http://i39.tinypic.com/1z65chv.jpg

Prej afro 20 vitesh tashmë, ata kanë krijuar dalëngadalë habitatin e shtegtimit të tyre edhe në Tiranë. Janë me qindra emigrantët kinezë që kanë zënë vend si tregëtarë e banorë përgjatë Rrugës së Dibrës duke i dhënë kësaj zone fytyrën e një Chinatown-i të ngjashëm me ata të vendeve të tjera të Europës

nga Gladiola Bendaj, botuar tek revista Java

Të qeshur, por jo të afruar, enigmatikë dhe me një vullnet të sëmurë për punën, ata i njohin mirë limitet e tyre, sikurse dhe dinë të të vënë kufij. Nuk bëjnë atë jetën kozmopolite të tregëtarëve të mëndafshit e gurëve të çmuar një herë e një kohë. Kostoja e shtegtimit midis dy çerdheve do të ishte e lartë. Për të shkuar nga Shqipëria në Kinë bileta e avionit kushton minimalisht një mijë euro. Ndaj rrugën për andej e marrin jo më shumë se një herë në vit, në festën e madhe të Vitit të Ri Kinez.
Në prag të Vitit të Dragoit, kemi bërë një shëtitje të ngadaltë në atë që sot në Tiranë mund të quhet lagjja e kinezëve, për të parë më nga afër sesi gëlon jeta dhe shpresat e këtyre njerëzve, ndarë diku aty mes provincës që kanë lënë pas në Kinën e largët dhe Tiranës, diku aty mes traditës dhe modernizimit, mes tingujve të mprehtë të gjuhës mandarine dhe një shqipeje të belbëzuar si ajo bebeve.

Tek Medreseja
“Taksëz njerëz. Më mirë që rrinë larg e shohin hesapin e tyre. S’ke ç’i do. I gjeti si kërpudhat pas shiut, i gjeti!”. Teksa mërmërit pa e ngritur kokën nga pirgu i çorapeve që shet buzë rrugës, Lumja nuk rri pa i ndjekur me bisht të syrit dy kinezka të kolme që kalojnë para saj duke tundur qeskat ku kanë blerë peshk e zarzavate. “Dhe rrojnë mirë! S’kemi, s’bëjmë thonë, po janë bërë zengjina!…”. Në fakt askush nuk po e pyeste, po Lumja bëri ç’bëri e gjeti vend të shfrynte dyfin, duke e servirur si “solidarizim”. Me siguri kish kohë që ndiqte me bisht të syrit edhe përpjekjet tona për të hyrë në muhabet me kinezët e dyqaneve aty rrotull. “Eeee…, gazetare je ti?. Eeeee, nuk të flasin. Rrinë e fshihen, e thonë se nuk kuptojnë gjuhën. Kuptojnë si dreqi kuptojnë, po s’duan të flasin!”.
Lumja, një grua rreth të 50-tave ka vite që shet rroba në qiell të hapur, aty në bisht të një pishe të vjetër buzë Rrugës së Dibrës. Ca vite më parë, kinezët e ardhur nga kushedi se ku s’ishin fare aty përballë duke i bërë karshillëk (kështu i duket asaj) që përtej atyre dyqanve ngjyra ngjyra nga ku vetëm qeshin e shesin si nën gunë seri të tëra çikërrimash.
Përtej mllefit të Lumes, duhet thënë se kjo histori me kinez, aty në të djathtë të Rrugës së Dibrës, nuk nisi dje. Rreth 20 vite më parë, pasardhësit e Dragoit të kuq nisën të vizitonin vendin e vogël të shqiponjave, me të cilin e dinin shumë mirë se dikur kishin pasur një miqësi të fortë politike që qëlloi e tharrtuar. Tanimë, në Rrugën e Dibrës, aty rreth e qark Medresesë, ata kanë kohë që kanë hedhur themelet e një Chinatown-i të ri. Edhe pse nuk e kanë një komunitet të organizuar mirëfilli, me përfaqësi e hierarkira, dyqanet e kinezëve mbijnë e lulëzojnë përditë.
Sapo hyn brenda njërit syresh, – ndryshe nga ç’ndodh rëndom nëpër dyqanet e shqiptarëve -, ca hapa të shpejtë dëgjohen të afrohen dhe ata vihen mënjehërë në gatishmëri, duke të treguar me durim gjithçka që ngarkojnë raftet e mbushur dingas. Praktikisht, kinezët shesin gjithçka. Lirë, fare lirë. Nga lodrat për fëmijë, deri tek kozmetika fluoreshente. Nga këpucët, deri tek veshjet e të linjtat seksi. Nga Dolçe&Gabana, deri tek Chanel. (Nuk duhet harruar se ka ende vërtetë shumë nga ata që besojnë se janë të vërteta. “Në fund të fundit, të gjithë atje në Kinë i prodhojnë, atje i kanë fabrikat. E ç’a kanë ato më shumë që kushtojnë sa qimet e kokës?!!”).
Pjesa më e madhe e kinezëve të rrugës së Dibrës flasin një shqipe bazike, të mësuar ashtu, si në ngut e sipër. Ca tinguj i hanë e shumë të tjerë i përkëdhelin, por që gjithsesi kuptohen mirë.
Kjo, deri në momentin që u tregojmë se kush jemi e për çfarë interesohemi. Pas kësaj, sikur të kishin kafshuar gjuhën të shpërfillin… “Nuku di, nuku di…; nuku kuptoji sqip, nuku kuptoji sqip…”. Duke mbledhur ritmikisht supet e hajthme, të thonë të gjithë të njëjtën gjë, sikur ta kanë bërë me fjalë!
“Po edhe druhen, janë jabanxhinj”. Pasi jemi vërdallisur në katër dyqane jemi gjendur përsëri tek këmbët e Lumes. Kësaj radhe e ka kthyer pllakën. “Nuk janë të gjithë njëlloj, jo. Edhe pse kshu për fytyrë nuk i dallon dot, sikur i ka bërë një nënë (nga ana e tyre, kinezët thonë fiks të njëjtën gjë për ne). Janë njerëz të mirë. Nuk të bien më qafë, po ama as mik s’të bëjnë kollaj. Dhe kur vjen puna te pazari s’të falin, nuk ulen që nuk ulen. Një: po bleve, s’ta kthejnë mallin. Dy: nuk të japin mall pa para. Dhe nuk para bëjnë krushqi kështu, vetëm me njëri tjetrin përzihen…”.
Në fakt sybajamet nuk ngatërrohen asnjëherë në punët e shqiptarëve. Dhe kjo është një sjellje tipike e tyre në të gjitha Chinatown-et e tjerë të Europës. Por megjithatë, është  ky lloj qëndrimi sa enigmatik aq edhe inteligjent që i bën të distancuar në sytë e tregtarëve të tjerë atyrrotull. Në periudhë festash, ku njerëzia vërshojnë drejt dyqaneve të tyre mbushur me dhurata e zbukurime, mund të dallohen edhe më mirë përmasat e shtrirjes kineze në tregjet e varfra shqiptare. Ata kontrollojnë tani numrin më të madh të firmave të lodrave dhe kinkalerive në Tiranë.

Haie Chen
Haie Chen ka ardhur në Tiranë 17 vjet më parë, për t’iu bashkuar të shoqit, i cili kishte një vit që ishte  mbështetur tek xhaxhallarët e tij tëardhur më parë. Nënë e katër fëmijëve, dy prej të cilëve kanë lindur këtu, Haie, bashkëshorti, katër fëmijët dhe dy punëtoret që i kanë marrë nga Kina jetojnë të gjithë së bashku në një apartament dy dhoma e kuzhinë jo shumë larg dyqanit, të cilin e kanë blerë para disa kohësh. “Jemi shumë të kënaqur. Edhe fëmijët janë integruar mirë. Ata frekuentojnë Kolegjin Turk dhe aty mësojnë dhe gjuhët e huaja. Iu pëlqen Tirana dhe kur i pyet tani thonë ‘Jemi tilanc’”, tregon ajo me atë shqipen e saj të përkëdhelur nga “l”-të. Kur e pyet se a kanë ndërmend të kthehen ndonjëherë në atdheun e tyre, tund kokën qetësisht në shenjë mohimi. “Fëmijët janë më mirë këtu, nuk bën t’i largojmë. Në shtëpi flaism më shumë shqip sesa gjuhën tonë. Vitin e Ri e kaluam këtu, madje unë gatova edhe bakllava. Tani kemi shtëpinë tonë dhe do të qëndrojmë këtu deri sa të kemi fuqi të punojmë”. Megjithatë, Kina nuk u është aspak e largët. Kanë lënë andej të afërn e farefis, por ama jetojnë në epokën gjigande të elektronikës dhe internetit. Ngado që hedh sytë i sheh me laptop, I-ped e celularë të fjalës së fundit nëpër duar. Teksa komunikojnë në gjuhën e tyre me të tjerë përtej ekranit, kujdesen që koha të mos u iki kot dhe janë gjithmonë të gatshëm për t’iu përgjigjur me saktësi pyetjeve për çmimet që bëjnë klientët e shumtë që hyjnë e dalin.
Nuk mund të mos të të bëjë përshtypje rrëmuja që mbretëron brenda rafteve të ngarkuar dhe banakëve që nuk mbeten mbrapa. Është e çuditshme të mendosh se si vijnë vërdallë duke shërbyer, disa kinez bashkë, brenda një hapësire aq të ngushtë, e cila edhe për së jashtmi nuk dallohet për ndonjë strukturë të kuruar. Në tabelat modeste të vendosura mbi dyert-qepena nuk ka dallon ndonjë emër të veçantë nga të tjerët. Me gërma të thjeshta e të holla shkruhet “Firmë kineze”, ose “Mallra me shumicë dhe me pakicë”.

Sisi dhe Beike
Pas Haie-s kthehemi edhe njëherë mbrapsh. Rruga kalon përsëri nga Lumja, por kësaj radhe e evitojmë si pa të keq. Ajo na sheh përsëri me bisht të syrit. Fare pak metra larg pirgut të saj të çorapeve, një kinez i ri, që nuk jep më shumë se 18 vjeç, qesh gjithë kohës duke u marrë me laptopin që ka përpara. Puthitur pas tij, një vajzë i mban ison duke i fërkuar shpatullat. Sa hyjmë në derë vëmendja drejtohet për këtej. Sisi është 25 vjeçe dhe ka vetëm një vit që ka ardhur nga Shangai për të jetuar me Beike-n. Diçka më shumë se një vit më parë, kur mamaja e tij kishte qenë në Kinë, e kishte parë Sisin dhe kishte kërkuar miratimin e familjes së saj për ta marrë nuse për të birin. E kështu, me mblesëri, ata ishin njohur e ishin martuar shpejt e shpejt. Kishin bërë andej një dasmë siç e do zakoni i tyre, nga ato ku nusja ecën përpara drejt altarit e nga pas i shkojnë nëntë shoqëruese, që në vend të luleve mbajnë në duar nga një qiri të kuq të stërmadh.Përpara se të vinte këtej Sisi jepte leksione pianoje në Kinë. “Tani jo piano, tani buli dhe duçani”. Qesh ndërsa nuk i rrinë duart rehat e ngacmon Beike-n. Kur e pyesim se ç’bëjnë në kohën e lirë, pasi ulin qepenin e “duçanit”, ajo na shkel syrin, drejtohet, dhe duke bërë me gisht nga ai tregon: “Këtu tlegu, gjithë buli, mbalojnë puna, lestolanti ha buka, pastaj kazinoja, Taivani”. Beike e kap fillin dhe hidhet përpjetë duke mohuar. Por ajo i bije lehtë e si qortueshëm kokës, deri sa fillojnë të dy të qeshin. Sikur të mos ishte për dashurinë, ajo kurrë nuk do të shkelte këtu. Nuk i pëlqen Tirana. Prandaj, siç thotë, nuk u ka dërguar ende ndonjë foto nga vendi ku jeton shoqeve që ka në Shangai. “Këtu pisë shumë, shumë pluhuli. Këtu fshat keç…”.

Tek “1 Maji” me Shu-në
Por nuk e mendon njësoj si Sisi, Shu-ja, kuzhinieri i vjetër i restorantit kinez tek “1 Maji”. Atje, në Lulishten e njohur ku ai kalon më shumë se 12 orë të ditës së tij, ajri i duket i pastër dhe qyteti i bukur e i gjallë. Me Shu-në nuk ishte gjithashtu e lehtë të flisje. Pasi na përcolli herën e parë, i hymë mik herën e dytë. Dukej që ishte me humor të mirë qëkur doli nga kuzhina ku sapo kishte kopsitur një nga ato pjatat tipike kineze që kërcasin në flakët e larta të tiganit. Xu Wen Jun është 42 vjeç e nuk jep më shumë se 32. Si për fillim na qëras me nga një teke saké, të servirur në ca gota të vockla porcelani duke na u mburrur se shishja që sapo provuam kushton 170 euro. Duhet të jesh kinez i regjur për ta bërë dallimin midis saj dhe një rakije të mirë e të fortë. Nejse…
Pasi mbaroi studimet e larta për kuzhinier në vitin 1988, Shu emigroi drejt Stambollit, po nuk qënrdoi gjatë se mori një ofertë më të mirë nga pronari që ka sot, me të cilin u bënë miq për kokë. Për disa vite ai jetoi në Tiranë së bashku me të shoqen dhe djalin, por pastaj ata u larguan përfundimisht drejt Nang Jin, provincës ku jetonin më parë. Kjo gjë duket se e ka mërzitur ca, po s’e jep veten. “Do të vete në Kinë tani, për Vitin e Ri që sivjet vit qëllon më 23 janar. Më ka marrë malli…”. Ditët e tij janë pak a shumë njëlloj. Koha kalon aty midis kuzhinës së madhe dhe restorantit, ku hyn e del shpesh për të takuar klientët e për t’i marrë vetë porositë e veçanta. Mbetet disi pa fjalë kur e pyesim se çfarë bën në kohën e lirë, po pastaj qesh nën hundë. Shu-ja nuk ka kohë të lirë, por ama kur ai apo pjesëtarët e tjerë të stafit të “1 Majit” kanë ditëlindje e festa, shkojnë të gjithë bashkë të luajnë Bowling. Në këtë sport, ai është gjithmonë i pari. Dhe nuk është i vetmi. Po të shkosh te Taivani, në sallat e Bowling-ut gjen gjithmonë tufa të rinjsh kinezë që argëtohen.
Koha e lirë e Shu-së, edhe ajo që na kushtoi neve, kalon shumë shpejt. Por përpara se të shkojë në kuzhinë, kthehet edhe njëherë. “Këto quhen Kuai Zhi. Dhuratë”. Janë shkopinjtë e drunjtë që përdorin për të ngrënë. Nga dikush aty, ca më vonë, marrim vesh se ka vendosur të largohet përfundimisht kësaj radhe, nuk i rrihet më pa familjen.

Pas një qëndrimi të gjatë, dikush nuk i reziston dot mallit dhe vendos të largohet, si Shu-ja. Dikush vendoset përfundimisht aty, si Haine dhe familja e saj. Dikush tjetër qëndron me mendjen ngritur, që në momentin e parë që do të fitojë mjaftueshëm, do të largohet në atdhe, i Beike dhe Sisi. Por duket se mjaftueshëm nuk është asnjëherë. Ndaj ata ndërkohë vazhdojnë të vijnë, për një jetë më të mirë, ose për faj të iluzioneve. Emigrantë ekonomikë në një vend që në listën e zhvillimit është ca shkallë më poshtë se Kina e tyre mëmë. Me ç’thonë vetë, aty në pazarin e tyre tek Rruga e Dibrës bëhen rreth 200 vetë. Ne na u dukën pak. Kaq nuk mjaftojnë për të bërë një Chinatown! Por ata betoheshin se kaq ishin. Të jenë të rezervuar edhe për këtë…?!!


Filed under: Lart & Poshtë Tagged: emigrante, kineze, tirane

18 Komente

Yesterday night I was witness to one of these events that (so it feels) can only happen in Albania. The Nanjing Ethnic Orchestra was giving a concert, sponsored by the Chinese embassy in Tirana and the Ministry (I was nearly writing Monostrosity, perhaps this is why) of Tourism, Culture etc. and the Theater of the Opera and Ballet was slowly filling (half with) the Chinese population of Tirana. You don’t see them often, as they are all living in their own cozy neighborhood near the Medresa, but in the summer they like to take walks in the park and play tennis on the adjacent tennis court. One of my friends wondered out loud why they never approach me (me being half Chinese and definitely Chinese looking enough to hear the muffled words “Kinez Kinez” behind my back in the less cosmopolitan neighborhoods of Tirana). My answer was basically that there are 2 billion of us (may I say “us” here?), and that we’re not so surprised to see another Chinese. ...

So a theater hall in Tirana half filled with Chinese. Chinese ambassador with speech in perfect Mandarin, Chinese interpreter with nearly perfect Albanian. The program was relatively harmless, and as far as music goes, one of the better performances I have seen in the last year here, but one song immediately captured the attention of the entire audience. Whereas the other songs on the program were extensively annotated, with information about author, composer, mood, performers and so on. This song was merely mentioned as “Ne jemi miq të vërtetë, Pekin dhe Tirana,” translated as “We Are True Friends, Beijing and Tirana.” The charming interpreter, however, informed us that the song was written by no one less than ex-Party Leader and Udhëheqës i madh Mao Zedong. I couldn’t verify this information online, but the song is from the period of intense rapport between China and Albania, in the sixties. In any case, there was, in 2012, a whole concert hall intensely listening to a communist song about Albania and China being friends, written by mister Mao himself. I’m still not sure whether I can get a conceptual grasp on that.

http://continentcontinent.cc/blog/2012/0...

E solla sidomos per pjesen "kinez kinez" smiley

S'te lene keta redaktoret perendimore:

"One of my faithful readers cross-fact-checked with a Chinese student of his, and came up with the following original audio recording of the song “Tirana-Beijing,” which, however, seems not to have been written by Mao Zedong himself."

http://continentcontinent.cc/blog/2012/0...

cer shkrimi mor zot

kina nonën...!

Ruzhe kape pak edhe biseden me Bumcin - "the first to use the pink color".

ku mi ?

tallu ti tallu

por Bumçat bojne ligjin

 

E pyesin keta, "ti si minister cfare mund te na thuash per artin bashkekohor ne Shqiperi", dhe ky iu thote "po une s'jam kritik arti, flisni me drejtorin e galerise", pastaj flet per ROZEN e Onufrit - o nene, o Ferdinand Xhaferri! - dhe iu thote shkoni ne Gjirokaster se eshte e gjitha prej guri.

Ama hallin ia qau vendit, ne s'kemi leke per artistet tane tha, do t'ju japim bursa juve.

..dhe iu thote shkoni ne Gjirokaster se eshte e gjitha prej guri.

smiley kjo eshte si esemes. smiley

Ndiqe biseden, nese i ke muskujt shume te relaksuar e do t'i tkurresh, dore me nje.

Se i paskam rene me qafe, se Wikipedia 'pink' e quan, por kush ka pare pikturat e Onufrit nuk i thote dot 'pink' asaj ngjyre.

Te keqen e qinezit ne foto! M'pulqe shume! smiley

Si nuk i lexoj dot fare shkrimet qe vijne nga ky blog, mer, cudi eshte..

lejini qinezet, po vraponi boni ndonje foto me piramiden para se te na lere shendene

 Nuk bëjnë atë jetën kozmopolite të tregëtarëve të mëndafshit e gurëve të çmuar një herë e një kohë

 

smiley

Gjithe ky popull qinez qenka ne Tirane dhe akoma s'kemi lexuar nje tregim a poezi ku te flitet per dashurine e ndonje shqipo(e) me ndonje qinez(e)? smiley

Ketu vetem paralojat e tropit me ajkune shikoj, mgjths asnjera s'flet qi前戏nezqe smiley

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).