From Worldliteraturetoday

Nina Sabolik*

I should hate Ismail Kadare. I should hate him because I am Macedonian, and he is Albanian, and our two peoples have been enemies for centuries and went to war as recently as a dozen years ago. I should hate him because at a recent meeting of the international PEN centers in Bled, Slovenia, he was the only one who refused to sign a petition to recognize Macedonia under its constitutional name—a petition signed by all seventy PEN members, including five other Albanian writers. I should hate Ismail Kadare because, apparently, he has collaborated with Enver Hoxha’s regime, and didn’t protest strongly enough the cruelties of communism—cruelties similar to those of communist Yugoslavia that have wreaked havoc on my family for more than three generations. Yet after reading his novels and stories, not only do I not hate him, but I want to nominate him for the Nobel Prize in Literature for 2013. Let me explain why.

Kadare was born in 1936 in Gjirokaster, a small, fairy-tale-like town in the mountains of southern Albania that has served as the setting for several of his novels, including Kështjella (1970; Eng. The Siege, 2008). It also has that uniquely ironic distinction of being the birthplace of Enver Hoxha, longtime communist dictator of Albania. Kadare was also a member of the communist parliament for more than fifteen years before finally seeking political asylum in France in 1990—five years after the death of Hoxha and on the eve of communism’s dissolution in 1991. He served as the chairman of a cultural institute closely overseen by the dictator’s wife and right hand, Nexhmije Hoxha. He even published the novel Dimri i madh (1977; The great winter) as a paean to Hoxha’s leadership and Albania’s disassociation from Stalinist Russia in 1961.

On the other hand, many of his books were banned during the thirty years he spent as a writer in communist Albania. Among them was arguably his best novel, Nëpunësi i pallatit të ëndrrave (1981; Eng. The Palace of Dreams, 1990), which draws an obvious parallel between Hoxha’s regime and a fictional country where dreams are examined for signs of political dissidence. Yet in spite of all his freethinking, Kadare not only survived but flourished in a country where writers were routinely exiled, imprisoned, or executed for much smaller ideological offenses.

Like the story of the The Siege—and like that of my own family, in which hard-line, working-class communists, liberal bourgeois socialists, and conservative anticommunists mingled and intermarried—Kadare’s political life does not present a clear boundary between the “bad” communists and the “good” dissenters. Instead, in his fiction, Kadare uses the lens of history to show the constructed nature of political dissent in general. The politically opportunistic chronicler of The Siege, for example, constructs the story of the clash between the Ottoman army and the Albanian enemy, which is transformed in turn by contemporary critics into a story about the clash between communists and their opponents. The Siege, like Kadare’s dissidence, is an allegory of an allegory. At its heart, it is not just a critique of communism but also a reflection on the cultural relativity of historical representation.

To be a writer in communist Albania must have been similar to being a chronicler in a large Eastern army in the days of the Ottoman Empire. Kadare’s portrayal of Tursun Pasha, the commander of the Ottoman army in The Siege and a stand-in for Enver Hoxha and military dictators everywhere, is telling in this regard. “The night was pregnant and he was in its belly, all alone” is, for example, how the chronicler describes the emotional state of the Pasha on the eve of the siege.  A turbid character in his twilight years, worried about his declining military career, Tursun Pasha feels crushed by the personal as well as civilizational weight of the task he has set out to achieve. In the belly of his own doubts, he confronts the value of his life spent as a servant to and creator of a nascent and cruel empire. At the end of his vigil, the blood-red sky emerging from the East presages a bloody siege, and his own death is the only possible release from the confines of empire. Thus, the “dark belly” of the night serves multiple symbolic purposes—it is the internal strife of a person unable to escape the crushing weight of history, the yoke of an enormous empire spreading westward, and, obliquely but unmistakably, the communist empire of Stalin. Tursun Pasha’s suicide at the end of the siege underlines the bleak meaning of this metaphor, his death becoming “a kind of nowhere place, a place truly beyond the reach of law, outside the world and the Empire.”

Another element of Kadare’s critique of Hohxa’s regime is his attack on the idea of denationalization, which in The Siege originates from the padishah, or the sultan, which was also a favorite pastime of the more recent communist empire. “The great Padishah,” the quartermaster informs us, “has other men working for him on problems of this kind. They’re all specialists in denationalization. . . [c]raftsmen in the rotting and corroding of nations.” These “craftsmen” perform “damage on the inside, damage secreted from their own ranks, well, yes, that is the evil that can bring [the Christians] to their knees.” In other words, it is ideology much more than war that can break a nation: “You cannot call a country conquered until you have conquered its Heaven.” Like communism, which was brought on with bloody revolutions and ultimately failed, the Ottoman army cannot break the Albanian defenders by force alone; it is the people’s minds and hearts that are the true fortress of a nation. This is a theme that Kadare returns to in his latest novel, Aksidenti (2010; Eng. The Accident), which traces the corruptive influence of distorted Western values in postcommunist southeastern Europe. In The Accident, however, the enemy is not a communist dictator but the ideological assault of unquestioned Western values, which, in the name of freedom, has demolished the moral core of postcommunist Albania

Unlike other dissident authors from various dictatorial regimes, Kadare does not see a light at the end of the historical tunnel. There’s no escaping the eternal cycle of strife and reconciliation. The war continues, under many different guises. There is no salvation on the other side of the borderline, nor at the front lines of a noble revolution. In this sense, Kadare’s circumstances challenge Joseph Brodsky’s notion that exile, physical or mental, is the only reasonable response to an oppressive regime. For Kadare, the only way to resist a dictatorship, whether communist, colonial, or neocolonial, is to fight it, over and over again, from the inside, from within the depths of one’s own soul. Exile implies a naïve belief in the moral superiority of one side over another. And herein lies the explanation for Kadare’s reluctance to sign the Macedonian delegation’s petition to recognize Macedonia’s name—as a political gesture, such petitions are inevitably asking one to pick sides: “Either you are with us, or you are with [them],” as George W. Bush used to say. The role of a writer is not to pick between warring ideological factions, serving the interests of one or the other, but to engage in a sincere, thorough critique of each and, ultimately, to draw attention to what we all have in common—our humanity.

All the main objections to Kadare’s nomination for the Nobel Prize stem from a single source: the inability of a Western audience to leave behind its own cultural provincialism and appreciate a writer who does not fit the world literature stereotype of, as James English describes it, a locally flavored multicultural mélange.

The first one of these objections, the idea that Kadare somehow wasn’t dissident enough and that he cooperated with the Hoxha regime, stems from a typically Western understanding of the anti communist dissident as an outspoken, Solzhenitsyn-like figure who publishes his dissenting work against enormous odds, and then emigrates to the bright and happy West—a Hollywood version of the Eastern European dissident. Kadare, on the other hand, belongs to the invisible multitudes that resisted dictatorial regimes from the inside, a much more daunting and heroic feat. Kadare survived for more than forty years publishing his quietly but unmistakably anticommunist novels under the very Stalinist nose of dictator Enver Hohxa. The only thing that would make him more of a hero would be if he had died under persecution (a constant possibility) and published his heretical stories from communist heaven itself. 

The second objection, leveled by none other than the oracle of Western literary taste, The New Yorker’s critic James Wood, concerns Kadare’s latest novel The Accident, which Wood claims “is spare and often powerful, but it is a bit too spare, so that the ribs of allegory show through, in painful obviousness.” While it is beyond the scope of this essay to go into a close analysis of the novel, it is clear from Wood’s essay that the main plot presents “an allegory about the lures and imprisonments of the new post-Communist tyranny, liberty.” Kadare has dared to attack that holy cow of all Western imperial ideology—freedom. He dared to show that the freedom that succeeded communism has not been the happy ending that the Western press has made it out to be; in fact, it might even be worse than communism itself. The Western press, which had no problem extolling the virtues of Kadare’s prose while he was quietly undermining their ideological enemy—and even criticized him for being too quiet, too subtle in his attacks—suddenly believes that his allegories are too obvious and not subtle enough. Plainly obvious in Wood’s critique is the fact that this is a problem of ideological clash rather than one of literary merit.

The last objection, echoed by the New York Sun in 2005—that his work is too opaque and too hard to translate, his country too remote and ill-known for a Western audience to even understand (let alone appreciate)—stems from the same sort of Western self-centeredness that makes it hard to imagine Kadare as a multidimensional critic of conflicting ideologies. The themes of Kadare’s novels—the allegories to empires old and new; the question of history and its meaning; his quiet yet persistent belief in the perseverance of the human spirit—all these apply across time and boundaries. The context for his stories is not just Albania at various points in history, it is us—the readers, and the worlds that we create in our own minds and hearts. His language, while poetic and indeed difficult to translate in all its effervescent brilliance, retains its power even in double-translation, such as in The Siege, which has been translated into English from the French, not from the original Albanian. Reading translated literature, like contact with anyone other than yourself, always requires a certain amount of intellectual effort; to give up on a writer purely because he sounds foreign is not only an act of laziness but also a loss for us as individual human beings and as a human community.

Finally, to get back to the Nobel prizes, those Oscars of the literary world, what does idealism or a “work of literature in an ideal direction” mean today? Idealists are not people who live in an ivory tower, looking out through their narrow window into a palm-tree-embroidered sky, envisioning a world of calm, peace, and happiness. Idealists are often cranky, and sometimes downright misanthropic. To them, a palm-tree-embroidered sky is more likely to signify the Technicolor glitter and gloom of contemporary pop culture than a bright oasis of the future. In other words, they are intensely involved with the present. For Kadare to keep writing bleak-but-safe critiques of a distant communist past would have been the easy way out; it would have cemented his reputation as that great Eastern European writer who criticized those mean communists. Instead, he chose to comment on things that are uncomfortable, for him as much as for us; that raise questions rather than answer them; that have no resolution in the present, and maybe none in the future. This is idealism. And this is why he should win the 2013 Nobel Prize in Literature.

Arizona State University

References

English, James. The Economy of Prestige: Prizes, Awards, and the Circulation of Cultural Value. Cambridge: Harvard University Press, 2005.

Kadare, Ismail. The Siege. New York: Canongate, 2008.

Kirsh, Adam. “Mystery of Man: Just Who Is Ismail Kadare?” New York Sun, June 27, 2005.

Wood, James. “Chronicles and Fragments: The Novels of Ismail Kadare.” The New Yorker, Dec. 20 & 27, 2010.

*Nina Sabolik is a PhD student in English literature at Arizona State University. She is currently preparing her dissertation on the effects of immigration on nationalism in the works of contemporary Yugoslav immigrant writers in Western Europe and the United States. 

102 Komente

Heronjte jane lodhur. Tashme, le te na dalin krah fqinjet.

He dared to show that the freedom that succeeded communism has not been the happy ending that the Western press has made it out to be; in fact, it might even be worse than communism itself.

Nuk sa e vertete eshte kjo, por edhe ne qofte pjeserisht e tille, eshte nje gje e madhe.

Ngaterrohet liria me gjithe kasten e korrupsionin qe pasoi komunizmin. Po ne kete drejtim, edhe kapitalizmi ka mekatet e veta, ma do mendja.

 “Kështjella” është libër mahnitës në drejtim të stilit të shkrimit. Mund të thuhet që në asnjë libër tjetër, Kadare nuk nxjerr në pah mjeshtërinë e tij supreme të shkrimit, atë vulë të shkrimit, që nuk shndërrohet dot në valë goditëse të shkrimit. Tek “Kështjella” rafinimi i stilit është i një shkalle të panjohur kurrë më parë, as në vetë prozën e Kadaresë. Tek ky libër, si tek asnjë tjetër më parë, apo më pas, në letërsinë shqiptare, vihemi përballë dilemës së shumë-diskutuar në botën e librave: a është një libër i bukur, ai që të godet, apo ai që të merr me të mirë? Sipas meje, Kadare e meriton Nobelin, por jo për “Kështjellën” edhe pse me shumë gjasë, nëse fiton, do të jetë për këtë libër.  

kjo sllavja e ka kap ket liber, se i perket me shume aktualitetit te vendit te saj, por edhe atij global.

armiku i djeshem dhe sotem, islami.

ka mundesi qe reklama qe i behet librit (botimit te tij ne anglisht) qe ne kapak te tij, tek kjo pike rreh. pranej dhe kjo i eshte fut leximit te tij.

 

Mund të kesh të drejtë lidhur me përzgjedhjen e këtij libri nga autorja (sllave). Por, në fakt, unë besoj se dhe shumë shqiptarë do të kishin përmendur këtë libër si një prej kryeveprave të Kadaresë. Ka një unanimitet të rrallëgjendur ndërmjet shqiptarëve lidhur me këtë vepër të Kadaresë. Mjaft njerëz që i cmoj më kanë shprehur se libri më i mirë i Kadaresë është “Kështjella”, apo se perla në kurorën e veprave të tij është pikërisht ky libër. Ajo që mund të vihet re tek veprat e Kadaresë (të paktën ka një unanimitet dhe të kritikës këtu) është se ai është një mjeshtër i alegorisë. Jam krejtësisht dakord. Alegoria është një lloj akrobacie e mendjes, zhvendosje e stekës së realitetit në një nivel më të lartë. Ose, alegoria është ai mjet me të cilin ti kryen akrobacinë e mendjes, ai mjet që të ndihmon të hidhesh lart, për të përfunduar sërish në trapezin e realitetit aktual. Do të mund të thoshim, që alegoria është një lloj realiteti virtual. Por, ajo që ka rëndësi në përdorimin e alegorisë (sikundër dhe tek shkëmbimet virtuale) është sa besnik i qëndron stekës që ke vendosur. Në përgjithësi, lexuesi shqiptar (ai më skrupulozi) e ka ndjekur këtë libër, me frymën pezull, për të parë nëse ky autor do t’ia dilte, të realizonte këtë numër akrobatik, pa ulur, e madje pa lëvizur, për asnjë cast stekën e vendosur. E duhet thënë, që kjo stekë ishte vendosur tepër lart, që në krye të herës. Kur ti përfundon librin, ke një ndjenjë habie, që një autor shqiptar, ka arritur të kryejë këtë numër, në një nivel të tillë. Pra, alegoria tek “Kështjella” është në nivelin e saj më të lartë. Jo më kot, kritiku i dytë i sjellë në referencë në këtë artikull, sulmon alegorinë e Kadaresë, duke thënë që ajo fut ujë vende-vende, (“ribs of allegory show through”). Sipas meje, nëse ka ndonjë meritë Kadare, është se alegoria e tij nuk fut ujë kurrkund, ai është një mjeshtër i rrallë i saj, të paktën për letrat shqipe. Ajo që konstatoj megjithatë, është se alegoria e pastër (ose vendosja e stekës kaq lart) mund të sjellë një habi jetëshkurtër, ose të ngjashme me atë që ke ndaj një shkëmbimi virtual. Një habi që lidhet thjesht me stekën e vendosur, me teknikën e kërcimit dhe jo dhe me atë që provon sportisti gjatë kërcimit. Pra, askush nuk e di se cfarë përfaqëson ky libër për vetë Kadarenë. Dihet që për lexuesin shqiptar ai përfaqëson një arritje të pakrahasueshme në letrat shqipe. 

kadare eshte shkrimtari shqiptar me i mire (ose me drejt me i shquar) deri sot, kjo nuk diskutohet per momentin. 

puna eshte qe nuk ma ha mendja se me Keshtjellen, kadare i bente kritike diktatures shqiptare ose asaj komuniste, siç e analizon kjo kritikja librin keshtjella. ai i kendonte luftes se popullit tone per pavaresi, e kaq.

dhe aq me mire neqoftese ka kuptuar, se liria eshte koncept qe s'lidhet me regjimet ose diktaturen por diçka tjeter. se pas 90-tes filloi vetem te permendte fjalen diktatura komuniste kudo fliste.

 

 

Nepunesi i pallatit te endrrave,aty eshte maja e tij dhe mendoj e prozes shqiptare.

Vepra më e mirë e Kadaresë është poema  "Shqiponjat(komunistët) fluturojnë lart" 

pas kësajë poeme ngjiti shkallët e karierës në parti, u bë antar i KQ të PPSH.

mire shkallet e karieres ne parti e morem vesh se si i paska ngjitur, po shkallet ne letersi si i ka ngjitur a na e thua dot?  

po ta dinte, do e aplikonte dhe vete dhe jo vetem ai po kushdo tjeter qe merret me vepra, dmth qe krijon diçka.

Nen hijen e partise, mbi endrat e kolegeve te vet, kur firmoste per ti derguar drejt qelise, ai e kishte lirine me pash, si obortar i bindur i pashait te kuq....shkoni dhe pyetni Janulla Rrapin dhe djalin e saje te paralizuar vetem se dashuroi vajzen e KADARESE...

Per letersine e Kadarese nuk na the gje zotrote???

"Per mendimin tim" vepra me e mire e Kadarese eshte vepra avangardiste "Dasma", sepse per mendimin e Rembose:

Duhet me qene absolutisht modern.

ezra Pound.....pra kariere politike e shkrimtar jane dy gjera te ndashme.Pra nepunesin do ia rekomandoja femijeve te mi pa rezerve,e kaq me mjafton nga Kadareja,per te tjerat nuk eshte i thirrur ne kauze.Ka modele te tjere sa te duash ,Luther King,Mandela,De gualle,Thatcher,apo perandori akihito.Nuk mund te jete kadare i gjithi,eshte shkrimtar e aqna mjafton.

artikulli i përkkthyer:

Pse Ismail Kadare duhet të jetë fitues i Nobelit për Letërsinë 2013

15 Gusht, 2013 | Postuar në: Aktualitet,Opinion | Shkruar nga: TemA
Sélectionner une langue ​ ▼

[ismail kadare] Nga Nina Sabolik*

 

Unë duhet ta urrej Ismail Kadarenë. Duhet ta urrej sepse jam maqedonase, kurse ai është shqiptar, ndërsa dy popujt tanë kanë qenë armiq për shekuj me radhë dhe kanë luftuar mes tyre jo më larg se një dekadë më parë. Duhet ta urrej sepse në një takim të kohëve të fundit të qendrave ndërkombëtare PEN, në Bled të Sllovenisë, ai ishte i vetmi që refuzoi të nënshkruante një peticion që kërkonte njohjen e Maqedonisë me emrin e saj kushtetues, peticion që u nënshkrua nga të gjithë shtatëdhjetë shkrimtarët anëtarë të PEN-it, ndër të cilët edhe pesë shkrimtarë të tjerë shqiptarë. Duhet ta urrej Ismail Kadarenë sepse është e dukshme që ai ka bashkëpunuar me regjimin e Enver Hoxhës, dhe nuk protestoi aq sa duhej kundër mizorive të komunizmit, mizori shumë të ngjashme me ato të Jugosllavisë komuniste, të cilat kanë lënë pasoja të pashlyeshme edhe në familjen time për më shume se tre breza. E megjithatë, pasi kam lexuar romanet dhe shkrimet e tij, jo vetëm që unë nuk e urrejë atë, por dua që ta shpall si kandidat për Çmimin Nobel për Letërsinë 2013. Më lejoni të shpjegohem se pse.

Kadare ka lindur në vitin 1936 në Gjirokastër, një qytezë e vogël si në përralla, diku mes maleve të jugut të Shqipërisë, e cila ka shërbyer si mjedisi ku zhvillohen ngjarjet e disa prej romaneve të tij, përfshirë romanin “Kështjella” (1970) (Angl. The Siege, 2008). Kjo qytezë ka edhe famën unike dhe ironike e të qenit vendlindja e Enver Hoxhës, diktatori që sundoi për një kohë të gjatë në Shqipëri. Kadare ishte gjithashtu pjesëtar i kuvendit popullor komunist për më shumë se pesëmbëdhjetë vjet, para se më në fund të kërkonte azil politik në Francë në vitin 1990-pesë vjet pas vdekjes së Hoxhës dhe në prag të shkërmoqjes së komunizmit në 1991. Ai ishte kryetari i një organizate kulturore që mbikëqyrej vazhdimisht prej Nexhmije Hoxhës, të shoqes dhe krahut të djathtë të diktatorit. Ai madje botoi romanin “Dimri i madh” (1977) një glorifikim i vendimit udhëheqës të Hoxhës për shkëputjen e Shqipërisë nga Rusia staliniste në vitin 1961.

 

.

Nga ana tjetër, disa prej librave të tij u ndaluan gjatë tridhjetë viteve që ai jetoi si shkrimtar në Shqipërinë komuniste. Ndër to renditet edhe romani që mendohet si më i miri i tij, “Nëpunësi i pallatit të ëndrrave” (1981; Angl. The Palace of Dreams, 1990), i cili heq një paralele të dukshme mes regjimit të Hoxhës dhe një vendi të trilluar ku ëndrrat shqyrtohen për të gjetur tek to shenja të disidencës politike. Prapëseprapë, në sajë të fuqisë së mendimit të tij të lirë, Kadare jo vetëm mbijetoi, por shkëlqeu si shkrimtar në një vend ku shkrimtarët zakonisht merrnin rrugën e ekzilit, burgoseshin ose ekzekutoheshin për sulme shumë më të vogla ideologjike.

Me qenë shkrimtar në Shqipërinë komuniste duhet të ketë qenë pak a shumë si me qenë kronikani i romanit “Kështjella”, roman i cili sikurse disidenca e Kadaresë, përbën një alegori të alegorisë. Në thelbin e vet, nuk është thjesht një kritikë e komunizmit, por edhe një refleksion mbi relativitetin kulturor të përfaqësim historik. Njëlloj si në fabulën e romanit “Kështjella” dhe po kështu-njëlloj sikur ka ndodhur në familjen time, në të cilën komunistë të vijës së ashpër, pjesë e klasës punëtore, socialistë liberal pjesë e borgjezisë, dhe antikomunistë konservatorë përziheshin dhe lidhin martesa mes tyre-jeta politike e Kadaresë nuk shpërfaq një kufi të qartë mes komunistëve “të këqij” dhe disidentëve “të mirë”. Në vend të kësaj, në prozën e tij letrare, Kadare përdor thjerrëzat e historisë për të shenjuar natyrën e ndërlikuar të kundërshtimit politik në përgjithësi. Kronikani i “Kështjellës”, një oportunist politik, për shembull, rrëfen historinë e përplasjes mes ushtrisë otomane dhe armikut shqiptar, histori e cila shndërrohet nga ana tjetër prej kritikëve bashkëkohorë në një rrëfim për përplasjen midis komunistëve dhe kundërshtarëve të tyre. “Kështjella”, sikurse disidenca e Kadaresë, është një alegori e alegorisë. Në thelb, nuk është vetëm e vetëm një kritikë ndaj komunizmit, porse një refleksion mbi relativitetin e përfaqësimit historik në një ushtri të madhe të Lindjes në kohën e Perandorisë Otomane.

.

 

Portretizimi që i bën Kadare Tursun Pashës, komandantit të ushtrisë otomane tek “Kështjella”, portret simbolik i Enver Hoxhës dhe diktatorëve ushtarakë kudo në botë, është shumë domethënës në këtë aspekt. “Nata ishte shtatzënë dhe ai ishte në barkun e saj, krejt i vetëm” është, për shembull, mënyra se si kronikani përshkruan gjendjen shpirtërore të Pashait në prag të rrethimit. Një personazh shumështresor në muzg të jetës së vet, i shqetësuar për tatëpjetën që ka marrë karriera e tij ushtarake, Tursun Pasha ndihet i shtypur peshës se detyrës vetjake dhe qytetërimit që përfaqëson, detyrë të cilën ai synon ta përmbush. Në barkun e mëdyshjeve të tij, ai përballet me vlerën e jetës së tij të kaluar si shërbëtor dhe shestues i një perandorie rishtare dhe mizore. Në fund të vrojtimit të tij sogjetar, qielli i përflakur që shfaqet kah Lindja është ogur i një rrethimi të përgjaktë, dhe vdekja e tij është i vetmi çlirim prej kufijve të perandorisë . Kësisoj, “barku i errët i natës” luan funksione të shumëfishta simbolike-ai është rravgimi i brendshëm i një njeriu që kërkon të shpëtojë prej peshës shtypëse të historisë, zgjedhës së një perandorie gjigande e cila shtrihet në drejtim të perëndimit, dhe, kjo nënkupton në mënyrë të pagabueshme, perandorinë komuniste të Stalinit. Vetvrasja e Tursun Pashës në fund të rrethimit thekson kuptimin e njëmendtë të kësaj metafore, vdekjen e tij e cila kthehet në “një lloj vendi të askundgjetshëm, i cili është jashtë pushtetit të ligjit, jashtë botës dhe Perandorisë.”

 

 

Një element tjetër i kritikës së Kadaresë ndaj regjimit të Hoxhës është sulmi i tij ndaj idesë së çkombëtarizimit, e cila tek “Kështjella” e ka zanafillën tek Padishahu, ose me një fjalë tjetër  Sulltani, ide e cila ishte kaq e parapëlqyer në perandorinë më të vonë komuniste. “Padishahu i Madhërishëm” na rrëfen kryemjeshtri “ka caktuar të tjerë për t’u marrë me çështje të kësaj natyre. Ata të gjithë janë ustallarë të çkombëtarizimit… ustallarë në kalbjen dhe gërryerjen e kombeve.” Këta “zanatçinj” kryejnë “rrënimin e kombeve përsëbrendshmi, rrënim që ka si pikënisje dhënien e ofiqeve të larta, eh, bash kështu, kjo është e keqja që mund t’i ul  [kaurët] në gjunjë.” Me fjalë të tjera, është ideologjia shumë më shumë se lufta ajo që mund të thyej një komb: “Nuk mund ta quash një komb të pushtuar derisa të kesh pushtuar shpirtin e tij.” Njësoj si komunizmi, i cili lindi e u përhap prej revolucioneve të përgjakshme, për të dështuar më pas, ushtria otomane nuk i thyen dot luftëtarët atdhembrojtës shqiptarë vetëm me anë të forcës; janë mendjet dhe zemrat e njerëzve ato që janë kështjellat e njëmendta të një kombi.

 

 

Kadare i kthehet kësaj teme në romanin e tij më të fundit “Aksidenti” (2010; angl. The Accident), në të cilin gjurmohet ndikimi zvetënues i vlerave të shformuara perëndimore në Evropën Juglindore post-komuniste. Tek romani “Aksidenti”, megjithatë, armiku nuk është një diktator komunist, por mësymja ideologjike e vlerave të pamëdyshta perëndimore, të cilat, në emër të lirisë, kanë shprishur thelbin moral të Shqipërisë post-komuniste.” Ndryshe nga autorët disidentë të regjimeve të ndryshme diktatoriale, Kadare nuk sheh dritë në fund të tunelit të historisë. Nuk ka shpëtim prej ciklit të përjetshëm të konfliktit dhe pajtimit. Lufta vazhdon, në mënyra shumë të ndryshme. Nuk ka kurrfarë shpëtimi në anën tjetër të kufirit, dhe as në pararojën e një revolucioni të fisëm. Në këtë kuptim, rrethanat e Shqipërisë së Kadaresë i sfidojnë ato të Josif Brodskit se ekzili, qoftë ai fizik apo mendor, është i vetmi reagim i arsyeshëm ndaj një regjimi shtypës. Për Kadarenë, mënyra e vetme për t’i rezistuar një diktature, qoftë ajo komuniste, koloniale, apo neokoloniale, është që ta luftosh atë, sërish e sërish pa pushim, nga brenda, që nga thellësitë e shpirtit që e mban gjallë. Ekzili nënkupton një besim naiv në epërsinë morale të një pale ndaj një pale tjetër. Dhe këtu gjen shpjegim kundërshtimi i Kadaresë për të nënshkruar peticionin e delegacionit maqedonas për të njohur emrin e Maqedonisë-si një gjest politik, peticione të tilla kërkojnë në mënyrë të pashmangshme që të pozicionohesh në një anë: “Ose jeni me ne, ose jeni me [ta],” sikurse thoshte Xhorxh Bushi. Roli i një shkrimtari nuk është të zgjedh njërën prej kaheve ideologjike që përplasen, t’u shërbej interesave të njërit apo tjetrit kah, por të angazhohet një nyjëtimin e një kritike të sinqertë dhe të gjithanshme të secilës sosh, dhe më së mbrami, të tërheq vëmendjen tonë kah ajo që ne të gjithë kemi të përbashkët-humaniteti ynë.

 

 

Të gjitha vërejtjet kryesore ndaj kandidimit të Kadaresë për Çmimin Nobel e kanë zanafillën tek i njëjti burim: paaftësia e receptuesve perëndimor për të hedhur pas krahëve provincializmin e tyre kulturor dhe për të vlerësuar një shkrimtar i cili nuk i përshtatet stereotipit të letërsisë botërore, që James English e përshkruan si një mélange shumë-kulturore me aromë lokale. Më e para ndër këto vërejtje, është ideja që Kadare në një farë mënyre nuk ishte disident aq sa duhej dhe bashkëpunoi me regjimin e Hoxhës, ide e cila buron prej një klisheje tipike perëndimore për disidentët anti-komunist si personalitetete të shquara të tipit Solzhenicin që botojnë veprën e tyre disidente në rrethana të jashtëzakonshme, dhe më pas emigrojnë në perëndimin shkëlqimplotë dhe të lumtur-një version hollivudian ky për disidentin e Evropës Lindore. Kadare, nga ana tjetër, i përket aradhës së të padukshmëve që i rezistuan regjimeve diktatoriale nga brenda, një sipërmarrje shumë më shumë shkurajuese dhe heroike. Kadare mbijetoi për më shumë se dyzet vjet duke botuar romanet e tij të pabujshme në shpalljen e tyre disidente porse kryekrejet anti-komuniste dhe nën hundën e diktatorit stalinist Enver Hoxha. E vetmja gjë që do t’i jepte më shumë përmasat e një heroi Kadaresë, do të ishte vdekja prej persekutimit (një mundësi që gjithmonë ekzistonte) dhe nëse do të kishte botuar shkrimet e tij heretike duke i shpallur si t tilla mu në vetë botën komuniste.

 

 

Vërejtja e dytë, që lidhet thjesht me orakullin e shijes letrare, është nyjëtuar prej kritikut të gazetës “The New Yorker” James Wood, dhe ka të bëjë me romanin më të fundit të Kadaresë “Aksidenti”, për të cilin Wood mëton se “ka letrsi me tepri dhe shpesh është i fuqishëm, por është deri diku tepër letrar, andaj dhe fijet e alegorisë janë tepër të dukshme, me një dallueshmëri të dhimbshme.” Ndërkohë që nuk është synimi i kësaj eseje të bëjë në thellësi analizën e këtij romani, është e qartë nga eseja e Wood-it se subjekti paraqet “një alegori të ngasjeve dhe vargonjve të tiranisë së re post-komuniste, lirisë.” Kadare ka guxuar të sulmojë shenjtërinë e të gjithë ideologjisë imperiale perëndimore-lirinë. Ai pati kurajon të tregonte se liria që pasoi komunizmin nuk ishte një fund i lumtur, siç e ka paraqitur shtypi perëndimor; në fakt, ka gjasë të dalë të jetë fund edhe më i keq se vetë komunizmi. Shtypi perëndimor, që e kishte problem të lëvdonte virtytet e prozës së Kadaresë ndërsa ai minonte në heshtje armikun e tyre ideologjik-dhe madje e kritikoi atë që ishte më shumë i heshtur se sa duhej, dhe tepër i sofistikuar në sulmet e tij-befas tani mendon se alegoritë e tij janë tepër të dukshme dhe jo shumë të sofistikuara. Del qartë në kritikën e Wood-it që kjo është çështje ka të bëjë më shumë me përplasjen ideologjike se sa me meritën letrare.

 

 

Vërejtja e fundit, që gjeti jehonë në “New York Sun” në vitin 2005, ishte ideja se vepra e tij është tepër e hijedritshme dhe tepër e vështirë për t’u përkthyer, vendi i tij është tepër larg dhe me nam jo të mirë për audiencën perëndimore madje edhe për ta kuptuar (e jo më për ta vlerësuar)-buron nga i njëjti egocentrizëm perëndimor që e bën të vështirë ta imagjinosh Kadarenë si një kritik shumëpërmasor të ideologjive konfliktuale. Temat e romaneve të Kadaresë-alegoritë e tij për perandoritë e vjetra dhe të reja; çështja e historisë dhe kuptimit të saj; besimi i tij i pabujë dhe megjithatë i përhershëm në qëndresën e shpirtit njerëzor-të gjitha këto shkojnë përtej kohës dhe kufijve. Konteksti i rrëfimeve të tij nuk është thjesht Shqipëria në pika të ndryshme të historisë së saj, jemi ne-lexuesit, dhe botërat që ne krijojmë në mendjet dhe zemrat tona. Gjuha e tij, poetike dhe në të vërtetë e vështirë për t’u përkthyer me të gjithë përshkënditjen e saj të shkëlqimtë, ruan fuqive e vet edhe pas përkthimit prej një gjuhe të dytë, si në rastin e përkthimit të romanit “Kështjella” (Angl. The Siege), roman që është përkthyer në gjuhën angleze nga frëngjishtja, dhe jo prej gjuhës origjinale, gjuhë shqipe. Të lexuarit e letërsisë, sikurse kontakti me dikë që është ndryshe nga ti, kërkon gjithherë njëfarë përpjekjeje intelektuale për të mos e braktisur një shkrimtar vetëm e vetëm se ai është i huaj, çka do të ishte jo vetëm një akt dembelizmi porse po ashtu një humbje për ne si dhe qenie dhe bashkësi njerëzore.

 

 

Së fundi, që të kthehemi tek çmimet Nobel, këta Oskarë të botës letrare, çfarë kuptimi ka për to idealizmi apo “një vepër letrare me kah idealist” sot? Idealistët nuk janë njerëz që jetojnë në një kullë të fildishtë, që hedhin sytë ç’prej dritares së tyre të ngushtë drejt një qielli të stolisur me gjethe palme, për të përfytyruar një botë të qetë, në paqe dhe të lumtur. Idealistët janë shpesh kundërthënës dhe nganjëherë krejtësisht përçmues. Për ta, një qiell i stolisur me gjethe palme ka më shumë gjasë të shprehë vezullimin dhe zbehtaninë e ngjyrave teknologjike të kulturës bashkëkohore pop se sa një oaz të ndritshëm të së ardhmes. Për Kadarenë, të vazhdonte të shkruante kritika të errëta porse të sigurta për një kohë komuniste tashmë të perënduar do të kishte qenë më e lehta rrugë; ai do ta kishte çimentuar autoritetin e tij si shkrimtar i madh i Evropës Lindore që ka kritikuar komunistët e ligj. Në vend të kësaj, ai zgjodhi rrugën më të parehatshme, si për të edhe për ne; zgjodhi të ngrejë pyetje më shumë se sa të gjejë përgjigje për to; pyetje që nuk gjejnë përgjigje në të tashmen, dhe ndoshta, nuk do të gjejnë përgjigje asnjëherë edhe në të ardhmen. Ky është idealizëm. Dhe kjo është arsyeja se pse ai duhet të fitojë Çmimin Nobel për Letërsinë në vitin 2013.

Shkrimi ne origjinal ne adresen

http://www.worldliteraturetoday.org/why-...

Referencat

-English, James. The Economy of Prestige: Prizes, Awards, and the Circulation of Cultural Value. Cambridge: Harvard University Press, 2005.

-Kadare, Ismail. The Siege. New York: Canongate, 2008.

-Kirsh, Adam. “Mystery of Man: Just Who Is Ismail Kadare?” New York Sun, June 27, 2005.

-Wood, James. “Chronicles and Fragments: The Novels of Ismail Kadare.” The New Yorker, Dec. 20 & 27, 2010.

 

*Autorja Nina Sabolik është doktorante e letërsisë angleze në Arizona State University. Ajo është në procesin e përgatitjes së disertacionit për efektet e emigrimit tek nacionalizmi në veprat e shkrimtarëve emigrant jugosllavë në Evropën Perëndimore dhe Shtetet e Bashkuara.

Përktheu: Granit Zela

 

E lexova artikullin e perkthyer.Mu duk patetike

e ka dhi muhabetin qe ne fillim, "une duhet ta urrej me ka vjedh karamelen ne klase te trete pfffffffff

Kush e ka lexuar Aksidentin? Sa qendron intepretimi i mesiperm?

Kjo polemika me James Wood pastaj, eshte bombe fare. Mbase edhe nje nga argumentet me te mira qe kam degjuar ndonjehere ne vleresim te Kadarese:

"The Western press, which had no problem extolling the virtues of Kadare’s prose while he was quietly undermining their ideological enemy—and even criticized him for being too quiet, too subtle in his attacks—suddenly believes that his allegories are too obvious and not subtle enough."

Pse nuk qendron interpretimi i mesiperm i Aksidentit?

Pastaj nuk e marr vesh komentin tend ne vazhdim nese eshte ironik apo jo. Apo veshja, rrofte interpretimi, sa me teper interpretime e sa aq me i modh Moli mer jau. I modh Moli mer jau se na jep mundesi infinit interpretimi mer jau.

Edhe per levizje konkrete te gjitha llokmat i do, edhe rezistent i brendeshem, edhe rezistent i jashtem ne ekzil, ne muajt e fundit te luftes u arratis "jashte shtetit" per te kullotur qenin ne lulishtet e Senes bashke me Godardin.

Edhe luftetar per liri, rezistence kombetare, biles rezistence ideologjike (liri shpirti dhe zemre, ha ha ha ha qyfyre metafizike), edhe qe ne histori nuk ka finalitet, na rrofshin qyfyret metafizike psikopatike te artistit te modh mer jau.

Vallaj vetem per keto çudi meriton me teper se çmim Nobel, superkupen postmoderne me motivacion: "gomarica vjen verdalle, merrni qumesht e merrni dhalle".

Qe te mos keqkuptohet çfar thashe, lidhur se nuk ka finalitet historik, urno lloqe nga interpretimi finalist i Aksidentit:

 Kadare nuk sheh dritë në fund të tunelit të historisë. Nuk ka shpëtim prej ciklit të përjetshëm të konfliktit dhe pajtimit. Lufta vazhdon, në mënyra shumë të ndryshme. Nuk ka kurrfarë shpëtimi në anën tjetër të kufirit, dhe as në pararojën e një revolucioni të fisëm.

Ne ndihme edhe (kufiri lidhur me ekzilin):

 Në këtë kuptim, rrethanat e Shqipërisë së Kadaresë i sfidojnë ato të Josif Brodskit se ekzili, qoftë ai fizik apo mendor, është i vetmi reagim i arsyeshëm ndaj një regjimi shtypës. Për Kadarenë, mënyra e vetme për t’i rezistuar një diktature, qoftë ajo komuniste, koloniale, apo neokoloniale, është që ta luftosh atë, sërish e sërish pa pushim, nga brenda, që nga thellësitë e shpirtit që e mban gjallë. Ekzili nënkupton një besim naiv në epërsinë morale të një pale ndaj një pale tjetër. 

e kam aksidentin edhe ne biblioteke,nje gje kaq e dobet ,e merzitshme e sterperseritshme ...nuk ka si behet.Ha già dato.me dy tre tituj qe eshte mjaft shume ne kohe.edhe nje Nobel mundet edhe te jete...ia kane dhene Pamuk-ut!!!

Per ty ori Zane eshte teper qe vlerson tre vepra te nje Gurkusarasi mysliman. Nje autor si Kadare (dhe ne pergjithsi çdo autor) lexohet i tere dhe ne kontest, vetem ne kete menyre veprat e “dobta” marrin kuptim, biles “te dobtat” behen me te fuqishmet.

Megjithate arrij te kuptoj se perse signora Bertinit i duket me shkelqim bosh nje roman si Aksidenti. Ka rendesi qe i vendosur ne dollap Aksidenti, nuk aksidenton arredamentin luksoz te sallonit rinashimental.  

shijet jane subjektive hero,salloni nuk ka stil rinascimental,eshte me i vone ne stil,ngjyra eshte fiorentino antico..la libreria in ciliegio massisccio .pa shaka ,Aksidenti eshte trishtim kur e lexon jo sensacion i librit ...na takon te lexojme libra medioker pothuaj gjithmone...Trishtim me ngjall Kadare ne kete periudhe te krijimtarise se tij.Der edhe Elena eshte me e lexueshme ...e them Elena jo zhorzh Sand

Po te ishe te pakten sherbetorja e signora Bertinit, atehere do te kuptoje se edhe per te vlersuar shijen e marmalates ka kritere objektive, dmth qe vete gatimi permban brenda perpjekje per objektivitet te artit te gastronomise. Kur arti vlersohet sipas gustibusit atehere ka ardhe koha e kakes, te cilen e ben artisti ne kavanoz dhe u’a jep admiruesve ta hane.

Mire Hero,me pak tym...do ishe me i lumtur

Nuk po kerkoja polemike dhe nuk thashe qe nuk qendron. Pyeta se sa qendron. Duke qene se nuk e kam lexuar vete Aksidentin, po kerkoja nje mendim. Nuk e di nese kritika ndaj Lirise qe na solli sistemi kapitalist eshte eksplicite tek Aksidenti, apo nese kjo kritike eshte e kerkuar nga autorja e ketij shkrimi. Ti nese e ke lexuar dhe ke nje mendim me te informuar se timin, bujrum e me ndih sa pa e lexuar une vete Aksidentin, se pasi ta kem lexuar vet, edhe nuk do kem nevoje per te krijuar nje mendim.

Vazhdimi nuk eshte ironik. Nese interpretimi i autores se shkrimit qendron, dhe nuk ka lexuar tek Kadareja dicka qe nuk eshte aty, atehere argumenti i saj ne polemike me Woods eshte ndoshta me i miri qe eshte bere ndonjehere per vlerat e Kadarese si shkrimtar qe jo vetem meriton Nobelin, por qe edhe tejkalon me se miri inkonsistencat e kritikes perendimore prej nga Nobeli informohet.  

Te tjerat, cinizmat me cic mic, gomaric, boronic, e hall te madh per te shti nje fall, nuk i kuptoj.

Aha, mire, me fal, nuk mendoja kurre qe nuk e kishe lexuar.

Autorja e shkrimit e ka kap sakte idene e Aksidentit. Qe ti bije shkurt per te mos shkruar nje çarçaf ketu ke nje pershkrim te mire dhe analize deri diku e mire (megjithse teper e fryre) e librit nga nje koleg i Kadarese:

http://mapo.al/2013/02/11/per-magjepsjen...

Kritika e lirise se Perendimit del disi i qarte nga ky paragraf:

Ndërkaq, në një rrafsh tjetër, “Aksidenti” është si me thënë modeli apo arketipi shqiptar i konceptit të dashurisë oksidentale, që ka të bëjë me krijimin e një ndjenje të ndërsjellë mes të dashuruarve, sikurse edhe me ndjenjën e palumturisë, koncept që u ka dhënë jetë miteve dhe historive më të famshme të dashurisë në kulturën perëndimore që nga Tristani dhe Izolda, Romeo dhe Xhuljeta e të tjerë. Janë histori që nisin si aventureske dhe përfundojnë idile dhe afreske tragjike. Kjo ndodh edhe me Besfortin dhe Rovenën e romanit tonë, viktimat apo më saktë të përzgjedhurit e një dashurie fatale të mbështetur në dhimbje. Çfarëdo jete që zgjedhin, ata dështojnë dhe janë të dënuar të jetojnë në palumturi. Ata kanë njohur dashurinë e epërme, si me thënë kanë parë Zotin dhe nuk mund të përsëriten më në ketë stacion të qiellores. U vjen ora të vrapojnë pas vdekjes. Personazhet e Kadaresë nuk i shpëtojnë këtij destini, madje shkrimtari e përcjell me një lloj aprovimi në këtë promovim divin të tyre dhe s’do të merrej fare me ta po të ishin ndryshe.

Pavarsisht vendit te ngjarjes dhe legjendave te zakonshme folk, libri nuk ka asgje ballkanike. Te tera jane pretekste, mbulesa.

Shkurt MUHABETI (meqe kemi akoma tek Peshku nje teme muhabetqare) pirdhi ne te lirise perendimore (ne formen me te larte si liri per te dashuruar). Perveç kesaj ne liber trajtohet edhe pamundesia e drejtesise (dashnori merrej me çeshtje te Hages), njekohesisht pirdhi ne te kapjes "si, qysh e tek" te krimit ose aksidentit, libri eshte edhe policor modern, deri edhe autoironi e sterholle, si pamundesi e pershkrimit te ngjarjes nga shkrimtari. Jo rastesisht Kadare shpall qe nuk do te shkruaje me romane.

Ne lidhje me paragrafin tend, te sjelle edhe Spiritus, kam folur me Spiritus me poshte, besoj ne menyre shteruese. Ti nese ke gje per te thene tjeter, ose ndonje sqarim, mund te flasim akoma.   

Shkrimi i kesaj autores eshte apologjia me e mire bere ndonjehere Kadarese. Perse nuk i japin çmimin Nobel (plotesisht i merituar), kete nuk jam ne gjendje ta them, por nuk ma ha mendja se eshte çeshtje letrash ne Stokolm nga Rrogozhina. Me duket nje shpjegim teper albanez.

Nga ana tjeter nuk me rref shume tek Kadareja, por tek konfuzioni rreth tij (i cili nuk eshte vetem albanez dhe vetem i letrave dhe arteve boterore), nje shembull i shkelqyeshem i çorapit nderkombetar, te cilit me duket se Kadare ka filluar t'i bjere ne ere. Tani me duket se eshte bere vertet "i jashtem". Nje arsie me teper per ta marre çmimin Nobel.

Kjo qe ka shkruar kete qenka nje debile qe i ben dem Kadarese. Qe me fjaline e pare dhe s'eshte nevoja fare te vazhdojme me thelle.....

I should hate him, because I am  Macedonian and he is Albanian, and our two peoples have been at war for centuries.

Do me duhej ta urreja Kadarene sepse une jam maqedonse dhe ai shqiptar e dy popujt tane kan qene ne lufte me njeri tjetrin nder shekuj.

Really? Ik moj IDIOTE!!!

E megjithatë, pasi kam lexuar romanet dhe shkrimet e tij, jo vetëm që unë nuk e urrejë atë, por dua që ta shpall si kandidat për Çmimin Nobel për Letërsinë 2013.

E dija qe do me keqkuptonin, po vallahi s'kam nge tani te merrem me pershtjellimin e idiotesise te idiotes ne fjale. Tjeterkund e kisha llafin une. Ti u mallengjeve se tha ajo qe s'e urrej? Ua mami smiley

Thjesht konstatova asgjë më shumë..Se kuptoj përse zgër dhiheni?

Meqenese me ngacmove ja po them dicka. Fjalia qe kam cituar eshte shkruar keq, pra nga njeri medioker me formim te dobet letrar. Zonja/usha shkruan ne ate fjali se te urresh nje individ sepse i perket nje kombesie tjeter na qenka normale ( por kjo mbasi e lexoi Kadarene nuk e urreu me, por filloi ta simpatizonte smiley ). Zonja shkruan po ne ate fjali se maqedonet dhe shqiptaret na qenkan dy popuj ne lufte me njeri-tjetrin nder qindra vjet smiley  smiley  smiley

Te lutem me ler me kaq se nuk ja kam ngene smiley

ajo shton se ai nuk firmosi per njohjen e maqedonise, vendit te saj. 

sikur me te pa vetem komentet e tua ketu, ti i ben armiq te huaj te tjere, per me pak se kaq. keshtu qe llogjika e saj, nuk eshte absurde.

Letra e derguar Komisionit te cmimit Nobel

Ne vitin 1996 Janulla Rapi i dergoi nje leter komitetit te “Nobelit” ne Suedi duke bere publike historine e saj. Ja teksti i letres:
“Quhem Janulla Rrapi dhe jam nena e nje djali te semure, viktime e torturave te pa reshtura te sistemit cnjerezor komunist, qe mbizoteroi fatin e popullit te mjere (…) Djali im 18-vjecar Renato, ate kohe ra ne dashuri me zonjushen Gresa Kadare, e bija e shkrimtarit te mirenjohur shqiptar, Ismail Kadare, i cili kur e mori vesh, urdheroi te bijen qe te mos takohej me me tim bir. Ne oren 5 te mengjesit, ne 24 prill 1984, shtepia jone u rrethua me mbi 40 police te armatosur e tre xhipa te mbushur me agjente me tesha civile, e te udhehequr prej vet Ismail Kadarese dhe Sigurimit te Shtetit dhe ministrit Hekuran Isaj, per te na internuar ne fshatin Kosove, te rrethit Elbasan (…)
Eshte e kuptueshme ne te njejten kohe, qe zoti Kadare si cdo kriminel tjeter i njohur, i ka mohuar dhe i mohon tere akuzat e nxjerra ne pah kohet e fundit, bile dhe nga dosjet e hapura nga ish-shefi i Sigurimit, Zylyftar Ramizi, se vete Kadareja ka qene bashkepunetor i vecante ne sherbim te Sigurimit. Si do te shpjegohej ndryshe fuqia e tij e pa diskutueshme, kur behej fjale per zhdukje te jeteve njerezore te varura prej vendimit te tij vetjak. Prandaj edhe une po ju drejtohem juve te nderuar zoterinj, te vini doren ne zemer, dhe si bije nenash qe jeni dhe per hatri e atyre qe jane dergjur mbi kryet kur ju ishit ende te mitur, qe ato nena ju ushqyen me gjakun dhe qumeshtin, a do t'ia mohonit kerkesen me te dhimbshme, qe te nderhyni prane gjithe organeve perkatese boterore, qe kriminelit Ismail Kadare t'i jepet denimi i merituar per ato krime qe ai ka kryer kunder djalit tim te pafajshem, kunder vajzes se tij te dashuruar dhe kunder humanizmit ne bote. Kusurin une jua kam lene ndergjegjes tuaj fisnike, por nese kombi shqiptar do te perfaqesohet nga kriminele te tille, kjo do te thote qe prapambetja jone eshte e justifikuar. Me respekt, per ate qe une jam e bindur qe ju do te beni, dhe per dhimbjet e medha te tim biri e te mijat, si nene me pervoja te hidhura, une mbetem qytetare e ndershme dhe e drejte, pa e ndyre doren me gjakun e te tjereve.
 Me respekt,
Janulla Rrapi. New Jork, 9. 11. 1996

(GazetaShqiptare)

Mato, kjo ngjan si ato letrat qe dikur "qytetare te indinjuar e me partishmeri".smiley, dergonin komitetit te Partise se rrethit ku ankoheshin, bie fjala, se si eshte e mundur qe djalit te filanit i dhane "burse" te drejte studimi per inxhinjeri, kur dihet se gjyshi i tij ishte fshatar i pasur, e me keq akoma, ka pasur nje dajo me ballin..smiley

keq keshtu Mato, keq!smiley megjithe vuajtjet e zonjes qe citon, nuk do te thote ama qe kjo ka teresisht te drejte e thote te verteten! kjo ceshtje eshte sqaruar pak a shume.. kane folur edhe deshmitare te tjere.. bile edhe Hekuran Isai.. nuk eshte tama keshtu e verteta sic e tregon zonja. boll me perbaltje Mato evlat...

Andoni i mesonjetores? jo nuk e dija..smiley

non tutto cio' che brilla è oro.jo gjithçka qe shkelqen eshte ar.keshtu edhe deklaratat e zonjes.Ka ca te verteta te padiskutueshme n eç'thote:qe i biri eshte viktime torturash komuniste,e per fat te keq jo i vetmi,qe eshte nene e deshperuar qe kerkon drejtesi,e qe komisionit te Nobelit iu ngjeth leshte nga kjo leter e per kete nuk ia dhane çmimin Kadarese.

Le te marrim hiptezen se gjithe ç'thote eshte e vertete (Janulla) ,"Keshtjella " "Nepunesi" e"Ura me tre harqe"jane po ato.do ia rekomandoja kujtdo qe dua e qe me eshte per zemer shija e tyre e se bukures........

Duhet ti pranojmë dhe mëkatet e Kadaresë, jo vetëm lëvdatat, nuk bëri krim ai djali i Janullës se dashuroj vajzën e Kadaresë, që të torturohej dhe të internohej nga Tirana, nuk është përbaltje të thuash realitetin

Mato evlat, mos u ngut! se as e torturoj e as e internoj Kadareja kete familjen.. Kadares nuk i pelqente ky djali.. nuk e donte dhender mor vlla, troc! mbase gabim, po ai si baba keshtu mendonte.. po kjo eshte njera ane.. Kadareja e kishte kete shqetesim dhe e kishte shprehur... por ne asnje menyre nuk kishte sugjeruar ta rrihnin apo internonin etj. keshtu tha Hekuran Isai kur e pyeten.. Kadareja kishte shprehur thjesht shqetesimin si prind, si baba., sipas Hekrit..

"Kadares nuk i pelqente ky djali" 

Po Kadare ka shkruar ndonjë varg për dashurinë? Nuk do ta rrihte vetë Kadare se nuk ishte aq budalla, sigurisht do të merrej Hekri me të, dhe ti i beson Hekrit akoma? sa zullume ka bërë ky Hekri????

une nuk ngre fare problrmin e mekateve te Kadarese,nuk me interesojne,ketaj tituj te mesipermit ,po

A propos d'Enver Hodja
LE MONDE | 26.04.1985 à 00h00 • Mis à jour le 26.04.1985 à 00h00 |
ISMAIL KADARE (Tirana).

Abonnez-vous
à partir de 1 € Réagir Classer Imprimer EnvoyerPartager facebook twitter google + linkedin
Il était de mon devoir de vous écrire cette lettre après avoir lu dans le journal le Monde les articles publiés ces derniers jours à l'occasion du décès du dirigeant du peuple albanais, Enver Hodja.
(...) Assurément, vos journalistes ont le droit d'avoir leur opinion sur l'ordre social d'un pays, sur les idées qu'il défend et sa politique. Toutefois, il me semble qu'il est indigne d'offenser un peuple à des moments de deuil et de douleur, comme cela arrive dans les articles de votre journal. Le peuple albanais a une longue histoire semée d'embûches, c'est pourquoi il sait fort bien pour quelle raison il éprouve de la douleur, comment il la manifeste et pour qui il doit être en deuil. Le nom d'Enver Hodja est indéfectiblement lié aux fondements, à l'histoire et à l'édification de la nouvelle Albanie. Voilà ce qui détermine les dimensions de sa figure et, conséquemment, l'ampleur du deuil.

Nous avons trouvé étrange, mes confrères et moi, que le journal le Monde (...) ait inséré à cette occasion la déclaration d'un criminel comme le fils de l'ex-roi Zog, de ce fantasme ridicule qui veut instaurer à nouveau la monarchie en Albanie, cette monarchie que votre France a renversée deux siècles auparavant, ce dont elle est à juste titre fière. Seuls les gens mal intentionnés peuvent désirer faire faire marche arrière à l'histoire de l'Albanie.

ISMAIL KADARE (Tirana).

Ana Hoksa ne Itali tani na u be Ana Hodja me pushime verore ne France.

...si shkronja "ç" ...qe e afrojne me "tch"  smiley   ...nejse eshte qellimi qe ka rendesi smiley 

kete Ana Oxen  e kishim harruar fare ...

E kisha llafne per nje tjeter Ana qe komenton ne Peshk.

Shtypi perëndimor, që e kishte problem të lëvdonte virtytet e prozës së Kadaresë ndërsa ai minonte në heshtje armikun e tyre ideologjik-dhe madje e kritikoi atë që ishte më shumë i heshtur se sa duhej, dhe tepër i sofistikuar në sulmet e tij-befas tani mendon se alegoritë e tij janë tepër të dukshme dhe jo shumë të sofistikuara. Del qartë në kritikën e Wood-it që kjo është çështje ka të bëjë më shumë me përplasjen ideologjike se sa me meritën letrare.

Paragrafi me lart shpreh ne thelb qasjen e lexuesit  ndaj nje vepre letrare (tekstit) ne kontekste te ndryshme. Prej ketej, perftohen tre  kategori lexuesish dhe leximesh:

Lexuesi shqiptar (kqyrja nga brenda) kur vepra u botua. Lexuesi qe lexon Historine, Keshtjellen, Qendresen shqiptare, tashme brenda "keshtjelles komuniste" ku nuk mund te mos shikoje fillin ( e sofistikuar apo te trashe-ky eshte debati tani) te  aktualizimit  te  historise ne rrethanat e reja te rrethimit imperialisto-revizionist.

Lexuesi i huaj (kqyrja nga jashte)qe kundron Historine e nje populli, qendresen e tij perballe nje perandorie qe pervecse histori e letrarizuar, permban dhe nje note aktualizimi (Keshtjella e komunizmit).Njeherazi teksti shpalos edhe nje  alegori  (perplasja midis komunisteve ortodokse dhe atyre liberale -arbitrar me duket ky lexim ! ) sikurse permban dhe  nje dimension universal ,pertej nje historie lokale, dimension te cilin cdo lexues e aktualizon dhe kontekstualizon ne kohe dhe hapsira te tjera.

Lexuesi ri ose lexuesi vjeter (shqiptar dhe i huaj) qe rilexon Keshtjellen si tekst letrar ne nje kontekst te ri(pas 90-tes), kur keshtjella komuniste ka rene e prej ketej rileximi, perfton nje dimension tjeter, tashme qendresa lexohet si absurde,heriozmi deheroizohet,  keshtjella komuniste behet fiktive dhe alegoria tashme duket si perqeshje e  alegorise.

Alegoria eshte teper e dukshme thone tashme kritiket e huaj. Po a ka me te dukshme se sa alegoria tek "Metamorfoza" e Kafkes  apo "Viti 1984" i Orwell? Ky i fundit mori famen qe ka sot pikerisht sepse teksti, narrativa lexohet si nje alegori per sistemin komunist dhe profeci per fundin e tij. Autoria e thote shume bukur dhe me pelqen perfundimi saj: eshte me heroik pozicioni dyzuar i Kadarese , letersia me nentekst sesa letersia denocuese e disidenteve ruse.

dyzimi vjen shpesh prej turbullsise (kur idete s'jane te qarta), sesa qellimit ne vetvete. shkrimtaret e mire jane te qarte. 

dhe s'krahasohet kadareja me kafken, se kafka merret me njeriun jo me ambjentin me te cilin merret kadareja. kadareja eshte tregimtar.

marredhenia prind - femije eshte shume me e thelle se ajo individ - shtet, qe trajton kadare pothuaj kudo. 

ps: une e kam ble ka kohe, Aksidentin, por nuk e kam lexuar, ngaqe nje liber tjeter te kadarese Darka e gabuar nuk e mbarova dot. po kritika qe i ben ai amerikani Wood, me duket e drejte. eshte pikerisht çfare arritem me dike kur po diskutonim per vepren e kadarese. eshte shume shkrimtar intelektual, ose si me thene manierist..  

Dmth Kadare eshte ambientalist kurse Kafka eshte humanist?  Te dy kane nje piketakimi: Kadare   njerzit i shikon si "insekte"  te kapur ne rrjeten e Historise dhe jetet e tyre te shtypura nga rrota e historise/fatit  kurse Kafka, merret me metamorfozen e njeriut  permes mekanizmave te tjetersimit dhe atomizimit te shoqerise. 

Po si ore dyzimi qenkerka mungese e qartesise? Nqs vepra e Kadarese pertej vlerave letrare ,merr vlera kontestuese, i merr pikerisht fale stilit te dyzuar, ku poshte tekstit te qendisur me kujdes, fshihet  nenteksti qe sulmon kontekstin social-politik te kohes kur librat jane shkruar (ata para vitit 90). Ky dyzim e shpetonte nga censura po aq sa edhe e ndersente censuren kunder tij.Kete e deshmojne te gjitha librat e ndaluar,librat e kritikuar ose ata te cilet censura e detyroi ti ripunonte.Qysh qenkerka "Pallati endrrave" mungese qartesie, kur dykuptimesia aty eshte celsi suksesit dhe vlera e tij? 

humanist do te thote kur i ben mire njerezimit. 

ndersa kafka tregon te keqiat qe njeriu ka ne bark, si eshte gatuar, dhe qe nepermjet intelektit mundohet t'i fshehe. dmth qe ne daç kapitalist, komunist, humanist, apo çfaredolloj tjeter, njeriu eshte i keq kur i preken interesat e tij. 

kadareja, tregon se nje sistem i keq, njerzit e mire i ben te vuajne. 

ndersa kafka thote se njeriu vuan (kur eshte i ndjeshem kuptohet) pavaresisht nga sistemi, i mire apo i keq qofte ky. dhe kaq. 

Spiritus,

vetem ne kohe komplet te marra si te sotmet mund te interpretohen deri ne marrezi evidenca qe pozicioni i dyzuar eshte me heroik se pozicioni i fiksuar. Me fjale te tjera qe Solzenicin nuk eshte heroik, megjithse kritikoi i pozicionuar sakte, si Lindjen ashtu dhe Perendimin, kurse eshte heroik  i dyzuari qe kritikoi ne menyre te dyzuar e vazhdon te kritikoje ne menyre te dyzuar deri ne perjetsi, meqe historia nuk ka finalitet (dmth bjeri qylit sa te jesh gjalle, dredhe like sa andej kendej).

Neqoftese ka nje deshperim te fshehte e te hidhur intelektuali i shquar postotalitar, eshte vrasja e ndergjegjes, se si nuk pati bythe te kundervihej nje kerme qe ra pertoke ne 24-re si prej kartoni. (Sigurisht nese besohet se historia ka finalitet, dmth qe edhe shpirti njerzor ka finalitet, e nuk sherben si zbukurim i sallonit te signora Bertinit, dmth ne sherbim te zorres dhe asaj brimes tjeter).  

qe je mjeran kjo nuk ka asnje nevoje per interpretim ,edhe a e di se ku eshte mjerimi yt se mendon qe ke monopolin e johjs te vlerave letrave ,pra ç'ka thua ti eshte ungjill e mandej mizerabel ne komunikim me mu.Aksidenti per mu eshte vetem zbukurim e teper nder ne librarine teme per cent kub qe ze.Per ty nuk eshte keshtu? zor i madh...gjithsesi tymos me pak...e gjithashtu leh edhe ndonjehre plot

Zana me duket se erdhi momenti te veshesh organin mashkullor prej plasmasi te blere ne seksi-shop fiorentin, e te me shash nga nena sipas zakonit.

Nuk eshte aq marrezi sa mendon ti Heretik nqs do te marim ne konsiderate kontekstin social-politik kur shkruate vepren e tij Kadare (sistemi totalitar me ortodoks, censura e eger, Spaci) me kontestin e atyre qe u bene disidente ne BS te Hroshovit, nje komunizem me liberal ku djajte ishin lejuar te dilnin nga shishja dhe , , kur tejkalonin lirine e lejuar,regjimi tregohej luajal,i  paiseste me nje pasaporte, i debonte nga parjasa komuniste  dhe i degdiste ne "sketeren"  e Perendimit. Nqs ti nuk kupton diferencen midis Spacit dhe "sketerres" se Perendimit, eshte ceshtja jote.Kadare e ka trajtuar mese nje here sulmin qe i behet kur e akuzojne per flirte me regjimin si "shkrimtar oborri" .Edhe autoria e shkrimit, me ironi thote: mos do ishte me heroike qe shkrimtari te flijohej dhe nga QIELLI te shkruante vepren e tij (me nje qasje jo aq te bute tashme) ? 

Raportet e shkrimtarit me Kohen, me Regjimin, pra , tek e fundit, jane  nje fakt jashteletrar. Vepra , e Kadarese, nqs do te mbetet, do te mbetet nqs tekstet mbartin vlera letrare kurse biografia e tij politike do te jete kuriozitet per lexuesit dhe sfond interpretues per kritiket, biografet etj. Per ta pare problemin nga e kunderta, meqe u debatua goxha: H.Nela.Fakti qe u martirizua prej diktatures nuk i shton ndonje velere letrare vjershave te tij. Faktet e jetes biografike edhe pse reflektohen ne vepren letrare, ndahen kur gjykohet kjo e fundit.

Ne radhe te pare une nuk kam asnje problem, sepse ne kete rast problemet jane “tuajat” (te Spiritus, te autores se shkrimit, Kadare, biles edhe Solzenicin) qe nuk jene ne gjendje (biles gjendje e dyzuar, mundeni apo nuk doni?) qe i beni lemsh gjerat. Gjerat shtrohen ne parim, pastaj shihen ne kontest rast per rast. Eshte vete autorja qe ben lemsh poziten shqiptare me poziten sovjetike. Jeni “ju” qe beni lemsh raportin e nderlidhur midis autorit (ndergjegjes) dhe vepres, duke i dhene perparesi vepres, gje qe asnje autor normal e jo-snob nuk e ben, kurse llafazanet kokboshe pa vepra (ose me vepra-letyra) e bejne. Eshte pikerisht perparesia e shpirtit qe krijon vepren, e cila e ngre autorin shpirterisht ne nje nivel me te larte, veper pas vepre, derisa arrin limbin mbas vdekjes. Nuk behet nje veper per ti shitur mendje dynjase te sallonit te te sinjora Bertinit dhe per te pasuruar visaret e kombit qe te hyje ne Evrope e te dale ne detin Balltik. Keto jane llafe mbas pilafit per te tredhurit qe nuk jane ne gjendje te krijojne.

Tek H. Nela nuk keni debatuar per çeshtje kapitale, keni diskutuar gomarlleqe nga pozicione politike, te njejtat gomarlleqe si ne temat politike, veçse ne nje forme tjeter, letrare, poetike.

E kam thene edhe here tjeter nuk diskutohet per QIELLIN duke mohuar qiellin, aq me teper diskutuar nga bordelloja. Nga bordelloja diskutohet tamam per bordellon, siç ka bere kjo autorja.

Autori tretet, vepra mbetet. nqs Qielli meret si premise e pare dhe i mireqene, nuk ka me diskutim, ka dogme dhe asgje me shume.Qielli metaforik (sepse ai faktik eshte stratosfera , yjet dhe trupat e tjere mbitokesore) merr kuptim, vlere pikerisht kur dikutohet nga sallonet e bordellos nqs me kete do te nenkuptojme boten apo shoqerine ne cdo faze te zhvillimit te saj. Qielli lartesohet si perspektive dhe shprese, si iluzion apo shpetim pikerisht sepse shikohet prej bordellos. Nqs "qielli" do te zbriste ne toke, bordello s'do te ishte bordello dhe gjithe godina e metafizikes do te behej pluhur. 

autori vepren e ben qe te mbese VETE. (se ndryshe ja rras gjumit si shumica) edhe rama e kishte kuptuar kaq gje, kur i tha asaj gazetes franceze qe politikanet qe duan mos vdesin (ose harrohen) bejne vepra te medha.

ajo qe duhet thene, eshte qe karakteri i tij (ose figura morale), nuk luan asnje rol tek cilesia e vepres. dmth ngaqe eshte burre i mire ben dhe roman te mire ky, e ngaqe eshte burre i keq ben dhe roman te keq ai tjetri. siç e gjykojne deshtaket ose ata qe duan t'i bejne keq autorit. se normal, eshte me kollaj ti gjesh tjetrit kleçka ne moral ose sjellje, sesa t'ja gjesh keto tek vepra qe eshte superflu, eshte ndjenje. troç do me shume inteligjence (per te mos thene, qe do bole, te jesh dikush se ndryshe s'ta varin).

dmth autori mbetet. Pikason e njihnim qe ne shqiperi pa i pa asigjo. e Kafka apo Dostojevskin pa i lexu asigjo, se ishin te ndaluara veprat e tyre. pra emri Robit Modh i çan edhe kufijte dhe çfaredo lloj pengese tjeter, pa pasur nevoje per vepren si deshmi. 

Po permes vepres "mbetet" pra autori.kete po themi.se vete, si i tille, si person, iken ne drejtim te panjohur, pa nishan.Nami i mbetet fale vepres e cila i siguron emrin, pavdekesine. Ne kete kuptim themi se autori tretet (personi si fizik  dhe gjallese). Pjesa tjeter ok, vepra nuk duhet gjykuar  nen prizmat morale te tipit autori ishte imoral, koprac, alkolist, nuk shlyente borxhet, luante kumar etj. etj. Edhe ana tjeter e qendrimit te tij si intelektual ndaj problemeve te kohes mund te mos kete nje pasqyrim ekuivalent ne vepren qe shkruan.Ka shkrimtare qe ne gjallje kane qene aktiviste te medhenj, intelektuale te angazhuar dhe vepra e tyre ka qene mediokre.Sikurse ka te tjere qe kane qene te pangazhuar , te mbyllur ne kullen e tyre ose ne ndonje kulle tjeter dhe kane shkruar vepra me vlere. 

Spiritus, shprehja jote:

Autori tretet, vepra mbetet. nqs Qielli meret si premise e pare dhe i mireqene, nuk ka me diskutim, ka dogme dhe asgje me shume.

eshte tipike dogme, me ndryshim qe eshte dogme moderne. Psh Dante, i çuar ne QIELL nga Kadare (dhe jo vetem), do villte zorret e barkut nga kjo shprehje.

Vazhdon t'i besh lemsh gjerat, salloni mondan i sinjora Bertinit, ku intelektualet e shquar flasin per metafiziken e "botes dhe shoqerise ne çdo faze te zhvillimit te saj", ka lindur pikerisht ne kohen kur dogma e vjeter e prioritetit te botes tjeter u zevendesua nga dogma e mohimit te ekzistences se saj, me fjale te tjera kur evidenca e qiellit u zevendesua nga deliret e metafizikes (Hegel, sa per te thene nje autor perfaqsues). Me pas ne menyre provokative meqe QIELLI nuk po zbriste ne toke (sikur dikur fjala ishte ndryshe, toka te ngjitej ne qiell), godina metafizike u be pluhur tokesor, nga ai pluhuri qe ndodhet mbrapa zyrave te kooperatives ku beheshin eksperimente shkencore (Marks, nje tjeter perfaqsues i dogmes moderne qe vuri materien mbi ndergjegjen hegeliane nepermjet eksperimentit shkencor). Tani ka dale shkencerisht nga fizika moderne qe nuk ka as materie, qe gjithshka eshte hiç dhe vjen nga hiçi, bash ne kohen kur u zhduken edhe zyrat e kooperatives. Dmth na u zhduk dogma moderne e evidences se materies. Mbetet vetem lesh me qime (merinos rinashimental dhe lesh dhije gurkusaresh qe perleshen midis tyre me furi).

Ben edhe nje lemsh tjeter (per provokim e tallje) e paraqet qiellin si vetem virtut (parajse), ka edhe ves (ferr), ekziston edhe ferri. Njekohesisht i paraqet si entite siperore dhe te largeta, ne fakt jane te perzjera me toksoren, ndryshe si do t'i konceptonim dhe te flisnim per to?   

pse u dashka te krahasohet Kadareja me Kafken xhanem!!Nuk e kuptoj ...çdonjeri ka sjelle mendimet e ndijimet e veta ne librat e tij ,te pakrahasueshem me njeri tjetrin.MMund te jete edhe keshtu qe marredhenia prind femije qenka ma e thelle se shtet individ ..e mandej,kadare ka zgjedhur te analizoje kete te fundit.Ku eshte problemi....

po sepse jo te gjithe shkrimet e shkrimtaret mbesin. kripa tretet, uji mbetet

vlere kane vetem ata qe mbesin. neper librari ketej, ka filluar mos e gjesh me kadarene qe tani. 

A ka ndonje perkthim shqip. Ne baze te rregullores se Peshkut, nuk lejohen artikuj komplet ne gjuhe te huaj. Artikulli, mund te jepet sade ne gjuhe te huaj, me link, por behet perkthimi, dhe ky perkthim (qofte dhe i pjesesh) vihet ketu. Artikuj ne gjuhe te huaj mund te sjellim te gjithe, nuk eshte problem, por kjo mesa dime nuk lejohet. 

Qysh kur adminet po shkelin rregullat e vena prej tyre. 

...he pra he...bej si them une mos bej si bej une....sikur jemi te gjithe fluent ne inglish ne ...leqe edhe te ishim per shpirt kundershtimi sdo e pranonim....

je bere si zeri i te drejtes popullore Pjer, mbron popullin e shkret smiley 

EH, zeri i se drejtes popullore, kam qene me kohe smiley jo se u bera tani

Pjer nuk te kam pyt ,a e flet frengjishten ti?

Jo Zana, nuk di frengjisht, di hollandisht dhe pak gjermanisht, se gjermanishten e kam harruar fatkeqesisht. Ne fillim ketu ne Belgjik, komunikoja gjermanisht me belgjit, por duke mesuar hollandisht e duke e harruar gjermanishten, si duket memori-kart eshte mbushur plot smiley dhe i shkarkon vete disa gjera smiley

Pjer Pjer Pjer mon e nenvlefteso veten ne kete pike....kam bindje qe edhe ti me nje got te tepert i flet te gjitha gjuhet e botes, gjuhet qe di dhe qe sdi...te gjallat dhe te vdekurat....te dashuris dhe urrejtjes....te kapitalizmit dhe socializmit..... smiley 

kafka e kadare ,kundera e garsia Markez ,ka secili vendin e vet ne boten e pashoq e te pangjashem me asnje te letrave,pse u dashkan unisuar.....nje shkrimtar i mire ,gjenial ,ei paharrueshem eshte i tillenper secilin prej nesh e jo i njejti,sepse varet nga emocionet qe ne provojmeduke i lexuar...e kjo eshte krejt subjektive

kjo qe thu ti nuk diskutohet.

diskutimi fillon kur kerkojme te dijme se cili ja vlen te lexohet me shume. ose cili na e çan zemren me shume, apo na ben te qajme me shume, apo te qeshim me shume.

ose na inspiron me shume ne jeten tone te perditshme. 

secili ka vendin e tij sigurisht. edhe Ariu gjeti nje llulle, sherben. por jo aq shume kur e kalojme nje fare moshe.

Ej, na çate trapin mer me nobela e kadaifra! Vllezrit tane ne Egjypt, po vdesin çdo dite!

Autorja Nina Sabolik është doktorante e letërsisë angleze në Arizona State University. Ajo është në procesin e përgatitjes së disertacionit për efektet e emigrimit tek nacionalizmi në veprat e shkrimtarëve emigrant jugosllavë në Evropën Perëndimore dhe Shtetet e Bashkuara.  smiley 

Unlike other dissident authors from various dictatorial regimes, Kadare does not see a light at the end of the historical tunnel. There’s no escaping the eternal cycle of strife and reconciliation. The war continues, under many different guises. There is no salvation on the other side of the borderline, nor at the front lines of a noble revolution.

Kadare survived for more than forty years publishing his quietly but unmistakably anticommunist novels under the very Stalinist nose of dictator Enver Hohxa. The only thing that would make him more of a hero would be if he had died under persecution (a constant possibility) and published his heretical stories from communist heaven itself.  Kadare survived for more than forty years publishing his quietly but unmistakably anticommunist novels under the very Stalinist nose of dictator Enver Hohxa. The only thing that would make him more of a hero would be if he had died under persecution (a constant possibility) and published his heretical stories from communist heaven itself.  

Unlike other dissident authors from various dictatorial regimes, Kadare does not see a light at the end of the historical tunnel. There’s no escaping the eternal cycle of strife and reconciliation. The war continues, under many different guises. There is no salvation on the other side of the borderline, nor at the front lines of a noble revolution.

He is a proper, die hard Marxist ! smiley

I should hate Ismail Kadare.

shiko shiko kush shkon per phd-ra. direkt dhe te urrejtja, me vrap si nje ballkanase e mire.  per nje phd-iste, normale do te ishte qe ta fillonte me, ndoshta: kam arsye mos ta pelqeje kadarene si njeri ... votoi kundra vendit tim dhe dokrra te tjera, e terci e verci.

i ka rene lapsi budallait te studioje ne us.

Ky duket si shkrimtar i mire, po vetem qe i ngel hatri kur si japin ndonje cmim !

do te me duhej ta urreja

thote paemerdonsja.  kaq keq qenka bere atje per nje cike lubonje apo musafa nano!!

po edhe ne, gjithe keto pasurira sorrosiste qe kemi e nuk i huazojme pak tek fqinjet.

McDONIA  plesase!

per ata qe duan perkthim,sala ju ka paralajmeruar me kohe-englishtja gjuhe zyrtare.  tani e tutje shkrimet ne shqip do te perkthehen ne anglisht.

bolet e ises nuk ka ngel ti peshoje kjo sa bol i.k

Me kishte ftuar dikush,ne nje tip organizimi me shqiptare e te huaj. Ne nje moment nje nga keta te huajt cohet per te ikur ne banjo. Nje shqipo gjithe inteligjence e pyet "Ku po shkon mo?". "Po shkoj ne takim me Saliun" - ia kthen ky. Hera e pare qe u ndjeva i fyer kur degjova te shahet Sala. Ndoshta e kam si pune vesi nga gjyshja qe kishte per borxh te bente rezil kedo qe guxonte te shante apo te prekte niperit e saj, dhe kur te fuste brenda ne shtepi te bente peshk.

Ka nje fill ironie ne kete mes. Se nje sllave, qe Kadareja nuk e ka kursyer gjuhen kunder sllaveve,  ben apel pro Kadarese, dhe ketu na silet edhe letra e nje shqiptareje kunder Kadarese. Ate vete si person e kuptoj, se para evlatit s'te behet vone per ceshtje kritiko-letrare, edhe qe te shahet Kadareja lart e poshte (mes nesh dmth) nuk habitem. Por te jesh entuziast qe dikush i con leter "demaskimi" nje institucioni te huaj kunder nje bashkeatdhetari te vet, ky eshte gabelizem. 

Por nga nje ane edhe i kuptoj. Se keta te huajt t'u japesh gishtin, te marrin krahun. Po i lame t'i japin Nobelin Kadarese, prit kur t'i japin Nobelin dhe librit "Per shoket e mi pionere". 

Ismail Kadare: Një pasdite me shokun Enver Hoxha

Tani që udhëheqësi ynë nuk është midis nesh, kujtimet për të marrin një përmasë e vlerë të veçantë. Ato janë pjesë e veprës së tij monumentale, por një pjesë sui generis, që nuk përfshihet në librat, fjalimet, ditaret, porositë e letrat e tij, por është e shpërndarë në qindra, në mijëra njerëz. E megjithëse e tillë, kjo pjesë e veprës, këto kujtime që ai ka lënë, biseda, fjalë, gjeste, pamje, gjendje shpirtërore, janë një pasuri e tërë që ndihmojnë për të plotësuar e ndriçuar anë të tëra të personalitetit të tij si udhëheqës, burrë shteti, mendimtar marksist, filozof, shkrimtar dhe njeri.
Kujtimet për të nuk kanë nevojë për zbukurime, ato kanë nevojë vetëm për saktësi, sepse duke qenë të sakta ato e kanë vetvetiu brenda edhe bukurinë dhe thellësinë dhe peshën e vërtetë. Prandaj ata që kanë pasur fatin të kenë kujtime me të, janë të ndërgjegjshëm se ç'thesare të çmuara mbajnë në duar, thesare, pasurinë e të cilave duhet t'ua zbulojnë të gjithëve.

Në verë të vitit 1961 klima letrare në vendin tonë ishte sa e gjallë, edhe e komplikuar. Të angazhuar në luftën e madhe që bënte populli e Partia për përballimin e bllokadës së re revizioniste, që porsa kishte filluar, forcat krijuese ishin në një aktivitet të plotë. Ishte e natyrshme që në këto kushte, kur kërkoheshin rrugë të reja zhvillimi për ta bërë letërsinë tonë edhe më shumë të lidhur me problemet e kohës, të kishte mjaft debate e polemika, disa herë të mprehta.
Klima letrare u komplikua nga disa keqkuptime që lindën gjatë debateve lidhur me traditën dhe novatorizmin në letërsinë shqipe të realizmit socialist. Polemika, e cila shpërtheu edhe në shtypin letrar, kishte rrezik të çonte drejt ndarjes artificiale të shkrimtarëve në të rinj e në të vjetër, gjë tepër e dëmshme, sidomos në kushtet ku po ndodhej vendi ynë, kur më tepër se kurrë kërkohej forcimi i unitetit.
....

Vazhdon... http://www.diplomacia.dk/arkivi/arkiv.ht...
Ismail Kadare

(Nxjerrë nga libri “Kujtime për Enverin” 1988)

Heretik, thua:

vetem ne kohe komplet te marra si te sotmet mund te interpretohen deri ne marrezi evidenca qe pozicioni i dyzuar eshte me heroik se pozicioni i fiksuar. Me fjale te tjera qe Solzenicin nuk eshte heroik, megjithse kritikoi i pozicionuar sakte, si Lindjen ashtu dhe Perendimin, kurse eshte heroik  i dyzuari qe kritikoi ne menyre te dyzuar e vazhdon te kritikoje ne menyre te dyzuar deri ne perjetsi, meqe historia nuk ka finalitet (dmth bjeri qylit sa te jesh gjalle, dredhe like sa andej kendej).

Dhe ke nje fare te drejte. Por jo dhe aq, sepse nje interpretim i tille deri ne marrezi, eshte i vlefshem jo vetem per kohe te marra si keto te sotmet, por edhe per kohe te marra si ato te djeshmet. Nuk ka te krahasuar koha e Shqiperise me kohen e Bashkimit Sovjetik. Sozhenitsin dhe kushdo dizident rus e kishte opsionin e ekzilit, daljen nga pozicioni i fiksuar te garantuar ne cdo kohe, prandaj edhe nuk eshte aq bardhe e zi sa te duket. Ky opsion ne krahasim me dizidentet rus nuk ka ekzistuar ne Shqiperi; ajo cka mund te zgjidhje ishte o te mbijetoje o te pushkatoheshe. Rrjedhimisht edhe kuti me te cilin matet heroizmi i shkrimtareve shqiptare nuk ka pse ndikohet nga kuti me te cilin matet heroizmi i Solzhenitsin. Dhe eshte shume problematike kjo qasje en bloc ndaj disidences ne Lindje, ku per etalon merret dizidenca ruse. Me fal, por Bashkimi Sovjetik kishte jo vetem marredhenie pak te ndryshme me dizidencen nga c'kishte Cekosllovakia e Kunderes dhe Havelit, apo cfaredo shteti te lindjes, por kishte edhe marredhenie krejt te ndryshme nga c'kishte Shqiperia e Ismail Kadarese dhe Vilson Blloshmit me dizidencen. E megjithate, nese nje autor shqiptar nuk i perputhet kallupit te Solzhenitsin, nga nje krah, dhe Vilson Blloshmit nga krahu tjeter, ky autor me siguri dizident nuk ka qene. Mirepo ka qene tjeter kontekst nga ai Solzhenetsin per ta marre Solzhenitsin per etalon e para, dhe e dyta, per sa i perket Vilson Blloshmit, ma che cazzo è questo risentimento contro i sopravissuti?

E para kjo, dhe e dyta, per cfare po flasim? Dyzimi eshte modus operandi ne Art dhe Estetike. Apo mos do te thuash se heroizmi mund te shfaqet vetem ne Moral? Teze e forte do ishte vallaj, shume qejf do kisha ta shikoja te argumentuar, vecse jo me gomarica dhe boronica.

Keni nje aftesi pothuajse gjeniale per t’i bere lemsh gjerat, te cilat lemsh jane, por gjithe puna eshte si te zgjidhet lemshi, e jo te shpulpohet me teper.

Mora shembull Solzenicin jo per te denigruar i sopravissuti albanezi duke i krahasuar jasht kontekstit me ruset (kujtoj perseri qe krahasimin me ruset e ka bere autorja), çeket dhe kanadezet, por sepse Solzenicin si person dhe shkallzim ngjarjes ne jeten e tij eshte me afer modelit parimor te disidentit. Ne te njejtin kontest dhe vend Havel dhe Kundera jane shume te ndryshem si disidente, biles te kundert, Kundera disident eshte modeli i qyfyrexhijve te kapanonit te zborit, me pararendes Shvejkun. Disidenca fillestare Solzenicinit i erdhi nga brenda, si revolte e natyrshme per çka ndodhte rreth tij, me pas u be besimtar, e me pas u be edhe shkrimtar dhe personazh shoqeror, dhe ne te gjitha keto pozicione ka pranuar te rrezikoje duke i’u referuar besimit dhe ndergjegjes se tij si misionar, pa llogaritur se nese do te behet shkrimtar çmim Nobel apo hero i Bashkimit Sovjetik apo do te perfundonte ne hale te gomereve.

Meqe me ke pyetur:

Dyzimi eshte modus operandi ne Art dhe Estetike. Apo mos do te thuash se heroizmi mund te shfaqet vetem ne Moral?

rasti i Solzenicinit mund te sherbeje ne vazhdim, nje rruge e dy pune. Solzenicini besonte qe shpirti njerzor ka nje finalitet dhe historia ka nje finalitet (gje qe nuk i shkon per hosh Kadarese, autores se shkrimit dhe sallonit te sinjora Bertinit). Thene me fjale te tjera Solzenicini besonte ne NJE Zot, ne nje Personaliteti te Njezuar, i cili eshte garanci per te pasur vete nje personalitet te njezuar. Librat fetare jane te mbushur me thirrje per te mos pasur dy zoter, por vetem nje, dhe kjo thirje rezonon me kerkesen e natyrshme shpirterore njerzore per te pasur nje fytyre si qenie integrale. Tjeter pune se sa arrihet cilesisht dhe sasijorisht ky lloj standardi nga persona te caktuar, ne konteste te caktuar dhe ne vende te caktuar. Meqe po flasim per Solzenicin (per sqarim nuk eshte modeli im, por i Kadarese qe e ka levduar si disident te vertete), disidenca fillestare e tij i erdhi nga brenda, si revolte e natyrshme per çka ndodhte rreth tij, me pas u be besimtar, e me pas u be edhe shkrimtar dhe personazh shoqeror, dhe ne te gjitha keto pozicione ka pranuar te rrezikoje duke i’u referuar besimit dhe ndergjegjes se tij, pa llogaritur se nese do te behet shkrimtar çmim Nobel apo hero i Bashkimit Sovjetik.

Dyzimi eshte nje prej modus operandi ne Art dhe Estetike. Neqoftese Holderlin dhe Dostojevskij dyzoheshin, nuk dyzohej Getja dhe Tolstoi. Mund te behet estetike mbeshtetur ne etike.  

Dyzimi eshte vetem modus operandi ne mode sot, nje mode kalimtare, sepse eshte nje mode shkaterrimtare per autorin e me tej per gjithe boten.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).