin Nano. Tani shohim bashkëpunim dhe rivalitet me zotin Rama. Cili është vlerësimi juaj për këto dy personazhe?

Rivaliteti im sot është me zotin Berisha. Kjo pasi problemi kryesor i vendit sot është Berisha. Ai ka arritur përmes përqendrimit të pushteteve, kuptohet edhe përmes ndërrimit të Prokurorit të Përgjithshëm, të kapë edhe një pjesë të opozitës. Natyrisht që këto personazhe të kapura të opozitës unë nuk mund t‘i shoh si problemin kryesor të vendit. Ata janë edhe viktima të një përqendrimi të jashtëzakonshëm të pushteteve në duart e Berishës. Për Berishën kemi gjithë përvojën e duhur se ku e çon shtetin dhe demokracinë nga mungesa e kontrollit të ambicieve të veta. Dikur për pushtet dhe tashmë në mënyrë të qartë edhe për pasuri të pakufishme. Ndaj në këto kushte, LSI-ja dhe e gjithë opozita e bashkuar do të zgjerojë këtë alternativë me objektiv kryesor ndalimin e këtij autoritarizmi të Berishës, të këtij regjimi të korruptuar, i cili mund të ketë kapur disa opozitarë por siç e tregoi edhe mitingu madhështor në sheshin “Skënderbej” nuk ka kapur të gjithë opozitën. Aq më tepër nuk ka kapur shqiptarët opozitarë me këtë varfëri, këtë mjerim, korrupsion dhe kufizim të vazhdueshëm të demokracisë.

Sa i takon referendumit, janë vënë re deklarata të zbutura në raport me ish-kryetarin e socialistëve, Fatos Nano. LSI-ja po tregohet më e hapur dhe jo aq agresive. Çfarë marrëdhëniesh keni aktualisht me zotin Nano?

Ne nuk kemi asnjë raport personal, preferencial apo përjashtues me çdo qytetar të Republikës së Shqipërisë. Aq më tepër me çdo politikan apo deputet që ndjen përgjegjësi për të ardhmen e vet, liritë e veta dhe aq më tepër për liritë e qytetarëve tanë. Në këtë drejtim, ne kemi një kauzë të madhe që është referendumi, dhe të gjithë janë të mirëpritur në këtë proces gjithëpërfshirës, herët apo vonë. Dhe të përfshihesh në këtë proces asnjëherë nuk është vonë.

Si e konsideroni faktin se Partia Socialiste vazhdon t‘ju cilësojë si “mik dhe aleat që ka humbur rrugën” dhe a e shikoni të vështirë bashkëpunimin me PS-në qoftë edhe para zgjedhjeve?

Më vjen keq të hyj në polemika me përfaqësues të Partisë Socialiste, që nuk përfaqësojnë as socialistët, as historinë e tyre pozitive, as edhe kontributin për demokratizimin e Shqipërisë. Kjo është parë qartë sidomos në javët e fundit. Dhe vërtet nuk më mbetet gjë tjetër veçse të shpreh keqardhje për ta, për këtë përpjekje të tyre për t‘u bërë zëdhënës të arritjeve të Berishës në natën e 21 prillit, për të mbrojtur e për të justifikuar shkatërrimin e Kushtetutës dhe thelbit të saj demokratik. Pavarësisht nga përpjekjet e tyre për të provokuar debate me karakter personal, unë besoj se kauza që LSI-ja mbron në mënyrë konsistente është shumë e madhe për t‘u marrë me gjëra të vogla dhe njerëz tepër të vegjël. Njerëz që nuk kanë as ideal, nuk kanë aspiratë dhe as dinjitet politik. Si të tillë nuk e dinë se nga vijnë dhe rrjedhimisht nuk kanë si ta dinë as se ku shkojnë. Ne jemi tepër të qartë në rrugën tonë, e cila është në harmoni dhe përputhje me rrugën që kanë përcaktuar shqiptarët që në dhjetor të vitit 1990. Rrugë që e vendosën edhe në referendumin e vitit 1998 përmes Kushtetutës evropiane dhe demokratike.

Zbatimi i sistemit të ri zgjedhor mendohet se do të tronditë partitë e vogla. Askush nuk ka dyshim se LSI-ja do të arrijë të futet në Kuvend, por në vlerësimin tuaj, si do të jetë kjo parti. Pra një forcë që do të luajë balancat mes dy partive të mëdha, PS e PD, apo më shumë se kaq?

Kemi bërë të ditur se, pavarësisht nga mënyra aspak përfaqësuese se si u vendos sistemi, pavarësisht nga bllokimi i qëllimshëm dhe i turpshëm i komisionit të reformës zgjedhore, LSI-ja si forcë politike, duhet t‘i falënderojë dy partitë PD e PS. Pasi nëse bëhet fjalë për interesat e saj, sistemi i zgjedhur e bën më të lehtë forcimin e LSI-së dhe mundësinë për të dalë fituese në këto zgjedhje. Ne e kemi bërë të qartë se në këto zgjedhje do të ndërtojmë një koalicion të gjerë me forca dhe aktorë të shoqërisë civile, që do të të na japë të gjithëve legjitimitetin e duhur jo më për të qenë të tretët, por për të qenë të parët. Për fat të keq, dy partitë e tjera tashmë përfaqësojnë të njëjtin model për shqiptarët dhe demokracinë shqiptare, pra modeli i kufizimit të demokracisë dhe të drejtave të shqiptarëve. Në këto rrethana, LSI-ja dhe forcat e tjera në solidaritet me ne, padyshim që kanë një moment historik dhe përgjegjësi për të qenë jo vetëm balancuese, por fituese në zgjedhjet e ardhshme.

Teksa flisni për koalicion të madh, a keni parasysh edhe përfshirjen e zotit Gjinushi në këtë grupim?

Ne jemi në një moment historik, kur dallimet midis forcave politike nuk janë thjesht për çështje të dorës së dytë, por për çështje thelbësore. Në drejtim të sistemit të qeverisjes së vendit, ne kërkojmë pushtet të balancuar, veprimin e efektshëm të mekanizmit të kontrollit e të balancës, ku qytetarët kanë mundësi të ushtrojnë sovranitetin e tyre nëpërmjet përfaqësuesve që zgjedhin në Kuvend. Por ka edhe një model autoritarist dhe uzurpues të demokracisë dhe sovranitetit të qytetarëve shqiptarë. Në këtë model qytetarëve nuk u mbetet asgjë për të zgjedhur në listat e mbyllura për deputetët. Këto janë dallimet e mëdha. Ne nuk mbyllim derën për askënd dhe secili është i mirëpritur të tregojë vullnetin e tij se cilin nga këto modele mbështet. Por jam i bindur se edhe kaq aktorë dhe faktorë që kanë treguar vullnetin për të qenë pjesë e këtij koalicioni në mbrojtje të Kushtetutës më bëjnë optimist që kjo alternativë të jetë fituese e zgjedhjeve të ardhshme parlamentare.

A do të vini kushte zoti Meta për një bashkëpunim paszgjedhor me Partinë Socialiste?

Gjithçka do të varet nga rezultati i zgjedhjeve. Kuptohet se çështja e Kushtetutës dhe referendumit nuk mund të negociohet, në kuptimin që kjo çështje mund të tejkalohet. Ajo që ka ndodhur është e patolerueshme dhe secili duhet të marrë përgjegjësitë e veta, jo vetëm sot, por edhe në të ardhmen. Vetëm reflektimet e shpejta sot, mund të lënë hapësira për komunikime normale nesër. Ndryshe, nëse çështja tejkalohet, atëherë pse bëhen marrëveshjet? Vetëm për ndarjen e pushtetit? Atëherë kjo do të ishte e papranueshme dhe jashtë çdo lloj parimi për Lëvizjen Socialiste për Integrim.

Si do t‘i përgjigjej zoti Meta atyre që mendojnë se ndarja aktuale erdhi si pasojë e debatit për Kryeministrin. Shkojnë edhe më tutje teksa thonë se bashkëpunimi paszgjedhor PS-LSI do të vendosej nëse në skenë do të dilte një emër i tretë për Kryeministër…

Shqipëria sot ka problemin më të madh, atë të Kushtetutës. Ka problem që një kastë politikanësh duan t‘i mohojnë të drejtën popullit për t‘u rishprehur për atë që e ka vendosur vetë 10 vite më parë. Këtu janë vënë në pikëpyetje çështje shumë më të mëdha se sa cili do të jetë Kryeministër apo President në të ardhmen. Këtu çështja më e rëndësishme është që qytetarët të marrin në dorë fatet dhe mundësitë për të qenë të lirë e sovranë për të bërë zgjedhjet e tyre, për të pasur nën kontroll pushtetet.

LSI-ja zoti Meta është akuzuar për afrimitetin e saj me zotin Berisha. Kujtoj takimin që realizuat me të kohë më parë…

Takimi është bërë për reformën zgjedhore. Takimi është kërkuar në atë kohë edhe me zotin Rama, i cili nuk kishte kohë të na takonte. Këto takime u kërkuan pasi PS-ja e PD-ja përfaqësonin dy forcat kryesore që kishin përgjegjësinë për një reformë të ndershme, transparente dhe të realizuar në kohë. Por ju e dini se si ka munguar vullneti i të dyja palëve dhe se si të dyja palët janë bërë një në përpjekjet e tyre për të monopolizuar sistemin qeverisës dhe institucional të vendit. Janë bërë një në përpjekjet për të shmangur qytetarët nga e drejta për të votuar dhe për të qenë të lirë.

Takimet tuaja cilësoheshin politikë e vjetër. Tani ju akuzoni zotin Rama për afrimitetin e tij me kreun e shumicës, duke e cilësuar edhe tradhti për të majtën….

Unë nuk e konsideroj tradhti faktin se zoti Rama dhe zoti Berisha komunikojnë me njëri-tjetrin. Kjo për mua do të ishte normale dhe nuk do të kishte arsye për të qenë të pakënaqur nëse ata do të komunikonin se si të bënin një reformë e cila e bën njësoj të vlefshme çdo votë të shqiptarëve sikurse e sanksionon Kushtetuta, dhe jo si ta deformojë atë, çka përcakton sistemi i ri i vendosur prej tyre. Do të ishte normale nëse ata takoheshin për të krijuar komisionin hetimor për Gërdecin, duke ia lënë drejtim një force tjetër politike. Kjo do të ishte shumë pozitive, pasi do tregonte vullnet për të hetuar një tragjedi ku përgjegjësia e shtetit është evidente. Do të ishte pozitive nëse do të kishin rënë dakord të bënin rishikime në Kushtetutë, por përmes një procesi transparent, duke parë ato probleme që janë vënë re. Ata duhet të kërkonin më pas të miratoheshin ndryshimet në popull. Ndërsa ajo që ka ndodhur është një bashkëpunim i cili ka kontribuar për të shpëtuar Berishën dhe qeverinë e tij nga tragjedia e Gërdecit dhe për të blinduar Kryeministrin kur zërat demokratikë brenda partisë së tij ishin shtuar. Natyrisht nëse do të takoheshin për të forcuar pushtetin gjyqësor, do të ishte pozitive, por ajo që bënë me nenin për zgjedhjen e Presidentit, tregon qartë se kemi të bëjmë me ndërtimin e një drejtësie klienteliste që nuk mund të japë drejtësi të barabartë për cilindo.