Historia e “tjetrit”
nga Ismail Kadare
botuar tek Gazeta Shqiptare
1.
Flitet shumë sot për “tjetrin”. Dhe siç ndodh shpesh me bisedat apo me motivet e vjetra, që pas një harrese ose pushimi rikthehen në jetën tonë, ne kujtojmë se edhe për “tjetrin” jemi ne që po flasim për herë të parë.
Në të vërtetë biseda, më saktë, trazimi për “tjetrin” duhet të jetë tepër i motshëm. Ka gjasë të jetë po aq i vjetër sa zbulimi i seksit, i tmerrit ose i vdekjes. Ka gjasë që historia të ketë nisur qysh atë ditë kur njeriu i shpellës është kthyer te të vetët, me një fytyrë të lemeritur, për të njoftuar se ka parë një gjë tejet të frikshme, tejet të përçudur, diçka që desh ia ka marrë gojën. Ndaj dhe kur shpellarët e tjerë i bërtasin: “Ç’ishte ajo? Que-est ce que était ça? Cto eto byllo? Wer da? Who’s there? Stand and unfold yourself!”
Por njeriu primitiv nuk e ka lehtë të shpjegohet. Nuk ka parë as vetëtimën, as bishën e egër, as vullkanin, por diçka më tronditëse: një qenie që duhej të ishte ai, por që s’ishte ai, një trajtë, që ngjante si e dalë, e pjellë prej atij vetë, por që në vend që të ishte si i tillë, të ishte i pranueshëm, ishte i kundërt, i papranueshëm, madje kërcënues.
Njeriu i shpellës ndeshej për herë të parë me “tjetrin”.
Në shpellë vazhdonte gjyqi kundër tij. Kërkoheshin shpjegime, bëhej hetim, pritej përgjigje. “Halte et explique toi! Stoj i objavis! Steht und gebt Euch kund! Qëndro e shfaqu! Stand and unfold yourself!”
2.
Historia duhet të jetë aq e vjetër, saqë ngjarjen e natës së 22 qershorit të vitit 1602, mund ta marrim si pjesë të kronikës sonë moderne.
Teatri “Globus” i Londrës si zakonisht ishte plot. Ishte premiera e një drame, që tregonte për njëfarë Hamleti, që do t’i merrte gjakun t’et. Ishte e dyta apo e treta herë që kjo histori vihej në skenë. Teatri që po mbushej, ashtu si Londra, në prag të shfaqjeve të tilla, ishte plot thashetheme. Është një histori si gjithë të tjerat, nga ato që na kanë ardhur në majë të hundës. S’është fare ashtu, përkundrazi, është një kryevepër. Ka të bëjë me oborrin mbretëror danez, ndaj autori i ka ndërruar emrat e personazheve, për të mos patur incident diplomatik. Jo, more! Unë kam dëgjuar se drama fillon me një fantazmë. Vërtet? Unë vdes për fantazmat. Kurse unë s’i duroj dot, e sidomos ime shoqe, që vuan nga nervat.
Spektatorët mezi ç’prisnin fillimin e shfaqjes. Dhe ja, ajo nis ashtu, siç ishte pëshpëritur: Natë me mjegull në muret e kështjellës së mbretit danez. Një rojë me heshtë që kryen shërbimin. Dikush që afrohet nëpër mjegull. Këmbimi i famshëm i replikave midis ushtarëve:
Who’s there? Nay, answer me. Stand and unfold yourself!
Është folur gjatë për këtë fillim të “Hamletit” të Shekspirit. Atmosferën e mosbesimit, dyshimin e rojave, frazat e tyre të prera, shumë studiues i kanë lidhur me ankthin që ishte përhapur në Danimarkë për shfaqjen e fantazmës së mbretit. Të tjerë studiues e kanë shfaqur habinë për këtë fillim të rëndomtë, me ca replika banale ushtarësh, të kryeveprës së teatrit botëror. T. S. Eliot e shpjegon si të bërë enkas, për kundërthënie me ngjyrimin hijerëndë që marrin befas vargjet, sapo biseda vjen te fantazma.
Biseda midis dy rojave është pak a shumë ajo që është bërë dy milionë vjet më parë te hyrja e shpellës së dikurshme. Fantazma që pritet, ajo që do të shfaqet pas pak në skenë e jep thelbin e atij që ne përmendëm sot me aq zell: TJETRIT. Është “tjetër” në radhë të parë në trajtë. Për ne, njerëzit, asgjë në botë nuk mund të jetë më “tjetër” se fantazma e njeriut. Është tjetër nga lëkura, nga flokët, nga sytë, nga gjatësia e gjymtyrëve, nga lëvizjet, nga zëri a nga heshtja e saj. Por tjetërsia nuk mbaron kurrsesi me kaq. Ndryshimi nis nga pamja, për të zbritur thellë e më thellë. Ai prek thelbin e saj. Fantazma është e ndryshme në vetë statusin e saj të dyfishtë: jetësor dhe vdekësor. Por ajo është e ndryshme në shumëçka tjetër, p. sh. në dijet që ka, në vizionin e botës, në enigmat që ndryn, në kumtin që sjell, shkurt, në gjithçka. Ajo di atë që të tjerët nuk e dinë, sheh atë që ne nuk e shohim, shpall një të vërtetë që për disa ngjan e rreme, ose një rrenë që mund të jetë e vërtetë.
Na ngjan e rrezikshme në të gjitha rastet, edhe kur duket se vjen për të na dhënë ndihmë, edhe kur vjen gjithë pezm e kërcënim. Fantazma e Hamletit mbret, në ledhet e kështjellës së Elsinorit, duket se vjen për të ndrequr një padrejtësi, për të sjellë një drejtpeshim. Por, në një bilanc të fundit, ajo nuk sjell në skenë veç një seri vrasjesh e një varg kufomash.
T’i besojmë, apo jo? Kjo është pyetja e Hamletit e, bashkë me të, pyetja jonë. Ndaj britma e njërit prej rojave: “Qëndro e shfaqu!”, në fillim të dramës, është njëherësh britma dhe ankthi ynë: “Mos u fshih më, shfaqu!”
3.
Njerëzimi nuk rri duarkryq para fantazmës së “tjetrit”. Ai nuk ka qëndruar kurrë duarkryq. Ai mund të jetë kapur në befasi, të jetë mpirë përpara gjarprit, tigrit, tërmetit, por asnjëherë përpara shëmbëllimit të vet. Ai ka qenë syçelët dhe ka dhënë shumë herë kushtrimin kundër vërshimit të lumit ose sulmit të bishës, por ky kushtrim ka qenë i rëndomtë. Kushtrimin e vërtetë, atë më të madhin, atë më të thekshmin ai e ka dhënë kundër shëmbëllimit të vet: njeriut. Kundër atij ai është përgatitur më gjatë dhe më me përkushtim se për çdo gjë tjetër. Ka bërë gati rrëfenja të gjata, libra, muzikë, emblema, mure, porta dhe, sidomos, armë. Ka nxjerrë ushtrinë në kufijtë e shtetit, ka dërguar zbulues në thellësi të vendit armik, ka vënë roja majë pirgjeve për të përgjuar. Roja nga ata që klithin: Ndal! Unfold yourself!
Vocërrakët në shkolla mësojnë historinë e popullit të vet. Në të ka shumë ngjarje, emra të shquar, zotërinj trima dhe zonja të bukura, shpesh të pabesa. Ata mësojnë e mësojnë shumë gjëra, gjersa një ditë kujtojnë se tharmi i kësaj historie, kripa e saj, është “tjetri”. Pa atë, “tjetrin” kënga heroike ngjan e zbehtë, fitorja pa shije, festa pa kuptim. Shkurt, pa të jeta jonë ngjan e fishkur, e dështuar, për të mos thënë, e kotë!
Vargu i robërve të kapur në luftë, që parakalojnë kokulur përpara fitimtarëve, flamurët armiq, të kapur njëlloj si njerëzit, që hidhen si plaçkë lufte, komandantët apo mbretërit e mundur, që parakalojnë gjithashtu me pranga në duar, të gjitha këta janë pamje të paharrueshme pas fitores.
Kronikat japin një rast lufte të çuditshme, atë midis hititëve dhe huritëve, ku problemi kryesor nuk ishte ndeshja me armikun, por gjetja e tij në shkretëtirë. Ushtritë hitite niseshin, por kthimi, nëse të tillë kishte, zgjaste shumë. Dhe atje në shkretëtirë nuk dihej se ç’ndodhte, kush fitonte, kush humbte. Mostakimi, avullimi i “tjetrit” ishte krejtësisht çoroditëse për të gjithë. Ai prishte ligjet e jetës. Popujt nuk kënaqeshin vetëm me përfytyrimin e “tjetrit”. Ata donin ta shihnin atë, ta rroknin, për të mos thënë, ta goditnin.
Për të mos shkaktuar kompleksin, më saktë, zhgënjimin, hitito-hurit, vendet komuniste, pasi e bënin të njohur “tjetrin”, me anë të propagandës, filmave dhe teatrove të tyre, si një dhuratë befasuese, organizonin procese gjyqësore, me armiq të gjallë, në mënyrë që “tjetri” të shfaqej me mish e me kocka. “Unfold yourself!”
Që shpështjellja e “tjetrit” të ishte sa më mbresëlënëse, duhej që të shoqërohej nga padurimi për të. Padurimi për të parë “tjetrin” të rrëzuar do të thoshte në gjuhën komuniste “mbajtja lart e frymës revolucionare”, çka mund të përkthehej: mbajtja lart e urrejtjes së palodhur, pra e ahtit për të zhdukur “tjetrin” pa mëshirë.
Që kjo të kryhej ashtu siç duhej, duhej që ideja se “tjetri” ishte i pashmangshëm të mos vihej kurrë në lodhje, e aq më pak në dyshim.
“Tjetri”, me fjalë të tjera, shkaktari i grindjes dhe i luftës është kudo: në lëkurë, në gjuhë, (barbare, sipas grekëve), në fé, në ide, në doktrina a në qytetërime. Virusi i armiqësisë guxon të futet atje ku nuk pritet: brenda klanit tënd familjar apo politik. Ai prish lidhjet e gjakut, madje ai arrin të depërtojë në zonën që duhej të ishte e pamundur për ta, në hapësirën e dashurisë midis dy qenieve njerëzore. Ky është një nga ngadhënjimet më të mëdha të tij.
4.
Ka diçka tragjike, diçka fatale në këtë gjendje të gjërave. Me fjalë të tjera, a mund të ketë përgjigje pyetja: përse kaq shumë urrejtje, kaq shumë luftëra? Përse për gjithçka vjen ora e lodhjes, veç jo për to? Pyetjet e mësipërme mund të duken tejet naive.
Ne e dimë që njerëzimi sa vete mençurohet. Krijohet shpresa se tani që e keqja dihet, ka ardhur koha që duke qeshur me marrëzitë e kaluara, njerëzimi të ndahet prej saj. Mirëpo në sytë tanë ndodh e kundërta. Sepse në sytë tanë njerëzimi është katandisur në atë shkallë marrëzie saqë, siç thotë Karl Popperi, ai të kujton dy të çmendur, që bëhen gati për të bërë duel, duke vringëlluar secili disa dhjetëra mijëra mbushje bërthamore. Dhe kjo, gjithmonë sipas Karl Popperit, është njëlloj sikur dy duelistë të shkonin në takim, jo me nga një revole, aq sa ç’do të ishte e nevojshme për të vrarë “tjetrin”, por me pesë mijë revole secili!
Përballë kësaj gjendjeje, e cila vazhdon në kohën që po shkruhen këto radhë, ne e humbim të drejtën të cilësojmë si naive cilëndo pyetje të ngjashme me ato të mësipërmet.
Atëherë le të vazhdojmë me to: A ka qenë e pashmangshme e gjitha kjo? Ku është bërë gabimi, a ka shpresë që diçka të ndreqet?
Deri tani, luftërat janë shpjeguar si vazhdimi me armë i politikës, e kjo e fundit, rrjedhojë e ekonomisë, e kështu me radhë, dhe pastaj është folur për anët e errëta të natyrës njerëzore, e kështu me radhë, duke ardhur te mendimi se bota jonë, pamjet e saj, ngjarjet, gjithçka, perceptohen nga miliarda e miliarda kamera, që janë sytë dhe mendja e miliarda njerëzve, me fjalë të tjera, për secilën qenie njerëzore ka një gjeografi, një histori, një kalendar të përditshëm, që ajo e ndjek ditë e natë, çdo orë e çdo minutë, dhe se këto miliarda vizione vetjake, këto miliarda bërthama “tjetra”-sh përbëjnë një mundësi katastrofike, si ato që përfytyrohen në përplasjet kozmike?!
Ne na duhet të refuzojmë një rendje të mendimit përtej mundësive që natyra i ka dhënë trurit tonë. Ne na duhet të kthehemi te një gjendje më e kthjellët, që na e dikton kushtëzimi, domethënë kufizimi ynë njerëzor. Në këtë rast, ne s’mund t’i bishtnojmë pyetjes së thjeshtë: a ka shpresë që diçka të ndreqet?
Pa dyshim që po. Sado e mjegullt të ketë qenë fantazma në muret e kështjellës së mbretit Hamlet, ata që e panë ose e përfytyruan: rojat, shokët e princit, vetë princi Hamlet, guxuan t’i thonë: “qëndro dhe shfaqu!”
Kjo duhet të jetë pyetja jonë në këtë forum ku po bisedohet për “tjetrin”. Pa u ndrojtur ne mund t’i kthehemi kronikës së vjetër, atje ku historia, ndoshta, ka nisur.
Në fillim ka qenë një histori që mund të quhet “e syrit”. Ka qenë syri që është habitur ose trembur nga pamja e “tjetrit”, në radhë të parë nga ngjyra e lëkurës, e pastaj të tjerat. Syri njerëzor ka gjithmonë një lidhje me veshin. Te grekët e vjetër ishte veshi, që u bezdis nga gjuha e “tjetrit”, e cila pa asnjë lëkundje u quajt “barbare” e, bashkë me të u cilësuan të tillë njerëzit që e flisnin atë. Më pas, në skenë hyri pjesa më e ndritur, por edhe më e rrezikshme e njeriut: mendja. Ishte ajo që u bezdis prej “tjetrit” jo vetëm për lëkurën e gjuhën, por për ato që nuk dukeshin me sy, e as dëgjoheshin me vesh: tregimet e tij të brendshme, thënë ndryshe, mitet, besimet, zakonet, kujtimet ose frikët e tij. S’ishte vetëm raca ose gjuha që përcaktonin “tjetrin”. Bashkë me to ishte tjetër gjë, po aq dramatike, në mos më tepër. E pas kësaj, shkallëzimi do të merrte përmasa tragjike: ishin kombe të tërë që viheshin përballë, e pas tyre, kultura, doktrina, për të përfunduar te vetë qytetërimet, që mendohet se do të përplasen.
Ajo që kishte nisur nga syri dhe nga veshi, shkoi shumë më larg se ç’pritej.
5.
S’mund të thuhet se njerëzimi ka qenë shpërfillës ndaj rrezikut. Në një mënyrë ose një tjetër, në mos drejtpërdrejt, tërthorazi, ai është përpjekur të krijojë antidote kundër këtij tmerri. Kërkimi i kritereve për të përcaktuar “tjetrin” ka qenë një nga përpjekjet për kufizimin e së keqes. Përtej pamjes dhe gjuhës, që në mënyrë tepër të dukshme, por tepër të rëndomtë, përcaktonin “tjetrin”, njerëzit edhe në zonën e trupit, kërkuan diçka më të thellë. Te shumë popuj, në mënyrë të pavarur nga njëri-tjetri, vëmendja u përqendrua te gjaku. Ka mbetur jo fort e qartë përse u kërkua dallimi pikërisht te diçka, që jo vetëm nuk e dëshmonte dallimin, por dëshmonte të kundërtën. Mund të interpretohet kjo si një thellim i së keqes, pra, i kërkimit të dallimit edhe atje ku ai është i fshehur mjeshtërisht, ose e kundërta, për ta vënë në dyshim xanxën ndaj tij.
Gjaku ka tërhequr gjithmonë kureshtjen e popujve. Si rrjedhojë e kësaj ai ka marrë një ngarkesë të theksuar simbolike, mitike e shpesh fataliste. Përfytyrimet e kryehershme për të mund të merren si skicimet e para tepër primitive e, natyrisht, fantaziste të gjenetikës së ardhshme. Ngjyrimin fatalist ia jepte fakti që për grekët e vjetër p. sh., gjaku që del nga trupi njerëzor nuk kthehet më kurrë në trup, (çka në kushtet e mosnjohjes së transfuzionit ishte e vërtetë). Ky moskthim i gjakut identifikohej me “të pakthyeshmen” në përgjithësi. Një ngjyrim tjetër të ngjashëm ia jepte ajo që quhej “lidhje e gjakut”, e cila, sipas të vjetërve shpjegonte afeksionin midis njerëzve të familjes, të fisit, madje të një klani të gjerë. Që këndej nuk ishte e vështirë të kalohej te pastërtia ose fëlligështia e gjakut, me të gjitha ndërlikimet që sillte ajo, për të përfunduar te “zënia e gjakut”, zanafilla e parë e pendimit, e brerjes së ndërgjegjes, me të cilat është marrë aq shumë tragjedia greke.
Përftimi i gjakut si një identifikim i brendshëm, një farë karte identiteti e një fisi, e një klani, madje e një kombi të tërë, do të jepte dy rrjedhoja tragjike: e para, krimet në emër të pastërtisë së tij, e dyta, krimet në emër të gjakmarrjes. Të dy modelet i gjejmë në poemat homerike e ende më qartë në teatrin grek. Ndërkaq shekujt e mëvonshëm do të kapërcenin dukshëm modelet antike, për të arritur gjer te Holokausti i lemerishëm kundër hebrenjve, në mesin e shekullit XX.
6.
Kronika e “tjetrit” ka pasur e, me sa duket, do të ketë nevojë për ushqim të ri. Ankthi i dikurshëm i mosgjetjes së huritëve prej hititëve, në njëfarë mënyre është përsëritur shumë herë në botën tonë. Është një e vërtetë e njohur se kur “tjetri” mungonte ai do të kërkohej. E natyrisht, kur nuk gjendej, do të shpikej.
Luftërat civile, ato ku kundërshtarët e kishin gjithçka të njëjtë, pamjen, gjuhën, madje dhe atë që ishte vështirë të vërtetohej, gjakun, ishin po aq të egra, në mos më shumë se të tjerat. Idetë e ndryshme ishin të mjaftueshme për të prodhuar urrejtje po aq sa derdhja e gjakut. Besimet fetare, gjithashtu.
Një rivalitet i çuditshëm u shfaq midis lidhjeve të gjakut dhe atyre të doktrinës. Nazistët, ndonëse ishin të magjepsur pas mistikës së gjakut, gjersa iu hynte në punë kundër hebrenjve dhe popujve të nënçmuar prej tyre, nuk mëdysheshin ta shkelnin atë me këmbë kur ishte puna për besnikërinë ndaj nazizmit dhe Führer-it të tij. Kurse për tiranitë komuniste shkelja e lidhjeve njerëzore, në emër të besnikërisë ndaj doktrinës, u kthye në një bast të madh. Për familjen e re, atë “doktrinave” u ngrit një propagandë e tërë, e ndihmuar nga artet, filmat, poemat dhe dramat e pafundme të një epoke të çmendur.
E, pavarësisht se kjo fjalë përdoret përherë e më shpesh, në gjykimin e ngjarjeve, asgjë nuk pengon që tmerri të përsëritet. Si rrallëherë në historinë e njerëzimit po kërkohet, po shpiket, po jepet alarmi, po përgatiten armët, për të goditur “tjetrin”.
Pyetja e vjetër, atje te gryka e shpellës, përsëritet e përsëritet pa pushim.
7.
“Një fantazmë po vërtitet në Evropë, fantazma e komunizmit”.
Me këto fjalë fillon Manifesti Komunist i Marksit e Engelsit. Të kujton disi fillimin e “Hamletit” të Shekspirit. Ashtu si rojat e kështjellës së Danimarkës, shumë njerëz do të kenë pyetur në kohën e botimit të tij: “Ç’është kjo fantazmë e re?” Dhe më pas, pa dyshim do të vinte pyetja tjetër: Përse po shfaqet, ç’kumt po sjell?
Fantazma te “Hamleti” u shfaq për të kumtuar një krim dhe, natyrisht, për të kërkuar gjakmarrje. Manifesti komunist gjithashtu kumton një krim dhe kërkon një përmbysje, thënë ndryshe, një revansh. Këtë herë dhe krimi dhe përmbysja që kërkohet janë botërore. Dhe revanshi, merret me mend, ashtu do të jetë: i lemerishëm.
Në të vërtetë ndodhi pikërisht ashtu. Historia dihet, është pjesë e historisë së “tjetrit”. Një nga më të zymtat në kronikën e njerëzimit. Miliona viktima, burgje, tortura, tmerr i pafund. Këshilli i Evropës pak kohë më parë, pas shumë mëdyshjesh, u kërkoi, më në fund, vendeve ish-komuniste dënimin e krimeve të komunizmit. Ka vite që mendimet ndeshen e përplasen për këtë çështje. Madje qysh kur perandoria komuniste ishte ende në këmbë.
Në atë kohë, sidomos pas vdekjes së Stalinit, u gjet njëfarë konsensusi për të shpjeguar tragjedinë. Ishte një ngushëllim, më saktë, një justifikim. Thelbi i ngushëllimit ishte dënimi i Stalinit. Me fjalë të tjera, komunizmi ishte i drejtë, por ai u përçudnua. Më saktë: Lenini mbetej i shenjtë, por ishte Stalini ai që i leu duart me gjak.
Nuk arritën njerëzit të marrin frymë të lehtësuar, kur e vërteta u shfaq me fytyrën e saj të plotë: Stalini nuk kishte bërë gjë tjetër, veç kishte kryer porositë e Leninit. Pra, ky i fundit, ishte rrënja e së keqes, njëlloj i egër si pasardhësi, madje më i pashpirt.
Konsensusi u modifikua: Të dy së bashku, Stalini dhe Lenini, madje dhe Trocki, i dënuar prej tyre, ishin të mbrapshtë. E bashkë me ta, njëlloj si ata, ishin pasardhësit e tyre, të mëdhenj e të vegjël: Mao Ce Duni, Caushesku, Ulbrihti, Hoxha, Kastro, etj. Ngushëllimi megjithatë mbetej Karl Marksi!
Po të perifrazojmë frazën e parë të Manifestit Komunist, mund të themi se kohët e fundit një pyetje vërtitet nëpër Evropë: zbret apo nuk zbret faji gjer te Marksi? Përgjigjja kërkon gjakftohtësi, paanësi, mungesë mllefi. Duke qenë ithtarë të botës së letrave, ne, shkrimtarëve, na lejohen, ndoshta, më shumë se të tjerëve referencat nga bota e letërsisë. Në këtë rast, kemi të drejtë më shumë, ngaqë qysh në krye të Manifestit komunist, Marksi i qaset vetë këtij përfytyrimi, duke e identifikuar njëfarësoj veten e tij me Fantazmën shekspiriane. Ashtu siç u shfaq ajo në pirgjet e kështjellës daneze, Marksi, në kullën e Evropës shpall kumtin e “fantazmës së komunizmit”. Kumti dhe programi janë të ngjashme: shpallet një krim, kërkohet vënia në vend e padrejtësisë. Krimi është bërë prej borgjezisë, kundër proletariatit botëror, rrjedhimisht kërkohet revanshi i tij: përmbysja e borgjezisë, vendosja e diktaturës së proletariatit.
Ky është thelbi. Dhe pyetja tani bëhet më e rrokshme: faji i komunizmit ka lidhje me thelbin, me rrënjët, apo me ato që ndodhën më pas, me degët?
Pyetja e vjetër, t’i besojmë apo mos t’i besojmë kumtit të fantazmës (të çdo lloj fantazme që shfaqet në jetën tonë), te Marksi merr një përgjigje të qartë. Analiza që i bën ai kapitalit, pra anketa e krimit, është e saktë dhe e besueshme. Problemi shfaqet fill pas saj.
Te kështjella daneze fantazma mesjetare, duke i kërkuar Hamletit marrjen e hakut (e bashkë me të përmbysjen e uzurpuesit, etj. etj. ) nuk harron t’i japë hakmarrësit një porosi themelore. Ajo i kërkon atij të jetë i përmbajtur në revansh.
Ideja nuk është e re. Nuk është as e Shekspirit, as e Saxo Grammaticus, tek i cili dramaturgu u mbështet, e as te sagat islandeze, ku u mbështet Saxo. Ideja është e vjetër sa bota. Përmbahu! Mos e tepro hakmarrjen. Këtë porosi e gjen në maksimat, gojëdhënat, rrëfimet, kodet zakonore, kronikat poetike të shumicës së popujve. Atë e gjen në themelin e poemave homerike, në tragjedinë antike, madje në rrënjët e qytetërimit grek. (Zotat e Olimpit i ndëshkuan grekët kur ata e tepruan revanshin e tyre ndaj trojanëve). Ka qenë dhe mbetet një nga idetë më emancipuese, që ka prodhuar njerëzimi në të gjitha kohërat.
Është e mundur që Karl Marksi, njeriu që gjithë jetën u mor me çështjen e përmbysjes së rendit borgjez dhe zëvendësimin e tij nga diktatura e proletariatit, të mos e njihte këtë ide? Të mos i shkonte mendja asnjëherë se kjo përmbysje klasash, më e madhja, më rrënjësorja në historinë e botës, do të shoqërohej nga përrenj gjaku, nga shkallmime, tmerre e mllefe hakmarrëse të papara kurrë ndonjëherë në këtë planet?
Përjashtohet çdo hamendje që Marksi të mos e dinte, atë që e dinte çdo rapsod i pashkollë, e shumica e gjysheve që, me përralla i vënë në gjumë vocërrakët. Nuk është rrjedhojë e asnjë pezmi, por rrjedhojë e logjikës, mendimi se Marksi e dinte, por ai parapëlqeu të mbyllte sytë e ta linte të kryhej ajo llahtarë.
Disa paragrafë, që mezi gjenden në veprën e tij e ku Marksi shtron, më në fund, këtë “problem” (hakmarrjen e tepruar), në vend që ta lehtësojnë, e rëndojnë më keq. Naiviteti i tyre është ulëritës, për të mos përmendur një shprehje më të rëndë. Kuptohet që larg që ato paragrafë janë shkruar sa për të larë duart, si Pilati. Në ato paragrafë ai, më në fund, ia jep porosinë klasës punëtore, që të përmbahet në revanshin e saj. Por, porosia është fund e krye e rreme. Sipas Marksit, proletariati i zemëruar nuk duhet të shfrejë dufin e tij kundër ndonjë duzine miliarderësh, që mbajnë çelësat e kapitalit. Gjithmonë sipas Marksit, kjo tufëz miliarderësh duhet të veçohen në një ishull, ku të ngrysin të qetë ditët e tyre! Është vështirë të mos bësh pyetjen: Herr Marks, vërtet kaq naiv keni qenë, sa të mos e dinit se, kur një rend botëror kapitalist përmbyset nga themelet në kulm, nuk janë vetëm një duzinë miliarderësh, por miliona zyrtarë e shërbyes të këtij rendi, aradhe të tëra oborrtarësh, bankierësh, gjykatësish, klerikësh, tregtarësh, policësh, nëpunësish, fermerësh, artistësh, ushtarakësh, kodoshësh etj. etj., që do të jenë në shënjestër të urrejtjes e të hakmarrjes? Se do të ndodhte ajo që ndodhi në vërtet në të gjitha vendet komuniste, ku dhjetëra miliona fate njerëzish u përmbysën nga uragani i urrejtjes klasore.
Jo disa paragrafë të humbur, por pjesën themelore të veprës së tij Karl Marksi duhej t’ia kushtonte porosisë që jepte fantazma daneze dikur. Një Manifest i dytë Komunist, ai që do të duhej të fillonte me fjalët se “një fantazmë hakmarrëse do të vërtitej në Evropë, pas fitores së proletariatit, etja e revanshit pa fré”, ishte i domosdoshëm.
Me atë shpallje të dytë të programit të tij, Karl Marksi, në mos do të shmangte gjithë krimet e ardhshme, së paku do të shpëtonte një pjesë të njerëzimit nga furia e revanshit të verbër.
Dhe historia e “tjetrit” do të ishte ndryshe.
2 February 2008 @ 6:12 pm
“Also!” sprach Zarathustra!
Keshtu, pra!
Flm, maestro!
2 February 2008 @ 6:13 pm
Faleminderit per prurjen, gre_wireless. Ka shume pika me interes, madje edhe ca provokime. Si gjithmone, IK kembengul se cfare eshte e nevojshme dhe e vertete ka qene gjithmone e shkruar ne kanonin klasik. Por lidhja e komunizmit me historine e “tjetrit” eshte e hatashme. Frymezues.
2 February 2008 @ 6:17 pm
Ndryshe nga ç’thone gojet e liga, Ismail Kadare (shkrimtari) nuk ka vdekur ende.
Ftoj perkrahesit e “politikes se re” por edhe ata te “politikes se ndryshimit” ta lexojne kete shkrim dhe te nxjerrin mesimet e duhura. Asnjehere nuk eshte vone.
2 February 2008 @ 6:44 pm
Shume i thelle eshte I.K. Duhet ta lexoj edhe nja 2 here te tjera qe ta kuptoj mire kete ese.
Duhet edhe te lexoj Manifestin tani per te pare nese me te vertete Marksi ka bere thirrje per rrezim me dhune te rendit klasor apo ka propaganduar thjesht epersine e nje rendi klasor ku sundon barazia.
Nje pyetje e thjeshte…gjate historise se gjithe njerezimit cdo klase, rend apo sistem i ri eshte ngritur mbi shembjen dhe nenshtrimin e dhunshem te rendit apo sistemit te meparshem. Kjo eshte thjesht dialektiva njerezore e evolucionit social njerezor. Perse tani ne tere kete mori dhune, perpjekjesh e rrenimesh te vecohet vec Marksi a thua se ai ishte me i kobshmi? Ku rreh pena e Kadarese ne kete mes? Cfare e ka nxitur per kete ese?
2 February 2008 @ 6:46 pm
Mua me duket nje “leksion i madh” i vlefshem per shqiptaret
2 February 2008 @ 6:58 pm
Shef kuadri, edhe une te njejten pyetje kam.
2 February 2008 @ 7:17 pm
I ka rene pak gjate per te shprehur idene, po me duket se keto fjalite e meposhtme jane tema kryesore…
“Fantazma e Hamletit mbret, në ledhet e kështjellës së Elsinorit, duket se vjen për të ndrequr një padrejtësi, për të sjellë një drejtpeshim. Por, në një bilanc të fundit, ajo nuk sjell në skenë veç një seri vrasjesh e një varg kufomash.”
“Te kështjella daneze fantazma mesjetare, duke i kërkuar Hamletit marrjen e hakut (e bashkë me të përmbysjen e uzurpuesit, etj. etj. ) nuk harron t’i japë hakmarrësit një porosi themelore. Ajo i kërkon atij të jetë i përmbajtur në revansh.”
2 February 2008 @ 7:25 pm
nese Kadare e ka shkruar kete shkrim per te theksuar te keqijat e komunizmit, atehere do te jepte kuptimin e gabuar. Se ashtu si ai paraqet komunizmin si nje fantazme qe erdhi per te vene ne vend padrejtesite e rendit shoqeror (te analizuara sipas Maksit), por ne revanshin e saj kreu shume padrejtesi dhe shembi shume ekuilibra qe shume shtete nuk po i vene dot ne vend akoma, ashtu edhe dikush tjeter mund te bej te njejtin krahasim per rendin demokratik qe u pa si me i miri pas renies se komunizmit.
mendoj se ketu ka ideja eshte qe ne zbatimin e te drejtes dhe ndryshimit te nevojshem per cdo shoqeri, te tregohet maturi, largpamesi dhe vetepermbajtje.
2 February 2008 @ 7:35 pm
Bie dakord me gsm wireless. Mesazhi eshte per vetepermbajtje dhe humanizem. Gje qe na fakt e shqeteson vete Kadarene, ai eshte i pasigurt nese njerezimi ka arritur ne ate faze sa te ushtroje vetepermbajtje dhe civilizim mes vetes kur vihet perballe dilemave ekzistenciale. Te fokusohesh vec te komunizmi eshte e padrejte ne fakt se edhe turmat qe rrezuan komunizmin ne fakt ishin po aq te etura per gjak e hakmarrje ne rrugen e tyre drejt instalimit te nje sitemi te ri (shihni Rumanine)
2 February 2008 @ 7:35 pm
Bukur.
2 February 2008 @ 8:21 pm
Ç’lesh leksion për shqiptarët? Dukej më tepër si ndonjë leksion i ndonjë profesori GREK (Vlerat e artikullit për greqinë do ishin më të çmuara se “filkozofitë” e këtij
2 February 2008 @ 8:23 pm
Hap sytë dhe shiko MARRITË e Sotme! (apo vetëm pas 30 vjetësh kujtohet që ti konsiderojë MARRËZI ato që jeton ky njeri?)
2 February 2008 @ 8:24 pm
Edrus..per Kadarene e kishe qe the keshtu se s’e kuptova mire?
2 February 2008 @ 8:42 pm
Shefo, a ta tregoj dhe unë një (pa i marrë leje Idrisit):
Provim i historisë, të gjithë “pingul” te libri, me përjashtim të njërit, i cili ngaqë nuk i bëhej të lexonte më tepër se kapitullin e parë, vetëm atë mbante mënd:Kongresin e Lushnjës.
Doli nga provimi miku, dhe të gjithë: Hë mer, si dole?
- e mora!
- Si mer e more, ti spate lexu gjë fare… çfarë të ra?(në tezë)
- Më ra Konferenca e Pezës… po i FUTA NJË TË LIDHME ME KONGRESIN E LUSHNJËS dhe e qava fare.
Dhe ky miku, i përmëndi që të gjithë, me të gjallë e me të vdekur (dhe me fantazmat e tyre), me të rinj dhe me të vjetër (sidomos greqinë antike), me Marks e me zulu…. për ta lidhur me kongresin e Lushnjës.
BUKUR!
2 February 2008 @ 8:47 pm
Ed Rustemi, ti rralle 10, por kur 10, e ben mullar…
2 February 2008 @ 8:53 pm
Shiko i entuziasmuar .Na llogaritni edhe ne!
Me pak perqendrim do te veme re me lehtesi se Ismaili (sipas titullit) flet per Tjetrin, per te Tjeret qofshin keto…….Emer ,Emra apo Teori…..
Eshte i zgjuar dhe i shmanget MARKSIT qe nese do te ishte i gjalle dhe ne ate kohe kur ai SHKROI ose ne KOHEN kur te tjeret i nxori KOHA ai do te ikte si qen duke kuisur ….ndoshta jo me bishtin ne shale.Ketu s’kam asgje per KADARETE por per vlerat e aplikuara.
Kultura jone eshte perqafuar prej kohesh e pakuptuar e shprehur kjo ne etiken (kodin Moral te Jetes)qe shpjegon c’eshte mbajtja “neper goje”
___Saadi__
Ai qe te erdhi ne dere’
e s’la gje pa mos thene per te tjere
Dije o njeri,se me vone po ky
do te flasee nder te tjere dhe ty…..flase =mbaje neper goje=FANTAZEM
Dhe keshtu ndodhi me ne si POPULL qe nga koha e hedhjes se THEMELEVE si SHQIPERI e deri me sot e me gjasa (para e pas) shume qindra vjecare.
Ja dhe nje kod etik tjeter qe i perqafar e i aplikuar por sic shihet e shmang “mbajtjen neper goje,te te tjereve…
Nje zog i vogel rri ne fole- rri dhe mendohet
do t’fluturoje po s’ka me se- Ka frike se rrezohet …. rrezohet=Fantazma
Shpejt di t’mesoje te fluturoje- nga lart diku
Sa do te gezoje kur te shikoje -qiellin boj blu…..Une them ate qe ai e pranon dhe vete…”Ndoshta ne shkrimtareve ….eshte shume e vertete vetem e vertete dhe e VERTEA sic eshte……
Zemerimi mund te krijoje POETE dhene thellim si Zanat ti shndroje ne Shkrimtare por KURRE nuk zevendeson ata qe shpjegojne dhe udheheqin NJEREZIMIN—Filosofet dhe Ekonomistet.
Te shpjegosh,interpetosh Hamletin ne te tilla kende INTELIGJENCE mendoj se ne vargun boteror te shkrimtareve IK eshte nje perle e RRALLE por ndryshe nga QOSJA e ne PLOTESIM te tij nuk mund te ndertoje PLATFORME KOMBETARE aq me teper KODE ETIKE per POPUJ……..
2 February 2008 @ 8:54 pm
Igjithe problemi i ideologjive,eshte prezenca e verferise,perderisa te ekzistoje ky fenomen ,Karl Marksi do te zgjohet perseri.
Une kam frike se po u zgjua Enveri,Saliut do te vrapoj dhe do te thyej rekord boteror ose do ti pushoj zemra,te shpejtoj reformat,se ideologjia komuniste u ngjall, njerzit presin reformat.. ..
2 February 2008 @ 8:54 pm
Emigrant, ndoshta ke të drejtë, por më lër të shpreh dhe unë mendimin tim për këtë njeri QË NUK KA TË DREJTË TA PËRMËNDË KOMUNIZMIN.
E them këtëpër dy arsye:
1) O u bë i madh nga ai sistem
2) o e urrente po aq, por kur u rrëzua ai sistem, ja mohoi popullit shqiptar bagazhin e tij për të dalë pas 17 vjetësh dhe të japë leksione.
TË PROVOJË TË SHKRUAJËËËËË! Ndoshta është gjëja e vetme që mund ta bëjë siç duhet, POR NUK KA FYTYRË të JAPË LEKSIONE.
2 February 2008 @ 9:16 pm
ame duket misioni Kadare ne kete shkrim si ai i Hitateve qe dhe vet autori referohet, “vinin ne misione luftarake kunder armikut te pa dukshem, ne shkretetirat pa fund….” po ashtu po bene ne rastin e “tjetrit” te quajtur Marks. I.K se shkeput dot veten nga sistemi qe referohet, ai i “tjetri-t”
pyetja eshte se; A pushone se qeni nje shkrim ku shohim te flas me gjuhen e mendimit? Pergjigja eshte ; Po. Mendimi per mua eshte jo tjeter nga ai i “Majmunit” pas kthimit tek te tijet ne shpelle, i trmbur nga “tjetri”, qe eshte vet Kadare sot, duke pare veten para 30-te vjeteve, dhe jo Marksi, apo ndonji moralizim i radhes qe historia e shkrueseve ushqen jo vetem Kadaret.
Kadare ka , dhe ka pasur mundesi te artikuloj bukur mendimin e tij qe bene pjese ne teorine e “tij” te “tjetrit”.
2 February 2008 @ 9:17 pm
Edrus! Me fal.
Te jesh i bindurqe jo 20 
:D 
:(
Desha te beja nje dallim sepse mendoj qe kushdo e ka te drejten e ndryshimit per shume ceshtje INDIVIDUALISHT. Ketu perfshihet dhe I.K, dhe antaresimi ne PS i “Princit Leka” ose i Shkelzen Berishes si K/tar i Partise Eurokomuniste,apo i formimit te nje Partie soc.Demokrate me K.Kolen…..
Te gjitha keto mund te ndodhin sot dhe jane per mua shume shume te NATYRSHME………pa kaluar ne pyetjet e mesusit elbasanas:
Sa bojne dhi e dhit =
Ajo qe me bashkon mua me ty eshte se askush sot per sot nuk mund te krijoje platforme Mbarekombetare ne vleresimin e Historise Boterore aq me teper Shqiptare dhe AQ me TEPER me PROFESIONE SHKRIMTARESH qofshin keta edhe te nivelit SUPERIOR e per mua MBI kalibrat letrar qe njoh pas SHEKSPIRIT si IK.
Tek e fundit ato marrin vleresimin “ese” dhe per guximtare te tipit KADARE krijojne peshtjellime ne rrethe letrare por jo ne vet kodin BAZE ETIK te SHEKSPIRIT qe e ka lene me dysh
“Te rrosh apo mos te rrosh”…….pa patur nevoje ta interpetoje askush me njeaneshmeri.
Ja kjo eshte ajo qe mendoj se duhet te behet nje dallim (kush desheron)
dhe aq me teper pena si Ju dhe si Emi ne te tilla raste desheroja te linin tifozlleket.
Edhe njehere me Fal ne se te kam rene ndesh me “arogance ose me mesimdhenie”
2 February 2008 @ 9:31 pm
Po jo mer Idris, se nuk merret asgjë për keq
, jemi maxhorenë dhe të vaksinuar 
2 February 2008 @ 9:35 pm
Thirrja per njerzillek e humanizem e Kadarese nuk arrin dot fetaret DumBab-iste. Kjo ndodh me fanatiket e cdo feje, dogme apo kulti.
Marksi vecohet se ktheu ne “shkence” masakren sistematike, qe do te duhej te shoqeronte, sic shoqeroi permbysjen “finale”.
2 February 2008 @ 9:43 pm
Ç’hynte greku këtu??
Apo donte ta lidhte me atë që thotë tek kapitulli i 5:
2 February 2008 @ 10:20 pm
Shkrimi shte jashtezakonisht interesant.Pra Kadare mendon se eshte ekzagjeruar ne revansh dhe ne thelb borgjezia e tere ajo aradhe mbrapa ka kryer krim……….Kam frike se nuk eshte keshtu.Kam frike se ketu nuk ka asnje krim.Njerezit nuk jane njesoj..E rendesishme eshte te kuptohet qe komunisti eshte tmerr te Marksi.E rendesishme eshte qe jo me kotEvropa i kerkon vendeve te lindjes te denojne krimet e komunizmit.
2 February 2008 @ 10:29 pm
kjo esse eshte daulle per ate qe ka veshe e di te degjoje, per te tjere qe s’munden te rrine e mos ndihen shume.
nuk habitem me si ka njerez qe nuk mund te lexojne dot permes rrjeshtave. kjo eshte fatkeqesi, eshte semundje dhe ne fakt nuk duhet te tallemi me ta, duhet ti cojme te kurohen, sot ka institute mentale qe bejne cudira. te vetmin e me te madhin gjeni te te gjithe kohrave qe kemi pasur- e quajme te rrjedhur thjesht se nuk hyjme dot ne sistemin e gjykimit te tij. kjo eshte tragjikja, qe kadareja e trajton tek lufta brenda llojit, te perpjekja ta gjesh “tjetrin” brenda gjakut tend. e qarte kjo besoj.
per te ardhur keq eshte qe ora biologjike punon per te gjithe njelloj, dhe per njerez si IK duhet te punonte ndryshe, ose te detyrohej te mos ecte.
Esseja eshte brilante. ne planin filozofik, si perplasje koncepetesh, ne planin human e intim, analize lakonike e asaj qe e kemi ndjere e se kemi thene dot te paret. Eshte nje thirrje per ti vene fre urrejtjes, eshte esse-amanet-manifest cfaredo te quhet, eshte aty dhe shkelqen.
bota, jeta, njeriu eshte ende shume primitiv, dhe per kete shkak do duhen edhe shume kohe te shkeputemi nga bagazhet e vjetra qe nuk i flakim dot me shpresen idiote se nje dite mund te na hyjne ne pune. e ne fakt pervec se na merr tere shtepia eren e tyre te rende, asnje tjeter fitim skemi.
edhe pse ai permend Kapital dhe Marks, nuk ka qellimin te sulmoje a te marre ne mbrojtje pale te caktuara. per nje shkrimtar te madh, gjenial, qe po ndjen se dhe ora e tij fatkeqesisht do ndale njehere, ndjen nevojen te rrefehet e ti thote ca gjera per ca pallaveshe qe ti kene te gatshme…
c’po lodhem kot….
2 February 2008 @ 10:40 pm
Etimologjisti thotë:
“ndjen nevojen te rrefehet e ti thote ca gjera per ca pallaveshe qe ti kene te gatshme…
c’po lodhem kot….”
Kujdes plako se e gjete dhe ti “tjetrin”. Me acceptive ndaj popllit veshderr
2 February 2008 @ 10:47 pm
“ndjen nevojen te rrefehet e ti thote ca gjera per ca pallaveshe qe ti kene te gatshme…c’po lodhem kot….”
Shkruan “etimologjisti”,
Mendoj se eshte nje nga qimet e rritura shume ne ate vesh pallavesh per te silin referohet se bien keto “kambana te I.K.
O qime e gjate e atij veshi, qe ti referohesh, nuk na thote as nje gje per te mesuar, por na kenaq me ate se si e thote mendimin e tij, qe eshte si i “tjetri-t” per te cilin na shkruan eseja.
2 February 2008 @ 10:52 pm
Tironsi thotë:
Kujdes plako se e gjete dhe ti “tjetrin”. Me acceptive ndaj popllit veshderr
“Tjeter” ka per te pase gjithnje. ajo qe nuk eshte por qe duhet te jete, eshte te permbajturit, t’i vesh fre hakmarrjes. per kete duhet edukacion, medikacion, e po s’u beri derman asnjera, coji ne ishull te ngrysin ditet te qete…
e kupton tani :))
2 February 2008 @ 10:54 pm
Shyqyr që të doli mjeshtri që ti jep të gatshme…
2 February 2008 @ 10:54 pm
E…
Ta nigjoje mrome Gim Jevgun si bertiste
I kom q.n Komunizmit ,kapitalizmit… ..U ne du te rroj o vlla,te kem i shpi,te kem pune ….
Mirpo do ti ke lagjja jone kalo nji nga ata qe kane ..he he vizion….
Afrohet ke klubi, ke tavolina jone,e prek Gimin i cike me dore ne i thote:
- Zoteri? Ju qenkeni filosof.Ju sapo thate gjen me kapitale te jetes.
Me sqaroni ju lutem e kini lexuar tek Marksi apo eshte Juaja?
Ne Gimi :-Ik o vllajo na le t’pime nga i gote rehat!
Dikujt i duhet perseritur gjithmone per te mos krijuar “stuhi ne gote uji” INJORANCA= PADITURIA nuk eshte kurre argument!
Essaja eshte brilante ne planin filossofik…..
Po mundohem te gjej kete shprehjen BRILANTE ne cilen kategori filososfike hyn po s’eshte e mundur…Nuk qenka ne asnje liber…Nejse them; kohe e re dije te reja ,njerez te rij libra te rija DOEMOS edhe kategori te Reja ne planin “intim e human”….Kjo po qe eshte Filososfi!
2 February 2008 @ 11:02 pm
Seicili peshk mendon me koken e vet,ashtu si edhe IK. Ne te vertete “e veta”, mendimi individual nuk eshte kurre plotesisht individal. Keshtu qe edhe IK reflekton “rrezet” qe i ka leshuar “dielli qe e ka zene rruges”.
Ne kete kontekst duhet pare edhe ndryshimi i shoqerise qe eshte objektiv dhe nuk varet nga studimet dhe teorite;ate,historine e bejne masat ne raport me kerkesat per te ekzistuar.Shkaqet e gjithçkaje ne shoqeri jane te kushtezuara nga menyra e ndarjes se te mirave materjale brenda nje shteti,apo kontinenti.
Studimet historike,ekonomike,letersia artet e sportet etj. jane vetem narkoze per te minimizuar dhimbjet e shoqerise njerezore.Edhe vlera e ketyre eshte specifike e varur nga kombi dhe teresia e normave te moralit qe aplikon shoqeria ne stadet e ndryshme.
2 February 2008 @ 11:03 pm
Idris,
mos u mundo kot
nuku e gjen dot…
brilantin se la kush ne shesh ta gjesh ti…
edrus
beji nji favor jetes tende, thuaj: o sa mire me qene shqiptar…
2 February 2008 @ 11:07 pm
Martin, i yti është një koment që ja vlen ta lexojnë dhe të arsyetojnë të gjithë.
Ja vlen shumë më tepër se qindra esse të tilla ….
Respekt!
2 February 2008 @ 11:11 pm
Kadareja thotë:
Sipas Marksit, proletariati i zemëruar nuk duhet të shfrejë dufin e tij kundër ndonjë duzine miliarderësh, që mbajnë çelësat e kapitalit. Gjithmonë sipas Marksit, kjo tufëz miliarderësh duhet të veçohen në një ishull, ku të ngrysin të qetë ditët e tyre!
Hajde habitu pastaj me miliarderët, që lexuan këto fjalë të Marksit për ishullin dhe vajtën e krijuan tax shelters…
2 February 2008 @ 11:17 pm
Diskutime e vjetra, ide te vjetra, Shekspiri i vjeter, Kadareja i vjeter, vullgarisht i kaluar nga te gjithe.
Ese te tilla mund te haheshin para 15-20 vitesh, por atehere nuk kishte kurajon ti thoshte. Tani kemi te gjithe xhinse, kemi provuar Marlboro dhe afer nofkave tona shfaqen flamuj te kombeve te huaj. Kishim nevoje para dhjetera vitesh per kete IK, por ai sishte. ( Nuk e gjykoj per kete ) Por te zbulosh qe je intelektual disident mbas te vjelurave nuk i duhet sot popullit shqiptar ( edhe pse ndoshta ky se ka kuptuar )
2 February 2008 @ 11:29 pm
“Studimet historike,ekonomike,letersia artet e sportet etj. jane vetem narkoze per te minimizuar dhimbjet e shoqerise njerezore”
shkruan Martini,
por n.q.s. e sheh si nje trup shoqerin njerzore dhe pa sistemin krijues te saj, qe eshte diku nje me frymen dhe energjine e ketij organizmi, atere kuptohet se “tjetri” qe shkruan eseja e I.K. sipas teje na del te jete narkoza.
JO! mendoj se studimet historike,ekonomike,letersia artet e sportet etj s’jane narkoze, por jane ajo (shoqeria) “tjetri” qe shohin Kadaret.
2 February 2008 @ 11:47 pm
Jo une Eti jo, NE.
Edhe ne te gjitha pikat e mundshme eshte kapercyer. Gjithçka ketu siper eshte nje turme fjalesh bosh, po fjale te bukura ama, qe ne fund bejne nje artikull te bukur dhe te panevojshem. Aman ma thua ca mesove ti nga ky artikull, ca te dha ty?
2 February 2008 @ 11:56 pm
shiko Des… njeriu harron shpejt, jo vetem shpejt por harron gjithcka, dicka duhet bere ne fakt te permiresohet memoria njerezore. ooo doja te shkruaja pak me gjate, mirepo skam kohe
ja shiko nje pergjigje
E, pavarësisht se kjo fjalë përdoret përherë e më shpesh, në gjykimin e ngjarjeve, asgjë nuk pengon që tmerri të përsëritet. Si rrallëherë në historinë e njerëzimit po kërkohet, po shpiket, po jepet alarmi, po përgatiten armët, për të goditur “tjetrin”.
Pyetja e vjetër, atje te gryka e shpellës, përsëritet e përsëritet pa pushim.
3 February 2008 @ 12:20 am
Patjeter Eti. Sjam kunder kujtimit, por sdua te jete ai njeri ( jo Kadare, ne pergjithsi ) qe dje me thoshte qe komunizmi eshte e mire, te dali sot e te me kujtose se dje thoshte qe komunizmi eshte i keq. Nese ke per te harxhuar flete kot te pakten fol per situaten e sotme, behu i nevojshem 100%!
Sa per historine, je te jemi realiste. Njerezimi eshte themeluar dhe po ndertohet akoma ne gjak. Keshtu ka qene dhe keshtu do jete. Ka nje ndryshim me njeriun e shpelles i cili qendron ndoshta injorant para dhunes dhe nuk e kuptone: qe ne e dime. Perveç kesaj asgje…
3 February 2008 @ 12:29 am
Des..ti shkruan shume errshem, per zotin ste kuptoj asgje.
Po nese rradaken e kam ne rregull dhe ti nuk ke kapur asgje te vlefshme nga kjo ese e Kadarese atehere po te pyes une ty..cfare ndjen ti kur sheh Mona Lisen ne muze ne Firence? Emocion? Inspirim? Gjallerim? Sfide vizuale?
3 February 2008 @ 12:33 am
Nerkoh qe I. Kadare flet per “tjetrin” dhe une mendoj se eshte vetja e tij 30-te vjet para, Ai nuk shikon “tjetrin” e tashem ne veten e tij. S’ka talent ne bote qe te shpetoj nga “tjetri” o i madhi Kadare. Ti je bujtina e “tjetrit”, eshte ne ty, me ty, si mund te jete ne shume nga ne, ne forma te ndryshme.
3 February 2008 @ 12:34 am
desaparacidos thotë:
“te pakten fol per situaten e sotme, behu i nevojshem 100%!”
100% dakort me ty Des. A thu se nuk e dime ne s’e c’ishte komunizmi. Ne vend te shkruj per vajzat e grate qe vriten nga burrat e shpise na tregon per te 1milionten here historine e komunzmit po me fjale te tjera. Vallaj mu me ka ardh ne maje te hundes kjo histori. Keta me duket se nuk marrin vesh mire se c’ndodh sot, se s’ka mundesi qe rrine e tjerrin muhabetin e komunizmit.
3 February 2008 @ 12:54 am
Une nuk e di o vellezer, ose jam une qe kam ikur krejt ose jeni ju, se di, se di.
Thote zoti Kadare.
Thu ti me ky qe po shkruan ndonje disident, ndonje intelektual i madh si bje fjala Solzhenicin, Paclav Havel, Kundera, Pasternak, dmth ndonje nga ata qe atehere ka luftuar kunder edhe tani po korr frutet e luftes se tij dhe thote ” J’ua pata thene…” Po ato arte, filmat poemat tip Ku te kerkoj rrenjet a tua parti e ke shkruar ti more zoteri i dashur. Dhe pak a shume ta kemi falur sepse kemi thene ka qene sistemi etj etj. I kemi vene vize. Po nese vjen e shkruan gjera te tilla normalisht qe rihapen edhe keto gjera…
Des..ti shkruan shume errshem, per zotin ste kuptoj asgje.
Po nese rradaken e kam ne rregull dhe ti nuk ke kapur asgje te vlefshme nga kjo ese e Kadarese atehere po te pyes une ty..cfare ndjen ti kur sheh Mona Lisen ne muze ne Firence? Emocion? Inspirim? Gjallerim? Sfide vizuale?
Ke te drejte ne fakt lal, shpesh shkruaj mjaft nxitueshem duke qene i bindur se ideja del mire, por seshte e thene te jete gjithmone keshtu. Se marr vesh se ca hyn Mona Lisa por po te jap nje pergjigje te sinqerte. Kur pashe Mona Lizen ne Luver kishte nja 100 njerez qe prisnin, keshtu qe sbera radhen edhe vetem i kalova anash. Mua me duk nje pikture me nje femer, pjesa tjeter plotesohet nga propaganda por une nuk kuptoj shume nga piktuar! Pra mua Ajo nuk me tha asgje. Por po aty pashe Les femmes souliottes te Ary Scheffer qe gati me beri per te qare. Nejse.
Tamam Tironso, e njejta gje qe po thoja une. Dakord, çdo njeri ka te drejten qe shprehi mendimet e tija si te doje e ku te doje, po kur e sheh qe te gjithe njerezit shprehin te njejtat mendime mbi te njejtat argumente, per 17 vjet me radhe kjo nderkohe qe atdheu po shkon per kurva, fillon e bezdisesh pak!
3 February 2008 @ 1:07 am
po, desaparacidos, shkruan mjaft nxitueshem. Cka nuk eshte domosdoshmerisht nje gje e keqe. Psh ai pasazhi me Mona Lizen eshte shume i respektueshem.
Kadareja shkruan cer ti doje nje gje, mer desaparacidos. Avantazhe te te qenit “renown” kto. E kom thon edhe gjetke, s’mun i kerkosh persosmeri Ismailit, se vetem fatkeqve u kerkohet ajo gjo. Dhe ai munet me qen shume gjona, por fatkeq nuk osht!
3 February 2008 @ 1:11 am
Njeri nga motivet e perseritur ketu eshte dialektika e se drejtes. Karakteri bumerang i saj. Ka nja 2500 qe dihet. Well, puna eshte se (i) para 2500 vjetesh nuk kishte as Manifest dhe Marks, dhe (ii) mgjthqe eshte kaq e sterthene, prap me te drejten abuzohet big time. Pra s’del gjo as ajo puna e vjetersise e kom llafin, dhe ca gjona edhe duhen perserit.
Dhe si e ka kjo jallane dynja, shpesh nuk ka rendesi cer thuhet, por kush e thote.
3 February 2008 @ 1:13 am
Bukur. Faleminderit maestro, por gjithcka fillon te vetvetja…
3 February 2008 @ 1:17 am
intelektual i madh si bje fjala Solzhenicin, Paclav Havel, Kundera, Pasternak
Kjo eshte ajo qe shkrujta tamam, jo se Kadare nuk eshte intelektual i vlefshem, por nuk eshte as ne nivelin e atyre njerezve qe citoj. Pastaj, ne nje vend ku intelektual i madh konsiderohet edhe, ku e di une, Arjan Cani, seshte ndonje merite e madhe te jesh intelektual i madh.
E thashe edhe me siper se ne çfare kontesti me bezdis antikomunizmi i zotit Kadare dhe insistemi i tij gjithmone ne te njejtat pika. Une dua te lexoj nje liber te Kadarese p.sh ku te mos gjenden keto fjale ” homer & e gjithe tragjedia greke apo Shekspir “. Vetem aty insiston, qe nga 1960. Ka magazinuar nja dy nocione qe njerezit e tjere si mesojne sepse jane te merzitshem - ashtu si realisht jane - dhe nje e dy aty. Por eshte okej, mund te shkruaje çfare te doje vetem se >
Piktura e Sceffer o e bukur. Eshte hedhja e femrave suljote nen barbaret e komanduar nga Ali pasha.
3 February 2008 @ 1:21 am
Edhe nji te funit: amon kur do maroj nji here kjo qasja si prej mbledhje organizate baze qe shof shepsh, qe mire ju shoku Ismail, i keni thene keto gjera, por pa tu shohim pak ju personalisht, se s’jeni kaq i paster sa hiqeni, keni ber’ kete e ate… ne filan kohe e filan ngjarje, pra pa bej autokritike revolucionare nje here, thellohu, thellohu….
IK as ka per te bo najher autokritike, as i RR(TM) shume per ate gje xhanem, dhe ne fund i fut edhe nje berdaf te tipit: mer djema, une jom shkrimtar, nuk jom shenjtor; po te doni te me lexoni e te me blini, dakord; po te mos doni, krisni i dicka qe e keni nga permrapa ene jepini drejtim… se kom i cik pun une…
Ja kaq “not lofty” jane gjerat ndonjher’…
3 February 2008 @ 1:26 am
Mjeshtri jo i jep te gatshme, por i ka *shpikur* ne gjuhen shqipe e na ka lene nje trashegimi mendimi pa te cilin shekulli 20 shqiptar do kishte qene me i varfer e me i shemtuar. E vetmja fatkeqesi eshte qe ne akoma nuk kemi zhvilluar kritike te avancuar qe ta perballoje Kadarene ne nivelin e vet. Kadareja u zhvillua panvareisht shkurtabiqesise shqiptare, dhe akoma nuk kemi mundur ta percjellim ne menyre kritike ashtu sic e meriton. Keshtu qe merremi me leshteriket dhe me cenet e personit, jo me idete e tij.
3 February 2008 @ 1:28 am
Kurse për tiranitë komuniste shkelja e lidhjeve njerëzore, në emër të besnikërisë ndaj doktrinës, u kthye në një bast të madh. Për familjen e re, atë “doktrinave” u ngrit një propagandë e tërë, e ndihmuar nga artet, filmat, poemat dhe dramat e pafundme të një epoke të çmendur.
Po ato arte, filmat poemat tip “Ku te kerkoj rrenjet a tua parti” e ke shkruar ti more zoteri i dashur. Dhe pak a shume ta kemi falur sepse kemi thene ka qene sistemi etj etj. I kemi vene vize. Po nese vjen e shkruan gjera te tilla normalisht qe rihapen edhe keto gjera…
Do e respektoje me shume sikur te thote Shiko, une e mendoja ashtu, e kisha gabim apo E mendoja akoma ashtu, por te vije ne nje pike e te beje si virgjereshe e te flasi kunder vetes se tij para 30 vitesh, kunder ketyre sherbetoreve te sistemit qe gjasme na paskan bere propagande eshte q-e-s-h-a-r-a-k-e
3 February 2008 @ 1:31 am
Ja tamom per kto mbledhje e kisha llafin…
Bah, nuk kalun as 10 minuta mer…
3 February 2008 @ 1:38 am
Ca te bejme mer emigrant, ne internet ja, shkarkoj ndonje porno e flas per IK.
Thashe ndonje gje gabim sipas teje?
3 February 2008 @ 2:03 am
desp. Ti nuj ja fale, se ai (I.K) j’u fal vetes, dhe mori drejtim, pare se te vendoste organizata e partise se tij. Ai ishte para tyre, ai ishte, e sigurt para edhe se vet enveret, per t’i shpetuar draprit te tyre. Ai ishte i till, prandaj kuptone shume nga bota jone, por ai eshte aq individualist, sa me shkrimin e tij te esese, ne lexojme c’ka brenda vetes ky individualist. Ate na e tregon ai vet, si gjithnji bukur. Ne nuk duhet te bejme nje gabim, te ngaterrojme faktin qe jane dy banore brenda Kadarese, s’do te thote qe s’duhet te dallojme njerin nga tjetri. Kadareja shkruan per “tjetrin”, duke rrezikuar te jete “tjetri”, por vetem ai si bujtes i “tjetrit” dhe shkrues per te.
3 February 2008 @ 2:11 am
Des!
Qeke ne forme dhe i qete ..Lene tani….Vetm i gjo du me shtu per tu mos harru nga askush dhe te jete i qe te e ne BINARE si ty;
-Cdokush qe del ne publik do pranoje te cmohet nga ai Publik per te cilin ka dale..Patjeter sipas mendimit te PUBLIKUT…Dhe kjo KA NJE CMIM.
Ene MOLI mos te na shese pordhe ne fusha ku s’ka as nje gram-atom nivel,
Le te vazhdoje atje ne ate fushe ku dhe MBRETRIT i GJUNJEZOHEN.
Tek te tjerat ka MBRETER te TJERE.
3 February 2008 @ 2:17 am
Desp..ashtu sic je mahnitur ti ne luver nga piktura e A.S e cila ma merr mendja te ka dritheruar e ngazelluar nga brenda jashte ashtu ka edhe njerez qe i trazon dhe i molis intelektualish pena e Kadarese. Fakti qe ti nuk e thith dot kete ndjesi nuk eshte faji as i Kadarese as i atyre te tjerve qe nuk jane ne nje mendje me ty.
Kadareja nuk e ka paraqitur veten si shenjtor ne kete ese, as si nje njeri te shkeputur nga duhma dhe zhelet e botes, ai e perfshin edhe veten brenda ketij qerthulli te pandihme, ndaj edhe ka pasur cytjen per ti hedhur ne rreshta ato mendime te zymta te cilat ekzistojne ne rradaken e cdo vdektari te ketij planeti, pavaresisht se ky kungulli yne nuk eshte ne gjendje ti artikuloje me kaq elegance mendimet tona. Ndaj edhe une i jap kohe dhe durim rreshtave te shkrimtarit dhe nuk perpiqem ta rrezoj menjehere poshte.
3 February 2008 @ 2:19 am
Ismaili nuk te le indiferent. pak rendesi ka nese ka te drejte apo e ka gabim. Nuk eshte kjo çeshtja. Ai te jep elementet qe te mundesojne te gjykosh dhe te shikosh me sy te hapur.
Ata qe thone se keto gjera qe IK po thote jane thene nga te tjere nuk e kane gabim. Por me thoni nje diçka qe e ka thene dikush dhe nuk e ka thene dikush tjeter para tij? Ne s’bejme veçse perserisim te njejtat arritje dhe gabime. Ajo qe ndryshon nuk eshte permbajtja por forma.
A nuk e kini vene re se nderrimi i brezave nuk shoqerohet domosdoshmerisht me kalimin e dijeve nga nje brez ne tjetrin? Kjo sepse dija ka nevoje te asimilohet. Dhe kjo kerkon kohe e vendosmeri. Prandaj dhe njerez si Ismaili i duhen shoqerise sone, per ti kujtuar disa te verteta te thjeshta te cilat shoqeria jone i ka harruar nga nxitimi per te arritur “modernizmin” e shpelare.
3 February 2008 @ 5:06 am
Naim, respekte per komentin e fundit…sidomos kete fjaline e fundit “…per ti kujtuar disa te verteta te thjeshta te cilat shoqeria jone i ka harruar nga nxitimi per te arritur “modernizmin” e shpelare.”
des,
mos prit nga Kadareja te te thote sekretin e botes… eshte e pamundur, as ai vete nuk kujton se e di…
megjithate shume vete terhiqen nga stili i shkrimit te Kadarese dhe ne nje moment kane njefare qartesie, pastaj u mbushet koka me pyetje te ndryshme te cilat mund te mos kene lidhje me shkrimin e Kadarese, por shkrimi ka zgjuar kureshtjen dhe ka nxitur fuqine analitike ne mendje …. po jo te tere e kane njesoj… mua me ka munduar gjithmone kur flet per Shekspirin, me duhet te perqendrohem shume te marr vesh se cfare po flet, po me terheq pa mase kur flet per luften e Trojes…
Ideja nuk eshte te flasim per Kadarene, por te flasim per ate qe na ngacmon ky shkrim ne mendjen tone. P.sh., mua me pelqen kjo puna e revanshit. Jo vetem te na tregoje se cfare beri komunizmi, po kjo me duket nje perspektive per te shpjeguar shume situata te tjera. psh eshte diskutuar qe nje nga arsyet pse njerezit u zhgenjyen pas viteve 90 ne vended ish komuniste eshte sepse u shkaterruan ato shume gjera pa u ndertuar me pare apo njekohesisht gjera te reja (psh vendet e punes). Pra revanshi per te cilin flet Kadareja. Kjo nuk duhet keqkuptuar dhe nuk duhet thene qe demokracia nuk eshte nje sistem i mire, por thjesht qe ne revanshi me te cilin nisi e ka goditur nje pjese te shoqerise shume keq dhe ne vendet ish komuniste nuk po i duket akoma normaliteti (ne krahasim me vendet e zhvilluara)
3 February 2008 @ 6:39 am
Kadareja flet per “tjetrin,” per historine e “tjetrit”.
Tjetri eshte i ndryshmi, ai qe eshte ndryshe nga ne, ai qe nuk identifikohet me te “tjeret” si pasojes e ndryshimeve ne gjuhe, ne mendime, zakone, mentalitet, besime etj.
Historia e njohjes apo e pranimit te “tjetrit” eshte nje histori aspak e arsyeshme, e dhunshme, nje histori lufte.
Mendoj se pikerisht kete ka dashur te thote Kadare. Qe nese njerzimi do te kishte nxjerre me teper mesime ne njohjen dhe pranimin e tjetrit, historia e tij qe eshte edhe e jona, historia e njerzimit pjese e te cilit eshte edhe tjeter do te ishte padyshueshmerisht ndryshe.
3 February 2008 @ 6:53 am
Minator, ajo fjalia që kishe cituar nga komenti im, ishte si përgjigje ndaj etimologut që thosh:”ndjen nevojen te rrefehet e ti thote ca gjera per ca pallaveshe qe ti kene te gatshme…”
Sepse të shkretit etimolog, megjithëse ka dashur ti thotë ai më përpara këto gjëra që thotë IK, nuk ka mundur (ti ketë munguar fjala?? me atë nik që ka?), dhe prandaj dhe ai si ti, ishte i lumtur për këtë Kapital të ri që besoj se do të ketë ribotime në formë librash të Mao Ce Dunit (larg qoftë: jo me kapakë të kuq) dhe të gjithë shqiptarët ta hapin dhe ta lexojnë me laps në dorë…
3 February 2008 @ 7:14 am
hahaha edrus… po me ngjan si nje mini-salier-liliputian. qe ti e paske inatin me IK si njeri, kjo po duket qarte, se gje tjeter s’qenke ne gjendje te thuash. te ka vjedhe krejt lavdine e, e spo i mbetet gje vjershave tua dhe shokeve te tu… medet ca humbje e madhe per boten…
edhe sikur ti te kesh nje fije te drejte ne ato qe thua, i thu shume keq mer lal, kshtu qe mos t’ngelelt hatri, une prape Ik do lexoj me Kapital e Manifest si ti doje qejfi atij ti quaje…
e megjithese ua dha te gatshme, prape s’keni stomak me i pertyp…ky po qe eshte problem.
3 February 2008 @ 7:33 am
Etimolog, zbulove ujin e ngrohtë me këtë që the, sepse më duket se arsyet se përse nuk më pëlqen NJERIU Kadare, i pata dhënë që tek komenti i parë:
3 February 2008 @ 7:39 am
Etimolog… ç’lesh lavdie do më marrë mua?? (uroj që të mos e lërë mëndja dhe të vijë të më shfryjë gomat e kamionit, se VETËM atëhere hyn në skenë kriku dhe leva… si në filmat me kamionistë që ke parë në tv, por që mua ma duhet ta jetoj përditë… dhe ta dish… është shumë më tepër poetike të udhëtosh me kamion, se sa të rrish dhe të tredhësh trurin me pseudointelektualë(në këtë rast:pseudofilozofë)
)
3 February 2008 @ 7:41 am
Eseja e Kadarese me pelqeu. Ate qe ai ka dashur ta thote e ka shtjelluar ne menyre mjeshterore duke arritur qellimin per te cilin e ka shkruar. Thelbi i ese-se eshte raporti yt( imi atij/asaj atyre) me tjetrin. Po kush eshte ky tjetri? “Tjetri” sipas Kadarese eshte ai qe eshte NDRYSHE nga ty, ai qe eshte me i forte dhe te rremben ushqimin dhe gruan ( ne primitivitetin e shpellave) ai qe eshte me i zgjuar dhe te rremben karrigen ( ne kohen tone) dhe ai qe eshte me i keqi dhe sjell katastrofat sociale. Dallimet jane te ditura dhe te pranuara dhe lufta brenda llojit po ashtu. Keto trajtohen ne paragrafet e pare. Me pas ai vazhdon dhe degezon qendrimin ndaj “tjetrit” ne dy drejtime te caktuara: 1)trajtimi i “tjetrit” me permbajtje apo vetepermbajtje 2) me shkaterrim. Dhe per te dyja keto drejtime jep shembujt perkates. Te parin e merr qe nga Hamleti i Shekspirit ( etj etj etj ) dhe per te dytin i referohet Marksit, teorine e te cilit e quan nje nga shkaqet e katastrofave te medha qe kane ndodhur njerezimit.
Cdo gje e shkruar dhe argumentuar mejshterisht ne vendin e duhur.
Por a jane keto te vetmit shembuj? Jo. Sigurisht qe ka dhe mjaft te tjere, por ai atyre i eshte referuar dhe kjo eshte e drejta e tij dhe asnje nga ne ( mendoj une) nuk ka te drejte ti thote: ” Pse merr kete shembull dhe nuk merr kete tjetrin, apo kete tjetrin, apo kete tjetrin. E rendesishme eshte nese qendrojne argumentat mbi te cilat ai mbeshtet llogjiken, dhe po, sipas mendimit tim qendrojne. Well done!
Sa per faktin nese ka apo nuk ka Kadareja te drejten morale qe te na i thote keto, mua me lindin ne vetvete disa pyetje: Ka me dhjetra shkrimtare apo artiste te periudhes se kaluar me nje biografi skandaloze ( ose edhe te semure skizofrene apo krejtesisht te cmendur) dhe sot ne lexojme veprat e tyre duke i klasifikuar si kryevepra dhe duke pergezuar bemat ( lexo skandalet) qe ato kane bere ne kohen e tyre vetem e vetem sepse keto virtuoze kane jetuar shekuj me pare. Pyetjet qe me lindin jane keto: Perse valle duhet denuar dhe percmuar nje gjeni nga brezi i tij per shkak te moralit te tij dhe vetem pasi vdes, shpallet gjeni dhe nderohet ashtu sic e meriton? Cfare ndryshon valle kaq shume ne moralin e brezave? Perse veprat e gjenive qe nuk jane me, ne i marrim te ndara nga jeta e tyre private ndersa per ata qe jane gjalle duam te perziejme jeten private dhe moralin me vepren e tyre? Mos valle nga frika e “tjetrit”? Mos valle per ne keta jane ai “tjetri” kercenues?
Qe te mos me lindin pyetjet e mesiperme do deshiroja qe cilidoqofte Kadareja, ta gjykoja shkrimin e tij, njesoj si te ishte shkruar nga nje i panjohur.
3 February 2008 @ 7:55 am
Izabel, do dyshoja se do ta vlerësoje po kaq shumë artikullin nëse nuk do kishte atë firmë.
).
Problemi se përse nuk “vlerësohen” gjenitë sa janë gjallë, është një problem që nuk ka lindur me Kadarenë (meqë ka kaq shumë fansa të gjenialitetit të tij, nuk them që ti bëjmë një monumnet 30metërsh, por të paktën… një foto tek mozaiku i MHK e meriton
Sepse reagimi në këtë rast, është i njëjtë me reagimin e atyre që dëgjojnë dikë që i thotë të “tjerëve”: Bëni si them unë, por…
3 February 2008 @ 8:05 am
Edrus,
Te siguroj qe do e vleresoja njesoj artikullin, sepse sic e sheh me lart e kam pare me teper nga ana teknike, pra e thurjes dhe argumentimit. Per ate qe thua ti, qe mosvleresimi i gjenive nuk ka lindur me Kadarene, jam dakord me ty dhe perseri kjo nuk eshte pergjigje per pyetjen time, por e thellon me teper ate “pse-ne”
No-coment per idene tende per monument 30 m apo mozaik….
3 February 2008 @ 8:49 am
Izi, teknikisht dhe si njohës i fjalës (bile edhe asaj të lashtë helenike :P), Kadareja është I MADH, dhe nuk mund t’ja hedh poshtë madhështinë e tij, jo unë që e adhuroj, por askush tjetër.
, POR, siç thoja dhe tek komentet e tjera, është ZHGËNJIMI që të ngjallin ata që thonë: “bëj si them unë, por mos bëj si bëj unë”… dhe sado vlera që të ketë mesazhi i përçuar prej atyre personave… humbet vlerë (të paktën në sytë e atyre që nuk kanë syzet rozë të optimizmit me të cilin shikojnë gjenialen përtej Tjetrit.
Problemet lindin kur ndokujt, qoftë edhe teknikisht, mund ti pëlqejë më tepër Kamomili
3 February 2008 @ 9:50 am
I.K.,u be i famshem vetem ne komunizem,si shkrimtar, dhe jo i famshem si politikan,problemi me I.K. fillon kur ai interpreton letrarish”Karl Marksin”kompromisi me politiken,nuk i ka dhene atij susksese…dhe nuk po i jep.Ai mbetet nje shkrimtar i talentuar,i njohur i letersise shqipe.
3 February 2008 @ 10:35 am
Perfundimisht Kadareja eshte ne anen e te majteve kur pranon qe borgjezia ka kryer krim,dhe problemi eshte ne revanshin e jo ne thelbin.Une mendoj se cilido prej nesh eshte i ndryshem prej tjetrit.Qe barazi nuk mund te kete sepse nuk eshte ne indole natyrale te njeriut,qe nje pjese e njerezve jane me te afte si fizikisht,menderisht e intelektualisht se nje pjese tjeter.Per rrjedhim te jetuarit e kesaj kategorie normalisht eshte ndryshe nga ajo e me te dobteve.En.q.s them keshtu ketunuk ka asnje krim.
3 February 2008 @ 11:44 am
Zana, barazia eshte koncept abstrakt i krijuar nga njeriu per te shprehur mungesen e superioritetit dhe inferioritetit midis njerezve dhe jo nje e dhene nga natyra. Per mendimin tim njerezit nuk mund te jene te njejte (sepse jane te ndryshem) por ata mund te jene te barabarte (sepse jane njerez).
3 February 2008 @ 1:05 pm
edrus, te lexuarit e IK-se me laps ne dore nuk ka asgje per turp, madje do ishte gje e mire per ndonje qe mbase nuk e ka lexuar fare por e komenton keshtu ne pergjithesi
Problemi me komentet/mendimet/leshteriket qe merren vetem me figuren e IK-se eshte se nuk ka rendesi cfare shkrimi/idesh/tekstesh nxirren ketu - ankesat dhe vrreri ndaj tij jane gjithmone te njejta, te merzitshme, te parashikueshme (”E beri ai sistem,” “nuk ishte disident,” etj. etj. etj.) Nuk ka rendesi cfare idesh nxjerr IK-ja, sepse pergjigja ndaj tij do jete gjithmone e njejte (”S’ke te drejte te flasesh, s’te lexojme”) Nese me te vertetete nuk e kupton fallacitetin logjik apo naivitetin feminor te ketij pozicioni, te pakten ki meshire per ata qe ju jane merzitur pa mase arratisjet nga thelbi/ideja tek personi dhe vrreri i parashikueshem.
3 February 2008 @ 2:27 pm
Jam me ty Minator…
Bile gjynah të mos fitojë Nobel këtë rradhë me këtë shkrim… me të vërtetë letërsi e thellë.
3 February 2008 @ 2:40 pm
Edrus,
Ate kam thene edhe aty me siper. Pra sikur ti ti gjykoje te gjithe gjenite ( perfshi edhe idhujt e tu) me te njejtin standart do te binte qe te pelqente vetem cfare shkruante Kamomila dhe te mendoje per ti ngritur nje 30 m apo mozaik, gje qe do ishte vertet shume e trishtueshme.
Nuk kam asgje kunder gjykimit te Kadarese si vdektar i pavdekur, mes vdektareve qe eshte. Ajo qe do deshiroja te benim eshte te kapercenim brezin tone dhe ta shihnim vetem vepren e tij ashtu si do e shohin pasardhesit tane.
3 February 2008 @ 3:13 pm
Izabel, shpresoj që pasardhësit tanë të jenë aq të zgjuar sa të mos kenë nevojë që ndokush t’ju bëjë analizë historisë…. por si sot, TË KENË NEVOJË, që ndokush t’ju bëjë analizën e AKTUALITETIT (apo edhe këtu IK e pengon rregjimi që të bëjë analiza???).
Preferoj 1000 herë analistët e sotëm që pamvarsisht se ngase shtyhen, kapin një problem (AKTUAL) dhe e ngrenë për diskutim… se sa një Çmim Nobel që përpiqet të na spjegojë revolucionin paqësor (A thua se revolucioni i shkëmbimit të sistemit në Shqipëri nuk ishte provë e ASAJ FILOZOFIE që IK u mundua të na e spjegojë pas 17 vjetësh)
3 February 2008 @ 3:16 pm
Me te vertete Malua na del ketu si nje antikomunist i terbuar, me siguri qe ka per te perfituar shume nga kjo ese neper te cilen eshte perpjekur te kerkoje edhe armet e vjetra te hititeve dhe huriteve 3260 vjet me pare per te rrezuar fantazmen e komunizmit te rrezuar.
Kam frike se mos ndonje analist ja quan emerimin e komunizmit-fantazem si nje perjetesim te ketij rendi qe nuk vdes ashtu si edhe fantazma. Nuk me duket e drejte qe i gjithe zhvillimi boteror te perfshihet ne kondradikten “une dhe tjetri” pasi kjo teori hedh poshte kryekeput pluralizmin per te cilin pretendojne te gjithe. Vertet lufta e te kundertave si kategori filozofike e pranuar nga te gjtihe ose me sakte nga shumica e filozofeve dhe e njerzme normale ne nivellin kulturor, eshte nje shtyse per te krijuar ndryshime te reja qe sjellin deri qualitete te reja ne natyre dhe shoqeri, por kjo nuk do te thote se duhet te bredhesh neper te gjithe epoken e parakomunizmit dhe ne ate te komunizmit dhe vecanrisht ne Lindje (sidomos ne Shqiperi) per te luftuar nje dicka qe ti si individ e urren sot me te gjitha forcat.
Mua me cudit qendrimi i heshtur i shkrimtarit tone gjigant per ato krime monstruoze qe jane kryer ne Perendim gjate gjithe historise por sidomos pas permbysjes se komunizmit. Malo, fantazma e komunizmit te Marksit pa tjeter qe duhet te tregonte nje njeri apo shoqeri te vrare me tradheti apo te presekutuar prej mijra vjetesh dhe pikerisht ajo erdhi dhe u shtrua kembekryq ne sofrat e Lindjes aq mire sa Normalet e Perendimit nxituan qe te ndryshonin vetvehten dhe nga kapitali i tyre harxhuan miliarda per te zbutur ate kondradikten e famshme “une dhe tjetri”.
Sot keta 6 apo shtate miliarde njerez jetojne te ndare ne une dhe tjeteri, por sa e sigurte eshte qe fantazmat mund te varrosen njehere e pergjithmone? Kete e tregoi edhe ngritja e fantazmave shqiptare dhe gjithe Lindjes ne kohen kur Komunizmi bente jete normale, e permbysen ate dhe sot egzistojne si qenie normale., Ju lutem le te me siguroje ndokush nga kthimi i fantazmave.
Sa per Marksin, ai e ktheua studimin e kapitalizmit ne teori shkencore dhe sot njitet dhe studjohet kudo dhe te me fale ndonje shqiptar, por ne kohen e Enver Hoxhes ne Shqiperi, askush nuk e ka njohur Marksin. Perfytyro nje popullsi me shtypje 500 vjecare dhe me 95 perqind analfabete. Pa dashur te fyej prinderit tane, por mendoj se shume shqiptare u edukuan, kualifikuan, u shkolluan dhe u kulturuan dhe nga ana tjeter nuk me duket e arsyeshme qe edukata dhe kultura e nje populli mund te konsolidohen ne 40 vjet. Ato kohe u bene shume perpjekje per Shqiperine nga prindrit tane dhe e konsideroj te ulet krahesimin e zhvillimit te Shqiperise te asaj kohe me zhvillimet me moderne teknologjike te Perendimit te sotem. Edhe po te kishim jetuar ne shhpella, une do ta urreja ate qe prish shpellen time dhe shpellat e shqiptareve. Te krijohet pershtypja sikur vetem Shqiperia kishte komunizem, fantazma dhe ku di une cfare. Motra dhe vellezer, po nuk deshet vendin tuaj, edhe bota nujk ka pse tu doje.
Me vjen keq qe Kadareja i meshon penes me fort kur flet per komunizmin shqiptar, perpiqem ta kuptoj se cfar e ben kete shkrimtar brilant te shterngoje penen kaq shume dhe mendja me shkon se mos valle i vjen turp qe e ka mbrojtur ideologjine komuniste thuajse ne te gjitha veprat e veta dhe tash kerkon nje shpagim jo te vertete qe perpiqet ti ngjaje kallzimit te vonuar te atyre femijeve qe i ka shfrytezuar prifti imoral kur ishin te vegjel dhe sot duan shpagim.
Malos nuk mund ti mohoet shkelqimi i penes se tij, por mua si shqiptar nuk me vjen mire qe shpesh here kritikon vendin e vet per gjera qe nuk qendrojne, jo vetem per Shqiperine por edhe per shqiparet e Maqedonise dhe atyre te Kosoves.
3 February 2008 @ 3:25 pm
Edrus derman, se s’te pyeta, mor at punen “e gomes”, mos e keshe gje me te hedhur ti?
si puna e atyre shkopinjve te trashe te Xha Avdiut medemek….
… se c’nuk bo vaki er tej ene po du me qen i qart’….
3 February 2008 @ 3:34 pm
Nuk eshte e para here qe Kadare ndalet tek tema e komunizmit shqiptar.Shume ketu e me kete kuptoj nje pjese te realitetit te botes Shqiptare kerkojne te gjejne shkaqet e gjithe kesaj gjendjeje te Shqiperise e shqiptareve larg nga diktatura komuniste.Une mendoj pikerisht qe shume te keqija tonat,antinjeriu,antivlerat i detyrohen pikerisht kesaj diktature te dhunshme e perverse.Shume prej personave qe shkruajne ketu diktatura iu ka hequr edhe indipendencen e mendimit.Shume te tjere iu ka shkaktuar sindrome di Stokholma(kur i burgosuri dashurohet me ate qe i ka hequr lirine).
3 February 2008 @ 3:50 pm
Edhe nqs kjo eshte e vertete prape eshte per tu vleresuar. Njeriu qe pranon gabimet e tij larteson vetveten. Por ç’ti besh atyre qe jo vetem nuk u vjen turp qe kane mbrojtur ideologjine komuniste por duan me çdo menyre ta lartesojne dhe ti njohin merita qe nuk i ka.
Te gabosh eshte njerezore, te perseritesh gabimin eshte djallezore.
3 February 2008 @ 3:58 pm
Mjeshter i letrave te shqipes.
Gre..Wirless faleminderit per sjelljen.
Emigrant me gezon fakti qe ke disa kohe qe po komenton ne tema te tilla, Kisha pershtypjen se e kishe mbyllur kete ane te veshit dhe degjoje vetem nga veshi i letersise. Ti pelqej mendimet.
Te tjereve ju a kam ziline. Kjo teme doli tek peshku ( ose une e pashe dicka aty rreth mesdites te djeshem me oren ne ameriken lindore)dhe nuk kishte ardhur darka dhe kishte mbi 50 komente.
Une e lexova dy here mbreme dhe nje here sot ne mengjes dhe ne cdo here qe e lexoj gjej dicka qe me kishte shpetuar nga leximi i pare. Gjej nje ide te re
Emigrant mos u merzit per mbjedhjet e partise qe bejme ne ketu ne fund te fundit per shume nga ne Kadare eshte “ai tjetri” dhe do ta luftojme deri ne fund. Edhe ne njerez jemi me prejardhje nga ata te shpelles. Dhe “ate tjetrin Kadare” keshtu do ta shikojme. E ke pare i dashur emigrant se si disa vazhdojne “hakmarjen dhe venine ne vend te drejtesise” sipas kerkeses se hijes fantazme antikomuiste te shfaqur ne vitet 90? Bota eshte e mbushur me fantazma te tilla. Nga ajo e komunizmit qe vertitej ne Evrope te ka ajo e antikomunizmit qe vertitet sot prej 17 vjetesh ne shqiperi.
Komunizmi vdiq dhe pavarsisht se cfare thuhet ne perkujtimoret e tij rendesi qe mesimet te nxiren nga ajo kohe.
Une nuk e di cfare ka pasur ne koke mjeshtri i madh por une kete mesim nxora
… “një fantazmë hakmarrëse do të vërtitej në Evropë, pas fitores së proletariatit, etja e revanshit pa fré”, ….
Njesoj edhe me fantazmen e sotme qe vertitet ne shqiperi I duhet vene freri.
Analiza e te tjerave per mua ishte nje mrekulli Kenaqem kur e lexoj dhe do ta rilexoj perseri
Pershendetje gjithe Hamleteve te botes se peshkut
3 February 2008 @ 3:58 pm
Zana, po bëhet nja 10 vjet që BOTA e ka harruar atë refrenin e antikomunizmit dhe antiimperializmit, sepse janë deklasuar si të parrezikshme nga forca më “madhore” si Terrorizmi, Fondamentalizmi, Eksportet Kineze, SubPrime etj etj … por kjo s’na bën neve që të luajmë nga istikami
, zgjohemi nga letargjia, dhe megjithse e kena heq kunjin, siç duket ai ndryshku na e ka lënë atë ngjyrën e kuqe të ANALIZAVE.
3 February 2008 @ 4:14 pm
Te flasesh me nje shqiptar … eshte gjeja me e zorshme!
Te kuptohesh me te … eshte absurditet!
Dhe kur ky absurditet ndonje here ndodh … atehere ti cuditerisht “realize” qe … po flet te njejten gjuhe!
(Shkas nga komentet e mesiperme)
3 February 2008 @ 4:28 pm
Si tha njoni? Ky njeri eshte perpjek gjithe jeten qe nje sfere me te madhe ta fusi te nje me e vogel….
3 February 2008 @ 4:33 pm
E pastaj sfera e madhe te rrotullohet brenda te vogles… hahaha
3 February 2008 @ 4:38 pm
adriatik e bukur kjo:
“…perfytyro nje popullsi me shtypje 500 vjecare dhe me 95 perqind analfabete. Pa dashur te fyej prinderit tane, por mendoj se shume shqiptare u edukuan, kualifikuan, u shkolluan dhe u kulturuan dhe nga ana tjeter nuk me duket e arsyeshme qe edukata dhe kultura e nje populli mund te konsolidohen ne 40 vjet. Ato kohe u bene shume perpjekje per Shqiperine nga prindrit tane dhe e konsideroj te ulet krahesimin e zhvillimit te Shqiperise te asaj kohe me zhvillimet me moderne teknologjike te Perendimit te sotem.”
mendoj se nje analize objektive e te kaluares eshte shume e nevojshme. duke njohur kush jemi dhe limitet tona, mund te flasim per te ecur perpara pa shkaterruar ato qe kemi. Komunizmi ishte pjese e historise tone (jo te lavdishme), si ishte pushtimi osman, italian, etj, dhe nuk mund te quhet tabu te diskutohet ne cdo kohe, dhe aq me teper nga nje shkrimtar me merita te medha si Kadare. Zana, kjo nuk eshte Stokholma, por eshte perpjekje per te kuptuar drejt veten tone…
psh, ne lidhje ne ese’ne, reagimi ndaj tjetrit,megjithese ka egzistuar thuajse kudo, ka qene i ndryshem ne cdo vend. Ne disa vende perendimore (apo dhe lindore) ka qene me i bute se ne Shqiperi dhe i ka lejuar ata te ecin shume me para se sa ne, qofte gjate ketyre 18 viteve, qofte gjate 45 viteve te komunizmit. Ne disa vende te tjera ka qene shume me keq (si eshte sot ne lindje te mesme apo ne disa vende ne Afrike). nese themi qe fajin qe ne nuk ecem perpara gjate gjysmes se dyte se shekullit te kaluar e kishte elita drejtuese komuniste, atehere lind pyetja a ishte ajo elite nje specie e rralle e cila u zhduk apo eshte duke u zhdukur, apo vuante nga te njejtat instikte qe vuajme dhe ne sot dhe ne nj forme tjeter po pengojme perseri perparimin…
3 February 2008 @ 4:45 pm
“Hengersh koken!” - Mundimit te perfytyrimit te nje njeriu qe mban ne dore koken e tij dhe e ha, i shtohej mundimi per te kuptuar sesi kjo gje ishte e mundur, kur dihet qe cdo gje hahet me dhembe, dhe ne kete rast dhembet ishin vete ne koken e denuar…
Perifrazova kete pasazh nga “Kronike ne Gur” per t`ja perqasur komenteve te bera ketu, e ca me larg, vete shkrimit te Kadarese mbi Tjetrin.
3 February 2008 @ 4:56 pm
Shiko, qe e mban mend permendesh e di, por te lutem mos ma kujto shpesh, se komplekse jane te shkretat, dhe xhelozia ato dhembet qe permen Ili, i ka te mprefta shum’.
Kiameti, LostT…
3 February 2008 @ 4:56 pm
Toko,
Nuk mendoj se s’ka c’te lexoshe tek Kadare, dhe ti po e provon kete, por ate qe lexon dikush ka te beje shume me leximin e vetes se tij. Kadare e bene shume mire kete lexim ne shkrimet e tij, me nji ndryshim te vogel (madh); Ai s’eshte as nji here “tjetri” per ate qe di t’a lexoje I.K-ne. edhe vete ai duhet ta shohi se ne e shohim qe s’eshte “tjetri” Ai po luan nje rrol artistik ne kete ngjarje te vertete te realitetit shqiptar, duke na treguar te verteten qe s’eshte ndryshe nga mendimi me i thjeshte i nje shqiptari, por artikulone, veshe, veten me rroben me te bukur, dhe kjo e vecone nga ordineri. Ai eshte i pari qe e kuptone se c’them une me keto fjale, se ai gjithnji do mcifet pas gaxhoit.
Po i jape dhe kete ; mire eshte te shkruaj se shkruan mire, dhe munde te vlej me shume se dogmatizmi i pelqyesit te verber te tij.
Instikti i Kadarese eshte shume ordiner, prandaj ai i ka shpetuar te gjitha situatave vdekjeprurese te komunizmit, por tani, as ordineriteti i tij s’munde t’ia zvogeloje aftesine etije per te folur bukur me fjalen.
3 February 2008 @ 5:04 pm
…thonj cifutesh e hunde arapesh… Em-o
Atehere mas ketij shkrimi, cer i bje`, duhet me u hap dosjet apo jo…
Seku vje puna ke ajo maturia dhe mencuria qe Kadareja kerkon prej botes, kjo e fundit nuk eshte me si ajo puna ‘ma ke ftohur gomarin, ma ke ngrohur gomarin’ - ajo ta vret gomarin krejt, ta copeton e ambalazhon per mish fazani, dhe pastaj ta zevendeson me nje qenie te perftuar artificialisht gjenetikisht…pastaj kjo puna e tjetrit do behet lemsh hesapi
3 February 2008 @ 5:31 pm
O dosje mos u sosci,
U befshi sa mos u njohci….
3 February 2008 @ 6:16 pm
C’faretha IK:
:( 
INTERPETOI nje fenomen shoqeror me nje cilesim “Brilant Filosofik”
TJETRI.
Pa nga mbrapa ,”s’kam njeri tha” pa nga para,”S’ma ze njeri rrugen”
Ismaili, per mua Ne Menyre Kategorike duhet te heqe dore nga sprova te tilla,pa ja hequr vetes te drejten si QYTETAR,per tu shprehur per cfare do problemi perfshire dhe Himalajen.Ai duhet ta beje kete se cfaqja e tij ne PUBLIK me ”esse “? te tilla e te kesaj fushe nuk eshte RENDIMENTcilesor per te,thjesht nuk eshte PUNE etij dhe NIVEL i tij.
Perse? C’fare tha?
Ai si pene e “ARTE”(pas vdekjes cmim nderkombetar-emri i tij),
mund te pershkruaje cfaredo dhe te entuziasmoje te gjithe ata qe s’kane lexuar asnje rresht nga fusha te tjera.
Ai abstraghoi me nje “thenie” qe nuk mund ta futesh ne asnje lloj kategorie filosofike,ne nje emertim qe ne shqip njihet si “ALTEREGO”
Per te qetsuar ndergjegjen e te entuziasmuarve ne kete analize le te themi me te buten.
Ai krijon nje kontradikte ARTIFICIALE ne kete raport Teper te natyrshem
Une=TI dhe UNE Vs TI, qe LINDI me njerezimin dhe do te SHUHET me njerezimin.
Patjeter qe dhe interpetimi eshte artificial po fale penes dhe mendjes se tij Pjellore gjithshka eshte e lulezuar ARTISTIKISHT.
Ai e thelloi kete abstragim te linjes Hamletiane (FANTASTE) dhe fale penes se tij te arte perzieu ne te, Historine e Njerzimit.
Si rendom ne te tilla sprova u shfaqen : Greket (gjenez e kultures)Shekspiri (maja e kultures) Marksi (maja e intiligjences njerzore) .
Mungoi vetem Gjirokastra ku eshte lagja Palorto me dendesine me te madhe te psikopateve dhe si RENDOM DIKTATORI me diktaturen tashme me vello BOTRORE.
Dhe me pas,favoret qe te jep ndertimi i kesaj skeme,jane te tilla sa qe HABISIN e LUMTEROJNE dashamirsit e penes e se tij( nje prej tyre une ne rreshtat e pare) dhe marin spunto duke tjerrur per lloj lloj teorish qe u ka nxitur ,jo pa te drejte sprova e tij.
Ndertimi i ketij shkrimi ne kapituj ne forme ezberthime “se pari “se dyti”
te jep pershtypjen se ai po le porosi……dhe nuk ka te beje fare me nje Bashkebisedim ne Studio,nje “Esse” kunder kanibalizmit shoqeror,kunder padrejtesive boterore, kunder “revanshit” klasor te kamufluar ,kunder injorances e analfabetizmit ne rritje te shqiptareve,etj nga keto ku shpesh here eshte mirepritur per thirjet ndaj PUSHTETAREVE si ;
-ULNI HUNDEN e LERINI POZAT
Mos ushtroni DIKTATUREN e DRITES
Etj perla si keto qe jane bere besoj motiv i inteligjences per te pare Memedhembjen me syrin e djalit apo vajzes…..
Ismaili le te shfaqet ne ate fushe ku MBRETERIT i GJUNJEZOHEN
Ismaili ti lere fushat ku ka te tjere MBRETER
Mbasi kushdo nga te gjithe JU pa frike te krijoni kete skeme,analizat vijne PAFUNDESISHT qe nga mbajtja e flokeve si reflektim i nje botkuptimi dhe me Fatlumet mund te gjejne edhe vargje ose tthenie e citime te pa dala(zbuluara) akoma.
Kur nje problem ndertohet ARTIFICIALISHT nuk ka nevoje per KOMENTE SERIOZISHT.
Kot rrekeni te shihni “thellesi filosofike” “analiza te sistemeve” e budallalleqe te tilla me OKE ne kete Traktat apo MANIFEST( ndarja ne kapituj e shndron ne te tille dhe jo ne “ESSE”
Sikur vetem pak te kthejme mbrapa koken do te shikojme se per tu formuar dhe per te qene i afte te kapesh nje TERESI ,duheshin SHUME FUSHA.Nuk ka me JETE ,KOHE.
KADAREJA le te rrije ne fushen ku i GJUNJEZOHEN MBRETER (jo ne oborri)
Le te gjunjezohet si obortar atje ku te tjeret jane MBRETER.
3 February 2008 @ 6:30 pm
Hapje e dosjeve.
Nje tjerer kerkese qe fantazma e antikomunizmit ne shqiperi i kerkon hamleteve shqiptare.
Hapni dosjet!!!! te hapen dosjet!!!!. Dhe Hamleti Shqiptar me shpaten e tij kerkon te vrase cdo njeri qe ka emer ne ato dosje. Nuk shikoj asnje te thote qofte edhe nen ze ate qe …Te kështjella daneze fantazma mesjetare, …. i jep…. hakmarrësit një porosi themelore. Ajo i kërkon atij të jetë i përmbajtur në revansh….
Mendoni si do te jete kjo hapje dosjesh, ne krahasim me ate qe beri Hamleti proletar Shqiptar qe megjithe kekrkesen e vaket te Marksi qe ….nuk harron t’i japë hakmarrësit një porosi themelore. Ajo i kërkon atij të jetë i përmbajtur në revansh….
Ndersa shume komente tuaja per “Kadarene komunist”, per “Kadarene qe nuk ka te drejt te shkruaj per komunnizmin se ai vet ka qene i tille”, me kujton Hamletin proletar qe megjithese se Maksi i ..kërkon atij të jetë i përmbajtur në revansh.. ashtu si Berisha me shprehjne “Bashke vuajtes dhe bashkfajtore” nuk ishte e mjafte se…. kur një rend botëror kapitalist përmbyset nga themelet në kulm, nuk janë vetëm një duzinë miliarderësh, por miliona zyrtarë e shërbyes të këtij rendi, aradhe të tëra oborrtarësh, bankierësh, gjykatësish, klerikësh, tregtarësh, policësh, nëpunësish, fermerësh, artistësh, ushtarakësh, kodoshësh etj. etj., që do të jenë në shënjestër të urrejtjes e të hakmarrjes….. Kadare eshte nje prej ketyre artisteve sherbetore qe tani eshte ne vene ne shenje te hakmarjes nga Hamleti antikomunist njesoj si ata artistet qe Hamleti proletar i vuri ne shenjester gjate revolucionit komunist.
Gjithmon e me shume keta Hamlete ngjajne me njeri tjetrin Dhe mjeshtri i madh me kete esse ju ka vene para vetes tuaj ne pasqyre qe te shikoni veten dhe te dalloni ngjasimin tuaj me Hamletin Proletar, po ju ndihmon qe te mos keni nevoje te therrisni “Qëndro e shfaqu” Vec kjo esse eshte si ajo shprehja “Ja thua po kujt ja thua” Hamleti Shqipetar eshte akoma i mpire nga shfaqja e fantazmes antikomuniste, ai nuk shikon nuk degjon vec si neper ender vazhdon e theret Qëndro e shfaqu…Qëndro e shfaqu…Qëndro e shfaqu
PS “Vemendje” une nuk kam then se nuk ke cfare te lexohs tek Kadare ne fakt kam thene te kunderten , me ke keq kuptuar. Kam thene qe kadare edhe njezet here ta lexosh gjithmon ke cfar te mesosh, shume ketu me nje lexim te shpejte dhane komente fill 5 minuta pas shfaqjes se essese tek peshku. Dhe une kam mendimin se per disa ketu Kadare eshte “ai tjetri” deri sa e e kemi vene ne banken e te akuzuarve dhe e gjykojme keshtu sic e gjykojne disa ketu Po se mos vetem Kadare, tere historia jone eshte pare si “ai tjetri” .
3 February 2008 @ 7:52 pm
Ti klithme ankuesi s’degjon dot mbi dhe
Kur shtat per te fjetur Saturnin ti ke.
Aty ngrije shtratin, ku mund te degjosh
Vajtimin e ankuesit qe e hodhen perposh!
Vajton se e shtypi i yti gjaksor,
Ti vete ke shtypur, kur shtyp nje mizor.
Lypsin nga rrobat, jo, qeni s’e shqiti.
E shqiti fshatari qe qenin e rriti.
Ti fjale guximi na fole, Saadi
Gjersa me ke pallen, ma tund e mos rri!
Pa lidhur lakmine, fjalime mos mbaj!
Thyeje lakmine dhe ngrihu pastaj!
4 February 2008 @ 12:16 am
Si gjithmone i paperseritshem… Idris e ke derrmuar ndershmerisht dhe paq, por kjo nuk ma heq te drejten te mendoj se “sprova” eshte e realizuar dhe ja vlen me u lexu… sidomos sa i perket formes qe i ka dhene tjetrit… Armikut… ate qe ne detyrimisht e kerkojme edhe ne shkretetire… Besoj qe ja vlen qe Kadareja te dale edhe ne Oborr dhe te hedhe sytre verdalle…
Shkrimi perkon ne nje kohe kur Bota (shumica e saj) eshte ne kerkim te tjetrit dhe ndodhet ne shkretetire, ku tjetri ka humb (Kerkohet dicka mes terrorizmit, barbarise, isheve te diktatures, diktaturave egzistente) dhe realisht nuk po e gjen nje tjeter te hajrit…
Leksion sipas meje nuk ka… sepse njeriu edhe pas shkrimit te Kadarese do rende ne kerkim te tjetrit dhe ndoshta ne fund do i kthehet vetes… Veç kjo eshte nje analize e mire per te kuptuar ate qe na ndodhi ketu e 17 vjet me pare dhe “domosdoshmerine”, per ta pare tjetrin te vuaj denimin e merituar… (referoju shkrimeve te Lubonjes/ Velos etj etj…)… Kjo nuk ka per te ndaluar kerkimin per “tjetrin”, vec ndoshta na mundesone te gjykojme se gjithe sa kerkojme eshte “hakmarrja”…
4 February 2008 @ 1:04 am
Krasta ke te drejte. Jemi njeres dhe duke njohur parardhesit tane patjeter qe keshtu do te jete, por mendoj se shkrimi apo leksioni ka vlere ne mos per hic gje tjeter, te pakten per faktin qe te njohim veten, dhe me pak fat mbase duke njohur veten mund te ndryshojme pak, mbase shume pak, nga ajo qe jemi sot. Une e shikoj si nje perseritje te shumehereshme me vlere te kerkeses qe “të jemi te përmbajtur në revansh (hakmarje)”.
4 February 2008 @ 2:03 am
Brilante. Kujt do ia merrte mendja qe Kadare do ngerthehej ne te tilla nivele dhe kaq qartesisht.Sigurisht te le po aq pa mende me perqasjen e tij filozofike sa edhe me letersine e vet. Biles kjo eshte nje shuplake nga ato qe te zgjon nga nje koma e rende ku ka rene mendimi jo vetem i yni por edhe ai boteror i shekullit te 20-21-te.
4 February 2008 @ 5:53 am
Po perpiqem te kuptoj Vemendjen, por…!
Duket i thelle, por ngaterrohet ne cektesirat e kadarese,
duket sikur e urren, por eshte i dashuruar me portretin e tij,
Vemendja eshte i vecante, por me duket se ka pak probleme me gjuhen,
pra me mua,
Gjuhen shqipe!
4 February 2008 @ 12:47 pm
Naim, a ka mundesi te flasesh me qarte? Besoj se do ta gjesh kohen dhe kam mendimin se edhe ti, ashtu si une. do ta konsinderoje mburrjen pas anonimatit si nje duel me copeza tulle nga 1000 km larg.
4 February 2008 @ 1:55 pm
jam pa fjale. nonsense!
4 February 2008 @ 7:11 pm
Blendi, Penar, Llukan, a mund ta di se pse eshte hequr komenti im. Une nuk shkruajta ndonje gje ofenduese. Kesaj i thone ose te largohem nga Peshku, ose ; ti shkruaj se ne ti censurojme te gjitha. Kohet e fundit me jane fshire me shume se 50% e komenteve.
4 February 2008 @ 7:35 pm
Idriz, interesant komenti yt. Vecse mua me duket se Kadareja ne kete ese nuk propozon te Verteten Universale, as nuk imponohet. Imazhi i “tjetrit” vjen artistikisht bukur. Ai sjell nje pjese te vertetes, sic cdo njeri prej nesh sjell ne jeten e tij.
Me duket shume i bukur paralelizmi midis Hamletit dhe Manifestit Komunist te Marksit. Vete kjo ese me duket si nje rikthim i fantazmes se vete Kadarese ne kohen-vend te “kri(ji)meve” te tij, per te lare mekate artistike te frymezuar prej realizmit socialist
5 February 2008 @ 6:27 am
Pak si jashte aktualiteti te peshkut po une do t’i them nja dy llafe, se tani sapo e lexova. Mesazhi i Kadarese eshte nje mesazh filozofik i vjeter sa njerezimi, per te mos thene mesazhi me i madh i i njerit prej me te medhenjve te grekeve. Permbajtja, moderimi jane ne qender te etikes aristoteliane. Por kam frike se shembulli mbi te cilin e jep kete mesazh nuk eshte i sakte, per dy arsye kryesore.
E para, fantazma e Marksit, edhe pse i referohet Hamletit, eshte ne thelb faustiane, dhe jo hamletiane. Pervecse kerkon kerkon vendosjen e nje rregulli utopik, shberjen e padrejtesise nepermjet simbolikes se hakmarrjes, eshte mbi te gjitha fantazma e asaj qe do te jete, dhe jo fantazma e asaj qe ka qene, qe eshte vrare me padrejtesi dhe kerkon marrjen e hakut. Nuk eshte fantazma e mbretit qe kerkon t’i vihet ne vend gjaku me gjak, por eshte nje homunkulus, nje fantazem qe flet nga e ardhmja dhe qe thote “realizomeni”, perpiquni qe barazia te vihet ne vend. Shfaqja, zbulimi, jane te paperfillshem per syrin; konkretizimi i dijes nuk eshte pasiv, por akt vullneti, akt i cili sjell ndryshimin, i cili vendos drejtesine ne vend. Dhe Marksi nuk mund t’a shprehte kete akt ndryshimi pervecse nepermjet kontradiktave ekstreme. “Ne hyjme dhe nuk hyjme ne te njejtin lum, ne jemi dhe nuk jemi” thote ai greku tjeter, Heraklitus, i cili per Homerin thote se duhet rrahur me kamzhik.
Dhe e dyta, ajo qe konsiderohet si gafe llogjike e Manifestit vjen si argument mbrojtes ndaj kritikes qe ben Kadareja. Marksi thote ne Manifestin Komunist, se historia e njerezimit mund te tregohet si histori revolucionesh, dhe kjo sepse eshte ne natyren e gjerave te ndryshojne, te jene ne nje fluks heraklitean, “cdo gje solide, shkrihet ne ajer”. Mirepo, Marksi gjithashtu shpall se revolucioni komunist eshte revolucioni i tere revolucioneve, revolucioni i fundit, pas te cilit gjithcka do te mbetet ne nje harmoni fikse, ku te gjithe njerezit jane te barabarte. Logjika e jokontradites te detyron te thuash se Marksi po ia fut kot, po flet percart. Si ka mundesi qe te jete ne natyren e gjerave te jene gjithmone ne ndryshim, ne natyren e historise njerezore te jete gjithmone ne revolucion, dhe njekohesisht te kete nje revolucion te fundit? Dhe duke i qendruar Aristotelit, babait te llogjikes, dhe principit te jokontradites, Marksi e ka gabim. Mirepo kritika e Kadarese eshte kritike etike, partizane e permbajtjes, e frenimit, dhe eshte pikerisht ky revolucion i fundit qe sjell harmonine, barazine mes njerezve. Me t’u vendosur barazia, me t’u vendosur harmonia fikse, hakmarrja e ploretariatit ka perfunduar, dhe behet e detyrueshme qe permbajtja te mbizoteroje, sic edhe keshillon me vend Kadare.
Komunizmi si u aplikua neper bote, pati shume te meta, por nuk me duket se fajin per kete e ka Marksi, te cilin kam frike se Kadareja, ashtu si edhe aplikuesit ne mase te marksizem-leninizmit (theksi tek ky izmi i fundit), nuk e kupton.
5 February 2008 @