Një debat historik: a ishin kumanët themeluesit e Valahias?07/09/2007

Nomadët nga lindja luajtën një rol kyç në historinë rumune, sugjeroi një historian i mirënjohur

.
Nga Paul Ciocoiu për Southeast European Times në Bukuresht – 07/09/07

Libri i fundit i Neagu Xhuvara ka shkaktuar trazira në botën akademike të Rumanisë. Në të, historiani 91 vjeçar pohon se themeluesit e Valahias në shekujt 13 dhe 14 nuk ishin pasardhësit e dakëve të romanizuar por ishin me origjinë kumane.

“Për dy shekuj, historiografia jonë është pushtuar në mënyrë të vazhduar me një vizion të ngushtë dhe statik, të pushtuar dhe të palëvizur,” shprehet autori në librin e tij, Thocomoerius, Sundimtari i Zi: një Vojvod me Origjinë Kumane në fillimet e Vllahisë. “Çfarë krijoi Evropën e re, atë mbas Perandorinë Romake, ishte një lëvizje e përhershme e formuar nga valët shtegtuese të njëpasnjëshme.”

Vojvodët (principatat) rumune janë rezultati indirekt i një lëvizje të tillë, sugjeroi ai. Kuman, një popull nomad turk, shtegtoi drejt perëndimit dhe krijoi një prani të fortë në Moldavinë e tanishme dhe Valahinë. Të mundur nga mongolët në Betejën e Kalka (1223), ata u strehuan në Hungari, ndërsa disa kaluan Danubin për në Ballkan.

Shumë emra vendesh në rajon — duke përfshirë Kumanovë në Maqedoni dhe Komëneshti në Rumani — reflektojnë ndikimin kuman. Mbiemrat e rrjedhur nga fjala “Kuman” përfshijnë atë gjimnastes të famshmen Nadia Komëneçi.

Sipas pikëpamjes së Xhuvarës, roli i kumanëve në historinë rumune ka qenë shumë më i rëndësishën sesa është pranuar. Teoria nuk është krejtësisht e re, por libri i tij jep një koleksion impresiv të dëshmive që e mbështesin atë.

Me titullin “Revolucioni i Xhuvarës”, blogu i të përditshmes Cotidianul’s fton lexuesit të japin opionin e tyre. Më shumë se 200 u përgjigjën.

Xhuvar “shkon shumë larg për një hipotezë historike të thjeshtë e cila në themel nuk ndryshon asgjë, “shkruan Catalin12, “Ofrimi i një ipoteze të tillë e cila prek elementët themelor të identitetit kombëtar zakonisht prodhon reagime të dhunshme, racizëm intolerancë dhe përjashtim.”

Stradivarius ka një këndvështrim më të favorshëm. “Unë e lexova librin. Argumentet e përdorur nga Neagu Xhuvara duken shumë të qëndrueshme për një historian amator si unë. Çdo gjë ka kuptim. Ajo që është e çuditshme në ata që e kundërshtojnë atë në më të shumtën e rasteve e bëjnë duke përdorur aspektet e jetës personale të historianit (që thuhet se ka qenë ish-anëtar i lëvizjes ekstremiste të djathtë të Luftës së Dytë Botërore Garda e Hekurt ose thjesht mohojnë teorinë ose duke thënë se është një e vjetër e cila nuk sjell asnjë të re. Por ky burrë është i pari që përmbledh argumentat dhe rezultati është i lavdishëm,” shkruan ai.

Admor i përgjigjet peticionit. “Rumania ka nevojë për një histori që ka kuptim të tregojë qartë cilat anë rrënjët e saj. Duke pranuar të kaluarën, cilado qoftë ajo, ata do të jenë më të respektuar në botë si popull. Unë shpresoj se principet evropiane do të çojnë për në tolerancë,” shkruan ai.

“Zoti Xhuvara asnjëherë nuk ve në dyshim bazë dako-latine të popullit rumun ose të vazhdimësisë së tij,” shton Alin, një historian. “Ai tregon elementët e jashtëm, midis tyre dhe kumanët, që konsoliduan këto baza. Gjaku i huaj gjithmonë sjell potencë dhe jetëgjatësi. Vetëm mendoni sa shumë dinasti dhe po ashtu popuj ranë ose u zhdukën për shkak të izolimit.