Grupe interesash, shpesh në kundërvënie e kacafytje të ashpër mes tyre, iu vërsulën atyre pak figurave e monumenteve që kemi, për t’i përvetësuar e për t’i përdorur në luftën për supremaci ndaj grupeve të tjera; ose, në rast të kundërt, për t’i mbuluar me baltë. Ka ndodhur edhe që përpjekjet në dukje “shkencore” për revizionim të historisë të kenë qenë, në thelb, rezultat i vullnetit për t’ia diskredituar ose së paku minimizuar grupit kundërshtar “heroin”.

Me sa mund te marr me mend Republika e Gjysmagjelit ballafaqohet me rreziqe ‘te sigurise kombetare’. Kuptohet RGj i ka identifikuar keto rreziqe gabim (shumicen), ate me kardinalin nuk e ka identifikuar fare

http://www.mod.gov.al/botime/html/botimet/strategjia_plote.htm

Ne qofte se ne Shqiptaret e duam historin ashtu siç e pershkruan ky Vehbi,katolik, musliman, ortodoks apo ku ta di une, me mire mos ta shkruajm.

Edhe une jam dakord. Shyqyr qe jam Kanadez tani se Shqiptari nuk po dihet se c’eshte.

Si tha ai kopetenti i huaj: “Shqiperia lindi se te Medhenjte nuk dinin cte benin me te”

Ne na duhen ende mitet! Na duhen genjeshtrat historike. bazuar mbi nje berthame te vertete. Jemi komb foshnjarak (vjetersia si popull nuk na ndihmon gje hic, kot kapemi pas saj si i mbyturi pas kashtes); kemi nevoje per ninulla, tooth fairy dhe plak te vitit te ri. Eshte detyre e shtetit - sic thote edhe shkrimi - ti mbaje dhe jo ti rrezoje patericat e miteve. Por ti kerkosh shtetit tone llogari per nje gje te tille, eshte njesoj si ti kerkosh hesap topallit pse nuk e beri 100 metershin per 10 sekonda.

Se me sa duket, nga qe nuk jemi ne rregull sot, kemi tendencen te zhgaravisim e njollosim te kaluaren dhe te prishim te ardhmen.

Nuk e ka fajin e kaluara po e sotmja ne rastin tone.

Se me sa shihet vajtem per demokraci, e perfunduam ne Dumb-okraci.

(Dumb-e mar nga anglishtja)

Kur te jemi mire, e qete, te meremi me historine, se ajo do qetesi e kthjelltesi, e nuk behet as per politika e kriza momenti as per shfryrje stresesh shoqerore te momentit.

Dhe te shikojme kete historine qe po bejme ne sot, e te na vij turp, e ta mendosh pastaj, ne sot, kemi fytyre te llapim neper gazeta per brezat paraardhes sesi ecen ata ne histori.

Ne brezit te sotem duhet te na vij turp ne radhe te pare per kete histori qe po shkruajm ne sot.

Kete histori te perpiqemi ne te permiresojme, e se kjo ndoshta eshte ne doren tone.

Vehbiu eshte shume i mprehte dhe e ka kapur ceshtjen ashtu sic duhet per mendimin tim. Te gjithe kane merita dhe mekate. Historia eshte plote me nuanca, duhet te nisim ta kuptojme kete. Ka shume detaje dhe pak historiane te mirfillte, patriote dhe profesioniste njeheresh per ta shkruar historine sic duhet.

A eshte historia qe kemi mesuar ne ne shkolla e verteta absolute? Asnje nuk besoj te jete naiv sa ta besoje kete. E para, e verteta absolute nuk egziston dhe e dyta, sistemi i Diktatures se Proletariatit nuk mund t’i lejonte vetes te tilla liberalizma. Historia eshte shkruar ne mbeshtetje te vijes politike te sistemit. Nuk ka asnje dyshim ne mendjen time se historia ka nevoje per nje qasje te re apolitike.

Por asesi te mos perseritet gabimi. Politika nuk ka pune me historine. Kryeministri e di kete, por cdo moment qe shpenzojme ne kete teme eshte largim i vemendjes nga fiasko e Rreshen-Kalimashit.

Po nga keta njerez une pres te perplasin fytyres se fqinjeve tane te verteten e historise se kombit tone, jo shume larg, por te ketyre shekujve te fundit, sepse faktet jane me te fresketa, me te shumta, e me veshtire per t’u manipuluar sesa ato qe kane ndodhur 2-3 mije vjet me pare.

Une pres qe ne histori te permenden referencat e informacionit dhe te permenden periudhat e historise ashtu sic kane qene, pa ngritur ne qiell njerez te gjalle a te vdekur, por te permenden ato qe kane bere, pa i vene ngjyra a komente.

Sali Berisha qe me ngulm e kerkoka kete gje, mire ben, po do doja ta shihja te kerkonte po me aq ngulm te permiresonte mireqenien e bashkekombasve te tij qe nuk i mjaftoi qe u hengri mishin ne 97, por tani do t’u haje dhe kockat. Ai si shume lider shqiptare ne vite ka delirin e madheshtise, mjafton te besh nje poezi a kenge me emrin e tij dhe ati te ben hero kombetar. Ai me sa shoh pretendon te futet ne librat e historise si hero, ne gjallje. Well, Berisha do permendet ne histori, brezat do ta njohin, do ta njohin si nje njeri ambicioz, politikan karriere, qe ishte nje prej shume te tjereve qe kontribuan per vendosjen e sistemit pluripartiak dhe qe me grusht te hekurt drejtoi partine e vet ne humbje e fitore, duke menjanuar pa meshire cdo bashkeidealist qe i ka kercenuar lavdine dhe postin.

Nevoja per kete eshte nje nevoje qe e kane te gjithe Shqiptaret pa dallim krahine, feje dhe fisi. Por mendoj qe ambjenti shume i mykur politik, ekonomik, arsimor, kulturor ne Shqiperi nuk po krijon kushte per ushqimin e mendjeve te brezit te ri aty. Une mendoj qe SI GJITHMONE do jene bijte e shqipes jashte atdheut qe do bejne dicka per te kontribuar qofte me mendjet e pasionin e tyre per atdheun, qofte materialisht per te kontribuar per mbeshtetjen financiare te nje grupi profesinistesh qe duhen nisur neper arkivat e Evropes e Amerikes, qe ta kalojne tere jeten duke mbledhur faktet e historise qe nuk i njohim.

Dje kam lexuar se si 2 pasardhes direkte te Skenderbeut qe jetojne ne Itali kane ardhur ne Shqiperi dhe kane vizituar vendin e te pareve.Ata jane pasuri shume e madhe, sepse kane ne duar fakte dhe dokumenta, pa permendur infon e transmetuar gojarisht brez pas brezi ne familje, te cilat do hedhin drite mbi shume ngjarje historike, te cilat fqinjet tane i vene ne pikepyetje (edhe vete egzistencen e Skenderbeut, apo origjinen e tij).Enderroj nje bashkim te Shqiptareve nje dite, me pasardhesit e Skenderbeut, nen nje flamur, me 28 Nentor. Dhe ate dite, figura mjerane si Nano e Berisha do duken qesharake…….

Tema eshte shume e rendesishme… por duhen njohur edhe hapat pozitive se nuk kemi ngelur vend numero. Nese gjithmone tregohemi kaq negative ne argumentat tona nuk di se c’fare risie po sillet ne debat apo cfare kontributi po japim ne, perkundrazi me duket se shpesh po vjellim nje ‘negativizem imagjinar’…

pse shteti dhe historianet shqiptar nuk shpallin zyrtarisht qe Skenderbeu lindi ne Mat?
dhe pse hostorianet mohojne shtet-themeluesin e pare shqiptar Mbretin Zog l?
le te ndalemi per nje moment dhe te mendojme kush la gjurme te mira dhe te keqia dhe, mos te levdojme disa figura artificiale per te niveluar dhe bindur puplikun gjoja ne interesa kombetare.
Historia e shkruajtur gjate regjimit Komunist 70 % eshte fallso , Prsh Enver hoxha i porositi Historianet qe c’do gje qe shkruhet ne histori te kete lidhje me Bolshevizmin, gjithashtu ao figura qe nuk kishin lidhje ndoshta me politiken i aneksoi ne krahun bolshevik.
ja nje shembull tjeter Konkret qe komunizmi mer shatin dhe shkruan me majen e shatit, Pjeter Budi dhe Pjeter Bogdani qe linden ne Mat dhe nuk ishin te djathte, e as te majte , keto letrar te medhej te gjuhes shqipe Enveri ju rregulloj nje vend te mire ne Histori
Por! Skenderbeun, dhe mbretit Zog l ,qe ishin patriote dhe gati te nje katundi ne Mat me Pjeter Budin, dhe Bogdanin, u mundua ti humbe Historine e lavdishme dhe origjinen e tyre.

“The work was widely read in the sixteenth and seventeenth centuries and was translated and/or adapted into a number of foreign language versions: German by Johann Pincianus (1533), Italian by Pietro Rocca (1554, 1560), Portuguese by Francisco D’Andrade (1567), Polish by Ciprian Bazylik (1569), French by Jaques De Lavardin, also known as Jacques de Lavardin, Seigneur du Plessis-Bourrot (Histoire de Georges Castriot Surnomé Scanderbeg, Roy d’Albanie, 1576), and Spanish by Juan Ochoa de la Salde (1582). The English version, translated from the French of Jaques De Lavardin by one Zachary Jones Gentleman, was published at the end of the 16th century under the title, Historie of George Castriot, surnamed Scanderbeg, King of Albinie; containing his Famous Actes, his Noble Deedes of Armes and Memorable Victories against the Turkes for the Faith of Christ. Gibbon was not the first one who noticed that Barleti is sometimes inaccurate in favour of his hero; for example, Barleti claims that the Sultan was killed by disease under the walls of Kruje.

Skanderbeg’s posthumous fame was not confined to his own country. Voltaire starts his chapter “The Taking of Constantinople” with the phrase

“ Had the Greek Emperors acted like Scanderbeg, the empire of the East might still have been preserved. ”

A number of poets and composers have also drawn inspiration from his military career. The French 16th century poet Ronsard wrote a poem about him, as did the 19th century American poet Henry Wadsworth Longfellow. Antonio Vivaldi composed an opera entitled Scanderbeg. For Gibbon, “John Huniades and Scanderbeg… are both entitled to our notice, since their occupation of the Ottoman arms delayed the ruin of the Greek empire.”

In 1855, Camille Paganel wrote Histoire de Scanderbeg, inspired by the Crimean War.

Persa i perket idese se dyte: Kjo ka te beje me menyre se si do te paraqitet “Skenderbejada” nga programet shkollore, persa kohe kjo shkolle publike do t’i jape Shqiperise qytetare para se t’i jape shqiptarise shqipetare, kishes e xhamise besimtare etj etj. Kjo pjese e pare e kesaj ideje me duket se ngaterrohet kot me paraqitjen e Skenderbejades sepse te pakten qe nga koha e vdekjes se tij, shkrimet, romanet, poemat, vjershat operat dhe shume gjini te tjera te krijimit e te studimit kane bere te qarte “Skenderbejaden” si nje formule te Lirise si e percakton edhe Kadareja ne krijimtarine e vet. Edhe ne tekstet e kohes se Socializmit ne historine e Skenderbeut nuk kishte ndonje shtremberim ose ideologjizim megjithe se ishte koha e ideologjizimeve jashtzakonisht te forta.

Ne fakt mua me duket jo e drejte ideja qe paraqitet ne vazhdim te asaj me siper (Skenderbejada etj). Nuk e quaj te drejte qe t’i jepet e drejta e qytetarise ideologjizimit te teksteve ne kohen e sotme sepse ne kete menyre ne na priten rruget per te kritikuar ideologjizimet e kohes socialiste. Kur autori thote se dilema te tilla do te zgjidhen duam apo nuk duam ne, me rruge ideologjike; deri ketu mire sepse e tille eshte gjendja ne Shqiperine e sotme, por ne se autori e konsideron vehten intelekutal (krijues) nuk mendoj se i lejohet qe ta justifikoje ideologjizimin “meqë historia, të paktën në nivelin që u jepet shkollave, nuk mund të jetë veçse projektim, sado besnik, i së sotmes.”

Ishte ai ideologjizimi i tej shkajshem qe e bente te merzitshme dhe te veshtire brumosjen e brezave me patriotizem te vertete. Pastaj kushdo qe lexon tekstet e historive te vendeve perendimore, ve re menje here qe ka nje perdorim shume te kufizuar te cilesoreve, dhe nje perdorim te madh te foljeve pavetore me qellim qe ti jape nxenesit mundesine qe te gjikoje vete faktet e zhvillimit ne menyre sa me te pavarur. Eshte e pranueshme qe ideologjite nuk mund te perjashtohen ne jete, por ne tekstet shkollore eshte plotesisht e mundshme.

Ne idene e trete per te cilen kisha opinionin tim krejtesisht te ndryshem me ate te autorit. Ai thote se kushtet e egra te perndjekjes etj etj te kohes se socializmit “kushtëzuan dukuritë e mëpasme, shpesh të skajshme, të kthimit në krahinizëm dhe separatizëm kulturor, fetar ose gjeografik. Ndarjet e mëdha tradicionale të shoqërisë shqiptare: toskë/gegë, të krishterë/myslimanë, fshatarë/qytetarë, veriorë/jugorë, malokë/fusharakë, ortodoksë/katolikë e kështu me radhë, u kthyen përsëri në qendër

Prape ketu une vij ne ate pike qe per te spjeguar gjithe keto “rrjedhoja” te kohes se Enverit nuk eshte e pershtatshme kalimi me dy rreshta dhe hedhja ne koshin e plehrave historine e 40 viteve. Veç ne menyre shume te shkurtuar sjell ne fokusin e e paçakerdisur te lexuesit gati zhdukjen e gjakmarrjeve qe i solli Saliu nepermjet propagandimit te Kanunit si nje Kushtetute te pare te shqiptareve. gati zhdukjen e analfabetizmit qe Saliu ne fillim dhe tosi me vone, ne vend qe t’i hidhnin lopatat e fundit te dheut mbi varrin e tij e hapen dhe e nxorren kufomen ne shesh, si dhe shume te tjera qe s’na mjafotn vendi ose shkruajme kot, gje qe mund te kete ndodhur qe ne leximin e rreshtave te pare te postimit tim.

Ky eshte edhe themeli qe do te ngrihet godina e historise,Kendi i shikimit dhe interpetimit te ndodhise ,faktit,ngjarjes.Aftesia per te zbuluar pertej interesave te GRUPIT .
Vetem se nuk e di ndoshta edhe pikpamja po aq e rendesishme sa mposhtja e interesave te GRUPIT qendron edhe problemi:-

Mbi c’VLERA MORALE do te ngrihet e ringrihet ky KOMB,sot per sot i rene perdhe e i neperkembur nga grupime injorantesh e pa kulture.

Prape ketu une vij ne ate pike qe per te spjeguar gjithe keto “rrjedhoja” te kohes se Enverit nuk eshte e pershtatshme kalimi me dy rreshta dhe hedhja ne koshin e plehrave historine e 40 viteve

Prape ketu une vij ne ate pike qe per te spjeguar gjithe keto “rrjedhoja” te kohes se Enverit nuk eshte e pershtatshme kalimi me dy rreshta dhe hedhja ne koshin e plehrave historine e 40 viteve

Pyetja ime eshte: Ku jane faktet historike qe e deshmojne kete? Si ka mundesi qe nje fakt i tille nuk eshte bere me popullor, duke qene se historianet tane e marrkan per te mireqene? Jo per gje po kjo ndryshon tere historine e botes sic e njohim sot. Cili eshte qendrimi zyrtar i Institutit te albanologjise shqiptare (nese egziston nje i tille): qe ne i kemi dhene jete kultures greke; qe ata rrjedhin nga ne (oh sa rendom e degjoj kete nga bashkeatdhetaret); qe ne kemi bashkejetuar ne menyre te pavarur dhe kemi dhene e kemi marre kush me shume e kush me pak, apo qe ne kemi marre nga ta me teper se kemi dhene???

Dhe pyetje si keto kam shume, ashtu sikurse i kane te gjithe shqiptaret. Problemi im nuk qendron tek pergjigja. Problemi im qendron tek menyra se si eshte arritur tek pergjigja. Nese niveli i njohurive te historise qe zoterojne sot studiuesit shqiptare eshte arritur me nivelin e punes se nje adoleshenti ne shkolle te mesme qe ben research per nje topic te caktuar per oren e historise, ndihem e zhgenjyer. Dua qe ciceronia te kete mjaftueshem material te binde nje shqiptar por dhe nje te huaj qe viziton dhe Greqine (ku shkon i ben pushimet pervit) dhe Shqiperine, ku ndalon meqe eshte ne lagje.

Eshte pune e veshtire ajo e historianit, dhe perseri shume pyetje do ngelen pa pergjigje, por te ofendon inteligjencen nese te ofron nje informacion shkencor te pambeshtetur ne ndonje fakt.Ne profesionin qe kam, ashtu sikurse shume nga ju te tjere ne profesione te ndryshme, kerkohet evidenca kur i ben nje prezantim fakti sado te thjeshte tjetrit. Ketu nuk me lejon njeri te flas sipas oreksit.

Kjo eshte ideja ime per menyren se si duhet rishikuar historia. Per mua jane krejt pa rendesi se cila figure ngrihet apo ulet. Ne histori te tere jane lojtare te vegjel.Nje here nemijevjecar del dikush qe do ktheje rroten e historise ne menyre drastike.

Ne kemi qene te paret qe kishim zota te ndryshem, greket i vodhen mitologjine dhe zotat nga ne dhe i ngriten nje shkalle me lart e i shkruajten ne libra e i bene aq te njohura qe ne ate periudhe e deri ne ditet tona.”

Pyetja ime eshte: Ku jane faktet historike qe e deshmojne kete?

desha te rikujtoj se z.Ardian nuk ka prure “tezat” per rishkrimin e historise….AJO qe une kam kuptuar nga z.Vebiu eshte se per te nderhyre ne kete pike te Identitetit Kombetar sic eshte Historia e PERGJITHESHME e Shqiperise,duhet te jete e qarte per te gjithe se nuk behet fjale per fusha te CAKTUARA (VECANTA ) ku ka specialiste te mirefillte fushe.Behet fjale per nje kend te gjere dhe me te arsyeshmit per nje “Rishikim”.Dhe “rishikim “nuk dote thote te HEQESH apo te SHTOSH kur nuk eshte e nevojshme.

Mendoj se ne na duhet nje histori e vertete qe te mesojme e te nxjerim mesime.

Arnaut(ipabindur,pa nenshtruar) por edhe qafir.
Pa ma argumento ku te kam rrejte une?

Shembulli qe solla dhe qe citove ishte ne pergjigje te nje parafolesi tjeter qe permendi Muzeun Kombetar ku qenkan ekspozuar ca libra historianesh per kombin tone.

Ti je duke kerkuar material shkencor ne nje forum te lire online (uroj qe ndonjeri ketu te jete historian,lol)? Apo je per nje referendum online ku secili te hedhe voten : Histori e politizuar vs Histori mbi fakte. Une votoj per te dyten.

Kur te fillojme ta trajtojme historine si biznes kombetar, besoj qe ka pak sy per qabe per nje zgjidhje te qendrueshme.

Perrallat qe s’na duhen perrallat, jane helbete, perralla.

Une projektin e mbarova per sot.

Turqeta peshq qe nuk po flini.

mospasje e teknokrateve dhe e historise se dokumentuar

Teknokrate e dokumenta ka, dhe shume cilesore madje. Sidoqofte, ‘grupet’ e ndryshme te interesit i heqin qafe ata. Eshte si puna e atij poligamistit mesoburre, qe ka nje grua te re e nje plake. Plaka i heq floket e zinj qe te duket me i vjeter. E reja i heq ata te bardhe. Mbeti qeros i shkreti.

Sa per shembull ende ekziston ne tekstet shkollore fakte se shkolla e pare shqipe eshte themeluar ne Korce ndersa ka fakte sipas shume historianeve duke perfshire ketu edhe Edvin Zhakun ka ka patur shkolla shqipe shume me perpara.

Eksperimenti i financuar me para Anglo-Amerikane dhe ekspertize sllave (RPSSh) nuk arriti ti shkrije keto grupime ne nje te vetem. “Kazani i shkrirjes” me duket se qenka vetem Amerika.

Keshtu pra sic thote Nini i Bules “U bone ti!!” te rishohesh historine. Une jam i bindur se zotat e fabrikuar te historise, te ne nuk kane “vdek” akoma.
Ne pritje te Gorbacovit…
Ne fund fare, nje pyetje ngacmuese, por me dashamiresi per AV.
Nga e merrni frymezimin per temat qe shkruani? Ne rastin konkret per kete qe flasim.

PS paske ardh ne US?

Mirepo s’qe e thene, vjen verdalle murtaja…

PS kjo m’erdh ne mend nga ajo teoria e konfliktualitetit me lart.

PS2: Idris, ne Skrapar shkurt do te thoshin Ziko. Por nuk besoj qe je nga Skrapari… apo?

Per ate punen e alabamsit nuk e besoj. Jo per gje, por kane namin si me koketrashet e USA. Po i the tjetrit qe je nga Alabama, ai ta kthen “e mo u merxit, derman, i ka jeta keto”…

Rrahjet dhe përkëdheljet e historisë

http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=27183

Ermir Hoxha

Produkti i radhës i studiuesit Enis Sulstarova është figura
fort e përdorshme e Haxhi Qamilit. Në studimin me titull
“Haxhi Qamili: Rebel, hero kundërhero”, Sulstarova bën një
histori të përfshirjes së emrit të kësaj figure në
ligjërimin zyrtar dhe politik. Ndërsa fillimin e studimit
Sulstarova e nis me tre lloj qëndrimesh: me një në këngë
popullore; një deklaratë të Enver Hoxhës dhe një deklaratë
të Ismail Kadaresë, gjithmonë me objekt atë që ndryshe
quhet dhe “katundari i Tironës, që u ngrit me kërku baba
Dovletin”. Sot, kur në sipërfaqe është rishfaqur debati për
rishikimin e historisë, na ka mbetur në dorë një model si
Haxhi Qamili, me status ende të papërcaktuar qartë; negativ
apo pozitiv, të paktën duke u nisur nga metoda e derisotme
e të bërit histori jo vetëm nga linja zyrtare, ajo
institucionale, por dhe nga iniciativat private, që jo në
pak raste, pikërisht nga rrethanat në liri, janë shndërruar
në anën tjetër të së njëjtës medalje, duke rrëzuar idhuj të
rremë, por dhe duke ngritur të tillë. Për rastin e Haxhi
Qamilit, Sulstarova rreket t‘i bëjë një qasje, duke
eksperimentuar së pari me metodën. Në debatin për
rishikimin e historisë, prirja është të flitet për
spekulacione në emër të preferencave politike apo ndikimeve
ideologjike, çka çon kolegët historianë që dhe ata të vihen
pa dashur në skakiera politike dhe pak ose aspak flitet mes
tyre lidhur me metodën. Ndaj, Sulstarova, i cili në
studimin e tij nuk bën histori të mirëfilltë, por bën një
trajtesë të imtësishme të mënyrës së gatimit të figurës së
Haxhi Qamilit në kuzhinën e historiografisë shqiptare dhe
më gjerë, është mbështetur në një metodë. Ja si shkruan
Sulstarova në fillim të studimit: “Konceptet bazë që
përdoren në këtë artikull janë identitetet legjitimuese,
qëndrestare dhe projektuese, të zhvilluara nga sociologu
Manuel Kastells. Sipas tij, identitetet legjitimuese
ndërtohen prej institucioneve sunduese në shoqëri për të
arsyetuar sundimin e tyre (Castells, 1997: 8). Identitetet
qëndrestare gjenerohen nga individë apo grupe në pozita të
pavlerësuara dhe të stigmatizuara nga logjika e sundimit.
Në këtë rast, individët, duke ndjerë shtypjen,
mospërfilljen apo përbuzjen që pushteti apo shoqëria
ushtron mbi ta, krijojnë bashkësitë e tyre, prej të cilave
marrin kuptime pozitive dhe me anë të të cilave u bëjnë
ballë kundërshtarëve. Ndodh ajo që Kastells e emërton si
“përjashtimi i përjashtuesve prej të përjashtuarve”: nga
pozita e ulët krijohet një identitet i ri pozitiv për
anëtarët (po aty: 8-9). Identitetet projektuese lindin prej
identiteteve qëndrestare atëherë kur aktorët shoqërorë
kërkojnë të ripërcaktojnë pozitën e tyre në shoqëri dhe
shndërrimin e të gjithë strukturës shoqërore (po aty: 8).
Është e mundur që një identitet qëndrestar të kthehet në
projektues e më pas në legjitimues, sikurse ka ndodhur me
identitetet kombëtare. Të lindura fillimisht si identitete
qëndrestare, ato kanë projektuar krijimin e një shteti dhe
shoqërie moderne kombëtare dhe kur kanë pasur sukses e kanë
legjitimuar identitetin kombëtar nëpërmjet institucioneve
të shtetit dhe shoqërisë civile. Kastells thekson se nga
pikëpamja e teorisë shoqërore “asnjë identitet nuk mund të
jetë një thelb dhe asnjë identitet nuk ka për se vlera
përparimtare apo prapanike, jashtë kontekstit të tij
historik” (po aty; kursivi në origjinal). Ky është edhe
qëndrimi ynë në analizën e Haxhi Qamilit, si simbol
historik në tri periudha të ndryshme që do ta analizojmë:
para Luftës së Dytë Botërore, pas saj dhe pas rënies së
komunizmit, kur ai është vlerësuar si përparimtar apo
prapanik, rebel apo hero, prej aktorëve të ndryshëm, por
studimi ynë, duke qenë një interpretim i interpretimeve,
nuk tenton ta klasifikojë atë në ndonjë pol. Duke nisur nga
kjo metodë, Sulstarova ndërton ngrehinën e mitit historik
të Haxhi Qamilit, duke sqaruar se “si çdo figurë tjetër
simbolike, trashëgimia e kujtesës së Haxhi Qamilit gjykohet
sipas tri akseve: spikatja, valenca dhe pronësia. Kur një
figurë historike është e spikatur në kujtesën kolektive,
hap përpara përdoruesit të saj, në një situatë konkrete, të
tjera mundësi të ndryshme nga rasti kur figura në fjalë
duhet ringjallur prej harresës kolektive. Me valencë
kuptojmë atë nëse figura historike perceptohet si pozitive,
negative apo neutrale. Disa figura historike shqiptare kanë
fituar me kohë ngarkesë të lartë pozitive, si për shembull
Skënderbeu, ose Ismail Qemali, apo ngarkesë të theksuar
negative, fjala vjen Esat Pasha, ose janë ambivalente, si
për shembull Ahmet Zogu. Pra edhe dhe valenca kushtëzon
përdorimin e simbolit nga aktorët bashkëkohorë. Ndërsa
pronësia ka të bëjë me faktin nëse simboli historik
përdoret nga protagonisti, antagonisti, apo është neutral
në konfliktin mes dy palëve. Përdorimi simbolik i Enver
Hoxhës prej partive dhe grupimeve komuniste bashkëkohore i
kundërvihet përdorimit negativ të atij simboli prej
kundërshtarëve të tyre në spektrin politik. Mundësitë e
suksesit të përdorimit të simboleve historike varen nga
ndërthurja e këtyre tri akseve (Jansen, 2007: 963) dhe
Haxhi Qamili me kryengritjen e Shqipërisë së Mesme nuk
përbëjnë përjashtim”. Për ta bërë më të plotë analizën e
tij, Sulstarova përdor dhe atë që e quan perspektivë
krahasuese, ku si shembull përngjasimi me lëvizjen fshatare
të Shqipërisë së Mesme, udhëhequr nga Haxhi Qamili, merr
lëvizjen ludite në Anglinë, aty nga fundi i shekullit XVIII
dhe fillimi i shekullit XIX, si dhe lëvizjen boksere në
Kinë në vitet 1899-1901. Të dyja këto lëvizje, sipas
Sulstarovës, përftuan vokacione pozitive vite apo shekuj më
vonë, ndërkohë që ishin linçuar nga gjykime ekstreme si
lëvizje rebele, si lëvizje të errësirës kundër dritës së
progresit. Siç e paralajmëron dhe në titull, Sulstarova e
ndan figurën e Haxhi Qamilit në tre këndpamje: rebel, hero
dhe kundërhero.

Te rebeli, Sulstarova shkruan ndër të tjera: Përderisa qysh
në fillimet e saj Rilindja Kombëtare idetë e përparimit,
modernitetit, zhvillimit, i shihte të mishëruara te shtetet
e Evropës Perëndimore, të cilat e kishin njohur Vidin si
sundimtar të vendit, rebelët e Shqipërisë së Mesme u
cilësuan si turmë injorante e prapanike. Ndërsa Vidi
legjitimonte rendin e ri të shtetit kombëtar, rebelët
digjnin shtëpitë e atyre që i mbanin për “shqiptarë”.
Rebelët u shpallën tradhtarë. Për shkak se sulmonin pronat
dhe grabisnin pasuritë e bejlerëve, ata quheshin anarkistë,
si përmbysës së rendit shoqëror dhe si irracionalë, sepse,
siç shkruante gazeta “Dielli” e datës 10.03.1915, “me
barinj nuk bëhet shtet” (cituar nga Shpuza, 1990: 239). Për
ta përmbledhur, kryengritja e Shqipërisë së Mesme nga elita
politike dhe intelektuale e kohës shihej kundërshtare e
identitetit legjitimues kombëtar shqiptar, si prishëse e
asaj pune madhore që nacionalistët ishin përpjekur me shumë
therrori për ta realizuar dhe si rrënuese e rendit
ekzistues shoqëror. Mirëpo kishte edhe zëra të veçantë, të
cilët mendonin për një Shqipëri ndryshe, pa sundimtarë të
huaj, pa klasa të pasura, të qeverisur nga vetë populli.
Emblematik për këtë identitet projektues është artikulli
“Shqiptari më i mirë” i Sali Nivicës, botuar te gazeta
“Populli”, më 19.03.1915. Sipas tij, shqiptari i vërtetë i
atyre viteve nuk duhet kërkuar te “patriotët”, por tek ai
më i thjeshti, te “rebeli” i Shqipërisë së Mesme.

Te heroi, Sulstarova merr si model analize formësimin që
mori figura e Haxhi Qamilit dhe e lëvizjes së tij nga
gjykimi zyrtar i kohës: “Regjimi kishte nevojë për
precedentë historikë që të dëshmonin ‘traditat
revolucionare‘ të kombit socialist. Nuk bëhej fjalë thjesht
për propagandë politike, por për themelet kombëtare dhe
shoqërore të revolucionit socialist në Shqipëri, mbi të
cilin ngrihej eskatologjia marksiste-leniniste e regjimit.
Kryengritja e Shqipërisë së Mesme ishte çështje e së
vërtetës historike dhe duhej trajtuar pikësëpari në nivelin
më të lartë politiko-teorik. Prandaj vetë Enver Hoxha u
angazhua që Haxhi Qamili të interpretohej si një simbol i
luftës popullore kundër imperialistëve të jashtëm e armiqve
klasorë të brendshëm. Diktatori, kredencialet e veta
revolucionare i përforconte me anë të figurës së Haxhi
Qamilit”.

Ndërsa te kundërheroi Sulstarova është përqendruar te
përfshirja e emrit të Haxhi Qamilit në ligjërimin politik,
ku çdo lider ka akuzuar kundërshtarin për haxhiqamilizëm,
ku si shembull merr ish-kryeministrin Nano, i cili në një
mbledhje të Këshillit Kombëtar të Rregullimit të Territorit
flet për protestuesit e opozitës që janë mbledhur në
shëtitoren pranë zyrës së tij, duke thënë: Ndoshta është
një koincidencë simbolike, por prirja integruese e
Shqipërisë nga Perëndimi, për të cilën Tirana natyrisht
luan një rol gjithnjë e më shumë prioritar, kontraston në
mënyrë të dukshme me atë të pasardhësve të lëvizjeve të
Haxhi Qamilit që “Duan Babën” apo Shahin Matrakun. Po
kështu dhe Edi Rama, kur siç shkruan Sulstarova, shprehet
se lufta e Berishës kundër korrupsionit është si lufta e
Haxhi Qamilit kundër të pafeve, kurse shtypi pranë
Kryeministrit Berisha, si për shembull gazeta “55″