Apologjia e ndërgjegjes
Ballafaqim me Fantazmen e Komunizmit
1.
“’Loja është gjëja ku do kap ndërgjegjen e mbretit’, thotë Hamleti”, thotë Camus. Them unë, c’është kjo jehonë e rrëshkitshme si fantazëm? Që të kuptohet duhet lexuar kështu: kërkohet një vullnet për të luajtur që të zbulohet tjetri, që të zbulohet ndërgjegja, dhe ajo që shfaqet me zbulimin e ndërgjegjes, është vetë vullneti. Ky interpretim mund të mbështetet në lojën e aktorit. Për të qënë më i qartë le t’a shohim këtë lojë këtu: Ka qënë Mirush Kabashi që ka luajtur Sokratin, apo ka qënë Sokrati që ka luajtur Mirush Kabashin? Cilado qoftë përgjigja e kësaj, ka qënë ndërgjegja, ose demoni që ka bërë Sokratin të tregonte me gisht athinasit, e njëjta ndërgjegje, apo i njëjti vullnet aktori që ka bërë Mirush Kabashin të tregoje me gisht byronë politike.
2.
Mesazhi i Kadaresë, i shprehur në artikullin Historia e “tjetrit” të datës 27 janar 2008 tek Gazeta Shqiptare, është një mesazh filozofik i vjetër sa njerëzimi, për të mos thënë mesazhi më i madh i njërit prej më të mëdhenjve të grekëve. Përmbajtja, moderimi është ky mesazh dhe ështe në qendër të etikës aristoteliane. Por kam frikë se shembulli mbi të cilin Ismail Kadare e jep këtë mesazh nuk është i saktë.
Fantazma e Marksit, edhe pse i referohet Hamletit dhe pavarësisht interpretimit derridean që ofron Kadareja është në thelb faustiane, dhe jo hamletiane. Përvecse kërkon vendosjen e një rregulli të drejtë, shbërjen e padrejtësisë nëpërmjet simbolikës së hakmarrjes, është mbi të gjitha fantazma e asaj që do të jetë, dhe jo fantazma e asaj që ka qënë, që është vrarë me padrejtësi dhe kërkon marrjen e hakut. “Time is out of joint”, thote Hamleti. Nuk është fantazma e mbretit që kërkon t’i vihet në vënd gjaku me gjak, por është një homunkulus, një fantazëm që flet nga e ardhmja dhe që thotë “realizomëni”, përpiquni që drejtësia të vihet në vend. Dhe nuk ka asgjë që të ketë më shumë përmbajtje se drejtësia. Shfaqja, zbulimi, i kësaj përmbajtjeje është i papërfillshëm për syrin dhe konkretizimi i dijes nuk është pasiv, por akt vullneti, akt i cili sjell ndryshimin, i cili vendos drejtësine në vend, e përmban.
Dhe Marksi nuk mund t’a ndillte këtë akt ndryshimi përvecse nëpërmjet kontradiktave ekstreme. “Ne hyjmë dhe nuk hyjmë në të njëjtin lum, ne jemi dhe nuk jemi” thotë ai greku tjetër, Heraklitus, i cili për Homerin thotë se “duhet nxjerrë nga të gjitha garat dhe duhet rrahur me kamzhik, dhe Arkilokus, gjithashtu”, c’ka do të thotë se nuk iu takon poetëve të shfaqin të vërtetën.
Mirëpo, ajo që konsiderohet si gafë llogjike e Manifestit vjen si argument mbrojtës ndaj kritikës që bën Kadareja. Marksi thotë në Manifestin Komunist, se historia e njerëzimit mund të tregohet si histori revolucionesh, dhe kjo sepse është në natyrën e gjërave të ndryshojnë, të jenë në një fluks heraklitean, “cdo gjë solide, shkrihet në ajër”. Mirëpo, Marksi gjithashtu shpall se revolucioni komunist është revolucioni i tërë revolucioneve, revolucioni i fundit, pas të cilit gjithcka do të mbetet në një harmoni fikse, ku të gjithë njerëzit janë të barabartë, packa se këtë utopi e hedh poshtë për hir të përmbajtjes sociale. Logjika e jokontraditës të detyron të thuash se Marksi po ia fut kot, po flet përcart. Si ka mundësi që të jetë në natyrën e gjërave të jenë gjithmonë në ndryshim, në natyrën e historisë njerëzore të jetë gjithmonë në revolucion, dhe njekohësisht të ketë një revolucion të fundit? Dhe duke i qëndruar Aristotelit, babait të llogjikës, dhe principit të jokontraditës, Marksi e ka gabim. Mirepo kritika e Kadaresë është kritikë etike, partizane e përmbajtjes, e frenimit, dhe është pikërisht ky revolucion i fundit që sjell harmoninë, barazinë mes njerezve. Me t’u vendosur barazia, me t’u vendosur harmonia fikse, hakmarrja e proletariatit ka përfunduar, dhe bëhet e detyrueshme që permbajtja sociale të mbizoterojë, sic edhe këshillon me vend Kadare.
Komunizmi si u aplikua nëpër botë, pati shumë të meta, por nuk më duket se fajin për këtë e ka Marksi, të cilin kam frikë se Kadareja, ashtu si edhe aplikuesit në masë te marksizëm-leninizmit (theksi tek ky izmi i fundit), nuk e kupton.
Megjithatë, para se te arrijmë në një konkluzion të tillë mbi naivitetin e artistit, duhet thelluar më tepër.
3.
Argumenti i Kadarese është i shkëlqyer. Është e njëjta llogjikë, e njëjta ndërgjegje, e njëjta përmbajtje me Aristotelin. Kjo llogjikë dhe ndërgjegje e njëjtë, drejt të njëjtit vullnet, shpjegohet keshtu:
Marksi është herakliteani më i fuqishëm i periudhës moderne, më I fuqishëm madje edhe se Nietzsche. Principi etik i përmbajtjes, apo i rrugës së mesme nga Aristoteli është reagim i drejtëpërdrejtë ndaj kontradiktave të Heraklitit. Në këtë reagim ndaj Heraklitit, Aristoteli formulon edhe principin e jokontradiktes në llogjikë (e tëra është më e madhe dhe përmban pjesët), se bashku me principin e përmbajtjes, apo rrugës së mesme në etikë, dhe të dy principet unë do t’i mblidhja nën një princip të cilin do e quaja princip i përmbajtjes. Në drejtmin etik, ai thotë se njerezit mund të zgjedhin të sillen në tre rrugë, dy prej të cilave janë ekstreme, dhe një rrugë në mes këtyre ekstremeve, e cila kërkon që të përmbahesh para tyre dhe që është rruga më e mirë.
Ky është argumenti llogjik dhe etik i Kadaresë, por, a bën Kadareja një keqinterpretim të Marksit, pasi në sjelljen e njerëzve, ky i fundit gjen një vend final pushimi, paqeje, dhe drejtësie mes tyre, një ndërgjegje më të lartë se sa thjesht utopi, që e bën ate më të butë, më të moderuar, më të përmbajtur, më naiv, dhe mbi të gjitha me shumë më tepër përmbajtje se sa e interpreton Kadareja?
4.
“Cdo gjë që është, është”. Kështu i shfaqet e vertëta Parmenidit, kështu i shfaqet përmbajtja e plotë dhe fikse pas fantazmave të syrit, dhe këtu konsolidohet për herë të parë principi i jokontradiktës. Sipas tij, bota është e fiksuar, e palëvizshme, e pandryshueshme. Aristoteli do të percaktoje këtë të jetë principi themelor i llogjikës. Dhe sic kam thënë më lart, kjo llogjikë implikon konkluzionin etik se është më mirë të përmbahesh në mes dy sjelljeve ekstreme, të zgjedhësh pra, rrugën e mesme.
Po mirë, c’ndodhi pas Aristotelit? Për më shumë se dymijë vjet, bota materiale nuk pati asnjë ndryshim të asaj mase që të mund të rrëzonte mendimin parmenidean se bota është e përmbajtur dhe fikse. U desh teknologjia e teleskopit, vëzhgimet e Kopernikut dhe Galileit, dhe mbi të gjitha revolucioni industrial që toka të lëvizte sërish, që bota të gjente fluksin, rrjedhshmërinë.
Po me konkluzionin etik të përmbajtjes, c’ndodhi? Ajo u bë një ndër vlerat kryesore të kanonit të krishterë, e shprehur me maksimin e madh të Krishtit, që kur të qëllojnë në një faqe, të kthesh faqen tjetër. Dhe u desh protesta e Martin Luther, që ky konkluzion etik të demaskohej si hipokrizi demagoge.
5.
Ishte në këtë gjëndje fluksi material, dhe në këtë klimë ndryshimesh, shkatërruese ndaj vlerave të doktrinës aristoteliane të krishtërimit, e shprehur saktë nga Nietzsche kjo, në të cilin Marksi manifeston utopine komuniste. Gjuha e përmbajtjes, e të mesmes, e diskretituar nga Luther, jo vetëm që do të humbiste pa pasur asnje lloj tërheqejeje në këtë fluks vlerash materiale dhe etike, por mund edhe të rrëmbehej për qëllime demagogjike nga diskursi borgjez për të ruajtur status quo-në e sapo fituar. Të predikoje përmbajtjen në këtë klimë do të thoshte “duroni shfrytëzimin, duroni ditët 16 orëshe të punës, duroni që fëmijët të shtypen e të punojnë njësoj si të rriturit”, ndërkohë që klasa borgjeze akumulonte surplus material.
Të argumentosh sic bën Kadareja, që Marksi duhet të predikonte më tepër përmbajtje në këtë kontekst historik, është njësoj si të thuash se Kadareja, duke qënë njohës i mirë i strukturave piramidale, njohuri e provuar dukshëm në novelën e tij, të parashikonte firmat piramidale të viteve 90 dhe t’i paralajmeronte shqiptarët me shume më tepër forcë, -në qoftë se mund t’a ketë pipetirë ndonjë llaf të mekur por artistik. Ky pretendim është i nxjerrë krejt nga konteksti artistik, kohor, apo politik i Piramidës për t’u vënë në zbatim në një kontekst tjetër kohor dhe politik, kontekst i cili nuk është më artistik, por ekonomik. Pra është gabim.
Ishte krejt e pamundur, për kontekstin historik në të cilin manifestohet projekti komunist, që të flitej me një diskurs përmbajtjeje, si në kontekstin etik, ashtu dhe ne atë gjuhësor. Gjëndja e rrjedhshme, e ndryshueshme, fluksi, nuk mund të shprehet përvecse me një gjuhë kontradiktash, dhe sa më i rrjedhshëm që të jetë ky fluks, sa më të mëdhaja ndryshimet, aq më abismale distanca nga një skaj në tjetrin, aq më bosh dhe pa përmbajtje ky abis. Është e njëjta gjuhë që flet Dostojevski, Nietzsche, Baudelaire, Marks. Ështe gjuha e shekullit të 19, gjuha e kontradiktave, e ndryshimit, e revolucionit, e modernizmit. (Anglofonët të konsultohen me Marshall Berman, All that is solid melts into air).
6.
Manifesti komunist predikon barazi mes popujve, dhe kjo është në vetvete një koncept aq utopik sa edhe koncepti i drejtesise. Por mbi të gjitha predikon një ndërgjegjesim ndaj diferencave abismale sociale ekonomike. Në këtë menyrë, në vendet komuniste ndërgjegja humbi dhe manifesti u shnderrua në një dokument legjitimues autoriteti. Utopia komuniste zëvëndesoi ligjin, u bë vetë ligji i mishëruar në personin e udhëheqësit, ku e vetmja klasë që kishte të drejtën e interpretimit ishte byroja politike, priftërinjtë e këtij sistemi te ri.
Mirepo fantazma e komunizmit nuk iu shfaq vetëm lindjes, por edhe perëndimit, me të vetmin ndryshim: ndërkohë që në lindje kjo fantazëm u mishërua tek Lenini, Stalini, Mao, Enveri, etj, në perëndim u trajtua si dokument ndërgjegjësues social, e aplikuar në marrëdhëniet kapitale midis klasës punëtore dhe asaj pakice të pasur, duke konsoliduar një demokraci sociale në Europë, si dhe Unione ndërmjetësuese të të drejtave humane në Amerikë. Fantazma e komunizmit aty u shfaq në trajtat e vullnetit etik dhe politik. Manifesti u trajtua si udhëzues për të rregulluar gjëndjen pasi iu kuptuan të mirat dhe gabimet, pasi u interpretua në mase. U trajtua pra, pikërisht me përmbajtje, u luftua për ligjin dhe për të drejtën si per muret e qytetit, per te huazuar serish nga Herakliti. Loja e fantazmagorike e Marksit ishte ajo gjë ku u kap ndërgjegja e tjetrit, ndërgjegja e mbretit.
Të thuash se fajin për dhunën e papërmbajtshme të shfaqur në vendet komuniste e ka Marksi, do të thotë të zhveshësh nga faji Leninin, Stalinin, Enverin, Maon, Kastron. Marksi u lexua edhe në Francë, edhe në Angli, edhe në Gjermani, edhe në Amerikë. Pse u permbajt dhuna aty? Sepse, si në rastin e Mirush Kabashit, ishte ndërgjegja e aktorit, vullneti i tij ai që e drejtoi gishtin atje ku duhej, ndërkohë që në vendet komuniste fantazma i pushtoi si demon i keq udhëheqësit tane.
7.
Eksperimenti global që kjo fantazëm të ndjell të ndjekësh vazhdon, ku ndërgjegjshëm, ku jo, ku duke e drejtuar gishtin atje ku duhet, ku jo, ku me përmbajtje, ku jo, dhe në qoftë se përmbajtja sociale e manifestuar në marrëdhëniet njerëzore nga Marksi kuptohet, atëherë mund të mësohet shumë. Mesazhi i Kadaresë është një i tillë mesazh i ndërgjegjshëm, dhe kështu duhet lexuar, aq më tepër në rajonin e Ballkanit ku fantazma e tjetrit na ka përndjekur që në kohën e shpellave, aq më tepër në këtë kohë ndryshimesh, në këtë periudhë, aq më tepër që një entitet i ri, një “tjetër” po identifikohet në mes tonë. Është mesazh pajtimi, mesazh bashkpunimi, mesazh përmbajtjeje, influenca e mirë e të cilit ndjehet në termat e perdorura në mesazhin e Edi Ramës ndaj zgjedhjes të Tadic në Serbi, dhe shpresojmë të replikohet dhe nga të tjerët.
Sidoqoftë, ose 1) është për të ardhur keq, që edhe sot e kesaj dite, një shkrimtar kaq popullor sa Kadareja, një ndërgjegje kaq e fuqishme kombëtare, të mos jetë në gjëndje të clirohet nga fantazmat e komunizmit, të mos jetë në gjëndje t’a drejtojë gishtin atje ku duhet, atje ku di t’a drejtojë nje aktor etik, dhe mbi të gjitha, të mos jetë në gjëndje të ofrojë një interpretim të saktë të një thirrjeje për bashkim ndaj padrejtësise. Ose 2) unë vuaj nga një “irony deficiency”, cka dhe do më bënte të përulesha përpara sarkazmës të arrirë të mjeshtrit, i cili ndoshta po thotë që fajin për tmerret e komunizmit e ka Marksi po aq sa mund t’a ketë edhe Kadareja, apo qe ndoshta po thotë se ka qënë Sokrati që e ka luajtur Mirush Kabashin, dhe jo Mirush Kabashi Sokratin. Ose 3) bashkë me Homerin dhe Arkilokus duhet nxjerrë edhe Kadareja nga gara dhe duhet rrahur me kamzhik.
26 February 2008 @ 5:36 pm
E di, eshte ceshtje shijesh (por ndoshta edhe jo) por Mirush Kabashi nuk me pelqen fare, por FARE, ne rolin e Sokratit. Ngelet per mua akoma nje puzzle perse njerezit jane fantaksur kaq shume pas ketij roli, dhe po e mitizojne ate. Mirush Kabashi si artist eshte komplet medioker, i mungon fuqia aktoriale per nje rol te tille. Por te qenurit dhe perceptimi jane individuale.
Dhe perceptimi im i mesiperm mund te ishte edhe nje interpretim tjeter i kesaj eseje te llojit mendime numerike.
26 February 2008 @ 6:07 pm
E ke prure dhe njehere ,por keshtu eshte me e paster per ta gjykuar.
:( 
:) 
Personalisht jam partizan i ketyre menyrave te gjykimit ,qofshin keto edhe objekte te kritikeve te specializuar qe fillojne me fjalet,
“s’ke kuptuar asgje’ e me pas te bejne “cope”
Nuk mendoj se duhet te shprehem aq gjere sepse kjo eshte merita JUAJ.por c’kishim per te thene e thame tek Kadareja.Tani na mbetet te themi PER JU.
Noli i Madh e ka perkthyer:
Loja(Drama) eshte Gracka ,ku Mbreti kapet(bie) si laraska.
Ne se mundesh te me ndihmosh per te kuptuar ndryshimin me prurjen Tuaj nga perkthimi (ose thote)…Camus.,..me q
Me respekt !
26 February 2008 @ 6:40 pm
Anonim!Po replikoj vecas me ty.Si qenka medioker Mirush Kabashi?Aq me teper ne ate rol qe,jo vetem per mua,eshte nga me madheshtoret.E kam fjalen per”Apologjine e Sokratit”.Ne e ke ndjekur,kudo qe ka konkuruar,ka marre medalje te vecante.Megjithate,gustoja nuk diskutohet.E quaj nxitim te thuash per Mirushin medioker.
26 February 2008 @ 6:40 pm
Ne vend shqiptaret te meren me retorika te nje sistemi qe vdiq vet, se qe difektoz, e ska nevoj per shume mendiendritur ta analizojne.
E te perqendrohen te koha e sotme, te ndertojne demokracine, e njohin studiojne kuptojne ate, e mos meren akoma me nje sistem qe nuk u eshte hequr nga mendia, madie dhe demokracine po e bejne alla komunisce.
Eshte ironike kur lexon qe komunizmin pasi vdiq vete, do ta rezonte nje ishkomunist si Berisha, qe jep toka ne 2007ten me keq se Enveri ne 45sen.
Apo ndoshta nje nga prodhimet me te mira te komunizmit,Kadareja eshte bere percaktus i makabriteteve te komunizmit, pra ai qe komunizmi e ngjiti ne ate podium qe eshte sote e flet, me gjithe respektin personal qe kam, po cdo njeriu duhet ti thone te mirat e te keqiat, e nga Kadare qe ne 90ten do qe me mire te kishte pak sinqeritet, e te fliste realisht.
Ata qe vuan ne burgje ndoshta me fisniku e njeriu qe simbolizoi ata vertet qe Pjeter Arbnori, qe me gjithe denimin komunist akoma ruante fisnikerine e ish shtreses drejtuse shqiptare.
Komunizmi sa u riciklua keto 17 vjet,e praktikisht betejen me te e kemi humbur, keto 17 vjet, e nuk e fitojme dote me retorika,gazeta etj. qe ne pergjithesi humbin kohen qe te punojme sote, e sic duket ngrijme njerez ne piedestal nga retorika e jo nga ajo qe bejne.
E vetmia gje qe ka ngelur kundra komunizmit eshte qe ne te ardhmen te ndryshojme e ndertojme nje shoqeri demokratike e te lire me te mire se dje, e mos te vazhdojme me mendie komuniste, si dhe keto dite, e te ndertojme nje shoqeri qe automatikisht do ta cveresoj komunizmin e djeshem dhe riciklimin e sotem.
Do benin mire, keta qe duan me te vertet te luftojne komunizmin, te lexonin vete e te hapnin ato historine e pse ne amerike, angli e ne boten perendimore , PSE demokracia e shoqeria e lire kapitaliste dha sukses, e qartesonin njerezit e drejtonin, sesa meren me retorika me te shkuaren qe shume here humbin rruges e nglen ne vend.
Komunizmin e luftojme me ate ca bejme sote, as me llafe e retorika.
26 February 2008 @ 6:52 pm
Mirush Kabashi eshte nje aktor i mire e luan bukur, dhe kaq.
Kjo nuk e be ekspert ate ne politike as ne percaktimin e ngjarive.
E mbaj mend Mirush Kabashin ne 90ten, qe ne greven e studenteve, qe aty madie recitoi dhe nje poezi.
E pashe para ca koheve ne emisionin e Mustafa Nanos dhe aty lexoi nje poezi qe shprehte pakenaqesine e tije qe demokracia u be vetem per maskarenjte te grabisin e njerizet me vlera e qe kane cti japin vendin jane lene menjane pa pike meshire.
Per ironi edhe Mirushi qe nje nga krijimet e gjithe asaj qe ai sistemi i para 90tes beri ne arte, ai sdo qe aty mos qe gjithe ai investim qe nga shkollimi, maria e pervojes, teatri estrada e filmat, te gjitha ndertuar gjate atyre viteve.
Mirushi ndoshta ne 90ten duke pare ato te keqiat e atij regjimi, e duke qene emocional, nga vete natyra si aktor, e qe nuk i pergjigjet instikteve e qentesine e parien e gjithe gjerave ne kompleks qe duhet te kete nje politikan.
Keshtu mu kujtua ato poezite pathetike per demokracine e Mirushit ne 90ten dhe ato po pathetike po ne sens te kundert sote.
Personalisht e kam pelqyer gjithnje Mirushin si aktor, po politika eshte komplet zanat e loje tjeter.
Ai monologu i soktratit eshte bere si dikur nje kengetar i shkodres Byk Noja qe kendonte per 20vjet vetem nje kenge, e u be humor ne shkoder.
26 February 2008 @ 7:25 pm
Them se tema eshte tjeter gje. Si shume te ditur me teorite e rratheve po shprehen. Juliani FTON!!!!!!!!
:D 
:D :D, dmth qe te ben per te qesh… 
:( 
.
Bledi ! Jo kaq kopetent,se ndryshe do te duhet te dish edhe shprehjen se si “u shndru ne humor ” BIKU qe mendoj se rastesisht e ke shkruajtur “BYKU” ?!?!. ose ta “ka thane baba tye”…
Te pakten ke Politika qe ti e njef kaq mire nuk ka qene…. Qenke edhe shakaxhi !!!!
26 February 2008 @ 7:38 pm
Shume shembuj te gabuar, qe te cojne drejt konkluzioneve te gabuara. Megjithate pershendetje ne perpjekjet per te aktualizuar te medhenjte…
Camus p.sh, eshte per mua me i preferuari qe ashtu si Migjeni “uragani i nderprere,” nuk pati kohe te shfaqej i plote…
Idrizit pershendetje si gjithmone shume eksplicit. Kjo shprehje me kujtonte viteve te shkolles diskutimet e Arben Imamit “ne menyre ekplicite,” …;)
26 February 2008 @ 7:43 pm
Idris
Pershendetie.
Me sa mbaj mend, i thoshin Byk Ndoja ne tv e kendonte gjithnje nje kenge popullore, se shkrova per ironi emrin ashtu, kush ja di tia veje te plote emrin.
Sidoqofte ke te drejte, po 17 vjet kuptohet grumbullohen shume gjera , e ke shume per te thene, pasi ne 90ten kam qene student e pothuaj i mbaj mend e i kam jetuar shume gjera.
Anonimi kishte te drejte, kjo recitimi i ”antikomunizmit” (kur ne realitet eshte tjeter gje) na eshte merzitur si recitimi i Sokratit nga Mirush Kabashi qe e kemi pare mijera here ne tv-ra keto vite.
26 February 2008 @ 7:49 pm
Idriz, verejtje me vend. Jam perpjekur te bej nje perkthim timin sa me besnik ndaj origjinalit (vetem te ketij vargu, sepse nuk kam ndermend te perkthej tere Hamletin). Perkthimin e Hamletit nga Noli, do e krahasoja me perkthimin e Iliades dhe Odisese nga Aleksander Pope. Nderkohe qe eshte nje perkthim artistik, mund te thuhet se Iliaden dhe Odisene nuk e ka shkruar Homeri, por Pope, ashtu si Hamletin nuk e e ka shkruar Shakespeare por Noli. Ne origjinal gjendet keshtu: “The play is the thing wherein I’ll catch the conscience of the king.” Sic e shikon, Noli nuk e ka ruajtur marredhenien mes lojes dhe ndergjegjes, marredhenie qe eshte marredhenie vullneti dhe themelore ne llojin e kendeveshtrimit ndaj ndertimit te shoqerise: kendeveshtrim qe kam dashur te shpreh.
Kam sjelle Apologjine e Sokratit pasi kam ndjere ngjashmeri mes demonit te tij, apo ne terminologjine e sotme ndergjegjes se tij, dhe fantazmes se Marksit. Dhe pavaresisht, apo edhe fale mesazhit te Sokratit apo te Marksit, Sokrati dhe Marksi jane “tjetri”; ndergjegja ime me therret ne rradhe te pare mua; une jam agjent ndryshimi. Ne vend qe te pyesja ka luajtur Mirush Kabashi Sokratin, apo Sokrati Mirush Kabashin, mund te kisha pyetur, (cka eshte edhe me interes historik) ka qene Platoni qe ka shkruajtur Apologjine e Sokratit, apo Sokrati qe ka bere Platonin t’a shkruaj. Si do qofte, Mirush Kabashi, dhe Platoni, nepermjet marredhenies mes lojes dhe ndergjegjes, behen agjente ndryshimi, sepse Bledi, Mirushi pati vullnetin t’a drejtoje gishtin atje ku duhej, tek ata qe mbanin peng agjencine e ndryshimit, tek byroja politike. Duke thene se Marksi e ka fajin per periudhen e komunizmit, apo Sokrati e ka fajin per korruptimin e te rinjeve athinas, Kadareja mohon se ndergjegja ime me therret ne rradhe te pare mua, mohon agjencine e ndryshimit, pergjegjesine personale, cka mund te jete nje pershkrim i sakte i asaj qe ka ndodhur gjate periudhes komuniste, por qe ruan te njejtin mentalitet ne diskurs. Nuk eshte e pergjegjshme qe ky pershkrim te mbetet vetem i implikuar, i nenkuptuar, duhet bere eksplicit, perndryshe rrezikohet te perseriten te njejtat gabime.
Sidoqofte, mesova me vone se ky artikull i Kadarese eshte shkruar ne kuadrin e nje referati shkrimtaresh te Europes Juglindore ne lidhje me diktaturen, dhe se Gazeta Shqiptare mund t’a kete marre rras e plas per te mbushur faqet. Ne qofte se dikush ka informacion per me teper rreth ketij referati, apo rreth faktit se eseja e Kadarese nuk eshte e plote, iu lutem te me orientoni pasi me intereson. Ne qofte se kjo eshte fjala e Kadarese ne kete kontekst, dhe nuk eshte e ndryshuar, atehere kritika ime qendron, perndryshe, kritika ime bie ndaj Kadarese, pavaresisht se qendron si teze me vete.
26 February 2008 @ 8:04 pm
lulian
Nuk qe Mirushi ai qe drejtoi gishtin, Mirushi qe nje aktor qe reagon ne menyre emocionale, ashtu sic eshte tendenca e kohes, me turmen, e nga qe e njohim se qe artist i popullit, e i zmadhojme gjerat per te.
Une dhashe dhe nje shembull per reagimin e tije emocional dje dhe sote.
Ate gishtin komunizmit e byrose jan kishin drejtuar qe ne vitet 80te pjesa me e madhe e intelektualeve qe pane qe atij regjimi i kishte ardhur fundi.
Madie, qene keta qe ne 90ten duke reaguar ne menyre emocionale dhe ekstreme corientuan gjithe njerezit e tjere, kur ne ate kohe duhej qartesi e madhe qe te orientoheshe mire per kohen qe do vinte,se kjo kishte rendesi, pasi komunizmi vdiq vete e as nga Kadareja, Kabashi a Berisha qe ishin filizat e prodhimet e tije ne fushat e jetes ku militonin.
26 February 2008 @ 8:16 pm
p.s. Camus po ashtu eshte tjetri, Idriz. Thjesht e kam permendur vetem per te thene se autori nuk ka rendesi perballe agjencise te ndryshimit, perballe vullnetit, perballe marredhenies mes lojes dhe ndergjegjes. Apo sic thote Platoni, apo Sokrati, pak rendesi ka autori:
‘Cfare eshte e mundshme, zoterinj, eshte qe ne fakt zoti eshte i mencur dhe qe pergjigja e orakullit do te thote se mencuria njerezore ka pak vlere ose hic fare, dhe se kur thote ky njeri, Sokrati, po perdor emrin tim si shembull, si te thoshte: “Ky njeri mes jush, te vdekshem, eshte me i mencuri, qe si Sokrati, e kupton qe mencuria e tij eshte pa vlere.”‘
26 February 2008 @ 8:27 pm
Dmth, Bledi, ti mendon se ka qene Sokrati qe e ka luajtur Mirush Kabashin? Mundet, nuk kam pse t’a vesh Mirush Kabashin me me shume se sa nje aktor skenik, pavaresisht se Shakespeare perpiqet t’a beje kur Hamleti thote “loja eshte gjeja ku do kap ndergjegjen e mbretit”. Sidoqofte, mund t’a kishte drejtuar gishtin ne gjeneral, jo nga byroja politike. Emocioni nuk mohohet, por eshte per mendimin tim shprehje e ndergjegjes, e vullnetit per mos t’a drejtuar gishtin ne nje pike imagjinare por pikerisht aty ku ishte plaga, dhe kjo shprehje e vullnetit nuk i takon Sokratit, por Kabashit.
Pak rendesi ka ne ka mundur t’a ruaj kete shprehje te ndergjegjes me vone, apo jo. Mua me intereson vetem rasti i izoluar si shprehje e kesaj ndergjegjeje, rast qe nuk ka pse mbetet i izoluar.
26 February 2008 @ 8:32 pm
Po jo mo lulian, une e shpjegova mesiper kenveshtrimin tim, e nuk eshte nje analize per ate qe thua ti, po eshte ajo sesi une e kam pare ngjariet e personazhet e duke i venen ne sfondin e antikomunzimt, per e cilen eshte thelbi i temes.
Per mua pak rendesi kane fjalet, qoshin ato me emer te madh si Sokrati, rendesi ka ca behet ne realitet.
26 February 2008 @ 9:09 pm
Artikulli kishte nje domethenie te madhe, veçse krahasimet dhe me lashtesine e veshtirsonin domethenien e mendimit. Mund te shohesh pika te perbashketa ndermjet figurave qe u permenden aty, si dhe mendimeve te tyre, por epoka (kjo eshte e rendesishme) kur kane jetuar te gjithe te siperpermendurit, ndryshon. E them kete te pakten per krahasimin e revolucionit borgjez me lashtesine.
Ne artikullin e Ismail Kadarese ; Tjetri , dhe une lash nje koment, por drejtuesit e Peshkut ma hoqen. Ishte pikerisht kjo qe thote Lulian Kodra, por veç se une e thoja me dy llafe. Eshte e vertete se Marksi ishte kundra luftes se klasave, biles ai ishte kundra dhe socializmit shteteror, socializem qe shtetezon çdo gje, dhe ve pergjegjesa kudo.
Une do ta rekomandoja Lulianin, te ishte me racional ne mendimet e tija, per shkak se ketu shihet nje shtrirje apo shperndarje qe e huton lexuesin, apo e ben ate te vrasi mendjen se, ku do me dal ky, ç’do me thene me kete.
Pastaj se ç’lidhje ka Edi Rama aty ne fund, kjo e shperqendron lexuesin dhe mezazhin qe do t’japi Luliani. Ndoshta do ishte mire qe ideja se ç’ka dashur te thote Luliani te permblidhet ne pak reshta , siç e kishte bere ne nje koment me poshte vet ai , gje qe me ndihmoi dhe mua si lexues te kuptoj me teper se ç’ka dashur te thote.
26 February 2008 @ 9:24 pm
Disclaimer: Ka nje moment, kur kjo lloj loje, ky lloj teatri jakobin, mund te arrije frekuenca te padeshirueshme, dhe kjo ndodh pikerisht ne ate moment kur “ferri eshte tjetri”, kur agjencia e ndryshimit perputhet, jo me me vullnetin per te zbuluar ndergjegjen, por me retoriken dhe vullnetin per pushtet.
Kjo thirrje per kujdes, eshte e shprehur aq bukur sa kam frike se eshte e sakte, nga Orhan Pamuk ne novelen Bora, kur nje trup teatrale e cila ve ne skene nje pjese ne lidhje me revolucionin, ngre armet kunder publikut qe ka ardhur te shohe shfaqjen, qellon mbi ta duke vene ne skene pikerisht revolucionin, dhe merr ne dore freret e pushtetit.
26 February 2008 @ 9:28 pm
… dhe Revolucioni ha femijet e tij.
26 February 2008 @ 9:37 pm
Pjer, ky artikull i eshte derguar peshkut para shume kohesh, dhe vetem tani e kane nxjerre, gje qe ben referencen ndaj Rames krejt jashte aktualitetit.
Ne lidhje me lashtesine, mbetet dicka qe eshte e pandryshueshme, dhe kjo eshte pikerisht paraleli qe kam hequr mes Sokratit dhe Marksit, vullneti per ndergjegje. Sa per kontekstin historik te epokave te ndryshme nuk besoj se e kam neglizhuar, perkundrazi, ne lidhje me Marksin, cka edhe me interesonte, e kam shpjeguar dhe kam theksuar qe eshte i rendesishem.
Nuk e di se cdo te thuash me “racional” por kjo ishte pikerisht ajo qe u perpoqa te sillja.
26 February 2008 @ 10:13 pm
Lulian , me racional, kam dashur te te them qe te shpreheshe me i koncentruar dhe me i qarte. Ka zgjatime ne mendimet e tua, zgjatime qe e ngaterrojne lexuesin, per te mos thene qe e bejne ca te pakuptueshme mendimin.
E kam vene re qe komentet e tua jane te bindeshme e me llogjike , por kur jane te shkurtera, jo zgjatime, si ky artikull.
26 February 2008 @ 10:33 pm
“Lart eshte poshte. Poshte eshte lart” Per kete e hongri Sokrati. E shoh qe je infektuar nga i njejti virus.
26 February 2008 @ 10:37 pm
Une kam frike se i kam rene shume shkurt, por per cfare zgjatimi po flet, per shembull?
26 February 2008 @ 11:08 pm
papapa sa i mprehte tjetri:) po cke o lumemadh qe rropatesh te shkruash tere ate referat vetem per ta prishur me kete lloj gjuhe?
27 February 2008 @ 12:21 am
“…por per cfare zgjatimi po flet, per shembull?”
Lulian, thuaj Pjer Thomasit shkurt:
Qe s’je me ballistet, por me komunistet.
27 February 2008 @ 12:25 am
Njehere Chuan Chou pa ne enderr sikur ishte nje flutur, nje flutur qe rrihte krahet e fluturonte e lumtur e bente c’ti donte zemra. E flutura nuk e dinte se ishte Chuang Chou.
Por papritmas atij i doli gjumi, dhe ja ku ishte aty Chuang Chou i vertete e prej mishi. Por qe atehere ate e mundon nje pyetje. A eshte ai valle Chuang Chou qe enderron se eshte flutur, apo mos valle eshte ai nje flutur qe enderron se eshte Chuang Chou.
CHUANG TZU (Diskutim mbi barazimin e gjithe gjerave.)
27 February 2008 @ 3:50 am
PF te pershendes
http://www.peshkupauje.com/perralle-me-mbret/2007/04/03/
27 February 2008 @ 4:55 am
Lulian
E lexova perrallen tek linku. Te them te drejten lexoja fillimet dhe fundet e paragrafeve se nuk me terhiqte dot aq sa ta lexoja te gjithen. Po ashte edhe essene qe kishe shkruar per Kadarene, e te them te drejten po ashtu edhe vete essene e Kadarese. Mund te jete problem perqendrimi nga ana ime, por nga ana tjeter une perpiqem t’ia ve fajin ( jo vetes time natyrisht) temave te sterrahura e te tejkaluara per nga rendesia jetesore, si dhe nje superngarkese me citime, nenkuptime e aludime te shkrimtareve, filozofeve apo njerezve te shquar. Thuhet se edhe shijet ndryshojne me moshe e mbase kjo po me ndodh edhe mua, por nganjehere i bej vetes pyetjen se, perse librat e shenjte kane jetuar mijera vjet e lexohen me endje qe nga Ajnshtajni e deri tek plaku analfabet qe ve te mbesen qe t’ia lexoje. Te them te drejten, gjeja me e pare qe me shkon ndermend eshte thjeshtesia e tyre. Parabolat e Krishtit jane me grure, peshq, nuse e dhendure. (Kuranin se kam lexuar) ligjeratat e Budes jane prej lende primordiale e ca mendime si ai i CHUANG TZU-se prishen kur perpiqesh tu shtosh dicka, njesoj si rakia prishet kur i shton uje. Mbase po jetoj nje peridhe dashurie me Lindjen e Largme por lexoje kete Hai-Ku
***
Nje mik i vetem
Viziton te zotin e shtepise mbetur vetem-
Mbremje vjeshte.
Ose kete tjetren
Shi pranvere-
Nje femije i vogel
Po meson macen te vallezoje
Ose edhe dicka qe i afrohet pak a shume stilit tend te poezise
Nje llampe e dhene pas meje
Une kam nje 75 wat, pa shkelqim, jetegjate
Harmony House poc drite ne banjen time.
Une jetoj ne te njejtin apartament
Prej me shume se dy vjetesh
E ajo llambe vazhdon te digjet papushim.
Une mendoj se ajo eshte shume e dhene pas meje
Richard Brautigan
Nuk e di se pse po ti shkruaj te gjitha keto, dhe vecanerisht mos i merr si nje kritike (fleterrufe) per ato qe shkruan, sepse edhe nuk jane, por padyshim qe shkrimet e tua me ngacmuan dicka.
27 February 2008 @ 5:34 am
Beton i ftohte arme e quaj kete lexim qe thua se bere te “Perralles se Mbretit” te Lulianit P.F., por ne shkrimin per Kadaren me bind qe e ke lexuar.
27 February 2008 @ 6:13 am
Luliani do rrahur me kamzhik!
27 February 2008 @ 7:46 am
O Peshk, pse me ngaterron me shto uje e shto miell, (qe ndoshta edhe nuk je duke e bere) ne te njejten kohe qe deklaron se nuk me ke lecitur. Jane ca gjojna qe jane universale, duam ne s’duam ne. Si ne rastin e demonit te Sokratit dhe fantazmes se Marksit, apo edhe ne rastin e pasticos me mbret, ku gjeta pervec mjeshtrit Chuang, “Metamorfozen” e Kafkes, “The King and the Pauper” te Twain, apo alegorine e shpelles te Platonit, te shprehnin te njejten ide. (Aty jane, plagjature puro fjale per fjale). Tani, thelbi i kesaj ideje te njejte, mund te jete shprehur shume thjesht nga secili prej tyre, por kur vjen puna tek larmishmeria e artikulimit te idese se thjeshte nga njerez te ndryshem, nuk eshte aq e thjeshte, mund t’i duket edhe si “corbe derrash” ndonjerit qe nuk ka durim, (duke ia nderruar me ndergjegje kuptimin e “corbes se derrave” sipas Lubonjes) por per kete arsye nuk ka pse perbuzet, apo jo? Une jam i atij qendrimi qe pohon se nuk ka te vertete qe te jete e thjeshte, nuk ka dije qe fitohet ne menyre pasive, madje edhe dija me intuitive, qe e bardha nuk eshte e zeze, kerkon nje minimum vullneti qe te arrihet. Eshte shume e thjeshte e thjeshta.
Edrus, falemnderit, por nuk e meritoj.
27 February 2008 @ 2:25 pm
Lulian, mendon qe po mos te te kisha lecitur, dhe po te mos me pelqenin sadopak ato qe shkruaje, dhe per me teper po te mos respektoja punen qe duket qe ke bere duke mbledhur poshte e lart si bleta per te bere mjaltin tend, do te humbisja kohe duke te shkruar!?
Thjesht dhashe nje mendimin tim per ate qe kishe shkruar dhe meqenese njihemi vetem nepermjet germave u perpoqa te ta bej sa me te qarte qe nuk eshte nje mendim silirus qe te kundervihet 180 ose 90 grade, por thjesht nje mendim paralel, ashtu sic mund te ekzistojne rehat rehat dy universe paralele. (Emigranti jam i sigurte qe mund te ta shpjegoje me gjate). Trajtoje si nje ftese per diskutim.
27 February 2008 @ 7:48 pm
Per mendimin tim, Mirush Kabashi eshte nje artist i perkryer, dhe ne rolin e Sokratit apo apologjia e Sokratit , ai ka fituar çmimin e pare ne nje konkurs nderkombetar ne Egjypt. E kam pare interpretimin e Mirushit ne ate poezi-proze apo proze-poezi te Sokratit, dhe te them te drejten , interpretim aq te shkelqyer nuk kam pare ndonjehere. Ishin njehesuar, Sokrati, fjala e tij para trupit gjykues dhe Mirushi.
27 February 2008 @ 8:16 pm
Julian !
Sic e mendoj eshte nje perpjekja Juaj qe te sillni nje komunikim te ri ne fushen e njohjes. Dakord. Raportet(prures -lexues) i kini zgjedhur Ju .
Veshtiresia besoj se qendron se konceptet ose referimet ne terminologji qe kalojne sa nga fusha Letrare aq edhe ne fushen Psikologjike e tek tuk pavaresisht nga veshja edhe filosofike.
Doja te thoja se shume figura Mitologjike apo dhe te fushave te tjera si simbole(kujto me te aferten Karuzo -Shaljapin) jane pare e prure te zberthyera e komentuara shume voluminoze te trajtojne paresoren midis Vullnetit (punes,perpjekjeve etj) dhe Ndergjegjes(talentit,intuitives etj)nga personalitete me EMER ne shume fusha te veprimtarise njerezore…Dhe dicka ose shume kane arritur qofte me lartesimin e dijeve qofte me hapjen e horizonteve.
Ne sensin kritik te “tjetrit” per te PARACAKTUAR “Vullnetin” si ndryshus te gjendjeve(sistemeve etj)nuk hyjne me ne pune shpjegimet nga letersia apo teorite e filosofeve te lashte.Ato qene piknisje nga ku mendimi e njohja e botes perparoi dhe u ngrit ne kete nivel ku jemi sot.Me se shumti ato mund te mrekullojne me disa percaktime simbolike te rrymave te ndryshme te te menduarit e shpjeguarit te GJERAVE,por nuk kane me aspak rendesi ne se u duhet referuar per te pare nje NDRYSIM apo jo.
Vertete qe prurja JUAJ e kendeshme eshte shume e “shkurter” por sidoqofte duke ju renditur mendimit te z.Pjer them se disa qartesime plotesuese nga ana Juaj sic edhe ke nisur do ta binte me afer kuptimin.
27 February 2008 @ 8:20 pm
Shaljapin ka qene tenor RUS i cili ne saje te aksiomes 99% PUNE(vullnet) plus 1%talent.I njenjejte me Karuzo.
Karuzo eshte i njohur per aksiomen 99% talent(ndergjegje,dhunti,)plus 1% pune.
Takimi i tyre per here te pare eshte shume interesant:
Shaljapin:-Tunjatjeta zeri me i fuqishem i botes!
Karuso :-Perse vdiq Shaljapin!
E gjitha vice-versa.
27 February 2008 @ 9:43 pm
Duke i kerkuar ndjese peshkatareve per gjuhen qe mund te duket e erret, pedante, apo fundja e pa vlere ne nje kohe kur eshte e detyrueshme te flasim per gjera me praktike, Disclaimer 2:
Duke lexuar Althusser, vej re ne rradhe te pare dy gjera kryesore:
1) Eshte determinist, e thene me ndryshe, eshte i mendimit se aktori luan ideologjine per aq sa ideologjia luan aktorin. Theksin e kesaj e vendos tek ajo qe ideologjia e luan aktorin, apo Sokrati Mirush Kabashin, apo Marksi Enverin, dhe jo e anasjallta qe kam dashur te mbroj une.
Problemet qe kjo ngre nuk jane te nje natyre politike, pasi jam dakord qe cdo subjekt eshte i pergatitur dhe gjithmone subjekt, por jane te nje natyre epistemolgjike, pasi mohon mundesine e shansit, mohim qe behet pre e doktrines se dija perfitohet ne menyre pasive, e thene ndryshe, se dija eshte e dhene, jo e marre. Mungon pra ne terminologjine e tij, vullneti.
Permend shkarazi, dhe ndoshta vetem me tendence, qe ideologjite jane nga njeriu, nderkohe qe thekson se jane per njeriun, dhe duke e vendosur keshtu materializimin e ideologjise ne praktiken e zbatimit masiv te ideologjise dhe jo ne praktiken e artikulimit individual te saj, mohon vecantine e shenjes si natyre materiale e reprezantimit dhe si faktor elementar i agjencise se prodhimit.
Sidoqofte, duhet pasur parasysh se ky kendveshtrim i Althusser eshte ne kontekstin e Aparateve Ideologjike Shteterore, cka mund te perbeje nje pershkrim, analize, apo edhe kritike ndaj tyre.
2) Ne ate cka e lidh diskutimin me Kadarene, Althusser identifikon si rregull te arte te politikes se Marksizem-Leninizmit, kritike-auto-kritiken, dhe i frikohet kesaj teme si praktike politike, duke ngritur dyshimin me ane te ketij anashkalimi mbi mundesine se mund te jete vetem gjest politik dhe jo gjithmone praktike e mirefillte nga Marksizem-Leninizmi. (Duhet pasur parasysh se Althusser shkruan ne nje kohe kur Marksizem-Leninizmi e kishte ende flamurin lart). Ky evidentim behet i qarte ne pretendimin ekskluziv te Marksizem-Leninizmit ndaj praktikes se kritike-auto-kritikes, pretendim qe e shnderron ne gjest kete praktike. Ne esene e tij, Kadareja nuk e zhvillon kritike-auto-kritiken, gje qe lejon qe eksluziviteti ne periudhe dhe praktike, dhe rrjedhimisht, gjesti i lart permendur, te mbetet ne fuqi.
27 February 2008 @ 9:55 pm
Idriz, mbi te gjitha, jam duke u perpjekur te sjell nje doktrine te re epistemoligjike, te rrahur shume shume pak nga filozofia, se nuk ka dije, as edhe me elementarja qe mund te duket e dukshme, (e bardha nuk eshte e zeze, apo 1 barabarte me 1 e ndryshme nga 0) qe te jete pasive. Ose e thene ne gjuhen e shembullit tend Shaljapin-Karuzo, 1%shi i talentit, nuk ekziston. Eshte 100% pune.
27 February 2008 @ 11:12 pm
Perseri dhe perseri duhet thene se perpjekje te tilla jane me shume se nje mirnjohje ne fushen e dijes.
:)
:)ashtu si dhe thenia
Dhe kjo qe ju punoni te argumentoni dhe provoni mendoj se duhet te kete nje objektiv praktik qe te sherbeje diku qofte edhe thjesht per dije,
se ndryshe nese fjala VULLNET mbrin ne nje cak ku ne shqip kuptohet PUNE atehere nuk bejme gje tjeter vecse perseritim tezen se
“Puna e shndroi Majmunin ne Njeri”
Per problemin e Kadarese duhet kuptuar qe ajo prurje ishte nje ABSTRAGIM i paster ,teper i dallushem, dhe si e tille nuk ka nevoje te kundershtohet si nje teze shkencore.
Me se shumti pena te TALENTIT(ndergjegjes) si I.K mund ti shndrojne keto abstragime ne perla letrare per guximin e thellesine e te parit duke mos prure asnje element te ri ne fushen e NJOHJES per NDRYSHIM
Doja ta ndaj me te qeshur dashamirese mospramin e faktit te raportit Karusso-Shaljapin.__________ESHTE REAL_____________
Them se nuk duhet nisur nga renia ndesh me ndonje pike te pikpamjeve tuaja per te thene se nuk eshte REAL
Edhe “determinizmi” njihet si rryme filosofike
“kurre mos thuaj asnjehere”
28 February 2008 @ 12:54 am
“VULLNET mbrin ne nje cak ku ne shqip kuptohet PUNE atehere nuk bejme gje tjeter vecse perseritim tezen se
:) ”
“Puna e shndroi Majmunin ne Njeri”
Idriz, e ke kapur, po mos harro kete tjetren “Perseritja eshte mema e dijes”
. Jo jo, do e shtroja ndryshe. Ne qofte se dicka eshte e vertete, a eshte me mire qe t’a perserisim dhe t’a mbajme mend, apo te krijojme gjithmone dicka te re, e cila nuk do ishte me e vertete?
Determinizmi njihet, ka shume argumente qe e sjellin, por mua nuk me bindin.
28 February 2008 @ 12:58 am
“Per problemin e Kadarese duhet kuptuar qe ajo prurje ishte nje ABSTRAGIM i paster ,teper i dallushem, dhe si e tille nuk ka nevoje te kundershtohet si nje teze shkencore.
Me se shumti pena te TALENTIT(ndergjegjes) si I.K mund ti shndrojne keto abstragime ne perla letrare per guximin e thellesine e te parit duke mos prure asnje element te ri ne fushen e NJOHJES per NDRYSHIM”
Prandaj edhe duhet nxjerre nga loja dhe duhet rrahur me kamzhik.
28 February 2008 @ 6:11 am
Ne kamzhik them se duhet ta vesh ne thonjeza. Jemi larg te afrohemi me vepren e tij qe eshte e vulosur me emrin Kadare.
e deshire ,por sic mendoj une edhe Inteligjence- 
per t’ju perkushtuar Shkencave Shoqerore me prirje ngaFilososfija.
Me shume e kisha me perpjekjet tuaja qe shoh se mund te shndrohen hap pas hapi,kualifikim pas kualifikimi ,ne nje pune te lavderueshme , por jo te atij niveli qe sot te mund te analizojne ndonje veper te Kadarese.
Ndoshta edhe mund ti keni keto mundesi dhe une ne kete rast gabohem…………….por:
- sot per sot vetem halucinante si Kastriot Myftaraj dhe nje debil ,qe nuk me kujtohet emri as edhe gazeta ku shkruante,apo dhe ai fatakeqi K.T qe u munduan “ta perdornin”,e nonje prures i vonuar ne rritje intelektuale,kane marre mundimin “ta zberthejne”e bejne “fije -fije “vepren e tij.
Ne pjesa tjeter si te “revoltuar” qe jemi,deri diku kemi patur nje kend shikimi tjeter per ate qe ka dashur te cfaqet ne keto kohe,me kujtesen se
MOS!- aq me teper mosmirnjohes ndaj brezave te tere qe i edukove i lartesove me fjalen artistike ne rrangje boterore me penat nga me te shquarat e kohes
Dhe une kete gje e kam quajtur te drejte t’ja them si qytetar e bashkqytetar. Per me teper ne kete fryme jane cfaqur edhe spekulatoret “patriote” qe e kane lidhur sulmin ndaj tij me lloj lloj sofizmash patriotike e me sajesa gjynafqaresh.
Ajo qe perseris une e shoh te lidhur me perpjekjet Tuaja ne kete fushe ,pra mos harxho shume me kete prurje qe nuk eshte nje teze shkencore ,por nje mendim i shprehur nga nje pene e ARTE.Dhe ne prurje te tilla jo vetem qe mundet por eshte edhe merite te QEMTOSH thenie me vlere,qe mendoj se i bejne nder vepres TUAJ.
Ndersa JU me duket se kini vullnet-
28 February 2008 @ 7:07 am
Kemi nji njeri me sy fantastik (per te shikuar) dhe nje tjeter njeri me mendje fantastike (krijuese), por kemi nji problem, njeriu me sy s’ka mend, dhe ai me mende s’ka sy. Kush guxon te mohoj syshqiponjen pa mend, para mendje-ndriturit te verber? Kadareja vuan pak nga syt, prandaj ve zyze, por ai ka nje mendje aq te ndritur sa s’i duhen syte, prandaj mos u lodhni per kete, se jame munduar edhe une pa mundur te arrij gjekund. “Ai me duket se luan loje te dyfishte, edhe si i verber (Homer) edhe si i urte (Sokrati), dicka peshkonjese rreth tij peshqer! A ka ndonji pellg tjetet te lagim luspat e barkut!
28 February 2008 @ 5:21 pm
Idriz, nuk dua te keqkuptohem me ty. Edhe une pikerisht kete kam thene. Qe kjo prurje e Kadarese eshte artistike. Qe ka dije tek artistikja, as qe e ve ne dyshim. Mesazhi i permbajtjes, psh, qe permban kjo prurje eshte shume me vlere. Thjesht shembulli qe ka perdorur per te dhene kete mesazh, shembull qe eshte historik, dhe si i tille duhet te trajtohet me disipline ne qofte se duam t’i qendrjme besnik historise, dhe jo me art, eshte i gabuar. Ka shume per te mesuar nga Marksi, prandaj dua te shkaterroj ate pretendim te esese se Kadarese qe i kapercen kufinjte e artistikes dhe hyn ne kufinjte e historise, dhe nuk e kam pergjithesuar kete me krejt vepren e Kadarese. Une nuk kam share Kadarene, perkundrazi. Kamzhiku, po te kesh parasysh pjesen time me lart, eshte ne thonjeza herakliteane, i cili ka perdorur te njejten shprehje per Homerin. Herakliti e donte Homerin, aq shume sa qe mendonte se nuk kishte vlere qe Homeri te hynte neper gara, i kishte te fituara te gjitha. Mirepo kur vjen puna tek historia, Herakliti e urrente se si Homeri ushqente mit, prandaj dhe mendonte se duhej rrahur me kamzhik pasi te nxirrej nga te gjitha garat. Degjo nje tjeter te forte te Heraklitit, qe Vemendja e ka kapur bukur tek postimi me lart, me dashje apo jo Vemendja e di: “Deshmimtare te keqinj jane syri dhe veshi per njerezit ne qofte se nuk kane shpirtin (lexo mendjen) qe t’ua kuptoje gjuhen”.
Vemendje, Homer po, eshte Kadareja. Po Sokrat jo, se ky pranoi denimin me vdekje dhe kurre arratisjen. Plus qe nuk dinte te fliste bukur Sokrati, pavaresisht se si e ka portretizuar diskursin e tij Platoni.
28 February 2008 @ 10:33 pm
Te uroj pune te mbare dhe interpetime konkrete te problemit konkret.
:) :).
Personalisht as qe kam ndonje dyshim ne kontekstin e thenieve tuaja per Kadarene,por jane disa rreshta qe ndjekin njeri tjeterin ne mendime e thenie ashtu si nata shtyn diten ose dita shtyn naten.
Kam lexuar me thene te drejten Historine e Filososfise se Lashte por asnjehere nuk jam intriguar nga theniet,pervecse duke i pare si
“bukuri mendimi ” ose “elegance shprehjesh”,te admirushme deri ne menyra habitore edhe ne ditet e sotme por…..Per te qene i sinqerte pervec menyres TEPER te VECANTE argumenteve te SOFISTEVE qe Ju i njihni shume mire asgje nuk me terheq me per ARGUMENT e tyre.Tashme
jane te kapercyera dhe pranohen vetem si PIKNISJE letraresh.
Edhe nejhere te uroj sukses ne cdo perpjekje qe do te beni sepse vetem mire ka dija shqiptare aq me teper kur ajo levrohet nga BASHKOHORE jo si statura e vezhguse(qe kane rendesine e tyre) por me efektive nga
persona AKTIVE e te QARTE per mesazhet qe percjellin e objektivat qe duhet te arrijne.Urime.
28 February 2008 @ 10:49 pm
Idriz, je lexues i admirueshem. Falemnderit! Do takohemi nje dite uroj.
28 February 2008 @ 10:54 pm
Pika e “dobet” e Kadarese duket te jete se shikon me mire se syte e Homerit,
kjo bene te ngaterroje ca gjera ne rrugen e Soktatit, natyrisht s’eshte Sokrat Kadareja se ndryshe nuk arratisej.
Ndersa Homeri beri mendjen te flas si me sy, duke mos patur syte e ballit, Sokrati pa me syrin e mendjes edhe pse me ata dy sy shqipe ne ball.
Kush tha qe s’fliste Sokrati, ate e tregon platoni ne se ai fliste dhe c’far, me detaje.
28 February 2008 @ 11:08 pm
“Kush tha qe s’fliste Sokrati, ate e tregon platoni ne se ai fliste dhe c’far, me detaje.”
Mmm! Kthehemi tek dilema Mirushi Sokratin, apo Sokrati Mirushin. Sokrati nuk ka lene asgje me shkrim, gjithe cka njihet mbi te eshte ne saje te bashkekohesve te tij. Prej tyre, Platoni njihet si me i sakti, megjithate, ne pjesen me te madhe te punes se tij, Sokrati nuk eshte vecse “mouthpiece” per filozofine platonike. Platoni ishte gjithashtu poet, dhe nuk dihet me saktesi se sa nga Apologjia e Sokratit eshte ashtu si e ka thene ai, dhe sa ashtu si e ka shkruar Platoni, edhe pse konsiderohet si pjesa ku Platoni i ka qendruar me shume besnik filozofise se Sokratit. Ky debat, edhe pse margjinal ne historine e filozofise, vazhdon edhe sot e kesaj dite, dhe gjen rezonancen apo spekullimin me te larte ne debatet mbi ato forma qeverisjeje qe jane bazuar tek vullneti i individit si pjese perberese e masave.
28 February 2008 @ 11:55 pm
Une, as njerin (Sokratin) as tjetrin (Platonin) nuk kame njohur, si gjithe dymijvjecaret e njerzeve ne vazhdim, informacionin e morem me shume prej Platonit, dhe une lexoj shume qart fjalen (zerin) e Sokratit edhe pse ardhur nga Platoni. Mos harro se edhe Sokrati s’erdhi nga qielli, ai aplikoj zera paraardhes. Po ashtu mos harro se fjala e ka shtepine ne mendje, ajo qe Sokrati e kishte fjaleshume ne gjuhen e Platonit.
Mos me beje tani te them se dobesia e Platonit ishte pikerishte se i vuri ne fjale bukurine e mendjes, por jo se ish fjala, por mendja e bukur, dhe ajo ishte sherbimi i Platonit per Sokratin, s’do dikush me teper se kaq prej nje zeri per mendje me banim ne driten e zeze.
Po ashtu vlen te thuhet se ata jane nje dhe jo dy, flase nga syri i mendjes sime, se ndryshe del qe ata jame une dhe jo une ata, ose as njeri as tjetri, por ajo qe s’dinte as Sokrati pas aq dijeje thene aq bukur nga Platoni.