AGOLLI e KADARE dans LIBRI kadare_agolli-2-e1335364842840

Dritëroi pozon. Ndjehet mirë i ulur mbi stolin përpara bezes së zezë. Është përgatitur për këtë pozë. Krehur me shumë, shumë kujdes. Asnjë fije floku nuk lëviz. Qaforja e bardhë qepur po ashtu me kujdes rreth jakës ; vetullat e ngrysura, shikim të ngrysur, duke pozuar (sipas idesë skematike) mendimtarin. Njërën shpatull më të ulët se tjetra për të formuar diagonalen që krijon dinamizëm, sipas modës së viteve 40-50. Shikon nga aparati (nga ne), por nuk të vështron plotësisht drejt e në sy. Një pjesë e vështrimit është i kthyer nga imazhi i tij. I përqëndruar në kurorën e flokëve. Asnjë lëvizje të shkujdesur që të mund të prishi krehjen, maskën (atë që dëshiron të tregojë).

Ndërsa Kadare ngjan sikur e kanë ulur me forcë përpara aparatit fotografik. Qëndron, por nuk pozon. Asnjë kënaqësi në të pozuarit. Është i thyer në objekt. Një imazh i vjedhur. Flokët e pakrehura, xhaketa e kopsitur minutën e fundit (me urdhër), pa qafore, dhe mbi të gjitha, vështrimi : një përzierje revolte, indinjimi e frike njëkohësisht. Ngjan më tëpër si fotografi e një robi lufte apo si e një të burgosuri. Kadare shikon nga aparati duke ia ngulitur sytë. Një vështrim që të gozhdon për nga intensiteti duke të kujtuar shprehjen e Barthes : « Cilido që vështron drejt e në sy është i çmendur.»

***

Pa asnjë lloj shpjegimi (cilët janë, nga janë, kur kanë dalë, etj) i tregoj këto fotografi E-së duke i thënë se çfarë ndryshimesh sheh ajo mes tyre. « Sëpari kemi të bëjme me dy epoka të ndryshme »  më përgjigjet E. « Si të ndryshme ? » e pyes unë krejt i befasuar nga komenti i saj. « Ai majtas (është fjala për Dritëroin) i përket një periudhe më të hershme, ndërsa ky djathtas (Kadareja) i një periudhe më moderne ».

I them se të dyja fotografitë i përkasin së njëjtës periudhë (vitet 60). Por këtë rradhë është ajo që befasohet. Në fakt, pa patur asnjë formacion rreth dy personazheve, vetëm duke parë fotografitë, E. i ka thënë të gjitha. Ka thënë atë thuhej për stilin e tyre. Për t’i rënë shkurt, njëri një stil i vjetëruar, tjetri modern.

Prandaj dhe vënia pranë e pranë e këtyre dy fotografive më kishte intriguar që kur i kisha parë rastësisht në internet. Këto fotografi librezash ushtarake, të bëra pa asnjë pretendim artistik, përveç indentitetit tregojnë dhe disa të vërteta. Dhe kjo i kthen ato (fotografitë) nga prezantuese individësh, në shenja (signes). Spontanisht mund të them se ata aty janë të ngjashëm sepse janë konform me atë që di unë për ata. Tani, 50 vjet që nga data e fotografimit.

Paradoksalisht, ai i « epokës së hershme », sipas shprehjes së E-së, quhet Dritëro (që të kujton më shumë francezin Didëro), ndërsa ai i « epokës moderne » – quhet Ismail (emër oriental që Kadare e ka vuajtur dhe vazhdon ta vuajë). Njëri përfaqësuesi i Baltës së kuqe, tjetri përfaqësuesi i qytetarisë europiane. Njëri shkrimtari i besuar i Partisë. I thjeshti e popullori, tjetri, me lakra. Moderni, borgjezi, reaksionari (një fjalor që sot tingëllon krejt absurd. Këtë e gjejmë dhe në letrën që Mehmet Shehu i dërgonte Enver Hoxhës në lidhje me poemën e Kadaresë Pashallarët e kuq, ku mes të tjerave i shkruante : « Rrënja e gabimeve të tij qëndron në mosnjohjen e ideogjisë së marksizëm-leninizmit, të vijës së partisë sonë, të luftës së klasave, gjiganteske e të pashembullt, që ka bërë dhe bën Partia. Mund të gaboj kur them se Ismail Kadareja mund të shpëtohet, por unë e kam akoma këtë bindje. » )

Duke rilexuar ketë letër po mendoja : Në cilin vend të botës për fatin e poetit vendos kryeministri dhe presidenti ?

- Alo ? E lexuat poezinë « Lulet e së keqes » të Baudelaire ?

- Po zoti President.

- Ç’mendim keni ?

- Mendoj se kemi të bëjmë me një poet të degjeneruar, dekadent.

- Atë mendim kam dhe unë zoti Kryeministër. 

- Domethënë… të arrestohet e të dënohet me pushkatim ?…

- Varje. Familja e tij të internohet si dhe të gjithë ata me të cilët ka patur lidhje.

- Si urdhëron zoti President.

E çuditshme se si, pa e njohur demokracinë, gjëra të tilla mund të duken normale !

Kjo situatë jonormale bëri që Agolli e Kadare, me dashje ose padashje, për gati 30 vjet u bënë  rapsodët e Enver Hoxhës. Propaganda komuniste u mundua që t’i niveloi si shkrimtarë. Në çdo rast përdorej shprehja « dy shkrimtarët e mëdhenj », « dy korifenjtë ». Por me rënien e diktaturës raportet ndryshuan. Kadare, vazhdon që të jetë i njohur në të gjithë botën. I nderuar me disa çmime prestigjoze, kandidat për çmim Nobel, – tjetri, krejt i panjohur.

Që nga vitet ’70 të dy banuan në qendër të Tiranës në ndërtesën e konceptuar nga arkitekti e piktori Maks Velo, i dënuar me 10 vjet burgim për agjitacion e propagandë vetëm pse kishte realizuar vepra të ndikuara nga Modigliani, Braque e Picasso.

Njëri në katin e dytë, tjetri në të tretin.

YD

144 Komente

Kjo veshja me xhaketa ushtarake te intrigon.Nga spaletat te dy jane ushtare te Partise. Por Driteroi ka pozuar si Komisar, Kadare si Dezertor.

Driteroi padyshim mbetet me i madhi lokal, Kadare nder te medhenjte universal.

Jo or po ky Kadareja ka qene gjithmone shume perpara per kohen... ja,kap cik modelin e syzeve..smiley e pra ky model ka nja 2 vjet qe eshte "in". Ray-Ban po ben para te madhe me keto lloj syzesh..miopi apo dielli qofshin.smiley

Ky paska edhe modelin e flokeve (te shpupuritura.smiley) si Kadareja...kult eshte,kult!smiley

jane kthyer sixties Belul.  Syzet, floket, skinny jeanes etj. (megjithese ne Shqiperi te marrin per gay po ti veshesh, per burrat e kam llafin). 

Agolli duket si komisar i ushtrise se kuqe ne vitet 30, Kadare si artist i viteve 60 i arrestuar nga policia pas nje demonstrate.

Shumë qasje interesante. Të dy janë shkrimtarë të mirë. Por, ajo cka e bën Kadarenë shkrimtar më të mirë dhe më fotozhenik njëherësh (sic!) është fakti që ky njeri është i papërfytyrueshëm. Arti i tij nuk i vë kufi përfytyrimit. Ndërsa Dritëro Agolli është tej mase i përfytyrueshëm. Sa herë është përcjellë imazhi i tij si i lidhur me tokën, e madje me baltën. Balta është gjëja më e përfytyrueshme në botë. Sa pak dobi i ka sjellë kjo atij. Por, kur kam lexuar “Shkëlqimi dhe Rënia e Shokut Zylo” kam menduar se kjo vepër nuk është lehtësisht e përfytyrueshme, cka do të thotë që edhe Dritëro Agolli zë një vend të mirë në artin shqiptar/lokal, por dhe në atë universal.

Kadare nuk është më i mirë se Agolli; Kadare është shumë, shumë më i mirë se një komunist fshatarak i tipit gorkian, që ende vazhdon të bëjë heroin stalinist të një epoke të blinduar. Nuk kanë të krahasuar, pasi çdo vënie përballë dëmton të parin dhe lulëzon krimbin e të dytit.

Te dy jane shkrimtare te talentuar, te lindur per shkrimtare, por kam pershtypjen se Ismaili e kish mbeshtetjen dhe pompimin nga PPSH me shume se Driteroi. Keshtu qe autori gabon kur i vendos relatat e dy shkrimtarve me pushtetin, sipas oreksit dhe krejt jasht realitetit. 

Shume fin ky koment!! Dhe shume i vertete. Por nuk jam dakort me sipas oreksit dhe jasht kontekstit. Njeri ishte me bindje, tjere fuksionoi duke ju rrotuluar sistemit.

Keshtu qe autori gabon kur

eh Pjer, per ismailin linte koken e gjithe byroja politike. pilo peristeri tha nje here qe para ismailit ne jemi gure zalli ne te shkruar. kishte pi pak, pilua them. sa tha ai ashtu, me vrap e botun ne france. me fat jan ca gjera. te mos kish fol pilua (ishte me rastin e 16 tetorit kjo), ismaili do ishte ndonje roje pallati ne bronx te newyorkut.

Ma'chi se ne frega di sta ciofeca?!!!!!!!!!!!!

Kadareja duket si rob lufte!

"....Ah neperke! Ja si me qenke! Rreth teje jane  thurur legjenda, si per Dobrovskin...."

emo,  keshtu  i tha Koshevoit Oberrleitenanti Kracher, kur e kapen...

mishin e gicit e qanin ne ate kafene!!!

Me 16 Maj jam ne Tirane.

Bravo, bravo! 

Shkrim shume i mire!

Rrofsh edhe per fotot!

Kadja do m'ngeli gjate n'men me ket' pozen! 

Hahaha. Fotot njeher jane fantastike, po dhe shkrimi shume i bukur. Gjithmone thoja se kadare me kujtin dike, por tani e mora vesh se ke.

Woodi Allen

Eh kujt s'i pëlqëjnë dezertorët kull si Kadareja! 

Te pelqjne te pelqejne dezertoret ,  keshtu ne fotografi ...po kur shko ke veni , bohesh ushtar i Kristit . Ndro ngjyren dhe bohesh PINK smiley  

Oh te lutem, vetem me Kristin mos me ngaterro, dhe as me ushtrine pink, sepse po GABON rende! smiley

Mos ja vej re se Idrisi (dhe nje tjeter ketu tek peshku) vdesin per thashetheme gay. smiley

S'ishte pune gaylliku, ishte per faktin qe me fut ne nje tenxhere me ate koburen te cilin as komentet s'ja lexoj!

Pse mi belle ngatrohesh smiley Ti nuk hyn fare ! Une se kisha per veten e PARE e kisha per veten e trete . E kisha per problemin . E shef qe erdhi menjihere smiley Sa i ndigjo emrin komandantit dhe hop vje smiley

Keshtu shkrime pacim gjithmone, plot me hapesira per mendimin mes verejtjeve pikante.

(PF, ndoshta edhe dicka si ky?)

Jo jo, Kadareja ka definitivisht dicka prej cifuti intelektual.

 

 

Perseri nuk me bind. Alleni ka nje fytyre teresisht tragjike, sikur te kete mbledhur te gjitha vuajtjet, por sidomos te gjitha castet e dyshimit hebre nese jane apo nuk jane populli i zgjedhur. Kadareja eshte me pak dyshues, thelbesisht me pak mistik, me fort i trazuar nga siperfaqja se sa nga rrymat e thella (dmth, thelle-thelle, Ismaili duket i shendetshem). Ndoshta nje krehje e Allenit me Malherin? smiley

Epo tani nobody is perfect. Pavaresisht se me shume zakone te njejta, smiley prape qitetari gjirokastit nuk behet dot cifut njujorkez de! Ose edhe mund te behet, po me shume shume pune ama! Aq shume, sa gjer me sot nuk i ka hyre njeri asaj pune.

PF, te betohem qe nuk te kisha lexuar, por tani shoh qe jemi ne te njejtin mendim: Woody Allen + Hebre. E te tjera...

Me ate foton qe solle me siper nuk jam dakord.

Nejse, Grushon e solle me teper si ikona i humoristit cifut me gjoslluqe. Po Kadareja ka fytyren intelektualo-humbese te WA. Kurse Grushoja eshte tjeter kategori.

Bashkohem me ty Trop si tragjizem por edhe pak Komedi . Kur e moren ne Interviste Alenin , pyetjes se si qe rritur ( ambientet ) , u pergjegj

" vetem ne nje dhome larg te tjereve "

Dhe kjo Ju ka bere Ju tu krijohen kushte si GJENI i ardhshem

Jo mi , thae , mu me fusnin ne nje dhome me vete se nuk me duronin dot aq i shemtut kam qene smiley  . Me harronin me ore te tera sa qe me zinte gjumi pa buke smiley

Nuk e di po i kam shume shume shume per qejf keta te mBedhejte qe perbuzin veteveten ndaj Gjenialitetit e KONTRIBUTIT qe dallojne te tjeret tek vetja dhe tek keta smiley

Edhe une s'e kuptova kete me thene te drejten, sidomos nga nje person si mirazhi, qe deri pak me pare kisha konsideruar si psikologjikisht te qendrueshem.

Nqs. mirazhi do te denjoje te shpjegohet...

Une ndoqa fillin dhe me shpuri tek fotoja e Grushos. smiley Them se eshte thjesht nje tentative per te hapur muhabet.

Edhe mua ty me coi, por nuk besoj se eshte motiv i mjaftueshem per te thene "ti je pleher".

Sinqerisht jam me te vertete kurioz qe te kuptoj "persene". Per hir te llogjikes, se fundja kujt i plasi...

PS: Nqs. duam muhabet ka 700.000 arsye per te cilat mund te flasim. "Ti X-i je pleher, hajde bejme muhabet", sikur s'shkon!

Tani, ca te them une? Ja le te shofim ca do thote mirazhi?

Ti s'ke cfare te thuash. Ne fakt une nuk pres pergjigje nga ty. Pergjigjen e pres nga Mirazhi... kur t'i dali pija.

Flm. tropizma qe me bere te lexoj kete shkrim e mbi te gjitha te shikoja fotot.

Faleminderit edhe xyz-s per kete teme.

Perfundimisht, ne ate foto Kadare eshte shume punk.

Agolli me duket si vampir.

 

PS: Nuk e di pse, por Kadareja (jo vetem nepermjet kesaj fotoje) me sjell pak ne mendje Woody Allen persa i perket fizionomise se tij. Nuk e di pse.

 

Hahaha, falemnderit edhe ty Anonim, daku smiley, se me kishte shpetuar krahasimi i Agollit me Drakulen - shume i goditur.

Kam pare sezonin 4 te "True Blood" keto dy dite ndersa punoja, prandaj... smiley

Ne fakt aty te gjithe vampirat jane shume fashion. Driteroi ne foto i ngjason me teper nje personazhi vampir sic do te tregohej ne nje film horroro-realist, bardh e zi smiley

Horror-realizmi smiley eshte nje zhaner i pershtatshem per tu levruar nga cunat shkronjetare qe kane qene te rinj ne vitet '80, me kusht qe te kene pak interes per horrorin, perndryshe levrohet vetem absurdi. Emigranti disa here ka flirtuar me zhanrin, ne mos gaboj. Megjithate edhe nje goditje ne shenje me kete identifikim Anonim, 2 per ty.

Per shembull ne horror-realizem, vampiret shumicen e rasteve pijne leng panxhari.

Perveç Woody Allen, mua me kujton edhe John Lennon.

Ose si williamsburgas qe militon me Occupy Wall Street.

Nuk e di kush eshte ky.

Ah... Kadareje ne kete foto eshte edhe shume bohemien.

Kam pershtypjen se Punk duket si pasoje e uniformes.

Kadare, rebel, fashionist dhe indifirent njëkohësisht! smiley

Williamsburgu eshte nje lagje e Brooklynit ku jetojne shume cuna-goca te bukur artiste, shumica me leket e mamit & babit, ose te industrise se reklamave. Me kohen qe williamsburgasit harxhojne per pazar rrobash apo per grisje me stil te getave, bluzave, ben vaki edhe brekeve mund te mbjellesh hashash te mjaftueshem per te cuar perpara krejt historine e njerezimin.

Kuptova! E kam parasysh tipologjine. smiley

E vertete Kadareja duket edhe si nje i tille.

quhet Ismail (emër oriental që Kadare e ka vuajtur dhe vazhdon ta vuajë).

S'ka se si te jete ndryshe! smiley

Nje si ai ne foto qe te quhet Ismail... ndodh vetem ne Shqiperi.

Nga ana tjeter Agolli duket si me "i jashtem" nga emri. Te kujton Dideroin.

Driteroi me duket si ato muzhiket rus qe i luteshin Zotit ne kishe: "Plotesoma kete lutje, ose do te ta caj koken me gur!"

Kadareja paska lindur me 28 janar. Dmth. eshte shenja e Ujorit.

Ujoret jane pergjithesisht te tille... dmth. te shkujdesur dhe si te rremujshem ne pamje. Por jo te rremujshem, te rremujshem, ne kuptimin zhulsa. Te rremujshem, por qe ushtrojne nje lloj terheqjeje gjithsesi.

por, te them qe zhulsa s'jane. te pakten s'kam njoft ujorë të tillë smiley

Pikerisht mo lal. Te shkujdesur, te shpurpuritur... me sakte. smiley

Po Ujori je ti, po leni numrat. smiley

Jeni shpirtra te lire, jeni.

Kur flas me ujoret, duket sikur s'me degjojne... sikur jane te zhytur ne ate boten e tyre... Nje bote me ajer te paster e me ere qe te shtyn perpara e njekohesisht te shpurpurit floket. smiley

keta ujoret qe njifke ti duken si te hashashizuar mo lla smiley 

smiley Po jo mo lal. Aspak.  Mua me pelqen ajo energjia e LIRISE tek ujori.

Plasen cokollatat ketej! smiley

Ndersa Agolli paska lindur me 13 tetor. Peshore.

Peshorja e ka shume te forte ndjenjen e estetikes dhe te formes.

Floket e tij e deshmojne shume qarte kete.

 

Fytyra tradheton origjinen prej fshatari. Por gjithsesi fisnik.

Pra, edhe ne nivel shenjash zodiakale Agolli dhe Kadareje s'kane pike lidhje me njeri-tjetrin. Faktor ky qe mund (e ndoshta duhej) te konsiderohej ne shkrim. smiley

Ne une kam nje tejshikim te diferencum mbi prejardhjen e tyre  ...

Kadareja afron me origjina Etruske  . Driteroi me ate shpatllen menjane afron me teper me  Pellazget ! Dhe cudi se si keto analiza antropologjike te ken shpetuar tek VQ ku z.Pjer i kushton nje vemnendje te madhe shenjave Afrozodiake  nder te Famshmit , si asete me vlere qe po te trajtohen mire , shndrohen edhe ne Vlera monetare .

Shkelqyer Idriso smiley qe ke filluar te kuptosh diçka nga filozofia ime. Ne fillim si me ironi, nuk prish pune, me vone do fillosh e te mirresh me seriozisht me vizionet e mia, gjersa te behesh ushtari im smiley Keshtu/tamam si disa ketu qe ne fillim ironizonin thuajse deri ne tallje, mirpo plaku qe sheh me larg se te gjithe smiley e di se te gjithe do mirren seriozisht me vizionet e tija, dhe prandaj nuk nxehem une smiley 

te gjithe ketu do vijne nje dite Pjero,te gjithe...ndofta edhe Kadareja,nese bie ne kontakt me librin tend. s'eshte aspak cudi..smiley

Kam frike se Pjeri avash-avash po na klonon te gjitheve. smiley

Keshtu/tamam si disa ketu qe ne fillim ironizonin thuajse deri ne tallje, mirpo plaku qe sheh me larg se te gjithe

3 per ty smiley. Mos ta shohe kete foto Kate Moss se e perlau (dhe nisi te qendise nje tjeter liber Elena, te me falin admiruesit).

Gabim Olsi.  Kurre nuk do perdorej nje imazh si i Kadarese per CK.

Duke pas pasur rastin te vizitoj qytetin e bukur te Nurembergut, filmit do t'ia ndryshoja lehtesisht titullin ne "DEVOLL", apo per t'i qendruar temes sportive te dites, "A SMALL TOWN IN GERMANY".

S'po gjej ndonje poster te pershtatshem me Drakulen dreqi e mori. smiley

Prit te shikoj nje here mos gjej dicka me mafioz. smiley

Lere se ka dite neser smiley. Naten Olso, pafsh endrra me poete kombetare smiley

Po ti mbylli perdet dhe fli, mos ia sakrifiko gjumin atdheut keshtu smiley. Apo je per pace-pilaf? Sidoqofte, une e pres Drakulen neser. Tschuss!

Gjume ne fundjave. smiley

PS: Te pershendes me nja dy byreke me spinaq. smiley

Kot nje pyetje: ku bazohet autori kur thote se Kadare "ka vuajtur dhe e vuan" emrin e tij oriental Ismail? 

sikur kshu ka thene e shoqja me duket, ajo flokverdha.

Ismail eshte emer biblik, dhe gjith bota perendomore ka emra biblik... si na qenka emer ORIENTAL???????

Ora,

Bibla nuk eshte shkrujt ne Norvegji.

Dakort mo pra, u shpreha gabim, ajo qe dua te them eshte se Ismail eshte mer biblik, dhe emrat biblik jan emrat me te perhapur edhe ne perendim, keshtu qe nuk ka perse te kete problem oriental me kete emer Kadareja.... besoj se e kuptoj perse thuhet qe e ka problem, se gjoja nuk eshte mer perendimor mnjf. Po ta kishte emrin Mustafa, apo Muhamet tjeter pune.

e ka thon me trut e veta, se kujton qe eshte e vertete ne perendim ose ismaili do ti ket thene ne krevat ndonje nate qe nuk e merr çmimin nobel (ose qe populli nuk ja blen librat) nga kjo, per te fajesuar fatin e keq dhe jo talentin e tij. (eshte me kollaj kur fajin ja vesh te tjereve)

ismaili pastaj te gjithe vepren dhe jeten e ka bere ne shqiperi, ku emri ismail nuk perben asnje problem. 

njerezit jo shqiptare me te cilet ka te beje kadareja nuk gjykojne me trurin e popullit. qendrojne shume me larte e nuk kane keto lloj paragjykimesh, sidomos çifutet (botuesit e tij) qe shohin vetem interesin e tyre. me vete djallin negociojne po te shohin se fitojne diçka.

Per t`ju kthyer edhe njehere perqasjes Kadare-Dritero permes fotove.Driteroi ndjehet i akomoduar mire ne "uniformen" e realizmit socialist. Filli i kuq i partishmerise spikat goxha ne krijimtarine e tij."Per Enver Hoxhen kenge thur tere jeten" deklaronte me sinqeritet  Driteroi.Humanizmi i tij eshte emocionues edhe sot, ne  pjesen me pak te politizuar te poezise se tij. Driteroi eshte poet me verbin e spikatur popullor,dritherohet per nje qen te shtypur ne rruge, per fijen e barit, per zogun krahethyer ne zabel, trishtohet per endrat e vajtura dem, reflekton me dhimbje per deshtimin e utopise.Nga perspektiva e te sotmes, Driteroi eshte nje Komisar i trishtuar i nje kohe te humbur  por edhe nje atdhetar humanist.

Kurse Kadare ndjehet i bezdisur ne "uniformen" e socrealizmit.Poeziae Kadarese eshte metropolitane, e ftohte, racionale. Kurse poetika politike eshte patetike (Shqiponjat, Perse mendohen keto male), hollivudiane dhe sot tingellon hipokrite, perkunder asaj te Driteroit qe tingellon edhe sot naivisht e sinqerte. Kadare, ne fillimet e tij e ne vazhdim, me artin e tij  eshte kozmopolit , "dezerton" uniformen e socrealizmit, priret nga modernizmi dhe paradoksalisht ,trajektoria e tij perfundon ne ate te nje  shkrimtari nacionalist dhe racist.

Driteroi eshte nje ushtar i perulur i Atdheut, Kadare eshte nje gjeneral mburravec i Kombit.

Ushtar i perulur i atdheut? Driteroi eshte misherim i asaj qe kerkonte socrealizmi dhe regjimi monist.  Fshatari dede por i talentuar gjithesesi, besnik i plote i partise dhe regjimit me naivitetin e tij tipik.

Spiritus,

 

Kadare është titan i mendimit. Kurrkush nuk mund të ketë dyshime për këtë. Është një prej atyre autorëve që mëton të shpjegojë gjëra të pashpjegueshme, analizat e tij trajtojnë cështje të që shoqëria i ndryn e ndrydh në një kasafortë të hekurt. Kadareja ka disa celësa për tek kjo kasafortë. Arrin së paku të lëvizë menteshat e hekurta të mendimit me fuqinë e penës dhe të analizës së tij. Shumëkush e kritikon se përse guxon të shpërthejë mentesha të tilla. Arrin, ose jo të celë dyert e mendimit, është tjetër punë. Ka megjithatë talentin që i duhet për t’i vënë ato në lëvizje. Cfarë guximi (përtej talentit, apo gjenisë) kërkon kjo gjë! Nuk ka ende një shqiptar që të matet me guximin dhe fuqinë e analizës së Kadaresë. Është një pasuri publike Kadareja! Është edhe pse ndoshta ai vetë ka dyshime rreth kësaj.

Nuk ka ende një shqiptar që të matet me guximin dhe fuqinë e analizës së Kadaresë.

kjo hyn te te vertetat absolute.

relativja eshte se nuk besoj te jete as ne ngjizje (pra i shkokluar si homozigote) ai/ajo qe do mund te matej.

Është një prej atyre autorëve që mëton të shpjegojë gjëra të pashpjegueshme, analizat e tij trajtojnë cështje të që shoqëria i ndryn e ndrydh në një kasafortë të hekurt.

Ndoshta entuziazmi ose edhe pathosi (i pavend) per "te mbrojtur" nje njeri te madh (po perse valle?) te ben ndonjehere qe "heroit" tend ti veshesh poture, te cilat ai ndoshta nuk do te kishte dashur kurre ti vishte.

Ceshtjet e vetme, qe shoqeria e sotme i ndryn dhe i ndrydh ne nje kasaforte te hekurt, kane mbetur vetem incesti dhe kanibalizmi.

Nuk di, qe Kadareja te jete marrur, te na shpjegoje, te na jape celesin dhe si rrjedhoje "te na cliroje" nga keto tabú.

Kadareja eshte shkrimtar i madh dhe i rangut boteror. Por mos u perpiquni qe ti vini krahe dhjete pash te medhenj ne shpine, nje perkrenare te bronxte ne koke dhe shigjeta rrufeje ne duar.

Lereni Kadarene per ate qe eshte! As me shume dhe as me pak!

"Kadareja eshte shkrimtar i madh dhe i rangut boteror. Por mos u perpiquni qe ti vini krahe dhjete pash te medhenj ne shpine, nje perkrenare te bronxte ne koke dhe shigjeta rrufeje ne duar"

Nese nuk e ke origjinal mendimin, mund ta kthejme ne monument pavarsie smiley 

Casaubon,

 

Kjo është mënyra ime e leximit të Kadaresë. Kadareja nuk është shkrimtari më i madh që unë vlerësoj. Ai është shkrimtari më i madh shqiptar. Ajo cka më ka bërë mua përshtypje tek vepra e Kadaresë është forca e analizës së tij. Më duket sikur Kadareja në veprën e vet i përgjigjet vetes së tij. Ai është atje kokë e këmbë, e kërkon t’i japë shpjegim vetes së tij në radhë të parë. E përfytyroj si lexuesin e parë. Ai është lexuesi Alfa. Këtë përshtypje kam. Po! Ai është lexuesi më i mirë i veprës së tij. Askush nuk e lexon atë kaq mirë sa ai vetë. Ndërkohë, kam përshtypjen që nuk është lexuesi më i mirë i të tjerëve. Është i mirë, por jo më i miri. Ndërkaq, Dritëroin nuk e përfytyroj dot si lexuesin e parë të vetes së tij. Ndoshta me përjashtim të “Shkëlqimi dhe Rënia e Shokut Zylo”. Edhe këtu prapë e mendoj si lexues sekondar. Sikur vjen një moment dhe ai vetë thotë, cfarë kam dashur të them me këtë. Në këtë kuptim, Kadareja mbetet unik. Të paktën për mua.

Spiritus, me thene te drejten, njerezit e nivelit te Kadarese jane me te gjate se c'duhet per ti matur vetem me kutin kombetar. Sot qe flasim, Kadareja i duhet me shume kombit sesa kombi Kadarese.

PF, absolutisht nuk po i vesh nje xhakete kombetare Kadarese, sepse afermendsh qe i rri shume shume ngushte.Une thjesht shpreha perceptimin tim (si lexues i te dyve) per raportin e tyre me atdheun te cilit i perkasin si individe.

Ashtu po. Personalisht Driteroin e urreja asokohe. Mbaj mend qe njehere me nje shokun tim te ngushte kemi djegur ne menyre ceremoniale ne vatren e shtepise time librin "Trendafil ne gote". Kjo per t'i kthyer me te njejten monedhe peshtirosjen qe na dha leximi i atij libri qe na e caktuan si lexim jashte klase ne gjimnaz.

Tani, me thene te drejten, me me kenaqesi do lexoja dicka te shkruar rishtas prej tij se sa nga Kadareja. Dhe eshte e drejte ajo qe thua ti qe per njeriun e thjeshte eshte me lehte te identifikohet me Driteroin se me Kadarene.

PF, lexo "Shkelqimi dhe renia e shokut Zylo"  eshte liber i arrire. 

Zylon une e di permendesh. Po asaj kohe thoshim se Zylo eshte nje "aksident letrar" i Driteroit ngaqe nuk donim ta pranonim qe Driteroi mund te shkruante ashtu. Dallimi eshte qe Zyloja eshte nje Kryeveper qe mund te cmohet vetem ne vendet e Lindjes. Eshte nje lloj i vecante humori te zi qe kuptohet vetem nga ato qe kane jetuar nen komunizem. Kurse Kadareja eshte i konvertueshem edhe ne Perendim.

Me duket pak e dyshimte kjo qe thua, dmth urrejtja per Driteroin.Sepse letersia me supe propagandistike dhe letyre asokohe ishte me bollek dhe Driteroi qendronte pak me lart fale talentit. Dhe qe te kesh djegur "Trendafilin" , me fal PF, por sot duhej te ishe ne piedestalin e disidenteve te munguar. Por nuk mohoj shkallet e ideologjizimit dhe kultivimin e shijeve nder lexuesit e asaj kohe. Nuk ka dyshim se letersia e Kadrese eshte me elitare, eshte me tekst dhe nentekst, eshte me e sofistikuar.Prandaj eshte ai qe eshte. 

Por kjo magji komplekse shijohej vetem kur Kadaren e lexoje asokohe, ne ate kontekst,kur pikasje dykuptimesine qe ishte nje hap larg herezise.Une nuk besoj qe leximi sot, sefte,  i Tabir Saraj, do ti japi dikujt ate emocion qe u ka dhene atyre qe e lexuan kur sapo doli nga furra. Lexuesi eshte ridimensionuar , po ashtu edhe letersia e shkruar ne ate kohe.Stili i tij mbetet mahnites por kjo magji me mungon kur e rilexoj sot.Flas gjithmone ne nivel teksti dhe konteksti dhe per veten, si lexues ne te dy kohet.Dua te them se ka disa lloj  leximesh, sikurse ka disa kategori lexuesish.

Ore qe e kemi djegur e kemi djegur, dhe e mbaj mend skenen si tani se na u hapen copezat e zeza te fleteve neper dhome. Sa per disidence pastaj nuk e di, se ky ishte akt privat dhe jo publik. 

Dhe eshte e vertete ajo qe thua ti per shume shkrimtaret e keqinj, po Driteroi ishte perfaqesues. Me nje llaf brezit tone ai i prezantohej so anti-Kadareja. Pastaj, kush lexonte Teodor Lacon apo Kico Blushin asokohe mer burre?

Qe Kadareja ka humbur shume pastaj mbasi "molla e ndaluar" u quajt si frut i lejueshem per t'u shitur, kjo eshte e vertete. Po personalisht kurre nuk kam per ta harruar leximin e pandaluar deri ne germen e fundit te Nepunesit te Pallatit te Enderrave dhe diksutimet ne shoqeri te dites se neserme. Sikur nje shkrimtar i sotem shqiptar te mund te krijonte sot me librin e tij vetem 1/10 e atij efekti ne brezin e ri te sotem, une do te thoja se Shqiperia ende ka shprese, pavaresisht se zonja Klinton ja dhiu fteses se Berishes. smiley

Spiritus,

Edhe unë jam dakord me faktin që "Trëndafili në gotë" nuk duhej djegur. Aq më pak nëse kujtoj drejt ka qenë sprova e parë në prozë e Dritëroit. Sprova e parë meriton gjithnjë një vend nderi. Edhe kur nuk është kryevepër, dhe kur nuk është e arrirë është megjithatë e para. Shkrimtarët duhet të jenë vecanërisht të ndjeshëm ndaj krijesave të tyre të para. Kështu, “Trëndafili në gotë” dhe pse kishte një pranëvënie të trëndafilit që ka një simbolikë të pasur dhe gotës, një element pa asnjë simbolikë, prapë mund të kursehej. Por vetëm kaq ama. Të kursehej!

Por, prirem të mendoj që arti është zgjatim i vetë artistit. Ose më saktë, përfytyrimi i artit ka lidhje të ngushtë me përfytyrimin e artistit. Gjithcka është përfytyrim. Sa  të përfytyrueshëm janë artisti dhe arti. Nëse Kadareja dikur, sic vëren me të drejtë ishte një artist metropolitan, i ftohtë dhe pa shumë ngjyra (koha e turbullt, shiu, mjegulla etj, zënë shumë vend në veprimtarinë e tij), ai sot është kaq i përfytyrueshëm teksa shëtit në Champs Elysees. Pra, përfytyrimi për vetë Kadarenë të kushtëzon përfytyrimin për artin e tij.

Jo pa qëllim një prej titujve më interesantë dhe ndoshta më pak të gjetur të veprës së Kadaresë ka qenë “Ftesë në Studio”. Studio – kjo strofkë e artistit. Ky emër mund të të joshte deri në njëfarë pike. Mund të të joshte për aq sa të mos ishte i përfytyrueshëm.  Ndërsa sot, Studio është lehtësisht e përfytyrueshme. Sot një titull i tillë nuk do të zgjonte kurrëfarë kureshtje. Përfytyrimi është i kudogjendur. Studiot janë të kudogjendura. Ndërkohë, Dritëro Agolli nuk është më kaq i përfytyrueshëm teksa kthehet nga shëtitja përgjatë fushave, me këpucët (mundësisht cizme) të përbaltura. Ky imazh nuk është më i kudogjendur. Imazhi i tij pranë vatrës nuk është i kudogjendur. Pra, cështje e përfytyrimit të artit dhe artistit. Kam përshtypjen se asnjë prej tyre nuk ka ndryshuar në thelb. 

E para tentative ne proze per letersi metropolitane, mbase. Se i pari me duket ka qene "Komisari Memo.

Djegja pastaj mos harro qe ishte nje proteste gjimnazistesh, jo nje akt filozofik proteste si djegja e murgut budist ne Saigon. megjithese, tani qe e mendoj, edhe filozofik mund te kete qene

 

"Zhurma e ererave te Dikurshme "........E para tentative ne proze per letersi metropolitane, mbase....

Lirka,

Me duhet te them se disa gje ra i shikoj ndryshe nga ty, por fakti qe ti i shikon ndryshe eshte ok  sepse ndryshe nuk do kisha komentuar.

Ftesa ne studion e shkrimtarit perhere eshte tunduese,grishese, te intrigon pikerisht per te kuptuar dicka nga misteri krijues i cili, sikurse thote bashkebiseduesi i Borges ke "Biseda" mbetet perhere i parrokshem, i padeshifrueshem.Ne kete kuptim, nje ftese ne studio eshte perhere me interes, si per Kadarene metropolitan, ashtu edhe per Driterone "provincial" , edhe pse metropolitani duket me interesant. Diferenca eshte ndermjet cizmeve me balten e Devollit  dhe kepuceve lustrafin ne Champs Elysee.Ne fakt diferenca qe kerkon te nenvizosh ti, eshte ndermjet artit modernist, universal te Kadarese me frymen, dekorin dhe tematiken  lokale te Driteroit. I pari duket perhere bashkekohor ne perytyrimet e tij, i dyti i vjeteruar.

Por ke te drejte kur thua se arti eshte zgjatim i artistit. Eshte interesant se te dy jane te nje brezi, kane studjuar ne te njetin gjimnaz, ne mos gaboj, por vijne nga mjedise te ndryshme.Kadare vjen nga Gjirokastra, qyteti cuditshem , surealist, me Qaf Pazar e plakat me dulbi, Driteroi vjen nga Menkulasi dhe fushat me balte. Kjo diference shenjon veprat e tyre te para -Qyteti pa reklama dhe Devoll Devoll.Kadare ka fiksimin e femrave me floke te platinta, Driteroi deklaronte:femren e dua te shendetshme.Shije fshatari. Dhe duke marre shkas nga fotot djaloshare dhe copezat e filmimeve nga jeta e studentit ne Moske,eshte pak e cuditshe se si ky, "qorr dhe hutaq"  kishte sukses me moskovitet,  kurse Driteroi ka gjasa t`u jet dukur si kokorroc kolkozian vajzave leningradase smiley

Cfare kontrasti e megjithate "Fryma fryn ku te doje" thuhet ne Bibel.

Nderkohe nese ka nje shkrimtar qe ka tregues rekord te rishikimit, retushimit  dhe rishpjegimit te vepres se tij , ky eshte Kadare. Studio e tij ka mbetur perhere  e hapur per te perputhur perfytyrimin e shkrimtarit me perfytyrimin e lexuesit per krijimtarine e tij. Driteroi eshte i drejtperdrejte, linear dhe i perfytyrueshem kurse Kadare eshte kompleks, shumeshtresor dhe i parrokshem nga perfytyrimi thjeshte.

Driteroi eshte i drejtperdrejte, linear dhe i perfytyrueshem kurse Kadare eshte kompleks, shumeshtresor dhe i parrokshem nga perfytyrimi thjeshte.

"Gara" e tyre kush eshte kushi ka qene e vjeter, ne vitet 80 ishte nje mendim i tille, Diteroi eshte idealist kurse Kadare aspak! 

e filloi kozmopolit dhe po perfundon nacionalist

mos eshte ky nje shembull per'' pioneret'' e sotem qe entuziazmohen nga ''konformistet''?

Shumë interesant, ky artikulli hajvan. Jo, seriozisht po mendoja që tabloja duhej plotësuar. Psh sikur të sillnim një tjetër dyshe:

Majakovski vs Esenin.

Esenini çun king, më bukurosh se Leo-ja tek Titaniku. Dhe Majakovski që ka atë fytyrën e një çekisti të vjetër apo të një roje gulagu. Dhe kështu krahasimi të tirrej me lesh të larë e të palarë se si poezia rebele e Eseninit të vihej përballë poezisë "ushtarake" të Majakovskit. Dhe sigurisht të përfundonte që edhe me fundin e tyre treguan veten. Vetvrasja e Eseninit si një revoltë ndaj regjimit bolshevik, kurse vetëvrasja e Majakovskit ndoshta e urdhëruar nga lart. Dhe Majakovski si një ushtar besnik i Partisë zbatoi vendimin.
 

Në fakt kritika idioteske ka avancuar me ndërrimin e epokave. Para '90 i vinin etiketat sipas qëndrimit politik të X apo Y artisti, kurse tani ta vënë etiketën sipas surratit. Ku shkon ky me këtë surrat? Do me u bo ene poet komtar, ke pa tina kshu?

Në fakt unë u habita pse nuk e çon krahasimin deri në fund. Psh Agolli e  bënte sh... drejt e në qendër, sepse edhe ashtu merrte nishan armikun e partisë. Kurse Kadare e bënte si çezmë vaditjeje për kundërvënie ndaj Partisë.

Sinqerisht unë nuk e kuptoj çfarë vlere ka ky lloj krahasimi që është sjellë këtu? Nga aspekti letrar është pa pikë vlere. Nuk kanë asnjë ngjashmëri as nga stili as nga tematikat. Dhe bën idiotllikun që përzien artistin me individin. Dmth ne duhet të mallkojmë sot Majakovskin e Eseninin se kanë qenë komunista?

Por ajo që vërtet të revolton është kur krahasohen si njerëz (individë) kush i shërbeu më shumë? Mua nuk më pëlqen të përziej Artistin me Individin siç bën i nderuari senator, por po të futemi në ato hulli nuk dihet kush del i humburi. Vargjet e Agollit as që i afrohen "rrënjëve të...partidashurisë" së Kadaresë. Madje Agolli edhe kur mburrte, mburrte Regjmin, Kadare mburrte Enverin personalisht. Agolli ka qenë maksimumi kryetar i L.SH. dhe deputet. Kadare ka qenë deputet dhe nënkryetar i Frontit, zëvendës i Nexhit, dora vetë. Pas '90 Agolli i pati dy gjëra të rrumbullakta sa të bënte auto-kritikë dhe kur fliste për regjimin gjithmonë thoshte NE. Kadare gjithmonë thoshte, dhe thotë, ATA. Tani të mos e pëlqesh Agollin shkrimtar, punë shijeje. Të mos e simpatizosh Agollin komunist, shumë logjike. Po të degjenerosh muhabetin me krehje flokësh e stile shurrimi për mua është komplet VARI QILLON!

p.s. Majakovski me Eseninin kishin antipati të madhe për njëri tjetrin. Por ama në varrimin e Eseninit, fjalimin e rastit e mbajti Majakovski.

pps Mbase e dije, xhanëm, po kshu për muhabet.

 

Sinqerisht unë nuk e kuptoj çfarë vlere ka ky lloj krahasimi që është sjellë këtu? Nga aspekti letrar është pa pikë vlere. Nuk kanë asnjë ngjashmëri as nga stili as nga tematikat. Dhe bën idiotllikun që përzien artistin me individin. Dmth ne duhet të mallkojmë sot Majakovskin e Eseninin se kanë qenë komunista?

Mirpo keshtu ndodh kur Xhibi ngre Derstilen dhe Inconformisti drejton vijen e UJIT smiley

Infinit Pluse .Logjike teper e shendoshe kavir .Them se nuk pate nevoje fare ta ngatroje me Politken e KOHES . Tani ka plot qe merren me Shekspirin ,duke e kritikuar sipamje e si IDE . Me qe u kendoi Mbreterve perse nuk i kendoi edhe Skenderbeut ose fundja le te parashikonte nje Mbret me trashegimi Iliro - Etruske - Pellazge si A.Zogu , ymer paste NM e tij !

A bën me të thënë që ato "pluset" nuk janë njëkalimshe po dykalimshe? A bën me të thënë që i lexoj me qejf komentet e tua edhe kur (dhe sidomos kur) shkruan "çaprazçe" dhe duken si lëmsh?

Kadareja ka dale si Private Joker tek Full Metal Jacket.

Kadareja duket me shume si Forrest Gump ne kete photo.

se di pse po brezi im,po them i pas 90 na kane ardhur atje ku smbajne me te dy,po me sh kadareja qe megjithse mundoheshin profesoret tane vetem poezite lexonim te te dyve.me detyrim kish gati te gjitha veprat por mbaj mend qe kemi lexuar vetem disa nga veprat e tyre sepse te tjeret ishin sosje durimi.

"shkelqimi dhe rrenia e shokut zylo"

"kronike ne gur"

"gjenerali i ushtrise se vdekur"

"perbindeshi"

te tjeret kemi genjyer apo kemi marre gjera te gatshme.

nuk di te them ne kemi bere mire apo keq.per ne ishin torture e vertete librat me detyrim dhe per me teper ata qe permbanin tekstet tona.smund te them se si na dukeshin as kush ishin me te miret,per ne ishin ata dhe duheshin bere.kadare ishte zoti,per neve stresi.na pelqente me sh per menyren e te shkruarit koncize e disi hermetike.agolli ishte babaxhan.ama neve kaq na interesonte asnjehere nuk kemi shkuar pertej kesaj,qe te jemi te sinqerte.

po tna pyesesh cfare lexojme mbase shumica prej nesh kane filluar te merren me kongolin apo te fundit te kadarese

Interesant. Une Kongolin e kam degjuar po nuk kam lexuar gje. Kadareja i pas 90-tes sucks.

well, erdhi dhe epoka (brezi) qe ve ne nje fjali ismailin me kongolin. shqiperi or tungjatjeta, pune e ngaterruar shume, do kish then artileristi avdo babaramo.

noten PF. s'ka problem, kam nje shok un qe e rregullo kte pune smiley

 

jo un si vua ngjitur per te thene gje,thjesht ne shkolle neve as emrin si degjonim kongolit,sepse xta sishte x programet e shkollave.i lexonim sepse ose e kishin prinderit ose sepse filloj te botonte sh kur un isha diku 15_17 vjec,dhe duke qene qe ishim ne mend tona e lexonim.vetem kaq.

E para punes (pa dashur te te ofendoj) desha te te pyes nese je e dhene pas leximit, apo thjesht lexon ne kohen e lire librat qe ke degjuar se jane te bukur. Dhe nese vertet e ke pasion, a mund te me thuash 5 tituj librash shqiptare qe mund t'i rilexoje per qejf?

jo un kam nje teori timen kur marr per te lexuar.lexoj cfare me terheq,jo se cfare thone te tjeret apo cfare ka filluar te bej emer.

mund te te them qe "ne te tre" i fatos kongolit eshte goxha i mire(pak banal sepse eshte shkruar sh kohe meperpara ne kohen e diktatures,por historia eshte e thjeshte tamam e atyre koheve dhe sh e vertet)

shkruajne sh por kur kthehem un ka sh pak gjera qe te terheqin,jane botimet e fundit te kadarese qe un i gjej dhe ne italisht por nuk me perheqin,trumbetimet e dudajt omrbas apo shtepive te tjera botuese.do te te duket sh idiote si gje,por andej nga viti i pare i gjimnazit doli libi i pare i xhunges "preha nje martese te lodhur"eshte limanate si liber kshu qe sh mire per te fjetur,te tjere shqiptare eshte pak veshtire ne nej teg ku brunilda zllami eshte daniel steel shqiptar,me gjithe respektin per te dyja.lexoj me sh letersi te huaj me pelqen goxha me teper,dhe kam me sh zgjidhje pa u ndytur sh me disa gjera  meskine si ato qe iu vishen shpesh librave en shqiperi.tani aty botohen kujtimet e shkrimtareve me shumice,sdi ne eshte e mire apo e keqe.me vjen keq qe ste ndihmoj dot sh.kam sh pak shkrimtare qe pelqej shqiptare ose em sakte qe arrij te lexoj pese gjera.mbase "shija e bukes se mbrueme" do te te duket sh i cuditshem po e gjete,eshte i ernest koliqit,i cuditshem sepse eshte sh i ngjashem me librat e tanishem por eshte shkruar sh kohe me perpara dhe me sh ndenja patriotike.me pelqen edhe "silur t'isha djale" qe mbase e lexojne sh pak.se di mbase kam lexuar gjera sh banale,e sjam as e afte per te thene 5 tituj.

Well realiteti ombjektiv eshte realitet ombjektiv. Interesant eshte ta dish se pse. Me nje llaf, nuk mund ta besh tjetrin qe te pelqeje dicka me zor.

Nga fotot sheh dy provinciale tipikë të kohës ; njëri e  mban veten për hero, i pashëm dhe i fortë, ibindur ndaj rregullit e disiplinës dhe tjetri e mban veten për moskokçarës , indiferent për pamjen (pasi e di që s'ka më të shëmtuar se ai ) gjoja modern, rebel a kryengritës por i nështruar ndaj disiplinës e frikacak(e ka mbërthyer kopsën e fundit nga frika mos i duket mungesa e qafores) ndaj .Në thelb dy "katnarë" që se dinë hala se mund të bëhen me emër.

Ku e gjete katnar Kadarene, lindur e rritur ne mes te qytetit?

prap na i sollen leta dy  kalemxhinjete e diktatures ?

i pari si fshatar me intuit shume te shvilluar,i dyti intelektualisht i pandershem sherbetore dhe perfitues i diktatures hoxhiane

po habitem se shumica(ithtare) e shqiptrve ketu duan ty lyejn kepucet,thonjet,floket (sidomos kadares) qe te shkelqejn nga te gjitha pikpamjet e tyre

ah se harruam shkrimet e tyre qe i 'sherbyen' kaq shume shoqeris son sidomos ne ato vite te zeza komuniste,por edhe sot po i sherbejn kaq shum shoqeris nen 'demokracin' e shume pritur

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).