Duke shoqëruar një anglez dhe një spanjoll

Në vitin e vështirë të 1997-ës gjatë atyre zgjedhjeve po aq të vështira, shoqëroja dy vëzhgues ndërkombëtarë të OSBE-së në qytetin e Peshkopisë nga vjen prejardhja e familjes time. Njëri ishte anglez dhe tjetri spanjoll dhe p dyshim edhe për shkak të historisë së ndryshme të dy vendeve përkatëse edhe ata ishin të ndryshëm nga një-tjetri.

Ndërsa do niseshim nga Tirana për Peshkopi, sipas traditës shqiptare unë u ofrova kafen e mëngjesit dhe i parapagova ato! Rrugës së lodhshme ndërsa ndaluam diku, spanjolli nuk më lejoi të ripaguaja dhe u bë ai qerasës për rastin! Në ndalesën e tretë…, për hir të së vërtetës pagova përsëri unë! Spanjolli më pa me mosaprovim! Anglezi buzëqeshi me kënaqësi, ndonëse sipas thashethemeve merrnin rreth 1000 USD në ditë për të vëzhguar zgjedhjet tona! Por, në ndalesën e katërt edhe sipas traditës britanike nuk mund t’i shmangej më pagesës dhe ndërsa na bleu vetëm një Fanta të madhe, na kërkoi ta paguanim të tre! Spanjolli duke vënë re sikletin tim, dha kontributin e tij duke më imponuar edhe mua të bëja të njëjtën gjë!

Personalisht, me mjaft pasion u shpjegova miqve të huaj traditën e mikpritjes shqiptare ndaj mikut dhe faktin që për të cilën ne përgjithësisht krenoheshim. U tregova gjithashtu se këtë gjë do ta vërtetonin ndërsa do të vizitonim qytetin e prejardhjes së familjes sime, Peshkopinë! Vërtet ashtu ndodhi, kudo që shkuam fshatarët e atyre zonave me shprehjen e ngrohtë “Bujrum!” dërgonin fëmijët e tyre të blinin me lista pagesash ato çka do qerasnin miqtë e tyre të rrallë.

Personalisht, vura re se mikpritja e ngrohtës, të paktën për anglezin shihej si diçka e rrallë dhe primitive nga e cila vetëm duhej përfituar! Për spanjollin, historia e varfërisë së vendit të të cilit ka ndryshuar më së voni, perceptimi për rastin dhe traditën tonë ishte disi ndryshe, ndonëse edhe ai u bë përfitues i kësaj tradite e cila zbrazte xhepat e grisur të atyre fshatarëve për të kursyer ato të…!

Në fakt, kulmi i divergjencës së kulturave arriti në fshatin më të varfër të Peshkopisë dhe ndoshta të Republikës, ku anglezi më pyeti nëse edhe ata fshatarë e kishin traditën e mikpritjes shqiptare dhe do na ofronin drekën. Ndërsa spanjolli më pyeti përse ata njerëz jetonin akoma në atë vend të humbur dhe nuk ia mbathnin një orë e më parë prej aty.

Takimi i parë me z. Adem Demaçi në Sofje

Ç’mendim kanë shqiptarët e Shqipërisë për shqiptarët e Kosovës?” - Më pyeti z. Adem Demaçi në një takim ndërkombëtar në Sofje rreth vitit 1994. Unë iu përgjigja se kishte një xhelozi të caktuar dhe se shiheshin si joseriozë!

Në fakt, bëhet fjalë për ato vite të vështira ekonomike kur leku kishte vlera të njëjta me liretën italiane dhe kur shumë prej nesh ndërsa dilnim jashtë shtetit kishim mundësinë të hanim vetëm një picë me rrogën e 15-ditëshit!

Kjo situatë specifike kishte bërë që në Shqipëri të shfaqeshin lloj-lloj investitorësh nga e gjithë bota, të cilët vinin për të përfituar nga situata e varfër ekonomike në të cilën mund të investohej me fare pak para dhe ndoshta të fitoheshin shumë.

Në ato vite, përveç të tjerash, ata pak shqiptarë të Kosovës që kishin ardhur në Shqipëri, me pak kursime të hollash mund të bënin një biznes dhe të punësonin disa qytetarë të Shqipërisë. Pa dyshim disa prej tyre kishin shfaqur edhe mungesë korrektësie ndaj këtyre të fundit, por personalisht besoj se kjo nuk ishte gjithçka. Përveç tyre kishte edhe investitorë të tjerë joshqiptarë të cilët nuk ishin aspak ndryshe nga ata kosovarë, por ndaj tyre nuk gjykohej në të njëjtën mënyrë dhe shiheshin ndryshe.

“Ndoshta fakti që jemi nga i njëjti komb dhe ata qytetarë kosovarë që kanë ardhur në Shqipëri janë më të pasur se ne, pavarësisht se nuk janë më të zotët, kjo sjell një konflikt psiko-social midis nesh”, - i thashë z. Demaçi.

“Po ata italianë që kanë investuar në Shqipëri, ju duken më të zotët juve?” - më pyeti me të drejtë z. Demaçi!

Përgjigja sigurisht ishte që jo! Por, pa dyshim që ai dialog më bëri të mendoja gjatë në lidhje me faktin pse përgjithësisht shqiptarët në mënyrë iracionale nuk kanë të njëjtin qëndrim ndaj investitorëve që vinin në Shqipëri, pavarësisht se ishin shqiptarë apo të huaj.

Besoj se ky dialog midis z. Demaçi dhe meje për secilin që ka jetuar ato vite dhe lexon realitetin edhe të sotëm në mënyrë racionale simbolizon shumë dhe tregon iracionalitetin e kësaj kulture ndaj së cilës duhet reflektuar pa dyshim.

Pa dyshim që ky lloj stereotipi iracional shqiptar kundrejt të huajve është më i vjetër se ardhja e pluralizmit në Shqipëri dhe besoj se mjafton të lexohet njohësi më racional i natyrës konfuze të shqiptarëve, Faik Konica, i cili ka mundur të zbërthejë në mënyrën më të mirë të mundshme konfuzitetin tonë psiko-kulturor.

Por, për hir të së vërtetës duhet thënë se për fat keq ky stereotip yni vazhdon të mbijetojë në formë tradite, sigurisht me pak ndryshime modeste, edhe në ditët e sotme moderne të shqiptarëve dhe pa dyshim nevojitet ta shtjellojmë edhe me shkrimet e ardhshme.

06/07/2008