"...epoke e re `qi jep shkjelmin demokracive, ideve to revolucionit francez', përkundër saj nji bote e re shifet kah ngrihet, që i siell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë: kah Mussolini e Hitleri".

Pas agresionit të 7 prillit çështja shtrohet në terma të reja. Gjatë okupacionit politika italiane nuk është më ajo që ka qenë: trajtim preferencial për interesat dhe kërkesat e katolikëve të veriut nuk mund të ketë si më parë. Vendi është multifetar me një shumicë të dukshme islamike. Italia duhet t'i përshtatet situatës së re.... Bashkësia katolike vihet përpara dilemës. Fillimisht nuk ka një qëndrim unik karshi okupacionit italian. Della Roça shkruan: "Pak janë pas ekspansionit italian eksponentët më të lartë të bashkësise katolike që shprehnin zyrtarisht pëlqimin për regjimin e ri, duke e rreshtuar bashkë gjykimin e tyre politik në një krah me atë të krerëve myslimanë dhe ortodoksë". 

Në fillim të majit, vetëm një muaj pas agresionit, Mëkëmbësi mbretëror, F. Jacomoni, i raportonte Romës se në selinë e tij u mblodhën "gjithë ipeshkvijtë e Shqipërisë për të shprehur ndjenjat e besnikërisë ndaj Mbretit Perandor dhe ndaj Duce-s dhe kënaqësinë e tyre të plotë për gjendjen e re të krijuar në vend". 

E vërteta ishte pak më ndryshe. Autoritetet italiane, veçanërisht Ciano, prisnin që katolikët të shpreheshin entuziastë për pushtimin, të mos harronin mbështetjen që italianët u kishin dhënë interesave katolike në Shqipëri. Kur vjen në Tiranë për të asistuar në Asamblenë e 12 prillit, nuk është shumë i kënaqur. Në "Diario" ai shkruan se është e papritur, se ka mjaft kundërshtime për "bashkimin personal". Në diskutime me shumë krerë pjesëmarrës vëren se "më të ashprit janë shkodranët e nxitur nga kleri katolik". Por Ciano shton se kundërshtarët "binden lehtë, porsa shpërndan pakot me franga shqiptare që i kishte marrë me vete për çdo rast". 

Kjo nuk është një zgjidhje per te gjithe. Ne te vertete, ne mjediset katolike ndihej nje lloj nostalgjie per pavaresine e humbur. Ka pikepamje kontradiktore. Ne Urdhrin Franceskan kishte nje tendence antiitaliane qe shprehej ne disa forma: nje numer klerikesh iken ne Jugosllavi, ndersa revista kulturore "Hylli i Drites", nen drejtimin e Gjergj Fishtes, e nderpreu botimin ato dite. Edhe ne shkollat katolike te Shkodres, te drejtuara nga franceskanet, kishte "ndjenja nacionaliste te tepruara, antipati dhe bile urrejtje ndaj Italise". 

Tërheq vëmendjen rasti i veçantë i Pater Anton Harapit. Ne dokumentet italiane, qe mbulojne ngjarjet e 7 prillit, ai permendej si klerik qe dallohej per nje qendrim "moskuptimi ndaj rendit te ri". Është po At Anton Harapi qe do te mireprese okupacionin gjerman dhe do te behet anetar i Regjences se Larte, me sa duket i bindur se ky ishte çlirim nga pushtimi italian dhe mekembje e pavaresise. 

Rasti që paraqet interes të veçantë është ai i At Gjergj Fishtës. Profili që i bën Della Roça është përgjithësisht zhgënjyes. Është "intelektuali më i shquar shqiptar, letrar me një të kaluar të pasur përpjekjesh për pavarësinë kulturore e politike të Shqipërisë". "Deri më 1939, - shkruan autori, - Gjergj Fishta njihej si kundërshtar i vendosur i Italisë", i lidhur me idealin kombëtar, të cilit ai i kushtoi gjithë veprën e tij. Pas 7 prillit Fishta bëri një kthesë të shpejtë. U mbush me ndere, vëmendje e shpërblime nga italianët. Atëherë ndërroi qëndrim dhe filloi bashkëpunimin me pushtuesit. Nderi më i lartë ishte pranimi i tij si anëtar i Akademisë së Italisë, menjëherë pas prillit 1939. Nuk jetoi gjatë nën okupacion, vdiq në dhjetor 1940, kur lufta italo-greke ishte në kulmin e saj. Roli i tij për aq kohë sa jetoi përcaktohet si një trait d'union (nyjë lidhëse) midis pushtuesve dhe katolikëve shqiptarë. Për më tepër, në librin e Della Roça-s "njolloset" rëndë figura e poetit kur lexojmë se ai nga një bashkëpunim kalon në shërbim. Është befasuese, e paimagjinueshme, por autori pretendon se gjithçka mbështëtet në dokumente. Ai shkruan se "për sa i përket çështjeve politike brenda urdhrit të tij, Fishta arriti deri atje sa t'i sinjalizojë policisë italiane lëvizjet e françeskanëve që përndiqeshin si dhe të kallëzojë eprorin provincial". Ka dhe një "skuzë", "në të njëjtën kohë mundohej të shfrytëzonte favoret që gëzonte për të shmangur masa më të rrepta kundër urdhrit françeskan". 

Gjithsesi nuk është e thjeshtë të përcaktohen këto akte të dyshimta të Fishtës, pak të pajtueshme me personalitetin e tij. Prandaj është shprehur edhe mendimi se "filofashizmi i Fishtës ishte vetëm në dukje, i shërbente për të kërkuar që Kishës Katolike Shqiptare t'i jepeshin të njëjtat privilegje që kishte Kisha Katolike Italiane". Në dritën e disa të dhënave të tjera, ky mendim përcaktohet si "justifikim". Nuk është e lehtë të besohet që në brendinë, ndërgjegjen e tij të thellë të ishte fashist, përkrahës i ideologjisë. Por ka një dokument, një promemorie që Fishta i ka dërguar Mussolini-t në shkurt ose mars të vitit 1940. Duke u nisur nga paragjykime të qarta fetare antiislamike, ai i shkruan Mussolini-t se për fat të keq shumica e popullsise u bindet "parimeve morale dhe shoqërore aziatike". Për t'u shkëputur, vetëm fashizmi mund të jetë shpëtim për vendin e tij. Mirëpo, katolikët nuk ishin vetëm françeskanët. Në përgjithesi autori i librit e ndan Fishtën nga bashkësia. Sipas tij, ndjenjat nacionaliste dhe niveli i lartë arsimor e kulturor nuk mund të lejonin klerin katolik të kthehej thjesht në instrument të okupatorit. Ky realitet ishte kuptuar nga italianët. Citohet një dokument tjetër i arkivave italiane që thotë se "pikërisht midis katolikëve gjenden elementët më mosbesues ndaj të cilëve duhet një vigjilencë e veçantë". Janë një provë masat që u morën më 1940, dy revistat kryesore të bashkësisë katolike "Hylli i Dritës" dhe "Leka" u censuruan e u pezulluan. 

Della Roça insiston në dallimin që duhet bërë për dy krahët, njëri në anën e Fishtës, tjetri në anën e asaj që quhet "lëvizje nacionaliste antiitaliane, e pajisur me një program të moderuar dhe antikomunist". Ky ishte Balli Kombetar në fillimet e tij. Natyrisht, në qendër të këtij dualiteti, është figura e Fishtës. Ai paraqitet përfundimisht i lidhur me regjimin e ri, pranon "bashkimin personal" dhe çmon veçanërisht faktin që të dy kurorat kanë rënë te koka e Viktor Emanuelit. 

Ajo që është më e papritura është një mesazh që Gjergj Fishta i dërgon mbretit, Viktor Emanuelit, në korrik 1940, me përgëzime për 40-vjetorin e "mbretërimit të tij", botuar në revistën "Hylli i Dritës", korrik-shtator, viti XVI. Nuk është thjesht një gjest mirësjelljeje, nuk është thjesht urim. Është diçka që nuk i ngjet personalitetit dhe penës së tij. 

Mesazhi hapet me një gjykim mbi gjendjen në Evropë, tani në zjarr. Është ndërrim epokash. "Një epokë historike e re që hapet në varrimin e nji tjetre, e cilla, mbas njiqind e ma vjetëve lëvizjesh shqetësuese mbi kontinentin evropian, sod fiket, meket, mbaron. Të himt e Italis në luftë, të himt e ushtrisë gjermane në Paris u dhan shkjelmin demokracive, idetë e revolucionit francez u zhgulën, hinë në të kaluemen, hinë në shtillin e pamase të historis qi kje". Shokuese: "...epoke e re `qi jep shkjelmin demokracive, ideve to revolucionit francez', përkundër saj nji bote e re shifet kah ngrihet, që i siell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë: kah Mussolini e Hitleri". 

Përshëndetet "konkordati (i vitit 1929) i barn me Selin Shejtë, monument historik qi i lanë ndere Madhnis se Tij e Duces së Madh të Fashizmit".

165 Komente

Aha, tani po e kuptoj venerimin e disa shqipove per bemat e facizmit. I paska rrenjet ne Iliade.

dhe ai tjetri tha per ate tjetrin burre shteti e c'e gjeti? mori nje rrote fiksi dhe kaq

edhe u ankua bile, meritoja dy rrota tha

Na e kane thene ne shkolle ne fakt, por s'di pse kemi prirjen ta harrojme.

E para se asht kon shkoll e komunistavet nj'ajo qi po na difton ti (e ku din ti, maj!). E dyta, se ta kan pa than me ghjiuh standard. E c'ka po dan ma shum!

S'duhet te harrojme ato qe na thone neper shkolla.  Ta mbajme memorjen te forte.

Ai paraqitet përfundimisht i lidhur me regjimin e ri, pranon "bashkimin personal" dhe çmon veçanërisht faktin që të dy kurorat kanë rënë te koka e Viktor Emanuelit.

 "...epoke e re `qi jep shkjelmin demokracive, ideve to revolucionit francez', përkundër saj nji bote e re shifet kah ngrihet, që i siell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë: kah Mussolini e Hitleri". 

Thenie nga katoliku patriot : At Gjergj Fishta

Bravo Puto, bravo !

 

Cfare kombesie ka ky Puto?

Mos eshte gje valle vlleh apo grek apo malazez?

Sepse nuk eshte hera e pare qe e shtrembereon historine e shqiperise dhe hedh balte mbi figura historike shqiptare.

Gjeje iher ket:
"mesazh që Gjergj Fishta i dërgon mbretit, Viktor Emanuelit, në korrik 1940, me përgëzime për 40-vjetorin e "mbretërimit të tij", botuar në revistën "Hylli i Dritës", korrik-shtator, viti XVI."
masnej po qe se ja ka fut kot, hajde shaje. Po qe se eshte dhe te revista, mund te thush qe fishta e ka pas me ironi po viktori se ka nok

Puto e ka manipuluar kaseten. Nuk eshte origjinale. smiley

as grek as vllah! 

Fare turki prej Gjinokastret!! smiley

 

Parla presto perche non abiamo molto tempo per Peshku Pa Uje oggi!! smiley

smiley

s'pe gjej dot.

te pata pershnet me nji nga ato qe te bojn me inot ty, qe pse i gjej un... smiley

Në Stamboll knon fermani
Ka lyp armët Ahmet Begj matjani
Ka lyp armët e i don sak
Se don me i nis për Kardak
Kardak për Mal të Zi
Q’aj Kurt Aga na i ka pri
Q’aj Kurt Aga një burr i kuq
A gajretni në qofshi Turq
Në qofshi turq me imane
Ta përzamë prej knej Dushmanë
Ta gëzojmë vetë t’lumin vatanë
Sahid Aga djalë livere
Fort po e lute at mauzere.
 

smiley

ket te kisha von. smiley

A gajretni në qofshi Turq
Në qofshi turq me imane

 

Po pra, smiley

Turq inna, me din, e me imon!!

Puto na thojne, inna prej Gjinokastre!!! smiley

P.S.

Emo, a e ke me za, a po vec me figure kyt kangen? 

Xhifsesi, t'u rrit ndera! 

P.S.1.

Djale livere? smiley

Keskese "djale livere" ? 

Qiao! smiley

Prap me Gjonin Jue ...
Lenie mer ....Atij po i shjane Fishten ca sllavo-ortodokso-ishkomunisto-miladiner-bolsheviko-mensheviko - sockomunista .
E prej kahja asht nji kye Putja qi shtremeron historine ? Populli yne pushtimdashes e pak veshderr , sic kane thane dhe ambasadoret tane te neruem te babasqapit , e kane periudhen me te Arte sundimin e Facizmes dhe te Cizmes Musolinit ????
Shka po don me thane ky Putja ,qi percmon facizmen ?
Larg duart nga Gjoni ! Eshte nje nga ATA ....ndryshe l..... lexoni Histori smiley dhe zihuni me grushte virtuale smiley

cke mer daje me Gjonin ? care te ka bo Gjoni ty? smiley

Mesa duket postuesit me siper, paskan lexuar vetem titullin e kane kaluar ne ekstaze.

Ky Della Roca, te cilit Puto i referohet, kush eshte? Si quhet libri qe ky citon? Sa i besueshem eshte libri dhe vete autori?

vazhdo kerko referenca ti se eshte erma verdalle edhe ndoshta ta ka ngene smiley
o shoku, revista "Hylli i Dritës", korrik-shtator, viti XVI, kaq. Po deshe lexoje, po s'deshe mos e lexo.

Swedo, nji her e ha karremin erma smiley.

Me sa duket edhe ti ma paske ngene, se jam i vetmi qe nuk lexoj vetem titullin e artikullit. Hylli e Drites une s'kam nga ta gjej, por une po i referosha librit qe citon Puto gjate gjithe artikullit gjithesesi.

Pastaj per Hyllin e Drites, Puto na thote dicka tjeter me siper:

Janë një provë masat që u morën më 1940, dy revistat kryesore të bashkësisë katolike "Hylli i Dritës" dhe "Leka" u censuruan e u pezulluan. 

A eshte historian a cfare? Dihet ndonje gje per kete?

I Pakapshem, te gjithe numrat e "Hyllit te Drites" i gjen te diçitalizueme ne internet nga nr. 1, viti 1913 deri kur asht ndalue nga komunistat, se nuk i ka dashte kurre. Ka propogandue me artikuj te ndryshem antikomunizmin si e quente Fishta komunizmin: "DREQ I KUQ" Kerkoje me adresen: bibliotekashkoder.com

Gjith ky pathos kunder Fishtes sec ka nje inspirim komunist.Kshtu po i vjen era.(jam n'gjenje me e diktu,se dhe vete e kam)

Ehe komuniste me duket dhe mu. Po qe ke te drejte ti.

Është befasuese, e paimagjinueshme, por autori pretendon se gjithçka mbështëtet në dokumente. Ai shkruan se "për sa i përket çështjeve politike brenda urdhrit të tij, Fishta arriti deri atje sa t'i sinjalizojë policisë italiane lëvizjet e françeskanëve që përndiqeshin si dhe të kallëzojë eprorin provincial".

Per Fishten kisha degjuar,por per Arben Puto eshte hera e pare qe degjoj.Kush eshte ky Puto madre?

87 vjec 

Ju jeni duke shkruar një libër të ri për luftën italo-greke dhe fenomenin e kuislingëve. A mund të na e shtjelloni përmbajtjen e tij?

Ky është një libër për luftën italo-greke 1940 – 1941. Unë e trajtoj atë si një pjesë të historisë sonë gjatë luftës së dytë nën okupacionin italian, pastaj gjerman. Zhvillimet në frontin e luftës nuk hyjnë në këtë këndvështrim. Vëmendja përqendrohet në situatën që krijohet brenda vendit dhe në shkallë ndërkombëtare. Një element kryesor është kolaboracionizmi me pushtuesit, sjellja dhe veprimtaria e qeverive kukulla, që ia kanë lehtësuar detyrën pushtuesit, duke kompromentuar rëndë të ardhmen e vendit.

Provo ta lexosh vete Jakovë 

Koth,te premtoj se librin do te lexoj me rastin e pare,edhe pse nuk pajtohem aspak me ate qe eshte shkruar me larte.Mbase ne pyetje eshte mosha e tij,mbase ndonje qellim tjeter,por thjesht,ato qe sapo i lexova ishin kopalla.Historianet-metuzalem vazhdojne te helmojne miletin.

Nje nga historianet qe kane dale nga shkolla e xhaxhit jakove.

pytjet "kush eshte Puto" jane te pakualifikume.

PS. le qe padija nuk eshte argument (per asgjo!)

Them se do kete reflektim.. smiley 

Une rekomandoj pshemull "Historia diplomatike e ceshtes Shqiptare" (1870-1930 besoj)

Na e falni injorancen neve te tjereve qe kemi lexuar Maximilian Lambertz,Gabriele D'Anunzio apo Anton Cetten se cfare shruanin per Fishten.Qenkemi koritur e na paska ike z.Puto.

po c'pune ka lamberci? dmth nga doli? s'po ve njeri ne dyshim leximet e askujt. s'ka pse te hidhet askush ne asnjelloj mbrojtje.

ne po flasim per arben puton. dhe as nuk po kryqzojme Fishten - se edhe po te donim s'kemi prapanice per asi gjonash, dhe Fishta na duhet, edhe po te mos e pelqejme (artistikisht nuk jam fare tifoz i Fishtes, por truni s'me ka lon ala t'mos i njoh madheshtine).

 

Artikulli i Putos eshte kryqezim i Fishtes, kryqezim me takt gjithesei, por kryqezim i stilit te agjit propit komunist.  Komentet qe e ndjekin pastaj, flasin vete...

ore, asnje nuk kryqezon Puto. Vetem atyre qe u djeg mendojne keshtu, dhe ti je nje nga ata. Puto  nuk i shpiku, eshte detyra e tij si historian t'i botoje. 

Normalisht qe me djeg kur denigrohet nje nga shkrimtaret me te medhenj kombetare.  Mire qe s'e ka quajtur kolaboracionist apo kuisling, meqe keta jane "specialiteti" i Putos.

Vallai nuk eshte paemagjinueshme qe historiane te regjimit si Puto te shpikin gjera.  Pavaresisht aftesive te tyre profesionale, per mua jane te kompromentuar kur vjen fjala per periudhen e LB2, sidomos kur mbajne te njejtat qendrime qe mbante regjimi komunist.

Ndonje pyetje per Puton ke?

ehu, ti duhet te lindesh nga fillimi dhe te edukohesh ndryshe qe te marresh vesh se cfare ndodh ne kete bote. c'te te them une. ti ke vene ca syze te errta per ca gjera dhe i nderron me ca syze te celta per ca te tjera. bardhe e zi i thone kesaj pune, rruge te mesme s'ka. njesoj si komunistet, dhe ti o pakapo.

"ehu,ti duhet te lindesh nga fillimi"

smileysmileysmiley

Nuk bohet.

Po Lira, une jam njesoj si komunistet e i shoh gjerat bardh e zi, e duhet te linde nga e pare, kurse ti qe me sulmon mua ad hominem je e moderuar dhe sheh gjithe spektrin e ngjyrave. smiley

sigurisht qe i shoh te gjitha gjerat. Fishten e vlersoj si poet por ka bere gabime ne fushen politike. megjithate duhen marre parasysh rrethanat e kohes; te dy fuqite njohen Shqiperine e madhe. Fishta, pati parasysh kete situate dhe ndoshta mendoi qe kish ardhur koha per Shqiperine. Ti je i lire t'i kuptosh si te duash situatat, por ama, s'ke te drejte te fajsosh Puton, se nxjerr realitetin sheshit. njesoj si komunistet dhe ti. e verteta te tremb.smiley

Rroma pertoma Lira.  Cilat fuqi njohen Shqiperine e madhe? E shikon ke citon Puto per gjithe ato qe thote?  Lexoje njehere artikullin e pastaj hajd flit per te vertetat e Putos.  Jam e do jem skeptik per cdo gje qe del nga pena apo goja e historianeve te regjimit; sidomos per ate periudhe.  Sa per djeni Putoja ishte nje nga me te preferuarit e regjimit, nga ata qe lejoheshin te udhetonin jasht shtetit ne cdo konference, simpozium apo studim shkencor (te tjere ishin Buda, Kostallari, Pollo, Shuteriqi, Omari).  Besoj se nuk ka ndonje dyshim se ke lejonte regjimi te udhetonte apo studionte jashte vendit.

ajo fuqi qe i sherbeu Fishta, e cila ishte ne aleance me fuqine tjeter. do emra? megjithese shoh qe me emra s'je keq. i di permendesh anapulla. smiley

I sherbeu Fishta; sherbetor i fashizmit. smiley

Ajo fuqi e pushtoi ne kuptimin e plote te fjales Shqiperine, me mekembes ushtarak e kshu me rradhe.  Si njesi administrative i ngjiti disa territore entike shtetit shqiptar por jo te gjitha.

Padyshim dhe shoku Sali te cilin shoku Ramiz e zgjodhi prej rekomandimit te shokut Xhelil, qe te qetesonte ata zullumqaret te QS te udhehequr nga bashkfshatari i shokut Sali, Zemja.

Jo mor vlla nuk flasim per Puton,se veç e ceka qe nuk e njoh dhe nuk e kisha degjuar me pare.
Ai duhet te jete njeri nga shume historianet qe merren me Fishten,njeri nga ata qe mund te impresionoj disa mahalla ,por qe me kaq perfundon pershkrimi per te.
Cudi e madhe,se per Fishten mesonim qe nga klasa e dyte fillore.Bile,ishte koha e Fadil Hoxhes-nje partizani dhe antifashisti te perbetuar,por nuk na e tha askush qe Fishta ishte entuziast i fashizmit.Athua z.Puto te kete njohur Fishten me mire se Fadili?Bon vaki!

Jakovë, po m'vjen keq po qekëtu ja paske rrasë veç se t'paska ardhë n'kuti. Nëse ke qenë nxënës n'kohën e Fadil Hoxhës ti nuk ke mësue për Fishtën në klasë të dytë, bile-bile as gjatë krejt shkollimit të mesëm, e për në fakultet gjuhë e letërsi nuk e di, por dyshoj që as atje nuk ka qenë pjesë e mësimit të rregullt. Kjo sa për të mos i vënë në lajthitje peshqit tjerë që nuk janë nga Kosova.

Ku e ke kry ti shkollen?Ne ndonje mejtep apo ne shkolla normale?Kush te ka dhene mesim,Jakup Krasniqi?

Jakovë, besoj që edhe ti e ke fjalën për shkollim të rregullt me planprograme të rregullta mësimore, se te Jakup Krasniqi unë e di që ke mujtë me mësue jo veç për Fishtën po edhe për të tjetrë të ndaluar sipas planprogrameve të rregullta shkollore.

Me shume respekt, po robt qe munnohen me dit' dicka per historine e Shqipnise, dhe nuk e dine kush eshte Arben Puto, duhet, n'momentin ma t'volitshem, t'kthehen ne po ate shteg ku kane hec' deri n'kryqzimin ku moren shtegun e gabume. 

Si t'mberrijne n'ate kryqzim, t'marrin shtegun tjeter -ate qe nuk moren heren e pare-n'udhtimin e gjate drejt dijes! smiley

Maj men i debat qe kam pas me tim ate,komunist me bindje.Ai e adhuronte pa bzajt.T'u lujt shah me shoket e vet,ne momentet kur u kerkonte i figure,e recitonte;"pra ti cub i malit t'zi/mprefi kamt e shko ne shpi/e i thuj nanes e nuse s're/sod prej s'dyti ti ke le" ,qe dote me than largoje figuren, se ta piva.Une nje adolishent qe s'kisha lexu ani rresht prej Fishtes e nertoja ligjeraten time,per antishqiptarizmen e tij,me do vargje qe m'kishin ra n'vesh;"pra ti zotni qe rrin n'shkam/une ma mas sodit shqiptare nuk jam

Hik mor budall,m'thoshte im ate,qe pervec injorances teme,i'a kishte friken ne turbullenes,ku u vozitshim te gjithe.Nese ka gja qe mund t'kritikohet,asht nacionalizmi i teprum,jo mungesa e nacionalizmit

Tash dhe Puto,nxori simas midese vet do gjana dhe t'gjith po ngazllehni,si une me ato vargjet qe dijsha m'at vak.

''Per Fishten kisha degjuar,por per Arben Puto eshte hera e pare qe degjoj.Kush eshte ky Puto madre?''

Jakove, Puto eshte nje historian qe kishte te drejte te germonte neper arkivat perendimore qe ne kohen e Dulles. Nuk genjen, te jesh i sigurte per kete. Dhe komunistet i dinin te gjitha per Fishten. Kjo nuk justifikon aspak menyren si e trajtuan dhe e cvarrosen. Duhen thene te tera ashtu sic kane ndodhur, nuk duhet te kemi frike nga kjo. Ne letersi, Fishta eshte  dicka tjeter dhe ne politike nje personazh tjeter. Po te dime te bejme kete ndarje ( gjithe bota e ben) do ta kemi me te lehte qe te flasim me mendje te ftohte.

Per ata qe nuk kane per ta kuptuar ne jete te jeteve se pse ishte gabim edhe t`ja dhuroje kuroren Manoveles por edhe ta justifikoje vendosjen e dy kurorave me at koke te vogel.

M`ka than` baba mue :

Puto :

Në këtë libër unë kam një kapitull të veçantë mbi Konferencën e Paqes, të Parisit të vitit 1946. Aty Greqia solli pikërisht këto argumente për Shqipërinë si aleate të Boshtit, shtet të mundur në luftë, për të marrë Shqipërinë e Jugut (Vorio-Epirin). Gjithë platforma e delegacionit grek në këtë konferencë mbështetej në këto argumente. Nuk ka pasur ndonjëherë kaq shanse Greqia për t’ia arritur qëllimit, sesa në këtë konferencë. Kishte dështuar dy herë Venizellos, si në 1912 – 1913, ashtu edhe në Konferencën e Paqes pas Luftës së I. Kjo e treta do të ishte e vërteta.

Besoj se Puto i referohet historianit Roberto Morozzo della Rocca dhe librit te tij "Nazione e Religione in Albania" (1912-1939).

Kini parasysh edhe se kur Fishta ra ne dashuri me Italine fashiste kish rrjedhur nga trute tashme, dhe mund te binte ne dashuri edhe me lumin Kir.

Ah, ç'kemi vujt n'koh te fashizmit smiley hante qeni petlla smiley hante 

 

E tha Xhozi qe "une flas me krenari gjuhen e Fishtes"?

Qe baba!
Puto per te tere 're smiley

Nuk jemi  aqe te pasur sa te merremi me denigrimin e figuarave monumentale tonat.Fishta eshte e do te  mbete nje prej atyre aqe te pakteve.

  Nuk  arrij ta besoj se nje personalitet   akademik, si Arben Puto ti kete vene qellim vehtes te "germoje" ne hsitorine e fatkeqesive tona per nje qellim te tille.une  ju siguroj pasi qe e njoh shume mire Arben Puton.

   Keshtu qe ato qe ai ka shkruar jane pa asnje dyshim sikurse i thote.Nuk i kam lexuar.Me shume kenaqesi do ta lexoj.Mirepo edhe pa e lexuar dhe duke i marre te mireqena gjithe sa thuhen aty, une nuk mund ta konceptoj ndryshe veçse si  rezultat i rrethanave, kushteve hsitoriko-shoqwerore e politike, te krijuara ne krejt Evropen dhe sidomos  ne Shqiperine e kohes, buze pasigurive dhe gremines per tu shperbere.

   Figura te tilla si  Fishta nuk mund te mos e ndjenin  "cunamin" e atyre viteve, mbi fatin e ketij kombit tone te ndare edhe ashtu  ne copa. Dhe per pasoje si  e kane silloisur mire  e mire situaten,mendje si  e atij kane synuar ti  pershtaten situates  duke perzgjedhur te keqen me te  vogel.

 Une nuk jam i  sigurt si e ka pat mendimin At Fishta, por di shume mire  se edhe  babai im, qe nuk e donte fashizmin ju pergjegj thirrjes strukturave fashiste  dhe prej Shkodre, ku ishte Kryetar Komuneje,(Zogaj dhe qe Fishten e ka njohur shume mire si figuren nga me te ndriturat e tere kombit ) shkoi me shume deshire, Kryetar ne  Gjakove, te administruar prej komandes Italiane.Kosova u nda ne dy pjes, mes Gjermaneve dhe Italianeve.

Nga ai  kam degjuar se kur komandat  pushtuese fashi-naziste, hodhen idene e Kosoves me Shqiperine, ne  gjithe vendin pati nje jehone gezimi  te  pamase...Ky besoj do te kete qene edhe shkaku i atyre  theneve te fishtes te cilat duhen marre vetem ne kete konteks.Pastaj pse duhet  te habiteni  per  sa degjoni?Po Vatikani  a nuk i bekoi  armet  fashiste ? Si  "harrohet"  per te bere fajtor figure te tillen, kur e tere  Evropa e asaj  kohe  dridhej nden terrorin nazi fashist. Cili  prej jush nuk do  te bashkepunonte edhe me djallin, per hir te kombit?Fishta ndrroi jete kur do te  na duhej te  jetonte edhe ca vite pas, per ta  pere( jam i sigurt  per kete) krejt ndryshe nga keto te thena te tij,.... me shume arresye, per kohen.

Dy fjale per Arnben Puton.Eshte  i biri i Sulo Putos.Nje pasanik i madh i kohes sidomos bosi i tergtimit te  duhaneve duke patur edhe  nje fabrike te  tij si dhe tre  fabrika mielli.Nje kurrnac fenomenal se kusheririt te  tij te pare qe e kishte magazinier ne Fier . diten qe ai do te ikte ne nje pune tjeter i  mbajti  groshet, per shtupen e fsheses, koven dhe bishtin e fsheses qe kishte  thyer...

  Arbeni ehte  kunati i Manush Myftiut.Nefua ishte motra e Arbenit.Eshte njeri  jashte mase serioz,shume skurpuloz ne fushen e vet  te  studimeve, me nje  bagazh shume te  madhe dhe  njeri prej  kontribuesve  per ngritjen e Akademise Shkencave.Njeheresh... nje anti enverist ne gen, per disa arresye te veçanta qe nuk dua ti citoj.

Shpresoj te kem kontribuar  per mire, ne sa thashe sa di.

Tung

Grava. Fakti e babai yt iu bashkua forcave fashiste nuk justifikon kolaboracionizmin.

Te mendoje se nazizmi do shpetonte Shqiperine asokohe ishte thjesht miopi dhe injorance. Te mendosh akoma sot se nazizmi do ta shpetonte Shqiperine duhet te jesh idiot.

Akoma nuk e besoj qe ne shekullin e 21 ka akoma nevoje te rithuhen keto gjera, vecanerisht kur shtysen ma jep ti Grava qe kam edhe respekt.

Aq me teper qe e di se Puto nuk ishte sahanlepires i Enverit. Perkundrazi...

PF..Kuptoni kontekstin e  ngjarjeve mos merrni zjarr kot se  koti.Im at  per  djenine tuaj sapo nisi levizja u arratis dhe u  hodh ne te....Ata  qe e njohin e dine mire kete.Por e kam fjalen nuk perdhosen  lehte  figuar  te  atyre permasave...si At Fishta.Puto nuk ka patur kurre ate qellim.

Grava, kjo mosperdhosja e figurave me duket pak si puna e Ministrise se Dashurise tek 1984, qe fshinte dhe ribotonte historine sipas politikes se dites. Puto, bashke me nja dy historiane te tjere te asaj kohe kane qene te rrymes pozitiviste. Pra ne nxjerrim faktet, si historiane qe jemi, ju gjykoni vete si "gjykates" qe jeni. P.sh dhe Ezra Paund ka perkrahur nazizmin, po prape eshte figure e nje madhesie te tille qe ka vlere edhe pa duar le te themi, ashtu si nje skulpture greke. Tani nese Fishta e mban dot nje gje te tille, ok. Nese nuk e mban, prape ok. Po qe ke qene e fejuar, tha Jovan Bregu, ate mbaje. 

"ju gjykoni vete si "gjykates" qe jeni"
ne sjemi gjykates PF ne jemi katundare e dime te bejme mire ate qe kemi mesuar ne jete ashtu sic ka mesuar Puto te bej mire ate qe ka mesuar ne jete ( historine) Dhe qe te na ngarkoje Putoja ne me detyren sa peshe do ti veme Fishtes ne kuriz per te pare nese kurriz ii Fishtes thyhet apo qendron kjo eshte e padrejte. Kete peshe duhat tja vene Fishtes Puto dhe ata qe kane mesuar me Puton se si studiohet historia
Jo per gje por se pastaj NE behemi si Ministria e Dashurise ku nje mjelse lopesh ( kolegia jone) vendoste se si do te botohej apo ribotohej historia.

Ja mire keto qe ka thene Puto jane te verteta E pastaj? E ul kjo figuren e Fishtes si nje Patriot?

Une nuk jam historian dhe nuk e di ne cilat kushte apo cfare ka menduar Fishta ne ato momente kur ka shkrojtur ato me lart. Dhe kjo eshte fatkeqesia :

Qe historianet tane nuk kane kane nje vend ku te mblidhen apo nje gazete ku te shkruajne dhe te shesin mend me njeri tjteterin sa shume dine ne krahasim me te tjeret.

Kjo qe shkruan Puto i takon nje forumi historianesh per tu diskutar apo nje gazete akademike per tu botuar dhe JO gazetes te populit si kjo me lart qe ka botuar kete shkrim Sepse e botuar ne nje gazete te popullit do te thote qe tani populi do te behet historian dhe degjon tere keto debilleqe

Per popullin Fishta ishte dhe eshte nje figure Kombetare. Njesoj kjo edhe me Skenderbeun apo Rilindasit tane

Fatkeqsia eshte se politika e ka lene hisorine ne doren tone, popullit katundar, te meremi me historine dhe historianet si pacavure te shkrujne ne gazetat tone.

Sejcili duhet te kete vendin e tij ne shoqeri,

Ne shoqerine tone ku gjerat jane bere pershesh ku doktori behet polic e polici behet dorktor Ku poltikani behet agronom dhe agronimi historian patjeter qe do te shikosh figurat kombetare te llangosen keshtu sic i shikojme ne Shqiperi . Patjeter qe dashuria tone per kombin dhe krenaria jone per patriotike do te perfundoj ne vrimen e halese.

Po pse duhet diskutu sikur Fishtes do i jepej ndonje Oskar, dhe Puto (permes Peshkut) po i heq kafshiten nga goja?

Fishta eshte patriark i padiskutueshem i letrave shqipe edhe sikur gjithe vitin e fundit te jetes ta kete kaluar duke lujt xing perdite me Ducen.

Per popullin Fishta ishte dhe eshte nje figure Kombetare

Ke ndonje dokument ti qe te perfaqesosh popullin??

Ato qe thote Puto, Fishta i ka bere te tera dhe keto patetizmat tuaja nuk i zhbejne dot.Boll se na hapet barkun me kete 'poetin e kombit' qe nuk vlen as sa sholla e kepuces se Migjenit. Ngelet tere jeten duke bere hossana..

 

loloto, ne shqiptaret i duam te gjithe njerzit qelibar. po ashtu e mendoi ai ne ate kohe. nuk mund t'i ulen vlerat poetike dhe atdhetare  Fishtes per ca gabime qe beri. Ai punoi shume per gjuhen shqipe dhe ishte aktiv ne Kongresin e Manastirit. E donte vendin dhe punoi per te. beri dhe gabime. tani jemi ne qe; a duhet te vazhdojme nen prapaganden komuniste, te mohojme figurat e shquara, apo t'i themi hapur te tera dhe te dime si t'i vlersojme njerzit (me te mirat dhe te ligat e tyre). Nuk hidhen figurat e kombit poshte per ca gabime. ajo qe la Fishta ne vepra eshte me e dallueshme se gabimet e tij.

Lira, 

ato qe ti permend si merita te Fishtes qendroje.Edhe ajo qe konstaton me te drejte qe i duam qelibar. Pikerisht ketu eshte ceshtja qe Fishta nuk eshte qelibar.Te mbrosh kete qelibaresi te Fishtes eshte ne mos padije, ideologjizem dhe jo domosdoshmerisht komuniste.Fishtes qe ne te gjalle iu krijua nje mith dhe ndeshkimi qe i dhane komunistet e amplifikoi ate paradoksalisht. Aktualisht katoliket perpiqen ta ngrene ne piedestalin jo vetem te poetit te kombit por dhe babait te kombit duke cenuar padrejtesisht figura te tjera te shquara, bie fjala dhe ne rradhe te pare Migjenin. Por fishta pervec meritave qe ti permend ka dhe gabime e bile faje. Simpatia e tij , ta themi bute, per fashizmin eshte faj dhe sado akrobacira logjike te behen nuk e zbardhin dot ate. Ishte ne anen e gabuar dhe kjo do thene me plot gojen. Perndryshe duke dashur te justifikohet fashizmi i Fishtes do perfundohet se justifikuari vete fashizmin dhe ketu s'ka me nevoje per komente te metejshme.

Fishta ka merita per gjuhen shqipe qofte ne Kongresin e Manastirit, qofte ne Komisien Letrare te Shkodres. Por duhet thene se ate drejtshkrim te Komisies Letrare nuk e zbatoi ne vepren e vet, duke e zevendesuar me nje gjuhe arkaike dhe kjo nuk mund te merret per merite, perkundrazi.

Kryevepra e tij ,Lahuta e Malcis,qe mbahet per homerike vetem per nga permasat sepse artistikisht nuk eshte cilesore. Eshte nje veper prolikse,nje kopje e zbehte e Ciklit te Kreshnikeve,artistikisht pa ndonje vlere te vecante. 15.000 vargje nuk do te thote automatikisht  vlere letrare. Eshte fakt qe nga keta ketu qe flasin me shkume ne goje per Lahuten , nuk e ka lexuar asnjeri. Bile dyshoj se edhe vete Fishta ta kete lexuar. Kam frike se vetem Lope de Vega ia ka kaluar Fishtes , nga qe i pari i shkruante veprat e veta, nja 2000, drejt e ne shtypshkronje , kurse Fishta ia diktonte ndonje murgu duke thare ndonje shishe vere.

Lahuta e Malcis ishte qe kurse u shkruajt nje veper jashte kohes. Pjesa e pare(rreth 1/3) e saj u botua me 1914 dhe mund te konsiderohet normale, por pjesa tjeter 2/3 u botua vetem me 1936 , kur ceshtja kombetare mbas konsolidimit te shtetit shqiptar prej Zogut, nuk ishte me ne krye te probleme qe kishte Shqiperia. Ne ate kohe imperativ i vendit ishte ceshtja sociale,ajo ceshtje me te cilen u muar Migjeni, te cilin Fishta as qe mund ta kuptonte.( Por dhe Migjeni ia dha reston me " ta leme plakun ne shejtnin e vet&quotsmiley

 Shkurt , Fishta u glorifikua sa ishte gjalle edhe per hir te lidhjeve te aferta me pushtetin e kohes, u cvleresua deri ne ekstrem ne kohen e komunizmit kurse tani , pas trecerek shekulli duhet te marre vleren reale. Kjo do te thote qe te vleresohet me te mirat e me te keqijat e veta. Dhe qetesisht sepse nuk ka me asnje impakt ne aktualitetin shqiptar.

 

Dokument per Fishten?

???????

FJALIMI I PLOTE I AT GJERGJ FISHTES NE KONFERENCEN E PAQES NE PARIS (1919)...

 

Gjergj Fishta në Paris 1919

Prej brigjeve gjëmuese të Euksinit e deri në borën e amshueshme të Alpeve Julie ; prej brigjeve bubulluese të Ekrakeraunve e deri ndër karma të thepisuna të Karpateve, ende të rime me gjak njeriu, në ato shekuj të kaluem, banonte ajo familja e madhe trako-ilire, në namë e në za në histori të fiseve dhe të kombeve.

Sot kjo familje asht shue. Marrë përbri prej tallazeve të luftave të gjata e të pandame, ajo u përpi dhe u zhduk përbrenda gërmazave të pangishëm të vorbujve te historisë, e kështu nuk mundi ma, ç’më atë ditë kur Gentiusi, mbreti i mbramë i Ilirëve, më 168 para Krishtit, ndriti triumfin e Lucë Emil Palit për me pa diellin e majes së lumnisë së vet të hershme.

Porse, si të thuesh, si nji shkatërrinë e dhimbshme anijeje të mbytun në det, prej humbjes së kësaj familjeje trako-ilire, sot, atje ndërmjet Thesalisë dhe Malit të Zi, prej brigjeve lindore të Adriatikut e deri në bregore të Vardarit, shpëtoi gjallë nji grusht njerëzish, të cilët kishin zanë vend ose mbas mburojes së disa maleve titanike, ose nën hijen e kandshme të disa fushave pjellore dhe plot jetë , banesë e përmallshme e hyjnive të moshës përrallëzore. Ata u banë ballë me fuqi kurrë të përkulshme të shpirtit të vet bujar, qoftë thellimeve të furive të shekujve, qoftë edhe padrejtësisë së hipokrizisë njerëzore. Të stolisun me nji forcë të jashtzakonshme qëndrese, ende këta e flasin atë gjuhë të të Parëve të vet ma të hershëm; ende e ruejn të pandryshueshëm karakterin e hekurt e fisnik të stërgjyshëve të vet dhe sot ata gjithnji e punojnë shi atë tokë të cilën e punuen të parët e tyne prehistorikë.

Ky popull asht bash ai populli i vogël shqiptar, aq pak i njohun dhe aq zi i gjykuem në Europë. I vjetër sa fosilet, sa stalaktitat e shpellave jehuese të maleve të veta vigane, dhe i lindun të thuesh prej vetë rrenjeve të vjetra, ai asht sot zot autokton i pakundershtueshëm i tokave të veta.

Po qe se përnjimend parimi i autodeterminacionit asht marrë prej Konferencës së Paqes si karakter themelor për trajtimin e shteteve si dhe përcaktimin e kufijve të tyne, e drejta e lypë që Shqipnia të qitet shtet më vete përmbrenda kufijve të vet etnikë dhe gjeografikë. Por çka se, simbas teorisë wilsonjane (të Presidentit amerikan Willson) për me mundë nji popull me u sundue në vetvete, përpos kombësisë, duhet të mirret para sysh edhe ndërgjegja e tij kombëtare. Tashti, për në qoftë se si ndërgjegje kombëtare duhet të kuptohet ndjesia për liri si edhe ai dëshir që mund të ketë nji popull për t’u zhdrivillue në vetvete, gjithnji përmbrenda qarkut të forcave të veta, unë them se edhe në këtë pikpamje Konferenca duhet t’ia njohë Shqipnisë pamvarësinë si dhe sovranitetin e vet. E njimend, e po thomëni, cili popull në Ballkan ka ndjesi ma të thella për lirinë e vet sesa populli shqiptar ?

Kaluen po pushtuesit mbi Shqipni, por nuk qenë kurrë zotnuesa mbi shqiptarë. Ashtu si ai cubi, i cili hyn tinës dhe me trathti në shtëpinë e qytetarit të paqtë e, si shtjen mbrenë drojen dhe pshtjellimin, del jashtë pa mundun kurrë me thanë se ka sundue aty mbrendë: njashtu hynë pushtuesit e huej në Shqipni pa mujtë kurrë me i shtrue dhe me i zotnue shqiptarët. E mos kujtoni, zotni, se unë këtu jam tuj ju thanë sende të cilat mos t’i kenë vu re edhe shkrimtarë të huej me vlerë. Kështu, fjala vjen, e ndritshmja Miss Durham, thotë në nji libër të vetin mbi Shqipni :

“Pushtime të hueja janë përshkue mbi komb shqiptar, por të gjitha kanë kalue pa lanë kurrfarë gjurme, si ujët që rrëshqet mbi shpinë të rosës”.

Për lirinë e vet, zotni, shqiptari ban fli shpinë, tokën dhe mjerisht edhe besimin. Fakti veç që shqiptari në mes të sa ndollive dhe te papriturave politike e për nji periudhë kaq të gjatë shekujsh, ka mbrrijtë me e ruejt gjuhën, doket dhe karakterin e vet kombëtar, - dhe këtë jo vetëm në Shqipni, por edhe jashtë kufijve të sajë, - kjo difton çiltas se ai asht dhe don të mbesë shqiptar. E gjithë kjo ngjet sepse ndërgjegja kombëtare ka lëshue rrajë të thella në shpirt të tij. Por ma mirë se kurrkund njeti, dashunia e popullit shqiptar për liri dhe pamvarësi kombëtare, duket në faqet e historisë, për të cilën mundemi me thanë se asht e endun vetëm prej luftash për liri e pavarësi. Unë këtu, për mos me e vu fort në provë durimin e Zotnisë suej, po ju përmend vetëm punët e mëdha, që ndërgjegja kombëtare e këti populli, kreu që prej të XV qindvjetë e mbrapa.

Botën mbarë në zi do ta mbështillte. - Të flegruem droje shuejtën zanin mbretnitë e Europës. Kur qe, mbi kep të Krujës titanike, po del nji hije burri, vetullat ngërthye si dy hulli rrufeje, me dy sy zjarmi e nji mjekër të thinjtë, e cila shtëllungë gjatë nofullës i derdhej, si ajo mjegulla rreth nji shkëmbu të thepisun. Mbi krye trishtueshëm flakë i shkëlqen tarogëza përkrenarja me brirë që tmerrshëm kah i vezullon nën rreze të diellit, kometë zharitëse danë ndër sytë e armikut. Ai asht fatosi i ndimun Gjergj Kastrioti, i madhi Gjergj Kastrioti, Skanderbegu. Me flamurin kuq e zi shpalosun përpara, poshtë rrëmoreve të maleve të thepisuna, stuhi bore prej ndonji kulmi të rrëmbyeshëm, vërsulen vetëtimthi mbi formacionet e turqve, të cilët, prej së largu tuj ua pa hovin, thonë se kulshedra me dragoj po u turret.

Por mundet ndokush me më thanë se Skanderbegu këto lufta i ka ba për qëllime fetare, dhe jo i shtymë prej nji ndërgjegjeje kombëtare, pra për me i dalë zot lirisë dhe pamvarësisë së vendit të vet.

E mos kujtoni se me dekë të Skanderbegut u shue ndjesia e lirisë dhe e pamvarësisë në shpirtin e shqiptarëve. Historia e Turkisë ka shenjue jo ma pak se 54 kryengritje të mëdha të cilat gjatë rrjedhjes së katër shekujve kombi shqiptar i bani qeverisë otomane ose për me pshtue prej zgjedhës së sajë, ose për me e ngushtue që mos t’ia mohonte të drejtat e tija. Edhe pamvarësia e Greqisë asht nji lule e rimuun me gjak të shqiptarit. Zhavellët dhe Boçarët kanë qenë shqiptarë e shqip kanë folë dhe me trimëni shqiptare kanë luftue. Jo besa, por Greqinë e kanë lirue shqiptarët dhe jo ma pak janë mundue se sa disa Pushtete të mëdha të cilat aso kohe bajshin spekullime mbi Greqi, njashtu si do Zoti po bajnë sot edhe mbi Shqipni. Këtë punë, me pasë për ta pyet si dijetar dhe jo si diplomat, kishte me ju a vertetue edhe Venizellos vetë; por, në mos dashtë me ju a thanë ai, ja u kallzon Lamartine, i cili, tuj folë mbi pamvarësi të Greqisë, thotë se kjo nuk qe tjetër veçse rezultati i reaksionit të elementit shqiptar kristjan mbrenda Greqisë kundra elementit turk.

Arsyeja pra pse kombi shqiptar nuk mujti me dalë shtet në vete, nuk qe puna se ati i mungonte ndërgjegja kombëtare ose ndjesia për liri e pamvarësi, por qe fakti se shi ditën në të cilën ai ishte gati me fitue lirinë e vet, Shtetet e Ballkanit ia ngjitën kthetrat dhe e banë rob nën zgjedhë të veten. Dhe këtë e banë jo për me e mbajtë nën shërbim e robni të veten, por për me e shue shqimit e me e qitë faret. Kështuqë prej kësaj pikpamje duhet me e thanë se shqiptarët gabuen, dhe gabuen randë fort, që u çuen aso kohe kundra Turkisë, sepse për ta do të kishte qenë dam fort ma i vogël me u vue nën zgjedhë të Turkisë, se sa me u gri prej kristjanëve.

Po e shoh, Zotni, se kjo fjalë në gojën time disi po ju a vret veshin dhe po ju duket nji paradoks në vetvete. Janë faktet që më japin arsye. Në vitin 1478 turqit marrin Shkodrën dhe me te mundet me u thanë se u pushtue e tanë Shqipnia. Por megjithëkëtë, turku ia njohti Shqipnisë nji farë autonomie: na e la gjuhën dhe kanunet tona, - por askund nuk lexohet në histori se ky mbyti qindra mija shqiptarë përnjiherë, sadoqë populli hoqi zi e si asht me zi prej tij. E tash ndini si u suell kristiani me Shqipni e me shqiptarë. Në vjetin 1912 kërcet lufta turko-ballkanike dhe ballkanikët pushtojnë Shqipninë. Nji herë mbysin pak me thanë dyqindmijë shqiptarë, vrasin meshtarë katolikë sepse nuk ndigjonin me e mohue fenë ; grijnë mysliman sepse edhe ata nuk duen me dalë dinit. Rrenojnë me themel qindra e qindra katunde, veçse si e si me e farue kombin shqiptar. Në vjetën 1914, ushtritë ndërkombëtare, mbas sa intrigash të poshtra, pushtojnë Shkodrën. Në këto ushtri kombi shqiptar ka pasë mbështetë gjithë shpresën e vet, sepse këta ishin demek të shprehunit e forcës që do të rregullonte botën dhe, si të thuesh, ata ishin pasqyra të qytetnisë europiane. Por megjithëkëtë ata nuk sollën kurrnjisend përsëmbari në Shqipni. Ndrye mbrenda qarkut dhetë kilometrash në Shkodër, as që e çilën nji rrugë, as që e lëshuen nji urë, as hapën nji shkollë, nji gjykatore, nji spital, nji send të vetëm që t’i vyente përparimit dhe qytetnimit të popullit shqiptar. I gjithë kujdesi i tyne për Shqipni, përmblidhet në këta: kurrsesi mos me e lanë Shkodrën me ba pjesë në Shqipninë tjetër dhe që në Statutin e Shtetit Shqiptar t’u qitte nji paragraf i posaçëm me të cilin të njiheshin në Shqipni çifutnit nji tagri me shqiptarë, sadoqi aso kohe nuk kishte në Shqipni me thanë asnji çifut. Mandej, kur doli prej Shkodre, Komanda Nderkombëtare dogji të gjitha aktet dhe arkivat e veta.

Në vjetën 1915, malazezët pushtojnë Shkodrën me rrethina, sadoqi Shqipnia ishte shtet neutral dhe nuk kishte shpallë luftë me kurrkend. Në fillim të vjetës 1915, italianët pushtojnë Vlonën, kinse për qëllim që me u përkujdesë për shqiptarët e sëmutë të Shqipnisë jugore. Në 1916, Austro-Hungaria pushton Shqipninë. Me e thanë me fjalë të tjera, ata dojshin ta mbajshin Shqipninë si nji krahinë të veten. Për ma tepër: grekët dogjën 360 katunde në Shqipninë jugore, tuj i mbytë të gjithë ata që dishmoheshin shqiptarë.

E sot Konferenca e Paqes lypë që shi ndër ndër këto vise të bahet plebishiti për të caktue kufijt e Shqipnisë. Ç’ironi e helmueme!

Prej këtyne punëve, - për mos me folë për të tjera, - duket çiltas se shqiptarët, prej pikpamjes kombëtare, kanë pasë arsye me drashtë ma shumë kristjant se sa turqit. Turku, si për princip, si në teori, ia ka pasë njohtë Shqipnisë nji farë autonomie, sadoqë me Skanderbeun e pat kundërshtue përparimin e tij në Ballkan.

Thonë armiqt tonë, si dhe do mbrojtësa të tyne, se vërtetë që kombi shqiptar asht ma i vjetri ndër popuj të Ballkanit dhe se ka nji dashuni të gjallë për liri dhe pamvarësi të veten; veçse shka se megjithëkëto, Shqipnia nuk mund të qitet shtet më vete sepse shqiptarët janë :

a) barbarë,

b) nuk janë të zotët me përparue dhe me u qytetnue vetë dhe se

c) eksperienca ka tregue se në kohën e Princ Widit, Shqipnia nuk mund të mbahet shtet më vete dhe krejt i pamvarun...

Pra, simbas mendimit të armiqvet tonë, ose ma mirë me thanë, simbas fjalëve të vetë atyneve, lypset që Shqipnia të coptohet e t’u jepet atyne në dorë për me e sundue dhe për me vu rregull, - meqë shqiptarët janë barbarë e të egër e nuk janë popull që di me qitë shtet më vete, pra me qeverisë. Për me thanë të vërtetën, po të marrim parasyshë mjetet e mënyrën me të cilat ka nisë e vijue lufta e madhe evropiane, kisha me thanë se barbarësia dhe egërsia e popujve ka pak ose aspak të përpjekun me dëshirën për liri e pamvarësi të tyne. Kur popuj e kombe, në emën të “qytetnisë” kanë vra e pre fëmijë, gra, pleq e të mbetun që kanë ba me vdekun prej urie e gazepit me mijëra njerëzish të pafat në ditë; që kanë djegë e rrenue, jo vetëm katunde e qytete, por mbarë krahina të pamatuna; që kanë thye çdo të drejtë ndërkombëtare dhe njerzore dhe kanë pre në besë me qindra mijëra robsh të ramë në dorë, - e megjithate sot ata munden me qenë shtete të lira; - po atëherë, pse nuk mundet me qenë Shqipnia e lirë ku, nëmos tjetër, gra nuk vriten, ku nuk gjindet nji vorr i nji të vdekuni urie, ku ndorja e besa edhe ndaj armikut janë të pathyeshme?

 

 

Kongresi i Versajës më 1919

Serbt, në kohën e luftës Ballkanike, me shpata ua kanë çelë nanave shqiptare barkun dhe foshnjet e nxjerruna sosh, i kanë ndezë flakada porsi pisha për me shndritë natën me to, dhe sot Konferenca ua ka trefishue madhësinë e shtetit të tyne. Grekët kanë kryqzue gjinden shqiptare bash ne të XX qindvjetë, ndersa sot Konferenca e ka menden me ia dhanë mandatin që me i shtrue e me i qytetnue disa kombe të tjera, kupto, Shqipninë. Pra tash, shqiptari, i cili nuk i njef këto “qytetni” në veten e vet, pse s’mundet me dalë shtet më vete, i lirë e i pamvarun? Por edhe me pasë për ta marrë barbarinë si shprehje vetore të shpirtit të njeriut, unë mundem me thanë pa droje kundershtimi, se kombi shqiptar nuk asht diftue aspak ma i egër e barbar se disa kombe të tjera të qytetnueme, kur këta kanë qenë po me ato garanci që ka pasë kombi shqiptar. Ah, po, duket çiltas, se nuk “duen” me e qitë Shqipninë shtet më vete e të pamvarun, dhe kjo jo sepse shqiptarët na qenkan barbarë e të egjër, por sepse këta nuk kanë sot për sot nji ushtri e nji flotë të veten me të cilën të mund t’u dalin zot tagreve të veta. Ose thanë ma qartë, u vehet kamba shqiptarëve vetëm sepse këta janë ma të ligësht ushtarakisht dhe jo sepse janë ma barbarë se kombet e tjera të Ballkanit.

Asht gabim me thanë se të marrunit e gjakut shënon barbarinë e nji kombi, në qoftë se ne nën fjalën barbari kuptojmë egërsinë ose breshtninë e shpirtit të tij, ashtu siç duen me e kuptue kundërshtarët e tonë, kur e kanë fjalën për kombin shqiptar. Të marrunit e gjakut buron prej ligjeve të jashtme dhe prej të metave të organizimit shoqnor të nji kombi, dhe jo gjithmonë prej gjendjes shpirtnore të tij. E vërteta e këtyne fjalëve përcaktohet edhe prej historisë së popujve për të cilët nuk mund të thohet se kanë qenë të egër e breshtnorë. Në Biblën shenjte lexohen këto fjalë : Në se dikush godet një tjetër me gur dhe mund t’i shkaktojë vdekjen, ai asht një vrasës dhe asht i dënuem me vdekje. Njeriu i ngarkuem me hakmarrë viktimën, e vret vrasësin me rastin e parë. (Num. XXXV, 19, 21) Po kështu edhe në Iliadë, në librin e IX, gjejmë këto vargje që unë po i la simbas përkthimit të Montit:”... Il prezzo qualcuno accetta del’ucciso figlio o del fratello; e l’uccisor, pagata del suo fallo la pena, in una stessa citta dimora col placido offeso.” (Ndëshkimin sejcili e pret si të drejtë për vrasjen e të birit ose të të vëllait; dhe ai që e bën këtë vrasje për shpagim, mund të jetojë pastaj i qetë në të njejtin qytet me atë familje së cilës i bëri vrasjen - fyerjen e parë.)

Duket pra mirëfilli se prej të marrunit të gjakut - vendetta - nuk mund të thohet se kombi shqiptar asht barbar e që nuk asht i zoti me u qeverisë në vetvete dhe i pamvarun. Por “JO!” thonë kundërshtarët tonë. Të metat e organizimit shoqnor, si dhe të marrunit e gjakut në Shqipni, nuk janë të shkaktueme prej faktoreve të jashtëm, por rrjedhin prej gjendjes shpirtnore të egër të kombit shqiptar. Me fjalë të tjera, shqiptari vret njeriun për instikt dhe jo për nji arsye e cila edhe mbas mentalitetit e bindjes së tij, të jetë e mbështetun mbi nevojë të të ruejtunit të jetës, të gjasë ose të nderit të vet. E për në qoftë se asht e vërtetë, - sikurse njimend asht e vërtetetë! - se poezia popullore asht pasqyra e shpirtit të nji kombi, kjo duket çiltas, - thonë ata, - prej kangëve popullore shqipe, sepse të tana, ose gati të tana, tregojnë punë të veçanta vrasjesh ose gjaku.

Përpara se ndokush mund ta thonte me arsye se kombi shqiptar nuk shfaqet kurrë i bashkuem në nji shtet, kishte me u dashtë ma parë që historia të caktonte se nga e ka rrajën ky komb, kë ka fis e vëlla mbi botë, - sepse ky nuk ka mbijt vetvetiu mbi botë, - e se deri ku përfshihej vendi i tij. Por këto historia ende s’i ka përcaktue, e kushedi se kur ka me mujt me i përcaktue, sepse historia e kombit tonë gjindet e shtjellueme mbrenda hijeve të muzgëta të kohëve ma të vjetra. Masandej do të ishte dashtë që historiografët e hershëm, mbi të cilët mbështeten historianët e sotshëm, t’i kishin dajtë me nji emen të vetëm të tanë elementet prej të cilit përbahet ky komb. Kush mundet me e thanë me siguri se shqiptarët, ilirët, maqedonasit, thrakejt, epirotët janë që të gjithi të nji fisi apo jo? Prandaj kurrkush nuk mund ta thotë me siguri se shqiptarët s’kanë qenë kurrë të bashkuem më nja dhe s’kanë qenë shtet më vete. Por edhe po e zamë se shqiptarët s’kanë qenë kurrë të bashkuem në nji shtet të vetëm. Megjithkëtë armiqt tonë nuk kanë arsye kur thonë se për këtë shkak kombi shqiptar nuk duhet qitë shtet më vete, por ky vend duhet nda ndërmjet tyne si gja e pazot. Kush i mban mend grekët të bashkuem nën nji skeptër dhe kunorë mbretnore përpara së XIX qindvjetë? Sa jetë ka flamuri i Greqisë? Jo vetëm që grekët edhe në kohën ma të lumnueshme të historisë së tyne s’kanë qenë të bashkuem nën nji shtet, por këta kanë thirrë ushtritë e hueja për me shtypë shoqishoqin bash mbrenda kufijve të vet.

E pse pra shqiptarët, të cilët gjithmonë ia kanë vu pushkën të huejve, dhe që qenë faktori ma i parë i pamvarësisë greke, nuk duhet të kenë liri dhe pamvarësi për arsye se s’na paskan qenë kurrë të bashkuem në nji shtet? Siç e dishmojnë vetë diplomatët e sajë, Franca ka hy në luftë botnore vetëm për me i dalë zot integritetit dhe pamvarësisë së Serbisë. Epo, aso kohe, serbt nuk kanë qenë të bashkuem me Kroaci e Mal të Zi e Sloveni, me të cilët sot po thohet se na qenkan të tanë prej nji fisi. Mirpo nuk po kuptohet qartë arsyeja përse sot shqiptarët do të bahen rob të serbëve dhe të grekëve. A për arsye se deri dje edhe kombi i tyne nuk ka qenë i bashkuem në nji shtet të pamvarun?

Mandej, sa për atë fjalën tjetër që thonë kundershtarët tonë, se kombi shqiptar duhet mbajtun për barbar për arsye se asht i ndamë nder krahina dhe fise, nuk duket se asht ma me themel se ato të shpifunat e tjera mbi të cilat u fol ma sipër. Tuj qenë e themelueme jeta shoqnore mbi bashkësi të interesave, prej vetit vjen si rrjedhojë se shteti, i cili ngallitet (mbahet gjallë) prej asajë bashkësie, nuk mund të përshtrihet ma përtej se sa i mbërrin forca që do t’i mbrojë ato interesa. Tash, tuj qenë se populli shqiptar, për shkak të pushtimeve të huej të vazhdueshme, nuk mujt me i organizue forcat e veta në mënyrë qi me mbrojtë e me drejtue interesat e përbashkëta të kombit, këtij iu desh domosdo me u nda në disa grupe ma të vogla, e aty, përmbrenda qarkut të mundësisë që natyra dhe pozicioni gjeografik u jipte do familjeve me u vëllaznue dhe me i mbrojtë interesat e veta, me modelue “shtetin” e me organizue jetën e vet shoqnore. Dhe ky ishte i vetmi sistem jete shoqnore që mund të realizohej deri më sot në Shqipni. Në njanën anë shqiptari nuk donte t’i shtrohej pushtuesit të huej, në anën tjetër pushtuesi i huej nuk e lente shqiptarin me i organizue forcat e veta në mënyrë që ky ta shtrinte pushtetin e vet mbi të gjithë kombin. Shqiptarit iu desh me e lokalizue pushtetin e vet në krahina të veçanta tuj i mbajtë së bashku parimet e kanunit kombëtar si rregull jete. Prandej fakti që kombi shqiptar gjindet i ndamë ndër fise, nuk rrjedh prej shpirtit të tij ekcentrik dhe barbar, por prej faktoreve të përjashtme të cilat ai nuk kishte mënyrë se si me i shndërrue. E, me e vertetue se kombi i ndamë në shumë fise nuk asht gjithmonë barbar, mundet me u vërtetue edhe prej historisë. Sllavët e Malit të Zi, ku prej forcës së pozicionit gjeografik të vendit, ku edhe se vetë e kanë zanat pushkën, gjithmonë kanë qenë të lirë e më vete. E për ma tepër, për ma se 50 vjet rrjesht, sa mbretnoi mbi ta Nikolla i I-rë, kanë pasë nji formë qeverie të thuesh kryekëput si nder kombe të tjera të qytetnueme. E mirë pra atëherë: Në të tanë Malin e Zi, kur ka nisë lufta turko-ballkanike, ka qenë vetëm nji shtypshkrojë e vetme qeveritare si dhe kanë pasë nji të vetme fletore politike, e edhe kjo qeveritare. Por nuk ka pasë asnji shkollë të mbajtun me paret e popullit. Ndërsa që në Shqipni, që prej viti 1908, kur qe shpallë Konstitucioni i Turkisë, e deri në fillim të luftës ballkanike, pra në ma pak se katër vjet, u ngrefën shtatë shtypshkronja, u themeluen ma se njizet fletore politike e të përkohshme, u çelën nji shkollë Normale e nja tridhjetë të tjera fillestare, e të tana të veçanta e të mbajtuna vetëm me pare të kombit shqiptar.

U përpiluen të tana tekstet për shkollat fillestare e disa edhe për shkolla të mesme. E kështu, sot më sot, mësimi jepet shqip ndër të gjitha shkollat e Shqipnisë. Janë botue edhe shumë vepra letrare me randësi të cilat e kanë çue nalt ndjesinë kombëtare tuj i dhanë në pak kohë shumë zhdrivillim gjuhës shqipe, fakt ky që, në kohë të pushtimit austro-hungarez, kjo gjuhë qe përdorue për gjuhë zyrtare ndër të gjitha zyrat administrative. Mbrenda kësaj kohe qenë mbajtë tre Kongrese Gjuhësie ( pra nuk është Kongresi i parë i gjuhës shqipe ai i mbajturi në vitin 1972) si dhe qenë disa shoqni letrare, e tj. e tj... E gjithë kjo veprimtari asht zhvillue pa kurrnji ndihmë prej anës së qeverisë.

E po përse tash, inteligjenca sllave, e cila në Mal të Zi, gjatë 50 vjetëve jetë kostitucionale nuk përfton kurgja të re në lamë të qytetnisë, na duhet sot të mbahet si ma e naltë dhe ma e hollë se inteligjenca shqiptare e cila në pak vjet krijoi nji gjuhë letrare dhe asht e ngjizun me nji mentalitet të ri për kombin? Zotni! Le të lihet nji herë në paqe shqiptari dhe le t’i jepet kohë me nxanë, dhe atëherë ju keni me pa se ai ka me shkue gjurmë më gjurmë ( hap pas hapi ) me kombe të tjera të Ballkanit gjatë rrugës së qytetnimit dhe të përparimit.

Kombi shqiptar i ka dhanë burra në za për urti perandorisë së Bizancit. Diplomatët ma të mirë dhe gjeneralët ma të vlefshëm të mbretnisë së turkisë, shqiptarë kanë qenë. Shqiptar ka qenë edhe statisti italian Françesk Krispi, kështu shqiptar ka qenë edhe Papa Klementi i XI-të si edhe Kardinal Albani. E në se bazohemi në memorandumin e shkruem nga Venizellosi, të cilin ia ka paraqitë Konferencës së Paqes, shqiptari asht sot edhe gjeneralisimi i ushtrisë greke.

Por, për me ju a mbushë mendjen edhe ma mirë se kombi shqiptar nuk e ka namin ma të vogël se kombet e tjera të Ballkanit, këtu due me ju pru fjalët që shkrimtarë me vlerë kanë lanë të shkrueme mbi shqiptarët. Shkrimtari francez Hecquard, në librin e vet “ Histoire et descriptions de la Haute Albanie” , ka shkrue se në histori të shqiptarëve “ndeshen prova të lumnueshme energjie, inteligjence dhe aktiviteti.” Ma poshtë thotë: “Ata kanë ruejt doket e burrninë ashtu si vetëm mund ta ruejshin burrat e hershëm të cilëve u këndohet kanga. Për ma tepër, githmonë këta i kanë dhanë burra në namë e në za Greqisë së hershme, Perandorisë së Bizancit, Turkisë e Greqisë së kësokohshme”. Mandej Lordi Bajron gërthet nga ana e vet: “Përmbi karpa të Sulit e gjatë bregut të Pargës, ka burra si veç motit i bajshin nanat dorike; atje ka ende do familje për të cilat kisha me thanë se janë të fisit e të gjakut të Heraklidëve.” Dëshmi janë këto, Zotni të mij, të cilat kishin me ja shtue namin edhe nji kombit ma të madh e të qytetnuem.

...

Tash, Zotni, mbasi ju diftova se kush janë dhe shka janë shqiptarët, më duhet t’ju flas për të drejtat e tyne. E po ju tham se shqiptarët kanë të drejtë

a) për nji pamvarësi politike;

b) gjithnji mbrenda kufijve gjeografikë e etnografikë të Shqipnisë. Mbi pamvarësi të kombit shqiptar nuk kam shumë fjalë me ju thanë. Dihet se kjo e drejtë ka qenë njohtë, sigurue dhe dorëzanue me nji traktat të Pushteteve të Mëdha të Antantës, pra, me fjalë të tjera edhe prej Francës, që prej Nandorit të vitit 1912 në Konferencën e Ambasadorëve në Londër. Këto Pushtete mandej ia kanë ba me dijtë botës mbarë se traktatet ndërkombëtare ata nuk i mbajnë për shtupa letre, por i respektojnë si akte të cilat prekin nderin e kombeve që i kanë nënshkrue. E njimend, po e zamë se anglezi thotë se ja ka nisë nji lufte të përgjakshme e të shëmtueme, por këte e ka ba vetëm për erz të firmës që ai e ka pasë vu për pamvarësi dhe neutralitet të Belgjikës. Pamvarsia e kombit shqiptar pra, në se do marrë si nji punë e kryeme dhe e dorëzanueme mbi erz të kombeve të mëdha të Europës, tash ne nuk na mbetet tjetër veçse me folë për kufij të natyrshëm të shtetit shqiptar, dhe kjo asht nji çashtje po aq me randësi sa edhe ajo e pamvarësisë.Pushtimet e hueja dhe intrigat e paemen të nji diplomacie bakalle të pashpirt e të pazemër, kaq fort ia kanë shndërrue dhe perçudnue fizionominë gjeografike dhe etnologjike Shqipnisë, saqë sot nji i huej, sado i drejtë dhe i papajambajtas (që nuk mban anë) memzi mundet me e njohtë me nji të këqyrun. Edhe nji nanë shpesh e ka të vështirë me e njohtë fytyrën e të birit kur këtë t’ia ketë përçudnue me varrë e me përgjakje arma e armikut. - Prandaj lypset të përcaktojmë ma përpara disa kritere të sigurta mbas të cilave mandej me përskajue kufijt e natyrshem të Shqipnisë. Simbas parimit të autodeçizionit, sejcili popull që mund të thotë se ka nji homogjenitet të pakëputun e të pandamë në vetvete, ashtu si ky përcaktohet prej klauzolave të teorive willsonjane, ka të drejtë, ose në mos tjetër do të kishte të drejtë që ai vetë me e nda kuvendin mbi sharte të veta politike e ekonomike dhe me u nderue si shtet i lirë dhe i pamvarshëm. Ky shtet, masandej, gjeografikisht do të përshtrihej deri ku kapet kombësija e pandame e vijueshme e atij populli. E në rast se në ndonji skutë toke të këtij shteti gjinden të shartuem elemente të huej, aty vullneti i popullit do të vertetohej nëpërmjet të nji plebishiti, mandej liria e tij do të jetë e dorëzanueme dhe e sigurueme siç duhet dhe sa duhet.

Simbas këtyne parimeve, asht punë e arsyeshme që shteti shqiptar të përshtrihet gjeografikisht deri ku mbërrin kombësia e popullit shqiptar e vijueshme dhe e pandame prej centrit të vet. Sepse tagri i autodeçizionit nuk asht e lidhun me individë ose me grupe të caktuem njerëzish, por me nji “avrom” të gjithëmbarshëm prej të cilit përbahet kombi. Prandaj çdo zvoglim që i bahet tokës së Shqipnisë, i pambështetun mbi këto parime, do me thanë se ai i bahet dhunshëm dhe me të padrejtë. Por në bazë të cilit kriter ka për të mujt me u caktue të përshtrimit e kombësisë shqiptare? Mbas gjuhës, i vetëm ky në këtë rast asht kriteri ma i patundshëm dhe që nuk mund të lihet kurrsesi mbas dore. Populli shqiptar flet nji gjuhë krejt të veten që, tuj lanë mënjanë transformimet e natyrshme të elementëve të cilëve nuk i ka pshtue asnji gjuhë tjetër deri më sot, kurrfare nuk mund të unjisohet me gjuhë të tjera keltike, latine, gjermanike, sllave ose helenike, me përjashtim ku puqet me to me rranjë të bashkueme indo-gjermane. Prej këtej pra rrjedh që që të gjithë ata që e flasin këtë gjuhë, kanë një kombësi krejt më vete e krejt të ndame prej asaj të kombeve të tjera të Europës. Sepse nuk ma merr mendja që nji tjetër popull i gjallë i Europës t’ia ketë imponuar shqiptarit nji gjuhë që dhe as nji tjetër popull europian mos ta ketë folë. Për ma tepër, nji gjuhë e dekun, nuk i imponohet nji populli mbarë. Por as populli shqiptar nuk ka mujt me ia tatue popujve të tjerë gjuhën e vet.

Gjuha tatohet ose me forcë të armëve, ose me forcën e kulturës e të qytetnimit. Por si prej njanës, si prej tjetrës pikpamje, shqiptari nuk ka qenë ma i fortë se popujt që ka përbri. Prandej nuk ka si të mohohet se të gjithë ata që flasin shqip, janë të kombësisë shqiptare. E për këtë arsye, shteti sqiptar, duhet të përshtrihet gjeografikisht deri ku përfshin gjuha shqipe. Tuj pasë caktue këto parime ose kritere, të shohim tash se cilët do të jenë kufijt gjeografikë të shtetit shqiptar. Por, per me u diftue krejt të papajamajtshëm në këtë çashtje plot me gënjeshtra si dhe aq pahijshëm shoshitë prej armiqve, këtu unë due me ia lanë fjalën, Zotni, shkrimtarit tuej të sipërpërmendun, z. Rene Pinon i cili ka qenë në Shqipni dhe e ka pa vetë me sy tuj e prekë vetë me dorë se kush mundet me pasë arsye mbi këtë çeshtje.

Zotni Pinon pra, në artikullin që prumë prej “Revue des deux mondes”, tuj folë mbi kufijt e Shqipnisë, thotë: “Prej fushave të Vardarit e deri në Adriatik, prej Thesalisë e deri në Mal të Zi, zot toke asht shqiptari, në daç sepse ky hyni këtu mbrendë ma i pari, në daç sepse ky ndolli ma i forti”. E tanë krahina e Kosovës e cila prej Konferencës së Londonit (1913) i qe lëshue Serbisë, dhe mbarë Çamëria, “Epiri i Nordit”, të cilin e lakmon aq shumë Greqia, janë të banueme kryekëput prej shqiptarësh dhe prandaj e drejta e lypë që të numrohen me shtet shqiptar. “

Dhe mos të mendohet se zotni Pinon asht shty tepër me këto fjalë, sepse e vërteta e këtyne fjalëve duket çiltas edhe prej statistikave të cilat qysh prej vitit 1909 e tektej, janë ba përmbi proporcione etnologjike të popullsisë së Shqipnisë. Prej këtyne statistikave zyrtare del në shesh se në krahinat e lëshueme prej Konferencës së Londonit serbëve dhe grekëve, të paktën, 80 përqind të popullsisë janë thjesht shqiptare. Serbt na thonë se banorët e Kosovës me prejardhje janë të gjithë sllav, por, gjithnji siç thonë ata, përdhuni dhe me kohë janë çoroditë tuj u kthye në shqiptarë. Këtë fjalë e thonë edhe grekët për banorët e Epirit të nordit. Por ata nuk thonë të vërtetën sepse, po të ishte e njimendët se banorët e Kosovës janë sllavë dhe ata të Epirit të nordit grek, atëherë serbia nuk do të kishte mbytë e gri deri më sot afro dyqind mijë vetë në Kosovë dhe Greqia nuk do të kishte djegë ma se treqind e gjashtëdhjetë katunde në Epir të nordit tuj e kryqëzue gjinden përsëgjalli, posë atyne pesëdhjetë mijë vetave që i kanë vra dhe i kanë lanë me dekë prej urie dhe sikletit.

Popujt e qytetnuem munden, po, në furinë e nji kryengritjeje me vra në trathti mbretënt e mbretneshat e veta e me i dhunue trupat e tyne mbas vdekjes, por nuk mbrrijnë kurrë me gri - e në ç’mënyrë mandej! - me qindra e mijëra vëllazën “bashkëqytetarë” të vet. Qyshse serbt kanë vra me qindra mijëra njerëz në Kosovë, dhe grekët kanë djegë qindra e qindra katunde në Epir të nordit, dëshmon qartë se as banorët e Kosovës nuk duhet të kenë qenë serb, as ata të Epirit të nordit nuk kanë qenë grek.

Jo jo, Zotni të nderuem! Janë vra gjindja me qindra mijëra në Kosovë dhe janë djegë me qindra e qindra katunde të Epirit të nordit për të vetmen arsye se grekët e serbët duen me e shue farën shqiptare në ato krahina për me mujt me i thanë mandej Konferencës së Paqes se atje nuk ka shqiptarë. Oh, sa arsye ka pasë ai i moçmi kur ka thanë: “Ubi solitudinem faciunt, pacem appellant.” Pra, sa ta kenë shkretnue vendin, do të venë mandej paqen.

Por për me i forcue ma tepër fjalët e z. Rene Pinon mbi kufijt e Shqipnisë, këtu due me ju përmendë se çka shkruente mbi këtë çashtje Lordi Fritznaurice, mis i Komisjonit të Rumelisë Lindore, mbi Foreign Office e që masandej qe botue në nji Libër Bleu (në diplomaci - asnjanës) të vjetës 1880. Ai shkruen: “Për me folë se shka asht kombi shqiptar, i bie me u përshtri edhe mbrenda kufijve të Serbisë e të Malit te Zi. Krahina e Kosovës, shka merr prej Mitrovice e poshtë, asht krejt shqiptare dhe ka vetëm nji skundill fort të vogël serb. Statistikat bullgare e greke, mbi të cilat qeveritë e Sofjes e të Athinës themelojnë pretendimet e veta mbi Monastir, Ohër e Korçë, janë mbështetë në rrena e leni ma ato pretendime të Greqisë që janë ba pa kurrfarë turpi.”

Qe pra, Zotni, se deri ku duhet të përshtrihet Shqipnia e ç’kufij duhet të ketë shteti shqiptar. Mbas dëshmisë së këti diplomati ingliz në za, Konferenca e Paqes kishte me ba nji paudhni të përgjakshme po nuk e nxuer e nuk ia ktheu Shqipnisë ato tokë të cilat Konferenca e Londonit, kundra çdo gjyqi e drejtësie, në vitin 1913 ia shkëputi Shqipnisë për me ia lëshue grekëve dhe serbve.

Tuj ju falë nderit me gjithë zemër për mirësi që keni dashtë me më dëftue në këtë rasë, do ta mbyll këtë ligjeratë të përvujtë me ato fjalë që me 24 nandor 1880 thonte në Parlamentin italian Madero Savini kur Europa pat çue anijet e veta përpara Ulqinit për me e ngushtue Turkinë që me ia lëshue Malit të Zi tokët e Shqipisë. E qe çka foli në atë rasë deputeti italian: “Pse francezve nuk u mbushet mendja me heqë dorë nga Alsace-Loren? Pse nuk do të guxojshit ju, deputetë italianë, me heqë dorë prej viseve italiane që gjinden nën Austri ? Pse i keni dalë zot Greqisë kundra Turqisë në Kongresin e Berlinit ? Vetëm mbështetun në parimin e kombësisë! E pra, kujtoj unë, se, për me qenë burra fjale, ne na duhet me thanë edhe për Shqipni ato çka thamë edhe për të tjerë në Paris, Romë, Athinë, Varshavë... Në mos paça harrue, siç kam ndi prej profesorëve të mij, Grotius ka pasë thanë se tashma asht ba si zanat me ua shndrrue zotin popujve. Por përkundrazi, Jan-Jacques Rousseau gërthet: “Ani, ndërrojani zotat, por të paktën pyetni këto bagëti njerëzore që quhen popull !”

Bariu, falemnderes, te lumte penda, mendja e dora çka keni sjelle te Peshku... ( pa tru qe bjen n'grep me kerma) kete fjalim te gjigandit te letrave shqipe, te nji patrioti e nacionalisti brilant, te At Gjergj Fishtes.

loloto?
Cfare porfesioni ke ti qe flet me kaq siguri? Se me sa kuptoj une Emo ( dhe une) dhe te tjere ketu qe te hapim ty barkun nuk e kemi ate mundiesine qe ka Puto qe te gjykojme ate qe thote Puto.
Ne dime dhe besojme se Fishta ka qene nje patriot, nje njeri i madh i letrave dhe i kombit dhe per ket e respektojme deri ne diten qe te vijene Putot ( jo Puto njejes por Putot shumes) dhe te na thone ndryshe. Por qe te vish ti si pjata lares restoranti e te na bindesh ne pjatalaresit e tjere qe Puto ka te drejte kjo nuk e ndryshon mendmin tone , tehapet apo nuk te hapet barku ty dhe te tjereve

nese nuk ke mundesine te gjykosh c'ka thene Puto, c'ke qe fut hundet atehere, rri degjo. Ti je nje propagandist i zellshem por i paditur, nuk je as ne nivelin e pjatalaresit, keshtu qe eshte kohe e humbur te merrem me ty.

Profesioni im ? Kryepjatalares. fli rehat tani.

Na u bo Fishta si me qene Justin Bieber! smiley

edhe rama na paskesh vjedh nji roman kamunist me raxh kapurin m'duket. nga titulli i pamfletit, se mren s'u merrte vesh. ka plas spektakli modh dmth.

Mallkimi  me i madh mbi ne, si komb eshte ;

"..U  zençi me njeri tjetrin edhe duke fole, per embelsiren edhe duke henger petulla..."

kush i ka pare dokumentaret mbi fashizmin?
fjalimet karizmatike te duces?
ndertimet gati si me aksion vullnetar te "pallateve popullore" per shtresat e varfra? ( gjera te cilat me pa u kopjuan prej lidereve komuniste?)
fjalimet dhe skenat kur ducja perveshte menget dhe fillonte korrte vete i pari grurin?
edhe fashizmi kishte goxha atmosfere shpresedhenese e flladesh utopike si fillim, keshtu qe nuk kemi pse fajesojme njerez apo figura qe kishin shume prishmeri prej ketyre ererave genjeshtare ndryshimesh
c'do thoshim per vagnerin? hajde te mos e pelqejme muziken e tij tani

 shqiptaret i bien shkurt dhe hopa le t'i mohojme te tere. Ke sot ne Itali qe e duan Ducen se ju dha toke falas. Jo Fishta qe u genjye nga Shqiperia e Madhe. muhabeti eshte nisur keq ketu, se e kane zene me Puton. Ai paraqet ato qe ka gjetur, dhe mire ben. Kokat e nxehta te shqiptareve, turren me vrap t'i hedhen Fishtes balten e fundit. se pak balte i hodhen komunistet, por hajt t'ja shtojme ca.

Lira edhe ti koke e nxehte je, se vrapon te aprovosh Puton pa teklif e pa pare se cfare ka gjetur ai.  Gjithe ajo qe thot Puto, bazohet mbi nje liber te vetem nga nje Italian.  Kjo nuk eshte ndonje prove e palekundur, edhe ne historiberjen ku Putoja eshte ekspert.

Mbi keto baza, Fishten mund ta nxjerrim edhe Zogist pse mbas grushtshtetit qe solli Nolin ne krye (Fishta ishte mbeshtetes i tij) dhe mbas largimit per ne Itali, Fishta u kthye nga egzili per t'u bere mesues serisht, nen regjimin Zogist.

Mire pakapo, jam. jetojme ne demokraci, pakapo. Puto eshte i lire te botoje c'te doje. 

"edhe fashizmi kishte goxha atmosfere shpresedhenese e flladesh utopike si fillim"

Flo, letra e Fishtes eshte ne 1940-en. Flledet vinin er

"edhe fashizmi kishte goxha atmosfere shpresedhenese e flladesh utopike si fillim"

Flo, letra e Fishtes eshte e 1940-es, kur "flladet" vinin tashme era barut dhe pasi trupat gjermane kishin hyre ne Paris e bombarduar Londren. Te mos flasim per gjendjen e çifuteve pastaj.
Edhe Wagneri e "paguan" akoma dhe perhere aferine me katastrofen naziste dhe perthithjen ideologjike te tij praj saj. E paguan politikisht, kur flitete pêr permasen poltike te Wagnerit dhe projhektit te tij estetik. Nga pikepamja e ngushte muzikologjike jo. Por ketu nuk ishte fjala per gjykimin e Fishtes nga pikemamja e ngushte poetologjike, porse konsistencen politike te tij, dhe te projektit te tilj estetiko-letrar. Qe te kete qene shume patriot s'di ne cilin rrafsh mund te perbeje vlere, por me siguri as ne ate poltik, as ne ate letrar-estetik. Madja, ketu mnd te perbeje edhe anti-vlere!

shiko vetevendosje,
une doja te isha e drejte deri ne fund ne perceptimin tim personal per kete ceshtje, kjo edhe per faktin qe mua me duket disi e padrejte qe disa komentues ketu duket sikur mezi kane pritur kete fakt per te arritur ne perfundime qe i kishin projektuar "gia", kohe perpara se te zbulohej ky fakt...
nuk e di sa u sqarova...
edhe mua kur kam qene axhami me ka pas pelqy sala kur thoshte do bejme kete e do bejme ate, por jo per kete fakt une duhem demaskuar se kam "miqesi me borgjezet" smileysmiley (nga filmi kapedani)

  smiley.e drejte!   po  e perforcoj edhe une me nje batute nga nje film tjeter..:    ''une more shoke, ne fillim, kam qene nga ata qe e ndiqnin Ibrahimin.''.smiley

edhe une te njejtin mendim ndaj per temen. jane shume te rrepte me gjykimin qe i bejne Fishtes. ato cka ka thene ky,   do pare ne kontekstin e kohes dhe rrethanave.. 

sduhet harruar: Hitleri dhe Ducja, kryesisht para se te fillonte lufta, kane ''magjepsur'' shume intelektuale ne mbare Europen...  bile Hitleri, aty nga vitet 36, 37  ka pas qene nje nga kandidatet kryesore per te fituar cmimin ''nobel per paqe''.smiley

Po pra, ate po them edhe une, kur ke qene axhami (e Fishta ishte burre i moshuar e fihure e njohur publike) e kur Sala ishte ne fillim (e ne 40-en nuk ishte fillimi as i Musolinit as i Hitlerit). Askush qe i mbeshteste apo, akoma me shume u thurrte elozhe atyre ne 40-en nuk mund te thuhet se ishte ne iluzion, dhe nuk e kishte kuptuar perse behej fjale. Per Hitlerin, dhe nga jashte, hajde deri ne 36-en maksimumi edhe mund te ishte e besueshme, kur ende bente thirrje per paqe. Por Fishta permend vete si fakt entuziasmues hyrjen e forcave gjermane ne Paris dhe shkelmin e dhene trashegimise se Revolucionit francez (qe per Kantin perbente subjekt te entuziazmit te njerezimit) dhe shkaterrimine demokracive. Po ashtu, sidoqofte, Musolini e Hitleri nuk krahasohen me Salen e asnje viti, as te fillimit, as te 97-es e as te pas 21 janarit. E per me teper akoma, mund te kjete pasur personalitete qe i mbeshteten ata, por me se paku kjo i takonte nje kleriku katolik, e akoma me se paku, dmth hiç fare, nje françeskani.
E perseris edhe nje here, edhe sikur pretksti apo shtysa te kete qene "patriotizmi" apo çeshtja kombetare, nuk eshte e justifikueshme. Ceshtja eshte moralo-politike: a kemi te drejte t"i japim bekimin nazizmit ne emer te çeshtjes kombetare (nderkohe qe shteti shqiptar ekzistonte ç'prej 30 vjetesh)? Kush eshte aq patriot sa e mbron edhe nazizmin e 40-es po qe se kjo (sipas tij) e ndihmon kombin, le te ngreje doren, e s'flasim me pastaj.

Toko i nderuar ...pak gjate
"""Se me sa kuptoj une Emo ( dhe une) dhe te tjere ketu qe te hapim ty barkun ) nuk e kemi ate mundiesine qe ka Puto qe te gjykojme ate qe thote Puto.
Ne dime dhe besojme se Fishta ka qene nje patriot, nje njeri i madh i letrave dhe i kombit """"
Toko vetem per kete po hyj sepse e ke ngare kalin me Revan.
Nga e gjete ti Fishten Patriot dhe njeri i Madhi Kombit qe ja ke bashkangjitur , besoj per inerci , asaj njeri i Madh i Letrave ...
"Ne mes te qorrave ai me nje sy eshte mbret " ...thote nje fjale e urte dhe Fishta ka qene QORR me nje sy ne ardhmenine e ketij Populli .. Edhe njeqindhere te perseritesh se nuk ka asnje VLERE Letrare si POET prape vazhdoni me ate Poet Kombetar. Bejtexhi i nderuar Krahine mund te thuash si ai i Bratit ose si i Terbacit apo Kete Spiri . e shume te tjere. Ne rendnin e bejtexhijve hera heres ka edhe ndonje varg qe flet per talent Poetik .
Fishta beri MIRE dhe SHUME Mire nje detyre te LARTE Patriotike ne ato KOHE .
Foli Pambarimisht SHQIP si autoritet krahinor FETAR per tu dhene te kuptojne MALOKEVE se Shqipja eshte Gjuha e zotit te tyre dhe jo dava cirilikesh e turqizmash . Kjo per mua eshte nje veper e madhe ne sherbim te asaj krahine qe shquhej per mercenarizem e bajraktarizem te theksuar .
Se cfare rroli kane me tej kjo kategori Katolikesh te pregatitur e te nxitur ne dekada te tera Vetem e Vetem ne sherbim te ITALISE kete e tregoi me fakte dhe jo vetem ai .
Mos na ngaterro tani trajtesat e mevoneshme per te , me Rrolin REAL qe luajten perfaqesuesit e Kolabracionizmit per Lehtesimin dhe Mbarevajtjen e pushtimit Nazisto - fashist .
Leruani eshtrat tu prehen ne varr dhe them se pa dale nje TEORI tjeter Mbareboterore mbi Fashizmin dhe Nazizmin lirini keto argumente tralalalash me "fashiste turiste e jermane kalimtare qehflij ".
Jane pikerisht keto Teori te keture "Kombetareve " qe mbajne gjalle frymen e "popull dembel " "popull qe s'di ke te votoje " etj etj . Populli yne ka njefatkeqesi te Natyreshme qe nuk varet nga deshira e njerit apo tjetrit . Ai nuk ka shume pervoje .E tille ka qene Historia e Mevetsise si SHTEt dhe kjo eshte arsyeja qe ne kohe te turbullta, Profet e Historiane sharlatane ( si B...Historia ) qe pretendojne te vene Bazat Morale te nje Kombi , bejne te reshkase ne mutsilleqe llapaqensh me zell te tepruar edhe Pena si ...... SOT kur nuk lene vend pa mbllacitur "se diktatura zotrie "
Me vjen jeq po ne kete Rast ja ke kaluar edhe Sikarit me Sikure . Mbrojtja e kolaboracionizmit ne cdo PIKPAMJE e ne cdo Argument Teorik , jane Heqje Rrenim ,Shkaterrim i Themeleve te bazamenti Moral - Kombetar i Pavaresise dhe Mevtesise se Shqiperise.
Po qe per Patriotizmin e Fishtes ne vergje .... lexoje pak me kujdes.

Eshte thjesht nje "beteje " kunder Sllaveve BAJRAJTARE ne nje pjese pothuaj te parendesishme e te paperfilleshme te teritorit te tyre . Nje "beteje " bajraktaresh te Cerna Gores me Malsine ne Kufij ... Nuk shtrihet te pajten deri ne MIRDITE ....per cfare ?
Lexo dhe pastaj fjalosim .
A kemi leverdi ta "perdhosim "
Une mendoj se Glorifikimet dhe pasthirmat "Ua edhe per Fishten " jane perdhosja me e madhe e tij . Veshja me atribute qe nuk i takojne nje Individi eshte Perdhosja dhe Manipulimi me i Madh qe mund ti behet Figures se tij . Aq me teper kur nje person i tillle si Fishta nuk ka asnje PESHE ne ndonje Levizje me frymezim Kombetar .As edhe nje rresht Kenge a Vargu qofte edhe nga Bajrajtaret Veriore pavaresisht nga strukturat ku merrnin pjese !
Dhe dihet shume mire Historikisht si ka then dhe shoku Mao Tze Tung smiley
" Sa me larte te ngjitesh ARTIFICIALISHT aq me shume vritesh kur Rexohesh "
Fishtes i qendron mire si stature vleresimi si Bejtexji i Rendit te Pare ne letersi dhe nje Patriot i Klasit te Larte ne perpjekjet per zbatimin e vendimeve te Kongresit te Manastirit :" Mbi gjuhen Shqipe " Dhe jo vetem qe nuk jane pak po cdo Individ do ishte Krenar per edhe me pak !!!!!!!
Kush mundohet ti veshe Mantele te tjera me zell e tepri eshte si daullet BOSH te klasit te Jozefickerave Sot !

oidriso

Nuk quhet bejtexhi i vetmi poet shqiptar i nominuar per Nobel ne letersi o injorant

Foli Pambarimisht SHQIP si autoritet krahinor FETAR per tu dhene te kuptojne MALOKEVE se Shqipja eshte Gjuha e zotit te tyre dhe jo dava cirilikesh e turqizmash . Kjo per mua eshte nje veper e madhe ne sherbim te asaj krahine qe shquhej per mercenarizem e bajraktarizem te theksuar .

U bat ju barinj malesh me i than maloke shkodranve. Juve jua hoqi gunen nga shpina Enveri mor çobener, kur Shkodra ishte qytet ne plot kuptimin e fjales.

Mercenarizmin e tregut je per 50 duke mbush rradhet e spiunave dhe xhelateve komuniste

 

Shqyptari kish nji sahat qi prit'te ulun n'tavolinen e tij. Rruga e kish lodhe fort, ûjâ poashtu. Puto ja vendosi barin e njome bukur n'pjate, italian dressing n'qoshe. Me nji kapelė t'fryme n'maje t'krese e i veshun me grykse t'bardhe, me njenen dore t'vendosun mbas shpinet si kamerierat e turizmit dikur, po rrin perpara shqiptarit t'ulun n'tavoline. Shikjon me nji si buzqeshje n'fytyre, duket sikur pret miratimin e shqiptarit t'hutum i cili sapo ka kap pirunin me doren e djathte dhe tasin e vogel e mbushun me lang ne te majten. Shqiptari shikon tasin e vogel, ban disa lvizje rrotulluese me doren e majte, por tasi s'ka asnji shkrim mbi te. "Ç'të jetë vallë?", pvet vedin. I hjedhe nji shikim Putos. Shikjon pirunin, dhe e mbshtete n'tavoline. Hjek kapakun plastik t'tasit, e afron te hunda, e shikjon. I merr ere. Puto tashma ka kalu dhe doren tjeter mbas shpinet, me buzqeshjen e ngrime, pret. Shqiptari fut gishtin tregues n'tas. E nxjerr ngadale nga tasi, e afron kah abazhuri ne t'djathte t'tavolines. Maja e gishtit tregues shkelqen. Tuj mbyll paksa kapaket e syve nga drita e llambes 7.5w, afron kryet kah abazhuri--shikon gishtin, shikon Puton. Drejtohet, pozicionohet mire n'karrige dhe nise me e çu gishtin tregues kah goja. Ndalet. Shikon Puton. Puto ul kryet kadale n'shenje pohimi. Shqiptari, hap gojen, nxjerr paksa g'juhen dhe e takon me gishtin e tij tregues. Fut g'juhen mbrenda dhe mbyll gojen. Nga m'nyra se si i l'vize l'kura e ballit, Puto kupton se shqiptari duhet ta kete taku majen e g'juhes me qjellzen. Puto buzqeshe. Shqiptari shterngon buz't dhe kaperdine p'shtymen, tund kryet dhe buzqeshe. Merr pjaten me barin e jeshilte, e afron te hunda. I merr ere. Ksaj here i beson Putos, dhe menjiherit fut t'tan barin n'goje. Pertypet duke shikju Puton, syte i qeshin. Kaperdin kafshaten. Merr tasin dhe prap me njiherit e kalon n'fyt krejt ate ç'ka permbate. Ule tasin me force n'tavoline, ndihet krenar e i lumtun. Me pjesen e siperme t'dors djathte fshin gojen dhe mjekrren e dendun nga voji e uth'lla. Gogsima e shqiptarit terhjeku disi vemendjen e rrugtarve t'pranishem, disa nga t'cilte tuj pa se shqiptari po i k'qyrte, e pershndeten-- Tungjatjeta!--tuj çu gotat nalt. Shqiptari bani t'njeten gja me tasin plastik, tashma bosh. 

"Të lumëshin duart kuzhinjer!," e tuj liru ushkurin e pantalluerve, vazhdoj: "....edhe një dopjo dhe një qikë nga ajo sallata jeshile, po pate mundësi."

Or Teef, je tuj fol per nje ...Akademik ore  burre ! Dhe  me beso mua, Puto eshte nga me te aftet studjues e  historiane te  Ballkanit, i barabarte me Kristo Frasherin..Mos degjo tralal- late e disave, jo ka qene i komunizmit e jo broçkulla.Eshte  Akademik dhe  kete titull nuk ta jepte kush pa e merituar.As qe behej fjale per "ta blere"... si  sot. Zoteron  5 gjuhe  te  huaja, nga te  cilat tre me gramatike.Ka qene  tere jeten gjuajtes i fakteve historike ketu,  ne Stamboll, Vjene, Berlin, Moske e Londer.

   Eshte pinjoll i nje  familjeje, nga me te nderuarat dhe me  te pasurat e kryeqendres se kultures- se vendit-Gjirokastres.

   I kemi  te rralle keta ore miq! Por duhet  te kuptohet  lidhja e faktit historik qe sjell historiani Puto per Fishten, detyrimisht  me faktoret historiko-politike dhe shoqerore te kohes.Ne vend qe te debatojme  duke dhene seicili mendimin e vet,  se cilet mund te  kene qene faktoret qe Fishta ka fole edhe ashtu, se padyshim nje gje shume e madhe e ka detyruar(mendimi im), hedhim balte mbi ate qe sjell faktin!Kurre mos tu  shkoje  mendja se Arben Puto mund  te sajoje fakte, apo te shtremberoje faktin, dokumentin historik.Vetem te marret, mund te imagjinojne  te  tillen.

  Duhet ta kuptojne se, me kete menyre debati, behemi pjse  e pandare e   Krizes se identitetit,  per  analizimin e historise dhe te figuarave tone, me sensin realist, jashte pasioneve dhe  denigrimeve, te cilat boll na kane  sjelle deme, deformime te memories tone  kombetare.   

Debati  dukshem degradoi duke  fole krejt kuturu e   me pasione te paditurish.Nuk e kam fjalen vetem per ne kete blog dhe per kete teme por me habit e pergjithshmja.

  Ka plas  nje debat i  madh dhe impenjim serioz i analisteve dhe opinionisteve spekulative ne se ka patur  apo jo te dashura..Ismail Kadareja dhe ne se  ka qene apo jo homoseksual Enver  Hoxha.Po e nis nga kjo e fundit.Sikur te kishte patur  pikerisht ate "faj" Enver  Hoxha e b..e plasur per  shqiptaret.Po se ka patur ndonje koce, per tu  ferkuar  diku  tines  Kadareja dhe na ra surrati  per toke prej turpit te madh, qe paska bere.Po nuk ka bere gje pa makari.. t`i kish... "djegur thonjte"!

Na u lagen drute e "demokracise" , nuk  e shikoni! Krize ore krize  morale po "hame"....

Qellimi i shtrimit te   ketyre  çilteve me lesh dhije, per mejdane debati? Shume djallezor!

Largimine vemendjes  nga hallet  e medhaja....

Debati  dukshem degradoi duke  fole krejt kuturu e   me pasione te paditurish.Nuk e kam fjalen vetem per ne kete blog dhe per kete teme por me habit e pergjithshmja.

E ke fjalen per faqet dhe artikuj'shkrusit e disa gazetave t'perditshme, besoj!? 

 

Edhe meqi ra fjala..., kjo lloj historiet, asht e bame me bythe dhe jo me rrashte. Di me thane se nqs historianet kane me vazhdu me punu ne kte mnyre sot e njiqind vjete, at'here ju siguroj qi Enveri e Sala kane me u shpalle hero kombtar; Hitleri poashtu. 

Asht e vertete qi historia don fakte, por s'mjafton thjesht nji artikull i botum ne nji rreviste te censurume (se spo thom te mbyllun prej taljanve), mbas vjetve t'tana n'sherbim t'kombit shqiptare e n'lufte neper shkolla ku ka dhane msim kunder italjanve apo turqve apo serbve, dhe gjithmone nji za i fuqishem ne opozite. Po ju jap edhe un disa fakte sikurse dhe Putoa; Fishta ka kene ai frat qi ka mbyll kollegjen franceskane dhe fretnit i ka nise kah mali i zi apo kroacia e austria kur fjala e msusvet t'kollegjes (t'cilt banin propagante kunder pushtusit) filloj me u censuru nga italiant. 

Interresant asht se simbas Putos, veprimet e Mustafa Merlika-Krujes; ushtar i perandorise osmane ne luften italo-turke (1911-1912 ne nji kohe kur shqipnija kishte ma fort nevoje per te) por qi disi ja doli me arrit me kene ne vendin e duhun e nkohen e duhun per me firmose deklaraten e pavarsise s'shqipnise... e mbas ksaj ai arriti me pase poste te nalta ne qeverite e cdo "pushtusit" qi pati kombi shqiptar, mbas turqvet (nder t'tjera dhe senator i italjanve.), nuk ishin aq te randa sa ato te Fishtes. N'fund perfundoj tuj jetu nji jete t'mire ne amerike (ma te mire se Fishta) ku dhe vdiq. 

 

Sidokjoft, Hitleri dhe Mussolini kane kene zheni, kush nuk asht dakort duhet t'kete probleme t'theksume me procesin e analizes. smiley

Sidokjoft, Hitleri dhe Mussolini kane kene zheni, kush nuk asht dakort duhet t'kete probleme t'theksume me procesin e analizes.
---------------------------------------------------

Franklin D. Roosevelt dhe Winston Churchill ca i bihen te jene?

Sigurisht more mik.Dhe jo vetem ato por e tere medja..Nje berrihaj  i  papare  per te çoroditur mendjet  e sterlodhura ....

Nqs. keto jane te verteta s'mbetet gje tjeter per te thene pervecse "OUPS!"

Gjithsesi, ne po gjykojme a posteriori.

Duhet konsideruar fakti qe Fishta ishte shume nacionalist, dhe ndoshta shikonte tek nazi-fashistet te vetmen shprese per ribashkimin e trojeve shqiptare. E konsideruar ne kete kontekst, fjalet e tija marrin nje kuptim tjeter.

Kur historiani, ngelet thjesht historian edhe pse lexon ma shum se zysha e jeme e letersise, ska se si me kene familiar me ironine apo sarkazmen e Fishtes, se s'po thom humorin e holle t'tij. 

Ne nje fare menyre autori e thote vete:

Gjithsesi nuk është e thjeshtë të përcaktohen këto akte të dyshimta të Fishtës, pak të pajtueshme me personalitetin e tij. Prandaj është shprehur edhe mendimi se "filofashizmi i Fishtës ishte vetëm në dukje, i shërbente për të kërkuar që Kishës Katolike Shqiptare t'i jepeshin të njëjtat privilegje që kishte Kisha Katolike Italiane". 

...etj, etj...

Ajo qe mua me cudit eshte fjala "me e papritura" ne paragrafin e meposhtem:

 

Ajo që është më e papritura është një mesazh që Gjergj Fishta i dërgon mbretit, Viktor Emanuelit, në korrik 1940, me përgëzime për 40-vjetorin e "mbretërimit të tij", botuar në revistën "Hylli i Dritës", korrik-shtator, viti XVI. Nuk është thjesht një gjest mirësjelljeje, nuk është thjesht urim. Është diçka që nuk i ngjet personalitetit dhe penës së tij. 

Mesazhi hapet me një gjykim mbi gjendjen në Evropë, tani në zjarr. Është ndërrim epokash. "Një epokë historike e re që hapet në varrimin e nji tjetre, e cilla, mbas njiqind e ma vjetëve lëvizjesh shqetësuese mbi kontinentin evropian, sod fiket, meket, mbaron. Të himt e Italis në luftë, të himt e ushtrisë gjermane në Paris u dhan shkjelmin demokracive, idetë e revolucionit francez u zhgulën, hinë në të kaluemen, hinë në shtillin e pamase të historis qi kje". Shokuese: "...epoke e re `qi jep shkjelmin demokracive, ideve to revolucionit francez', përkundër saj nji bote e re shifet kah ngrihet, që i siell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë: kah Mussolini e Hitleri". 

 

Ne kontekstin e shkrimit kjo nuk ka logjike. Po si e papritur?! Po i shkruan mbretit te Italise fashiste. Cfare pret qe t'i thote?! "Poshte fashizmi! Liri popullit!" Plus duke konsideruar edhe arsyet e tjera qe permenden ne shkrim, pra arsyet se perse Fishta u be pro-italian (pa konsideruar ate meskinitetin e parave)... eshte mese i logjikshem toni i letres se Fishtes.

 

Ndoshta Puto eshte historian i mire, por nuk e luan topi qe kete shkrim e ka shkruajtur me nje ndjenje te keqe ndaj Fishtes. Dhe se c'kam nje ndjesi qe ne kete mes futet Jozi. Dmth. inatin ndaj Jozit ja ka hedhur Fishtes.

e paskeni bo i dyshe t'fort me anonimin, teef.

sarkazem po thu, e? po ezra poundi me sarkazem edhe aj, pooo?*

po s'ka asigjo me veneru ideologjine fashiste, mer. as ideologjin komuniste. pse boheni defiant-a kot, s'e kuptoj. interresant me ju. ashu e menoi, ashu e boni. n'at koh s'u dishin gjonat. veq besoj naj dijeni e leht per naj pun qifutesh, tobestrakfullah... po hajt maaa... kot e boni sikur ca. mu Fishta po mduket i fije ma "cool" po te m'pysesh hakshe...

*ket do e moresh me zonin e bert verris: "edhe ai t'fyeu rend, pooo? smiley

 

T'lutem shum, rasti i Ezra Pound asht krejt ndryshe. Ezra i doli puns para. Kurse Fishta u mundu sa u mundu me ju ba balle, por n'fund...

Kshu ishte situata at'here, per mos me te thirr Hitleri n'takim privat e me t'pvet; "O *arin, o litarin.", njiri detyrohej me i lexu poezina e ke i kndu ninulla Duces. lol

emo, me fal se po futem ne mes, po ketu pikerisht ketu eshte absurditeti, se merret nje citim dhe i rraset tjetrit epiteti fashist, filofashist. ???!!!! Qysh, kur, ne c'menyre u dol ne kete perfundim?? E pastaj, aaaahhhh ok, shume mire per zemergjersine "S'ka problem qe ke veneru ideologjine fashiste, ne te duam njesoj. Ketu do ta shkul pak veshim, por te kemi xhan"

Pastaj si mundesh ta krahasosh me Ezra Pound kur ai nga radio mbante fjalime hapur, propagande direkte ne nje cikel emisionesh ne mbeshtetje te ideologjise fashiste e kunder nderhyrjes amerikane?

Epo skema nacionalist (ne kete rast edhe klerik) = italian = fashist ka qene justifikimi i persekutimit, torturave dhe vrasjeve te mijra klerikeve, e realizuar praktikisht nga fshataresia komuniste me prejardhje ne Zona e Pare Operative, por si persekutim kishte miratimin apo ishte e mbuluar nga petku moral i neo-inteligjences dhe historianeve, te njejten qe falsifikuan historine e hoqen nga momente historike, nga deklarata e pavaresise figura te rendesishme (Dom N. Kacorri psh), sepse nuk i pershtateshin direktiva. Dmth zero besueshmeri, aq me teper kur nxirret nje rresht nga nje artikull e ndertohet nje teori. Po nuk eshte asgje e re dhe e panjohur (sic tha Skenderbeu ne Kruje). A nuk eshte denuar me pare Gjergj Fishta nga historia komuniste, thjesht e vetem duke cituar nje fraze te tij "Une nuk jam me shqiptar" e nxjerre jashte konteksit ku e tha?

Ne nje interviste te Opinion, me Zef Pllumbin mbaj mend qe pyetjeve te B. Fevziut ai ( Z.Pllumbi) ju pergjigj se Fishta kishte qene kunder pushtimit dhe se per proteste nuk kishte pranuar nje vleresim apo mirenjohje, qe nje Istitucion italian i kishte bere.

Per Hitlerin, tekstualisht, thote Z. Pllumbi, qe Fishta e kishte degjuar ne nje fjalim ne Gjermani. Thote qe ai kishte mbetur shume i terhequr nga entuziazmi, magnetizmi i Hitlerit, por thonte Gjergj Fishta, qe kur te nesermen kishte lexuar fjalimin e transkriptuar ne gazete, thonte eshte i njejti person qe kishte degjuar dje, por po ti lexoje me ftohtesi fjalet te dukeshin marrezi pakuptim.

Per te vleresuar nje historian duhet krahasuar me nje te ngjajshem nga njejta lami.Me vjen keq qe nuk i njoh veprat e z.Puto,por ne te njejten kohe jam krenar qe historine e mesova nga librat ne te cilat figuronte emri i akademik Ali Hadrit(nje "emigranti" nga Lushnja).
Gjersa akademiket e vendeve fqinje mirren me falsifikime kunder shqiptareve,akademiket shqiptar mirren me falsifikime kunder Fishtes.Akademik na i thençin.
P.S.
Legalizoni eutanazine.

Kot keshtu per "kryp n'ashure"..

A ka ndonji mendim ose esse te Putos para 1985 per Enver Hoxhen, dhe cfare thote sot Puto per te? I mbahet "pazarit te pare"?

Po ju o peshq, over 45, a mbani mend se si shkruanit per diktatorin? Keni ndryshu mendim? Po kte mendim kishit dhe ishit hipokrite?

Ktu ne peshk vetem 1 (nje, nji, uno, one, jedan, ...) esht  konseguent me qendrimin e tij ndaj "Komandantit" ...megjithese edhe ai i emigruar ne gjirin e imperializmit amerikan, qe aq shume u shante atehere..Atij, me nje dhemb dhe agresor...

Eh, askush nuk qenka edhe aq konseguent.....ne kte jete...

Dy pyetje per Idrisin e nerum'! smiley

1. Kush eshte Kete Spiri? A bo' me dit' dicka me shume per te?

2. Para ca kohesh ke permendur ne nje koment tendin, malsure shqiptare qe edhe pas kaq vitesh vazhdonin te vishnin kapotat e Ushtrise Austro-Hungareze!!!
Do isha shuume i interesume, dhe s'do mend, shuume mirenjohes sikur t'shkrujshe dicka me shume per kete, si nga eksperienca jote ashtu edhe nga c'mund te dish nga te trete!

Faleminderit shume,
Mrroklla.

Kete Spiri eshte bejtexhiu i porno-erotikes. Poema e tij me e bukur qe ia kalon edhe Iliades, hapet me vargjet epike

Bie bora floqe-floqe

ulerin p* per loqe...

etj, etj.

Jam i sigurte qe Idrisi ka me shume informacion per te smiley

me ka intriguar gjthnji lirshmeria ne berjen e shumesit per floket. Pa asnje droje nga ai kongresi i tmerrshem i drejtshkrimit.

Kurse une gjithmone kam menduar se kau duhet vendosur si simbol i bashkekzistences paqesore te dialekteve, pasi ne njejes eshte tosk (kà) dhe ne shumes eshte geg (qè) smiley   

Flm PF!

Une nuk e di pse e lidh kete rimen me Tepelenen....

Do t'a kem degjuar ne ndonje ndenje me tepelenas. smiley

 

nga nji gjys tepelensi belqim e ke nigju, Mrrok. smiley

Aah, s'm'ke dhone xhevap akoma:

Di gjo ca osht "Djale livere" te kanga e ma-siper-citume prej zotnise sate??

 

p.s.

Ku mund t'gjejme ma shume prej zotit Spiri?

...smiley

hej, je madhshtuer me at LP-ne. kur mos kem njeri, rri rri edhe qesh si gamor me vete smiley

liver besoj eshte nje fare gegnshtizimi i levendit, por doren ne zjerm nuk e vej.

kemi do cuna safi tironca n'peshkt, ne na lexofshin ene po i kput pri gjonglit, te pysin pleqt e fisin cer osht liver.

Per Spirin them qe kompetenca kalo n'dur te PF-se, qe osht edhe ai nji minier me vete....

djal livere n´tironcen e vjeten = çun katallogu n´tironcen e re. smiley

 

oidriso

Nuk quhet bejtexhi i vetmi poet shqiptar i nominuar per Nobel ne letersi o injorant

Foli Pambarimisht SHQIP si autoritet krahinor FETAR per tu dhene te kuptojne MALOKEVE se Shqipja eshte Gjuha e zotit te tyre dhe jo dava cirilikesh e turqizmash . Kjo per mua eshte nje veper e madhe ne sherbim te asaj krahine qe shquhej per mercenarizem e bajraktarizem te theksuar .

U bat ju barinj malesh me i than maloke shkodranve. Juve jua hoqi gunen nga shpina Enveri mor çobener, kur Shkodra ishte qytet ne plot kuptimin e fjales.

Mercenarizmin e tregut je per 50 duke mbush rradhet e spiunave dhe xhelateve komuniste

 

A ishte Pater Gjergj Fishta, fashist?!

14/11/2011 -gazeta shqiptare

 Nga Ben Andoni

Do të ishte botimi i fundit historik i pak ditëve më parë të historianit Prof. Arben Puto, që të ngjallte një furi të paparë tek njerëzit që merren me letrat shqipe. At Gjergj Fishta dhe Konica, mes të tjerëve, ishin në syrin e ciklopit. Për At Gjergj Fishtën, poetin kombëtar, aludimi ishte i thjeshtë: përshëndetja e fashizmit dhe marrja e beneficeve prej tyre në këmbim të heshtjes së tij ishte bërë me dashje. Patetikët nuk mund ti shpëtonte ky rast për tu hedhur: Si? Ati? Kurrën e kurrës. Si edhe herë tjetër, njerëzit u përpoqën të kthejnë sytë tek studiuesit. Për fat, njëri prej tyre, Tonin Çobani, me vitet e shumta të punës për të jo vetëm që përvijoi qëndrimin e dikurshëm, të mbajtur në një përmbledhje esesh të tij, por shkoi dhe më tepër: Duke argumentuar sepse i gjithë qëndrimi i tij duhej justifikuar. “Akademia Italiane nuk mund të ngatërrohet me fashizmin italian dhe strukturat e tij. Fishta ishte anëtar i Akademisë Italiane”, shkruan ai për Milosaon.

Për hir të së vërtetës, faktet janë kokëforte dhe para tyre argumentet gjithnjë e humbin betejën. “Gjergj Fishta vdiq në vitin 1940, kur vendi ishte në kulmin e zisë së robërisë, kurse ai vetë në majën e një lavdije, përndritja e së cilës ngjante ogurzesë në sfondin mortor fashist”, shkruan Ismail Kadare në një monografi për të. Më poshtë, shkrimtari nuk mund të mohojë zhgënjimin kur shprehet se varrimi i tij i organizuar me madhështi nga qeveria kuislinge shqiptare, nga kleri katolik vendas e nga Vatikani shtuar me pjesëmarrjen e jashtëzakonshme të mëkëmbësit të Italisë në Shqipëri Françesko Jakomoni, ishte njëkohësisht varrimi i një epoke në letërsinë shqipe.

Fjalë të rënda, por nga goja e Kadaresë, mbarin një ngjyresë e cila nuk mund të mohohet. Letrarët e asaj kohe, por më së shumti ata që erdhën më pas nuk mund tia falnin. Z. Çobani në përmbledhjen e tij me ese bën një përcaktim sërish në mbrojtje të figurës së tij. “Ky përjetim intensiv dhe polariteti i skajshëm i kulturave që përplaseshin në Shqipëri do të mbanin përherë ndezur te Gjergj Fishta një shpirt të trazuar, që do të realizohej me shpërthime spontane e shprehje të zgjedhura gjuhësore të veprës së tij letrare”. Është nga thëniet më përcaktuese për karakterin e tij.

Kalvari postmortor i Atit fillon aty nga viti 1949. Për gati një dekadë, ai kish humbur disi në përpjekjet e shqiptarëve për ti mbijetuar Luftës së Madhe dhe shëndrrimit të egër të komunistëve. Pak ditë para Krishtlindjeve 49, Enver Hoxha, në një fjalim të mbajtur para tiranasve e akuzoi publikisht. Dyzimi kishte marrë fund. Ai sishte më ai poeti kombëtar, por njeriu që përshëndeti Fashizmin. E gjithë ajo përpjekje titanike e burrit në lëmin e krijimit dhe i gjithë ai angazhim politik në favor të çështjes shqiptare ishte barazuar me zero. Letrarët e kohës mbyllën gojën. Klerikët u tkurrën: Kohë të këqia po mbërrinin. Evidenca të shumta flasin kundër Fishtës dhe mbështetjen e tij fashiste. Plaku, ndërkohë që i afrohej të 70-tave, një moshë që atëherë ishte shumë e thyer sipas një dëshmimi në hetuesi të një kleriku thuhej se :”Disa muaj para se Shqipnia të pushtohej nga Italia, në një bisedë miqësore që pata me pater Gjergj Fishtën, mësona nga ai se Italia së shpejti do të na çlironte nga regjimi shtypës i Ahmet Zogut”. Por një dëshmi tjetër, që edhe kjo vendoset në një libër të Rakip Beqajt, një misionari të Sigurimit, është edhe më e çuditshme. Ai i konfesion konsullit të përgjithshëm italian Koch në vitin 1933 në ligjëratë të drejtë: “E vetmja mundësi jetesë për Shqipërinë, sipas gjykimit të At Fishtës, që dukej se fliste në emër të urdhrit të tij është ajo që Shqipëria të vihet nën një mandat, të cilin Italia duhet ta marrë nga Lidhja e Kombeve”, përfundon relacionin.

Të jetë e vërtetë se kjo është bërë me gjithë zemër. Pietro Kuaroni, misionari që përgatiti pushtimin gati dhjetë vjet më parë, në kujtimet e tij e përshkruan gati me nota poetikë patër Fishtën: ”françeskanët ishin urdhër shqiptar mbi gjithë të tjerët, sepse ata ishin të shkëlqyer nga i pari tek i fundit, nga Ati i përgjithshëm për lavdinë e Urdhrit, patër Gjergj Fishta, poet e senator italian, që i rrotullonte ata sytë e mrekullueshëm të zinj, lëmonte mustaqet e tij prej musketieri dhe bënte të ndritnin dhëmbët e tij të bardhë”. Duhet të pranoj se kurrë, si në Shqipëri, unë nuk kam admiruar fuqinë transformuese të kishës katolike, thekson burri që i njohu si askush tjetër shqiptarët. Po vetë Fishta? E gjithë ajo që mungon në studimet tona, monografitë e vërteta të bashkëkohësve, tashmë na bëjnë një nga dëmet më të mëdha për patër Fishtën. Italianët e asaj kohe mëtojnë se filofashizmi i Fishtës, besohet është në dukje dhe shërbente sipas tyre që kisha katolike shqiptare të kishte të njëjtat privilegje si jo simotër italiane. A duket si justifikim? De Roca hedh një vështrim interesant duke e shpjeguar këtë: me një sens protagonizmi tashmë në fund të jetës që kur i shkruante françeskani Musolinit (Promemoria e Fishtës pa datë, por e shkurt apo marsit 1940 në ASMAE, Sottosegretariato Albania), shumica e popullsisë për fat të keq i u bindje “parimeve morale e shoqërore aziatike” dora fashiste i dukej poetit shpëtimtare për fatet e vendit të tij. Ndoshta jemi përpara një iluzioni pleqërie, sidomos, shton ai në fund. Tek “Miti antifishtjan”, studjuesi ndoshta më i apasionuar pas tij mbas viteve 90, Çobani kemi një dëshmi tjetër që lidhet me fjlët e fundit, që ai ia beson një italiani”Jo për tjetër, por sepse po lë armikun mbi truallin shqiptar më vjen keq që më duhet të vdes”...Këtë publicisti nuk e konfirmon dot dhe në vazhdën tonë patetike kjo duket e tepërt. Madje duket edhe disi e pavërtetë. Edhe pse “Hylli i Dritës”, që e drejton ai nuk botohet në kohën e pushtimit për të shmangur konjukturën, pak kohë më vonë mesazhi i tij drejtuar Vikor Emanuelit i hedh poshtë të gjitha...”...Të himt e Italis në luftë, të himt e ushtrisë gjermaane në Paris u dhanë shkeljmin demokracive, idetë e revolucionit francez u zhgulën, hinë në të kaluemen, hinë në shtillin e pamasë të historisë qi kjo”.... ”përkundër saj nji botë e re shifet kah ngrihet, që i sjell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë:kah Musolini e Hitleri”, e citon Prof. Arben Puto. Por figura e patër Fishtës sështë kaq e lehtë për tu parë. Vetëm pak muaj para se të mbyllë sytë, më 26 shkurt 1940, patër Fishta mban një fjalim në Romë, ku mes të tjerave shpjegon se “Përgjatë rrjedhës së shekujve, të ndryshëm kanë qenë pushtuesit në Shqipëri, por asnjëri prej tyre nuk e nënshtroi dhe nuk e pushtoi dot shpirtin e shqiptarit”. Shpjegim interesant dhe me finesë në kushtet e pushtimit të vendit, ku shumë intelektualë e quajnë një lloj zgjidhje.

Megjithëkëtë, figura e Fishtës bëhet më e afërt me publikun me dritëhijet e tij ndërsa përpjekjet për ta afruar dhe larguar nga mjedisi i tij mbeten disi të kota. Me një mal zhgënjimesh nga bashkatdhetarët e tij, kolegët, fqinjët duken se të gjithë skenarët janë të mundshëm. Por ajo e një lloj komforti drejt pleqërisë duket më e besueshme. Plaku zgjodhi të ishte akademik, ta mbante mirë me fashistët ashtu si një poet shumë më i madh se ai, Ezra Paund (atëherë shumë më i ri në moshë dhe nga një vend armik me Italinë) bëri në të njëjtën kohë. Dhe, flamuri italian me sëpatat e Liktorit dukej “normal” mbi arkmortin e tij. Një gjë, që komunistët sdo tia falnin kurrë, ndërsa shumë nga kolegët do të fërkonin të kënaqur duart, sepse parandjenin që vetëm kështu do ti humbte emri, një kundërshtari që smund të luftohej direkt me armët e Zotit: ndershmërinë dhe vetveten. Në këtë hulli, do mjaftonte vetëm “Lahuta e Malcisë”, krahas veprave të tjera, që patër të mos humbiste...edhe pse në fund të jetës e mendoi si të mirëqenë fashizmin... Historiani italian Dela Roka do e trajtonte pa mëshirë legjendën e shqiptarëve duke e kthyer në një personazh real të historisë patetike shqiptare.

 

At Vitor Demaj: Arben Puto, historinë e Fishtës nuk e shkruajnë kuqaloshët

Sa randesi ka dija, kanë pas thanë motit, tue vu theksin në të hapun të mendes për kah dija e njoftunia. Më datën 9 nantor u botue në “Gazetën Shqiptare” nji shkrim plot vner kundra At Gjergj Fishtës prej Z. Arben Puto. Nji shkrim mjaft i ultë dhe aspak në naltësinë e fakteve dhe të aryetimit, të nji mendje të kthjeshtë dhe shëndosht e të paanëshme. Z. Puto, gabon te rreshtimi i ngjarjeve, dhe i referimit të autorit të naltpërmendun Italian. Dihet tashma, flas për ata që kanë gjykimin e shëndosh e nisen prej dëshirës për me nxjerr të vertetën, se historiani Roberto Della Rocca kje nji anti-françeskan, dhe se libri i shkruem prej tij “Nazione e religion in Albania- Feja dhe kombësia në Shqipni” asht i njianshëm, kundra klerit e françeskanëve. Prandej kush arsyeton me arsye dhe, jo i kushtuzuem prej “kuqaloshave” siç i thërret Koliqi në kohën e tij komunistat e Tiranës, din me dallue e me shkrue historinë ashtu siç asht. Fishta simbas Della Rocca asht nji figurë negative, por siç shifet edhe simbas Z. Puto po na del anti- kombëtar, e ku asht ma e keqja e bajnë edhe spiun në dam të bashkëvëllazenve të tij Françeskanë. Z. Puto gabon në pasqyrimin e fakteve, sepse merr për bazë, për me miratue qellimet të tija të mbrapsha, nji burim historik, e ai e din fort mirë se historia nuk shkruhet prej nji libri apo prej dëshirave të se dij se kuj, por historia shkruhet tue marr të gjitha burimet historike, arkivat, revistat e kryesisht jetën dhe aktivitetin politik dhe shoqnor të autorit në fjalë. Historia nuk shkruhet sikurse e shkruen z. Puto. Shihet se logjika e Z. Puto asht e kushtëzueme prej kuqaloshave, e që si shpreblim për Fishtën i shkatrruen edhe eshtnat e tij.
Nese Z. Puto nuk e din se cili kje kontributi i françeskanve, dhe i Fishtës për bashkimin dhe pamvarësinë e kombit shqiptar, asht punë për të, por ai nuk duhet t’i mëshojë instiktit por arsyes. Z. Puto si historian duhet me kenë i paanshëm në kërkim të së vertetes, me thanë të vertetën. Me thanë të vërtetën kjo asht puna dhe detyra e historianit të vërtetë. Rrugë tjetër nuk ka. Z. Puto duhet me marr në dorë e me shfletue të përkohshmen “Hylli i Dritës” e veprat e At Fishtës dhe të At Anton Harapit e të Françeskanve e ka me pa se programi i Fishtës dhe i krejt klerit katolik ishte Fe e Atdhe. Ket program Fishta e mbajti si idealin ma të shtrejt të tij, që kur i ri në Bosnje për kryemjen e studimeve. Ket program ai e bajti me nder dhe e deshmoi me fjalë, me vepra, me krejt jeten e tij. Por, nese Z. Puto nuk e di ket gja, i duhet të studioj, dhe të mos krijoj tymnaja të kota, dhe të çoj pluhun mbi Fishtën dhe mbi klerin katolik si antikombëtar. Nuk e rrëzon Fishtën Z. Puto me fantazi e trillime me nji shkrim të çuditshëm, pa asnji kriter logjik dhe pa asnji bazë historike.
Për me zgjue kujtesën e Z. Puto po rreshtoj datat ma të randësishme të jetës së Fishtë dhe mbsandej të gjykoj lexuesi se kush ishte dhe asht At Gjergj Fishta dhe se kush asht Z. Puto.
Që në vjetin 1899 Fishta bahet bashkëthemelues i shoqnisë letrare “Bashkimi”, më në krye abatin Z. Prengë Doçi. Shoqnia letrare “Bashkimi” i kishe vu vetes si qellim me rigjall kulturën shqiptare, me anë të botimeve gjuhësore, krijimeve letrare, shkrimin dhe vumjen e gjuhës shqipe në shkolla. Kjo shoqni që në themelimin e saj e deri në vjetin 1908 u ba pararoj e kulturës shqiptare, që me botimin e abetares (1900) e deri në kompilimin dhe botimin e fjalorit të Bashkimit (1908). Në vjetin 1908 ose ndryshe vjeti i alfabetit shqip, Fisha tue pas nderimin e të tanë komisionereve xuni vendin e parë e i prini Komisionit per përcaktimin e alfabetit shqip me shkroja latine. Fishta që ne vjetin 1902 vuni gjuhën shqipe si gjuhë zyrtare në shkollën fretnore në Shkodër. Këto atdhetarë, më në krye At Gjergj Fishtën e filluen rrugëtimin e tyne, tue marr pjesë në ngjarjet ma jetësore të kombit tonë. Nderkohë At Gjergji vazhdon tue botue poezi, satira e shkrime në prozë, fillon edhe Lahutën (1905) që i fali emnin Poeti Kombëtar. E bash në Lahutë Fishta nalton krejt shqiptarët mysliman e katolik, tue përjetsue si nji veçanti të popullit tonë, bashkëjetesën fetare. Lexoje Z. Puto veprën letrare të Fishtës e gjeje nëse mundesh antislamizimin e tij. Në agim të pamvarësisë së Shqipnisë, Fishta boton Hyllin e Dritës. Kjo revistë i vuni cak vetes me naltue shpirtinisht kombin shqiptar, si dhe me shkrue historinë e tij. Hylli shndriti në trollin shqiptar mbas nji errësine 450-vjeçare. At Fishta në ket revistë krahas shkrimeve të tjera, asht marr me formimin e karakterit të shqiptarëve, ka luftue zakonet e tradita aziatike pse ishin antishqiptare, pengojshin zhvillimin e vendit atë ekonomik e kultural. Ishin po ato tradita që u muerën si mjet zhvillimi prej kuqaloshave, e lanë Shqipninë si vendin ma të vorfën në botë, përkrah shteteve të vorfna afrikane. Janë po këto tradita, që nuk po e lanë Shqipninë as sot me përparue përkrah vendeve të qytenueme të Europës.
Që në vjetin 1914 kur Haxhi Qamili me shokë lypte kthimin e “Babes” u çue në luftë kundra princ Wied-it, ku përfaqsuesat e pushteteve evropiane në Shkodër po rrinin më duer kryq, Fishta çon zanin përpara këtyne padrejtsive që po e drejtonin vendin në nji mbrapambetje të pakthyeshme, shkruen shkrimin polemik në Hyllin e Dritës “Nji komedi e pandershme e XX qindvjetë”. Me ket shkrim At Fishta mbrojti të drejtat e Shqipnisë, por po ky shkrim i kushtoj si denim largimi tij për 20 muej në Maltë. At Fishta e hetoj ket gja, e u nisë për në Troshan ku qendroi në kuvendin Françeskan të Troshanit pothuejse dy vjet rresht, pa pas mundësi me u kthye në Shkodër pse i denuem. E pse gjithë kta? Pse e deshti Shqipninë.
Po ashtu edhe në vjetin 1919 At Fishta me atdhetarë të tjerë shqiptar shkuen në Paris për me mbrojtë kufijtë e Shqipnisë. Këtu në Paris, tue e pa se çashtja shqiptare nuk ishte në hulli të mirë Fishta me mons. Bumçin mueren rrugët e Europes mbarë, zyrë më zyrë për me paraqitë çashtjen Shqiptare, tue fillue prej Papës e deri te neoskolastiku me famë, kardinali belg Mercier. Fjala e mbajtun me ket rast asht deshmi e atdhetarizmit fishtian. Ndoshta Z. Puto nuk e ka lexue ket fjalim.
Mbasi caktohen kufijt e Shqipnisë Fishta kthehet në Atdhe e fillon krijimarinë e veprimtarinë e tij, në shërbim të politikës dhe të zhivillimit kulturor të popullit shqiptar. Rishtas del Hylli i Dritës e deri në vjetin 1924 nëpër faqët e saj, Fishta shkruen për forminin dhe administrimin e shtetit të ri shqiptar, lirinë e mendimit e të mësimit, që jo rastësisht i bjen me themelue në vjetin 1921 të parin Gjymnaz klasik në Shqipni. Nderkohë i njohim veprat e tij të botuem në ket periudhë, si “Gomari i Babatasit”, etj. Ahmet Zogu merr pushtetin, Noli largohet përfundimisht, Fishtes i duhet prap me marr rrugën e mërgimit për në Itali e Luigj Gurakuqin e vranë. E pse e gjithë kjo? Pse këta burra e deshtën Shqipninë. Vjen vjeti 1930 e “Hylli i Dritës” rifillon rrugëtimin e mbetun përgjysë deri në vjetin 1945 ku tashma jo të huejt por kuqaloshat e ndërpresin Hyllin. Qe në numrin e parë të vjetit 1930, Fishta shkruen artikullin tij “Kultura”, për me thanë se krejt aktiviteti i tij qe nji ringjallje kulturore e shpirtnore të kombit shqiptar, e u tregoi rrugën shqiptarve për me u kap mbas dijes së vërtetë e qytetnimit europian.
Në vjetin 1930, 1931 e 1932 merr pjesë ne konferencën interballkanike tue u ba zani kryesorë për propozime e ide për rimkambjen e nji kulturë ballkanike, si dhe në mbrojtje të drejtave të shqiptarëve që kishin mbetë jasht kufijve të Shqipnisë. Po në vjetin 1932 merr pjesë si kandidat për çmim Nobel përkrah 60 vendeve të tjera të botës.
Në vjetin 1937 boton të plotë “Lahutën e Malcís, nji kryevepër letrare e njiherësh kombëtare.
Vijmë të vjeti 1939 ku Shqipnia pushtohet prej Italisë Fashiste. Historikisht dhe në bazë të dokumenteve, flas për dokumenta e dëshmi reale të atyne që jetuen atë kohë, e jo pë dokumentat e Della Rocca-s, a po të Z. Puto, se kryesia e Kishës Katolike e në veçanti Françeskanët Shqiptarë, kjen kundra pushtimit të Italisë e kundër humbjes së pamvarësisë. Ket gja e difton vepra e tyne kulturore, shoqnore e politike. Ket gja e vërtetoi edhe botimi i “Hyllit të dritës” gjatë atyne katër vjetëve. Normalisht dihet se regjimi i Zogut nuk përkoi me idealin e njasaj Shqipnie që deshti Fishta, Shantoja, Marlaskaj, Anton Harapi, Bernardin Palaj e françeskanët e tjerë shqiptar. Me ramjen e tij, u mendue nji zgjim kulturor e kombëtar. At Zef Pllumi shkruen për ket nyje të pazgjidhun të politikës shqiptare, si dhe të qëndrimit të françeskanëve përballë pushtuesit italian.
Emnimi i Fishtës si akademik nuk ishte nji tradhëti ndaj Shqipnisë, sepse Fishta kurr në jetën e tij, nuk veproi kundër Shqipnisë apo interesave të saj. Akademia e Italisë në atë kohë ishte e përbame me shkenctarë e njerëz të përmendun të kulturës italiane. Reforma në arsim, që pat ba Akdemia italiane në atë kohë, mbeti e paprekun prej shtetit italian deri në kohët tona. Ky nji fakt, por ka sa të duesh, për me diftue se çfarë randesije dhe cilët kjen njerëzit që e përbanin atë. At Zef Pllumi na dishmon se At Anton Harapi me provinçialin At Çiprian Nika, ishin të mbajtun peng në Itali, e shumë të tjerë nan nji vëzhgim të rreptë, pse kundërshtuan pushtimin italian. Kjo mosmarrveshje mes Françeskanve e përfaqsuesve të Italiasë Melone, Konti Ciano e Iacomoni në Tiranë, kishte krijue shumë probleme. Tue pa ket gja, dhe se ishte ne rrezik jeta e fretenve shqiptar, por edhe per me rujt nji autonomi të veten Shqipnia, Fishta shkoi në Romë e u takue me Papën, e mbas u takue me Musolinin, për me i mbrojtë bashkëvëllaznit e tij prej nji persekutimi të afert.
At Daniel Gjeçaj biografi ma i saktë sot për sot i Fishtës, shkruen mbi ket çashtje, e bjen tekstualisht fjalët e Fishtës: Këqyr bir’o, ndoshta ndokush tash apo ma vonë, kur unë s’kam për të mujtë ma me u mbrojtë, ka për të më fajisë për këtë “kokardë” që baj, gjoja – si thonë Toskët – se unë u jam shitë italianve apo, çka do të ishte edhe ma zi se unë jam ba; dije se Akademitë, edhe pse cilësohen me emen të atij kombi e të asaj qeverie, prej së cilës mbahen, janë gjithnjë e përherë katedra të përbotshme për dije e art. Suedia – shtonte – u ep çmimin Nobel të gjithë dijetarëve e letrarëve në shenj të botës dhe kurrkush s’thotë se i shpalluni Nobel asht ba suedez. Unë me këtë shenj, që s’asht fashist e që për mue ban gërme fillestare të “Albania”, sot për sot mund të viej për Shqipni e për Provinçë ma fort s eme çdo mjet tjetër. Në luftë s’të pvetë kush se ç’fabrike janë armët, por se si i ke përdorë ato. “Për burrë çdo pushkë asht e mirë, mjaftë që t’i ndezë baruti” – thotë goja e popullit. (At Daniel Gjeçaj, Fishta Jeta dhe vepra, bot. II, Botme Françeskane, Shkodër, 2010, fq. 159).
Edhe At Zef Pllumi për emnimin e Fishtës akademik shkruen:
Si të gjitha diktaturat edhe ata kërkojshin duertrokitjet e popullit dhe përuljen e njerëzve të përmendun e me influencë. Shpërndajshin pare, shpërndajshin dekorata, shpërndajshin rybe. Në atê vit un ishem ndër klasat e nalta të liceut. U përhap fjala se edhe Fishtën e kishin emnue me dekret si “Akademik të Italisë”. Mbas disa ditësh kje caktue që të gjithë pjestarët e Kuvendit Françeskan, të kolegjës, si edhe trupi mësimor i liceut “ILLYRICUM”, të shkojshin bashkarisht te Arra e Madhe për t’i bâ urimet Fishtës. Na priti me karamele dhe kumel. Mbasi i paraqitem bashkarisht urimet, nji prej profesorave, P. Mëhill Miraj, u çue e i tha:
- Pater Gjergj, na këtu jemi të gjithë nxanësat tuej. Un këtu po shprehi mendimin e të gjithë kolegëve të mi dhe vllazënve tuej: aq sa na ra mirë emnimi yt si Akademik, aq na ka ra edhe keq. Na të gjithë prej teje kemi mësue se si duhet ta duem Shqipninë e se si duhet të jemi atdhetar. E gjithë Shqipnia, ashtu edhe fashistat italianë e dinë mirë se ti ishe kundra tyne. Bashkarisht kemi vendosë me të bâ këtë propozim: “njashtu si ti ktheve mbrapsht dekretin e dekoratës që të kje dërgue prej autoriteteve italiane, tue u thanë se “nuk âsht dekoratë për mue”, po ashtu ktheje mbrapsht edhe titullin e Akademikut. Kaq dimë e kaq ta themi si vllazën, si nxanës e si bij tuej e mos na e merr kurrgjâ për të keq se ti je ndera e jonë”.
Fishta gjatë këtyne fjalëve kishte ra në mendim.
- Ndigjoni, – tha, – o vllazën e bij të mi. Un nuk kam ndërrue, por jam ai Pater Gjergj që kam kenë gjithmonë. Ju e dini mirë se sa e kam dashtë un Italinë këtu. Kaq e gjâ e kan kuptue edhe fashistat vetë. Mos mendoni se këtë titull ma kanë dhanë për me më nderue, por ma kanë dhanë për me më internue. Latinët kanë nji aksiomë të vjetër të politikës së tyne: “Promoveatur ut removeatur” (t’i jepet nji nderim mâ i naltë veç për me e largue). Njashtu si po internojnë shumë shqiptarë tjerë, njashtu po duen me bâ edhe me mue, përsé në bazë të Statutit çdo akademik i rí e ka për detyrë me u sjellë për gjashtë muej tue mbajtë konferenca nëpër institutet e nalta të kulturës. Në këtë mënyrë ata duen punën e vet me e bâ e njikohësisht me i hjedhë pluhën syve botës, popullit shqiptár ashtu edhe mue. Un sot jam i plakun; sëmundja e zemrës më âsht randue shumë në këta muejt e fundit. Ato mësimet e mia që ju kam dhanë dikur kishem me dashtë që ju sot t’i shtini në veprim, ndërsá un nuk jam i zoti me përballue mâ as burgun, internimin apo arratinë. Por un po u premtoj ju se kurrë nuk do ta përuli para të huejve rodin e shqiptarit. Me të vërtetë sot na kanë okupue, si dikur Roma Ilirinë. Por un ndër konferencat e mia do t’ua përsëris italianëve pa ja dá, se me të vërtetë që Roma dikur e ka pasë namin e madh, por legjionet ilire dhe perandorët e mëdhaj ilirjanë ishin ata që kishin në dorë fatet e Romës. U bâj edhe nji premtim tjetër se përnji që ato konferenca do të kryejnë për gjashtë muej, siç i don rregullorja, un menjiherë do të kërkoj me ardhë në Shqipní.
Përmbi këtë moment të jetës së Fishtës âsht shkrue e folë shum, jo vetëm prej anmiqve të tij, të cilët këtu gjetën rastin e volitshëm për me spekulue e hjedhë shumë baltë përmbi figuren e tij atdhetare, por edhe prej disa tjerëve që e njoftën si atdhetar e Poet Kombëtar. Në Kanunin e Lekë Dukagjinit, i cili shprehë urtinë e naltë të trashigueme të popullit tonë, për çdo pleqní (gjykim) që bâhej thuhej ky parim: “po të bâj baras me veti” ose “vu vetin në kambë time”. Këtë shprehje po e përsëris për të gjithë ata që duen me kërkue të vërtetën dhe jo për bojaxhijtë që i ndërrojnë ngjyrat si po i don. (At Zef Pllumi, Françekanët e mëdhaj, Bitmet Françeskane, Tiranë, 2001, fq. 14-17). Në artikull përflitet edhe për fugurën e At Anton Harapit si bashkëpuntor me gjermanët. E din populli e din historia se kush ishte At Anton Harapi. Vetem due me i thanë Z. Puto se At Antoni i pat të gjitha mundësitë me u largue prej Shqipnisë, kur hyni komunizmi barbar në token arbnore. Ai nuk u largue, sepse politika e veprimi shoqnor e letrar i At Anton Harapit kje për të mirën e popullit shqiptar. Ket gja ai e dëshmoi me jetën e veprën e vet. Atë e pushkatuen, e sot nuk dim as se ku e ka vorrin. Kur erdhën kuqaloshat në pushtet, ma s’parit eleminuen kundërshtarët tyne, u fillue me klerin e me të tjerë me rrallë. Gjatë komunizmit në Shqipni kemi ket shvillim të jetës shoqnore:
-Bashkëpuntorët e komunizmit, dhe komunistat;
-Vrasjet masive që u banë në klerin katolik si dhe në gjithë shqiptarët e ndershem;
-Burgosjen dhe internimin e shumë të tjerëve;
-Të “prekunit”, kështu i thirrshin ata që ishin kundra regjimit, pse miq apo të afërm të persekutuemve.
-Kundërshtarët në heshtje kundër regjimit,
Tashti nji pyetje për Z. Puto: në cilin shtrese të jetës shqiptare jeni gjetë gjatë regjimi komunist?
Ka ikë koha e diktateve, të urdhnave, apo të zaptimit të katedrave në emën të njaj pseudo-shkence të marrun me gjakë e me dhunë, me eliminimin fizik, burgosje, fyemje e shkatrrime. Historia e Shqipnisë duhet rishkrue, e jo vetëm ajo por edhe ajo e Klerit katolik e Françeskanëve. E përsëris duhet rishkrue, e ka me u shkrue prej historianve të vërtetë, të kthjellt në mende, e jo prej mendeve dogmantike e kuqaloshe.
Shënim
* Titulli i shkrimit vënë nga autori ishte “Quanti est sapere – Sa randesi ka dija!” autori është përgjegjës i Bibliotekës Françeskane në Shkodër
Gazeta Shqiptare

E vertete, qe "kuqaloshet" nuk ja shkruajne historine At Gjergj Fishtes, po e ka shkrujt vete, dhe keto bema nuk i ka shpikur ndonje "kuqalosh", po ky burri ketu poshte, ai "kuqaloshi" vetem sa i kopjoi....

   A ishte Pater Gjergj Fishta, fashist?!   Do të ishte botimi i fundit historik i pak ditëve më parë të historianit Prof. Arben Puto, që të ngjallte një furi të paparë tek njerëzit që merren me letrat shqipe. At Gjergj Fishta dhe Konica, mes të tjerëve, ishin në syrin e ciklopit. Për At Gjergj Fishtën, poetin kombëtar, aludimi ishte i thjeshtë: përshëndetja e fashizmit dhe marrja e beneficeve prej tyre në këmbim të heshtjes së tij ishte bërë me dashje. Patetikët nuk mund ti shpëtonte ky rast për tu hedhur: Si? Ati? Kurrën e kurrës. Si edhe herë tjetër, njerëzit u përpoqën të kthejnë sytë tek studiuesit. Për fat, njëri prej tyre, Tonin Çobani, me vitet e shumta të punës për të jo vetëm që përvijoi qëndrimin e dikurshëm, të mbajtur në një përmbledhje esesh të tij, por shkoi dhe më tepër: Duke argumentuar sepse i gjithë qëndrimi i tij duhej justifikuar. “Akademia Italiane nuk mund të ngatërrohet me fashizmin italian dhe strukturat e tij. Fishta ishte anëtar i Akademisë Italiane”, shkruan ai për Milosaon. 
Për hir të së vërtetës, faktet janë kokëforte dhe para tyre argumentet gjithnjë e humbin betejën. “Gjergj Fishta vdiq në vitin 1940, kur vendi ishte në kulmin e zisë së robërisë, kurse ai vetë në majën e një lavdije, përndritja e së cilës ngjante ogurzesë në sfondin mortor fashist”, shkruan Ismail Kadare në një monografi për të. Më poshtë, shkrimtari nuk mund të mohojë zhgënjimin kur shprehet se varrimi i tij i organizuar me madhështi nga qeveria kuislinge shqiptare, nga kleri katolik vendas e nga Vatikani shtuar me pjesëmarrjen e jashtëzakonshme të mëkëmbësit të Italisë në Shqipëri Françesko Jakomoni, ishte njëkohësisht varrimi i një epoke në letërsinë shqipe. 
Fjalë të rënda, por nga goja e Kadaresë, mbarin një ngjyresë e cila nuk mund të mohohet. Letrarët e asaj kohe, por më së shumti ata që erdhën më pas nuk mund tia falnin. Z. Çobani në përmbledhjen e tij me ese bën një përcaktim sërish në mbrojtje të figurës së tij. “Ky përjetim intensiv dhe polariteti i skajshëm i kulturave që përplaseshin në Shqipëri do të mbanin përherë ndezur te Gjergj Fishta një shpirt të trazuar, që do të realizohej me shpërthime spontane e shprehje të zgjedhura gjuhësore të veprës së tij letrare”. Është nga thëniet më përcaktuese për karakterin e tij. 
Kalvari postmortor i Atit fillon aty nga viti 1949. Për gati një dekadë, ai kish humbur disi në përpjekjet e shqiptarëve për ti mbijetuar Luftës së Madhe dhe shëndrrimit të egër të komunistëve. Pak ditë para Krishtlindjeve 49, Enver Hoxha, në një fjalim të mbajtur para tiranasve e akuzoi publikisht. Dyzimi kishte marrë fund. Ai sishte më ai poeti kombëtar, por njeriu që përshëndeti Fashizmin. E gjithë ajo përpjekje titanike e burrit në lëmin e krijimit dhe i gjithë ai angazhim politik në favor të çështjes shqiptare ishte barazuar me zero. Letrarët e kohës mbyllën gojën. Klerikët u tkurrën: Kohë të këqia po mbërrinin. Evidenca të shumta flasin kundër Fishtës dhe mbështetjen e tij fashiste. Plaku, ndërkohë që i afrohej të 70-tave, një moshë që atëherë ishte shumë e thyer sipas një dëshmimi në hetuesi të një kleriku thuhej se :”Disa muaj para se Shqipnia të pushtohej nga Italia, në një bisedë miqësore që pata me pater Gjergj Fishtën, mësona nga ai se Italia së shpejti do të na çlironte nga regjimi shtypës i Ahmet Zogut”. Por një dëshmi tjetër, që edhe kjo vendoset në një libër të Rakip Beqajt, një misionari të Sigurimit, është edhe më e çuditshme. Ai i konfesion konsullit të përgjithshëm italian Koch në vitin 1933 në ligjëratë të drejtë: “E vetmja mundësi jetesë për Shqipërinë, sipas gjykimit të At Fishtës, që dukej se fliste në emër të urdhrit të tij është ajo që Shqipëria të vihet nën një mandat, të cilin Italia duhet ta marrë nga Lidhja e Kombeve”, përfundon relacionin. 
Të jetë e vërtetë se kjo është bërë me gjithë zemër. Pietro Kuaroni, misionari që përgatiti pushtimin gati dhjetë vjet më parë, në kujtimet e tij e përshkruan gati me nota poetikë patër Fishtën: ”françeskanët ishin urdhër shqiptar mbi gjithë të tjerët, sepse ata ishin të shkëlqyer nga i pari tek i fundit, nga Ati i përgjithshëm për lavdinë e Urdhrit, patër Gjergj Fishta, poet e senator italian, që i rrotullonte ata sytë e mrekullueshëm të zinj, lëmonte mustaqet e tij prej musketieri dhe bënte të ndritnin dhëmbët e tij të bardhë”. Duhet të pranoj se kurrë, si në Shqipëri, unë nuk kam admiruar fuqinë transformuese të kishës katolike, thekson burri që i njohu si askush tjetër shqiptarët. Po vetë Fishta? E gjithë ajo që mungon në studimet tona, monografitë e vërteta të bashkëkohësve, tashmë na bëjnë një nga dëmet më të mëdha për patër Fishtën. Italianët e asaj kohe mëtojnë se filofashizmi i Fishtës, besohet është në dukje dhe shërbente sipas tyre që kisha katolike shqiptare të kishte të njëjtat privilegje si jo simotër italiane. A duket si justifikim? De Roca hedh një vështrim interesant duke e shpjeguar këtë: me një sens protagonizmi tashmë në fund të jetës që kur i shkruante françeskani Musolinit (Promemoria e Fishtës pa datë, por e shkurt apo marsit 1940 në ASMAE, Sottosegretariato Albania), shumica e popullsisë për fat të keq i u bindje “parimeve morale e shoqërore aziatike” dora fashiste i dukej poetit shpëtimtare për fatet e vendit të tij. Ndoshta jemi përpara një iluzioni pleqërie, sidomos, shton ai në fund. Tek “Miti antifishtjan”, studjuesi ndoshta më i apasionuar pas tij mbas viteve 90, Çobani kemi një dëshmi tjetër që lidhet me fjlët e fundit, që ai ia beson një italiani”Jo për tjetër, por sepse po lë armikun mbi truallin shqiptar më vjen keq që më duhet të vdes”...Këtë publicisti nuk e konfirmon dot dhe në vazhdën tonë patetike kjo duket e tepërt. Madje duket edhe disi e pavërtetë. Edhe pse “Hylli i Dritës”, që e drejton ai nuk botohet në kohën e pushtimit për të shmangur konjukturën, pak kohë më vonë mesazhi i tij drejtuar Vikor Emanuelit i hedh poshtë të gjitha...”...Të himt e Italis në luftë, të himt e ushtrisë gjermaane në Paris u dhanë shkeljmin demokracive, idetë e revolucionit francez u zhgulën, hinë në të kaluemen, hinë në shtillin e pamasë të historisë qi kjo”.... ”përkundër saj nji botë e re shifet kah ngrihet, që i sjell syt kah dy persona-zheni qi kan sod fatin e popujve në dorë:kah Musolini e Hitleri”, e citon Prof. Arben Puto. Por figura e patër Fishtës sështë kaq e lehtë për tu parë. Vetëm pak muaj para se të mbyllë sytë, më 26 shkurt 1940, patër Fishta mban një fjalim në Romë, ku mes të tjerave shpjegon se “Përgjatë rrjedhës së shekujve, të ndryshëm kanë qenë pushtuesit në Shqipëri, por asnjëri prej tyre nuk e nënshtroi dhe nuk e pushtoi dot shpirtin e shqiptarit”. Shpjegim interesant dhe me finesë në kushtet e pushtimit të vendit, ku shumë intelektualë e quajnë një lloj zgjidhje. 
Megjithëkëtë, figura e Fishtës bëhet më e afërt me publikun me dritëhijet e tij ndërsa përpjekjet për ta afruar dhe larguar nga mjedisi i tij mbeten disi të kota. Me një mal zhgënjimesh nga bashkatdhetarët e tij, kolegët, fqinjët duken se të gjithë skenarët janë të mundshëm. Por ajo e një lloj komforti drejt pleqërisë duket më e besueshme. Plaku zgjodhi të ishte akademik, ta mbante mirë me fashistët ashtu si një poet shumë më i madh se ai, Ezra Paund (atëherë shumë më i ri në moshë dhe nga një vend armik me Italinë) bëri në të njëjtën kohë. Dhe, flamuri italian me sëpatat e Liktorit dukej “normal” mbi arkmortin e tij. Një gjë, që komunistët sdo tia falnin kurrë, ndërsa shumë nga kolegët do të fërkonin të kënaqur duart, sepse parandjenin që vetëm kështu do ti humbte emri, një kundërshtari që smund të luftohej direkt me armët e Zotit: ndershmërinë dhe vetveten. Në këtë hulli, do mjaftonte vetëm “Lahuta e Malcisë”, krahas veprave të tjera, që patër të mos humbiste...edhe pse në fund të jetës e mendoi si të mirëqenë fashizmin... Historiani italian Dela Roka do e trajtonte pa mëshirë legjendën e shqiptarëve duke e kthyer në një personazh real të historisë patetike shqiptare. 

Nga Roberto Moroco dela Roka* 

Pak javë pas agresionit italian eksponentët më të lartë të bashkësisë katolike shqiptare shprehnin zyrtarisht pëlqimin e tyre për regjimin e ri, duke e rreshtuar kështu gjykimin e tyre politik krahas atij të krerëve myslimanë dhe ortodoksë të vendit. Dhe më 4 maj Mëkëmbësia italiane mund të raportonte nga Tirana: ”...gjithë ipeshkvinjtë katolikë të Shqipërisë duke qenë të pranishëm përfaqësuesi i etërve françeskanë dhe rektori i kolegjit të Jezuitëve të Shkodrës, erdhën në selinë e Mëkëmbësisë për të shprehur ndjenjat e besnikërisë së tyre ndaj Mbretit Perandor dhe ndaj Duçes dhe për të më komunikuar kënaqësinë e tyre të plotë për gjendjen e re të krijuar në vend. 
Arqipeshkvi Thaçi duke folur në emër të të gjithëve, deklaroi se kishte besim që, nën mbrojtjen e Italisë, Shqipëria më së fundi do ta ketë të garantuar zhvillimin e vet shoqëror, ekonomik dhe shpirtëror (Tele-ekspres për ambasadën italiane pranë Selisë së Shenjtë, 6 Maj 1939 në të cilën referohen njoftime të transmetuara nga Mëkëmbësia e Tiranës në “ASMAE, Serie Affari Politici 1931-145, Santa Sede b.43)”. 
Akti i nënshtrimit në realitet nuk u krye me entuziasëm spontan, që ndoshta italianët e pritnin si një gjë të natyrshme pas veprës së mbrojtjes së interesave katolike në Shqipëri. Edhe konsullata italiane e Shkodrës e komentonte këtë akt duke nënvizuar se si ishte i kushtëzuar nga dhënia e sigurimeve paraprake “se lijet themelore nuk do të ndryshojnë pa pasur parasysh nevojat e kishës dhe pa dëgjuar mendimet e (ipeshkvijve)”. 
Çianoja më 12 prill kishte ndjerë një mëri më të madhe nga ana e katolikëve dhe e klerit të tyre ndaj sulmit italian të së Premtes së Zezë. Atë ditë në Tiranë po diskutohej për formën që do të lidhte Shqipërinë me Italinë:”Por gjërat nuk po shkojnë si në vaj, siç dukej. Ka shumë kundërshtime ndaj bashkimit personal...e kuptojnë se dhënia e kurorës Viktor Emanuelit III do të thotë të shënosh fundin e pavarësisë shqiptare. Kam diskutuar gjatë me shumë nga krerët: më të ashpër janë shkodranët e nxitur nga kreri katolik, i cili megjithatë bindet lehtë porsa shpërndaj pakot me franga shqiptare, që i mora me vete për çdo rast...”(Ditari i Çianos). 
Në mbrëmjen e po asaj date, Çianoja kishte pasur një bisedë të gjatë me delegatin apostolik Nigris, i cili nuk kishte ngurruar ti kërkonte disa garanci për të ardhmen e Shqipërisë: një respektim efektiv të autonomisë së shpallur të vendit; heqja dorë nga futja e fashizmit në Shqipëri, sepse do të kuptohej si një pushtim politik që i shtohej atij ushtarak; një kujdes të veçantë ndaj karrieristëve dhe afaristëve që sigurisht do të dilnin në numër të madh në gjendjen e re. Kur mori vesh për ardhjen e Çianos, që parashikohej më 12prill në aeroportin e Tiranës, Nigris: u kujdes që të mos ndodhej në qytet në atë ditë, me pretekstin e angazhimeve nëpër rrethe që nuk mund të shtyheshin dot, në mënyrë që të takonte ministrin italian vetëm në mbrëmje, privatisht, kështu që askush të mos dyshonte se edhe ai dhe Selia e Shenjtë distancoheshin nga agresioni italian. Nigrisi e kishte përjetuar 7 prillin si një ditë të mbrapshtë, jo vetëm për “sakrilegjin” e së Premtes së Zezë: agresioni italian vlerësohej prej tyre si një “krim” i vërtetë, përveçse si një gabim tragjik për vetë atdheun e tij, Italinë. 
Disa françeskanë krijuan një “celulë antifashiste”-kështu e cilësuan pushtuesit, që u mposht falë arrestimeve, pezullimit të ndihmave ekonomike ndaj urdhrit fetar, transferimeve të detyrueshme. Ndonjë klerik iku në Jugosllavi. Për të mos komentuar agresionin “Hylli i Dritës” përkohësisht kishte ndërprerë botimin (referencë e konsullit Meloni nga Shkodra). 
Në Shkollat e Shkodrës të drejtuara nga françeskanët dhe nga motrat stigmatine (të lidhura me françeskanët), ashtu si edhe në shoqatat e e ndryshme të frymëzuara nga klerikët e shenjtorit të Azisit (Shoqëri Antoniane, shoqata e ish-nxënësve etj) shfaqeshin sipas autoritetev italiane “ndjenja nacionalizmi të ekzagjeruar dhe antipatie dhe urrejtje ndaj Italisë. Ndër fretërit që dalloheshin për “qëndrim moskuptimi” ndaj rendit të ri në dokumentet italiane del shpesh emri i Anton Harapit, i cili duket si paradoks por nuk është i tillë se pas 8 shtatorit 1943 do të jetë protagonist i skenës politike shqiptare përkrah gjermanëve. 
Disa françeskanë bënin përjashtim nga ky drejtim politik. Kështu patër Bernardin Palaj rreptësisht italian deri më 7 prill 1939, por filoitalian në çastin e agresionit u bë kapelan i milicisë duke shkelur urdhrat e eprorëve të tij ushtarakë që i kërkonin të ishte jashtë veprimtarive politike... 
...Por sidomos duhet përmendur këtu At Gjergj Fishta, françeskan që nderohej atëherë si intelektuali më i shquar shqiptar. Ky letrar me një të kaluar të pasur përpjekjesh për pavarësinë kulturore e politike shqiptare e deri më 1939 kish qenë kundërshtar i flaktë i italianëve. Pas 7 prillit bëri një kthesë të shpejtë. Pasi u mbush me ndere dhe shpërblime nga italianët vendosi të bashkëpunojë me ta, duke pranuar para të gjithash emërimin si akademik i Italisë. Derisa vdiq, më dhjetor 1940, Fishta u përpoq të ishte një trait dunion ndërmjet pushtuesve dhe katolikëve shqiptarë. Për sa u përket çështjeve politike brenda urdhrit të tij, Fishta arriti derisa ti sinjalizojë policisë italiane lëvizjet e françeskanëve që përndiqeshin, si edhe të kallëzojë eprorin provincial, ndërsa njëkohësisht, çështë e vërteta orvatej të shfrytëzonte favorin që gëzonte pranë pushtuesve për të shmangur masa më të mëdha ndaj urdhrit. Nuk është e lehtë të kuptohet mënyra e të vepruarit të Fishtës, sigurisht shpjegimi i Tonsit, sipas të cilit filofashizmi i Fishtës ishte vetëm në dukje dhe shërbente si mjet që Kishës Katolike shqiptare ti jepeshin të njëjtat privilegje që kishte kisha katolike italiane përballë qeverisë së Romës, duket tepër justifikues. Është fakt që Fishta duke vepruar në një mënyrë të ngjashme, në shumë drejtime, me kleriko-fashistët italianë, mundohej pa rezerva për një marrëveshje me fashizmin dhe për të mbështetur regjimin e ri shqiptar. Në mbarim të jetës së tij, kishte kapur një çast të mundshëm të një protagonizmi të mundshëm në aventurën politike me italianët. Është shumë e dyshimtë që thellë brenda Fishtës të ishte fashist nga pikëpamja ideologjike, por sigurisht në atmosferën e një Shqipërie me kulturë politike kryesisht të një natyre autoritare dhe ku i shkruante françeskani Musolinit (Promemoria e Fishtës pa datë, por e shkurt apo marsit 1940 në ASMAE, Sottosegretariato ALbania), shumica e popullsisë për fat të keq u bindej “parimeve morale e shoqërore aziatike” dora fashiste i dukej poetit shpëtimtare për fatet e vendit të tij. Ndoshta jemi përpara një iluzioni pleqërie, sidomos. 
Italianët, falë edhe disponueshmërisë së Fishtës brenda një kohe të shkurtër do ta mposhtnin qëndresën e françeskanëve. Këta nga ana e tyre, ndiqnin njëfarë loje të dyfishtë duke vazhduar të pretendonin nga italianët, megjithëse nuk i donin, ndihmat ekonomike që ishin mësuar të merrnin. Ndërprerja e këtyre ndihmave ishte një armë bindëse në duart e fitimtarëve për të moderuar italofobinë e fretërve. 
*Marrë nga “Kombi dhe feja në Shqipëri” e autorit Roberto Moroco della Roka.

kuqaloshet, thote... smiley ej c'na ka gjet.

amon mer se e kuqja eshte nje gjatesi vale, se po cuditna.

kuqaloshi ka citu nje gazete. E zeze mbi te bardh. Lene tashti, cer bo gam gam kot! Se nuk te besohen as ato qe i ke tamom masanej. E pse nuk u bashkokan me i ven simpathisja per fashizmin dhe kontributi per Shqipnin i her? Sidomos ne dy epoka te ndryshme! Ore, po robi i Perendise nuk eshte nje faqsh mer vlla, edhe nje kub prej hekri te kishte qene, do i kishte gjashte ane, se na cmenet. Per shqipnin ka punu, vargje ka thur qe dikujt i pelqejn, dikujt jo, fashizmin e ka pas qejf, rob i pergadit ka qen... e pse nuk shkokan bashk te gjitha kto? Amon mer se kshu kon pas bo vetem komunistat qe i dojshin robt si drejtza (100% i mir - 110% i keq).

E pse nuk u bashkokan me i ven simpathisja per fashizmin dhe kontributi per Shqipnin i her? Sidomos ne dy epoka te ndryshme!

beleive it or not, this is exactly what i have thought these last 2 days about Fishta and everybody else like him for that matter. Well said.

Kuqalosh i thote Putos e jo Andonit

Per te tjerat ke te drejte, por qe nuk ka qene fashist e thote edhe Della Rocca te cilit i referohet Puto

Tani, per ta zgjidh ket pune, me nigjoni mu....

Qi ky Fishta ka qene patriot, nuk ka diskutim, qe ka qene edhe i mençem, as qe diskutohet..tani qe u lidh edhe me fashizmin edhe kjo nuk diskutohet....Tani lind pyetja pse?

Se pari, duhet te marrim ne konsiderate edukimin katolik te Fishtes, i cili ishte ne antagonizem me eren e re te bolshevizmes qe kishte kapluar evropen, dhe Vatikani ishte ne avangarde te kesaj lufte..

se dyti, me ardhjen ne skene te fashizmit, Vatikani pa nje mburoje te fuqishme ndaj kesaj bolshevizme, dhe inkurajoi te gjithe sistemin vertikal qe ne mos ta perkrahte, ta mbeshteste, dhe kjo eshte publike, dhe fishta, nuk mund te dilte kunder kesaj rryme dhe se fundmi, po kryesore, fashizmi ne ate kohe i kishte shpallur lufte vetem Evropes, e akoma Britanise dhe ShBA-ve, si rrjedhoje, duke qene se keto dy fuqi ishin akoma jashte loje, natyrshem qe kercenuesi me i madh qe BRSS-ja, ndaj te cilit po hidheshin shigjetat e sulmit te ardhshem, qe i vinte per hosh edhe Vatikanit. At Fishta, ndjehej i kercenuar (politikisht) ndaj nje perhapje te ideve komuniste ne Shqiperi ose ....ndikimeve aziatike ...siç i quante ai ndaj i perkrahu fashistet. Megjithate, une, duke marre shkas nga leximi i nje artikulli tek Panorama, duke bere krahasimin me Ernest Koliqin, cili qe shkaku apo faktori, qe Fishta e shkrojti kete leter ngazelluese per fashizmin, kur fare mire mund te heshtte???

Kjo nxjerr para historianeve nje pikpyetje te madhe...dashuria, frika, apo servilizmi

Tani, per ta zgjidh ket pune, me nigjoni mu... etj etj

. smiley

 mas ksaj vetem i tavell bo dermon smiley

....epo u bon te gjithe me dhon men, e pse mos ta boj ene una.... si tha Vili....Po te çposh del nafte.....

tani qe u lidh edhe me fashizmin edhe kjo nuk diskutohet

Mjafton nji liber i Arben Putos me e ba fakt ket?

Edhe nqs shkrimi te Hylli i Drites asht i vertete, nji artikull te ban bashkpunetor?

Sa artikuj pro Enverit ka shkru Puto me shoke? 

CORRIERE DELLA SERA, 31.12.1940 – “LA MORTE DI GIORGIO FISHTA” (Vdekja e Gjergj Fishtes)

 

Tue shfletue nji liber të vjeter mbi Historinë e Shqipnisë, gjeta rastësisht nji copëz të preme të gazetes ma të madhe italiane “Corriere dell Sera”- 31 dicembre 1940 , në të cilen bahej ky njoftim: “La morte di Giorgio Fishta – il poeta nazionale albanese” (Roma 30 dicembre).

Këtë e skanarizova dhe e përktheva shqip:

“Vdekja e Gjergj Fishtes – poeti kombtar shqiptar” (Rome me 30 dhjetor)

Erdhi lajmi nga Shkodra që per shkak të nji goditje zemre ka vdekë sot në mengjes At Gjergj Fishta i Urdhnit Françeskan (OFM), akademik i Italisë dhe shkrimtar i shquem shqiptar.

Fishta, i lindun në afersi te Shkodres ne vitin 1871, mbaroi studimet fetare në Bosnje dhe u kthye në atdhe mbasi u shugurue meshtar. Në Shkoder themeloi shkollen françeskane dhe filloi botimin e së përkohshmes “Hylli i Drites” . Të shumta jane botimet kulturore dhe letrare të cilave u dha jetë dhe zhvillim ky rregulltar. Poemat e tij, krijimet dramaturgjike dhe shkrimet e tij qyshe ne fillim u drejtuen në pergjithesi per dhanjen e impulsit të zgjimit të ndergjegjes patriotike shqiptare. Si drejtor i Shkolles Publike të françeskanve në Shkoder futi aty gjuhen kombtare qysh nga viti 1902, kur ajo ishte e ndalueme rreptesisht nga Qeveria osmane.

Mbas lëshimeve te kushtetutes turke të korrikut 1908, shqiptarët, te cilet kishin luejt nji rol me randesi në atë revolucion, deshten të mblidhshin forcat intelektuale dhe ti perfshijshin në nji bashkësi të perbashkët, por veshtirsia e parë në të cilen ndeshën ishte unjisimi i alfabetit. Në Kongresin shqiptar të mbledhun per këtë qellim mori pjesë At Gjergj Fishta, i cili ia arriti që të bante që alfabeti latin të pranohej, i cili ma vone u ba i perbashket dhe zyrtar per të gjithë Shqipninë.

Mbasi u ba nji nder eksponentet kryesor të Shqipnisë së ringjallun, ai morië në Konferencen e Paqes në Paris dhe ma vonë u emnue deputet dhe zevendes- president i parlamentit. Në shenj mirenjohje si mik i sinqert i Italise, per meritat e tija ndaj vendit të vet dhe per vlerat e botimeve të tij, u ftue në majin e shkuem me marrë pjesë në Mbretnore të Italisë.

Nder publikimet e shumta të At Gjergj Fishtes kanë randësi krijimet poetike të frymzueme në pergjithsi prej legjendave shqiptare dhe të prime me perkujtue ndjenjat kombetare. Veç poemes në tridhjet kangë të titullueme “Lahuta e Malcise” , ai ka shkrue hymne kishtare, lirika të ndryshme dhe satira me karakter politik.

Luigi Federzoni ka marrë masat që Akademia e Italisë të ketë perfaqesuesin e vet në funeral, dhe i ka dergue telegram ngushllimi familjes, kryeministrit të Shqipnisë, ministrit të Arsimit të Shqipnisë, parisë së etenve françeskan si dhe “Institutit Skenderbeg”, antarë i të cilit ishte i ndjemi i shquem.”

Përgatiti PAUL TEDESCHINI

 

Blino, se pari nga eshte marre burimi i ketij postimi tend, dhe se dyti, çfare vlere te re sjell ky perkthim ne tere ate debat te madh qe perfshiu kahjen e tij politike per kohen....?

si te kapedani, patrioto: "kjo tregon qe ne mendjen tende... ti ke pat miqsi me borgjezet".

thoshte mire njoni: amon mer mos me doni kaq shum, se m'prishni pun!

alidemsi, burimin e ketij postimi e keni te shkruem ne krye te artikullit: Asht marre nga gazeta "Korriera de la Sera", gazeta ma e madhe qe dilte n'Itali dhe asht e dates 30 dhetor 1940, nji-nji me diten e vdekjes se Fishtes. Te "re" sjell se vlereson Fishten si atdhetar me veprat e tij . Nuk e permend kerkund si fashist a nazist. Masandej, shkrimi qe sjell A. Puto, mund te jete i sakte, po lexoni edhe shkrimet e tjera se ç' pershtypje kishte ... Roko per françeskanet. Sidokjofte, populli thote: "Nuk mund te shkimet (shuhet) dielli tuj e p'shty". Ketu ma poshte po sjell edhe nji shkrim tjeter ( studim ) jo si i Putos per me gjete "hala n'perpeq", po vlera te poetit kombetar At Gjergj Fishta ne dobi te Shqipnis, per te cilen asht "kacagjelue" neper diplomaci te Evropes e ma gjane.

Fragment, vazhdon...
 

Dr. Dom Nikë Ukgjini: FISHTA DHE KONFERENCAT NDËRKOMBËTARE

Hyrje

Populli shqiptar në përballje historike, të frymëzuar nga heronjtë e luftërave dhe të kulturës kombëtare, Budi, Bardhi, Bogdani, Kazazi, kishin arritur, hap pas hapi, të ndërgjegjësoheshin duke rikrijuar programe të reja, për kundërshtime ndaj perandorisë së egër osmane.

Ky fakt dëshmohet dhe me rastin e Kongresit të Berlinit (1878), si dhe të Konferencës së Londrës 1913, kur Fuqitë e Mëdha europiane dhe Perandoria Osmane, duke i identifikuar shqiptarët të islamizuar në masën 70% me turqit, i bënë plaçkë tregu tokat shqiptare, ndërmjet Greqisë, Bullgarisë, Serbisë dhe Malit të Zi. Shqiptarët, të mbledhur tok rreth flamurit kuq e zi, u shprehën ashpër kundër këtyre vendimeve të padrejta, duke organizuar peticione, protesta, lëvizje dhe konferenca kombëtare, si: Lidhja e Prizrenit 1678, Kuvendi i Pejës 1899, Kuvendi i Ferizajt 1910, Kryengritjet e Malësisë së Madhe 1911, ato të 1912-s etj. Vendimet e lartpërmendura nuk i mbrapsën shqiptarët në kërkesat e tyre legjitime, por përkundrazi ishte një nxitje edhe më e theksuar e atdhetarëve dhe intelektualëve për të ngritur zërin e arsyes, për zgjidhjen e çështjes sonë kombëtare. Në mesin e atyre të shumtëve, që kontribuuan në këtë drejtim, me këtë rast, do veçonim poetin tonë kombëtar, At Gjergj Fishta.

Letërsia diplomatike e Fishtës

Situata problematike e këtyre viteve në Ballkan, e në veçanti në trojet shqiptare, nuk kishte si të mos e shqetësonte shpirtin, që në moshë të re të poetit Fishta.

Fishta, i lindur më 22 tetor 1871, në Fishtë të Zadrimës, gjatë kohës studentore në Bosnjë, në vitet 1886-1893, nuk kishte si të mos e shprehte para studentëve boshnjakë dhe eprorëve të tij, krenarinë dhe njëherazi dhimbjen për atë çfarë po ndodhte me popullin e tij, i cili akoma dergjej nën pushtimin e perandorisë e osmane.

Gjatë studimeve teologjike në Livno, duke qenë vazhdimisht i përbuzur, nga një grup studentësh si dhe eprori i tij, Augustin Çengiq, si zgjim i rilindjes sllave, në kushtet e përjetshme të Urdhrit Françeskan, në vitin 1890, në shenjë krenarie dhe heroizmi për popullin që i takonte, mori emrin Enea Silvio Giorgius Fishta. Dy emrat e parë ishin të Papa Pio II, i cili në vitin 1464 qe nisur nga Roma për në Ankona për ta kurorëzuar Skënderbeun, si mbret të ushtrisë aleate, për çlirimin e atdheut nga perandoria osmane, dhe emri Giorgius, personifikimi i Heroit tonë Kombëtar, Gjergj Kastrioti. Fishta, që nga ky moment nisi epopenë mendore dhe shkrimore, për ndërgjegjësimin e shqiptarëve, për idealin e lartë, siç është mbrojtja e atdheut dhe gjuhës shqipe, më çdo kusht, madje deri në flijimin e jetës.

Rikthimi i tij në atdhe në vitin 1893, nga një vend i çliruar nga Perandoria Osmane dhe ballafaqimi drejtpërsëdrejti me pushtuesit osmanë dhe më vonë, serbët e malazezët, qenë faktorë përcaktues për Fishtën, që në programin e tij jetësor, krahas detyrave shpirtërore, ta ketë dhe çështjen kombëtare.

Ngjarjet politike nëpër të cilat merrte shtat Shqipëria jetime, e shtynin Fishtën të rrinte përherë i zgjuar me pendë në dorë, e cila herazi shndërrohej në shigjetë të ngrehur, sipas modelit të ngjarjes biblike të Judës së Makabeve, për “pro aris et focis”, për altar dhe vatër, e cila në gjuhën e Fishtës përkthehej: “për fe e atdhe”, moto e cila gjithë jetën e ka shoqëruar poetin tonë kombëtar.

Me shkrimet e tij të botuara në të përkohshmen ‘Albania’ (1900-1905), si: “Shcypja e burrit”; “Ma i madhi kob i shcyptaris”, “Mali i Zi” etj., “Hylli i Dritës” nga viti i themelimit të saj 1913 e në vazhdim, “Posta e Shqypnis” (19176-1918) “Grueja Shqyptare” (1920), “Leka”, (1929-1944) të paraqitura në formë proze, poezie, lirike, satire dhe dramaturgjike, Fishta, arrinte t’i shtrinte idetë e veta gjithmonë dhe gjithkund, në funksion të mbrojtjes dhe përparimit të atdheut.

Duke bërë letërsi, publicistikë, apologji, kritikë dhe mbi të gjitha polemikë, ka ndezur shkënditë e zjarrit në zemrat e shumë shqiptarëve, për ruajtjen e identitetit dhe dinjitetit njerëzor në tokën arbërore, të mbështetur në parimet biblike: “Ku është shpirti i Zotit, aty është liria”.

Me pendën e tij të artë dhe të zjarrtë, të mbështetur në drejtësi e liri, kulturë dhe përparim, arrinte t’i ndërgjegjësonte shqiptarët nga indiferentizmi i kohës, dhe njëherazi të vërë në lëvizje diplomacinë ndërkombëtare për zgjidhjen sa më objektive të çështjes së shqiptarëve në Ballkan.

Prodhimi më i arritur letrar, më anë të të cilit shpreh shqetësimin e thellë ndaj diplomacisë europiane për diskriminimin e bërë ndaj shqiptarëve, është përmbledhur në veprën jetësore: “Lahuta e Malsisë”.

Me këtë vepër, me vargjet kushtuar Kuvendit të Berlinit, Lidhjes së Prizrenit, Luftës Ballkanike dhe Konferencës së Londrës, diplomati Fishta ngre, madje drejtpërsëdrejti, akuza të rënda ndaj konferencave europiane, për mosrespektimin e vullnetit të popullit shqiptar, për ruajtjen e tërësisë territoriale të trojeve stërgjyshore, të shprehur me protesta, peticione, kryengritje e forma të tjera.

Ma poshte, per mos me iu merzite, kam me sjelle vazhdimin e shkrimit te te njajtit autor me titull: " FISHTA DIPLOMAT I PASHPALLUN"

 

 blini,  sa ke prure eshte nje kontribut goxha i madh ne plotesim te kuadrit te  figurave tona qendrore ne kulture dhe art.Tedeskini ka  dhene konsiderata e veta te cilat jo per At Fishten, por ne  kuadrin ideve te  tij, per historine tone, bashke me te edhe  per rrugen e veshtire gjer  tek shtrimi i problemeve te  gjuhes, duhen pare me rezerva.Bie fjala kur ai  shprehet:

..".Mbas lëshimeve te kushtetutes turke të korrikut 1908, shqiptarët, te cilet kishin luejt nji rol me randesi në atë revolucion, deshten të mblidhshin forcat intelektuale dhe ti perfshijshin në nji bashkësi të perbashkët,...

  Jo mbas leshimeve, por mbas nje sere kryengritjesh qe tronditen Perandorine...

Grava, megjithe respektin qe kam per ty, kjo prurje do te kishte ndonje vlere, per ndonje patriot i cili nuk kishte shume dokumenta, po per Fishten, ç'te re solli? te tera keto qe sapo thote ky koment jane te ditura dhe te shkruara me kohe......, kurse tema e ketij shkrimi mbi te cilen kemi bere kaq e kaq komente, ishte e re, pasi pakkush nga ne e dinte se Fishta i kishte thurur kaq ditirambe fashizmit...arsyet jane te diskkutueshme, por i mbetett historioggrafise qe ti vertetoje....

 Kemi dhe rastin e paster te Koliqit, i cili nuk ka lene ndonje dokument qe te kete levduar fashizmin.....po keshtu kemi edhe dokumente te kunderta, si psh te Merlikes, i cili ne marrreveshjen me gjermanet, pavaresisht nga qellime e tyre, arriti qe te beje nje marrreveshje me ta, e cila u zbatua, ne disa pika ish ne interes te popullit tone...... e keshtu me radhe.....po kjo??????smileysmileysmileysmiley

..ne, ne pergjithsi nuk e njohim fare Fishten, ketu nuk kam parasysh historianet studiusi e historise dhe figurave te ndritura shqiptare sic eshte Fishta e tj,  e kam fjalen per `peshqit`, ketu ndonje ja `fut Fishtes` sikur ka reshqit sepse nga historiani Puto qe ka germuar arkivat del se Fishta ishte  bashkepuntor i Fashizmit!! ..pastaj mbas ketij "fakti" fillojne historira dhe peralla me mbret!

Kush e lexoi me vemendje postimin e Bariut ?

 

 11 Nëntor 2011 - 02:59 

 

 

 

FJALIMI I PLOTE I AT GJERGJ FISHTES NE KONFERENCEN E PAQES NE PARIS (1919)...

 

...aty Fishta shpjegon ;

 

 

Arsyeja pra pse kombi shqiptar nuk mujti me dalë shtet në vete, nuk qe puna se ati i mungonte ndërgjegja kombëtare ose ndjesia për liri e pamvarësi, por qe fakti se shi ditën në të cilën ai ishte gati me fitue lirinë e vet, Shtetet e Ballkanit ia ngjitën kthetrat dhe e banë rob nën zgjedhë të veten. Dhe këtë e banë jo për me e mbajtë nën shërbim e robni të veten, por për me e shue shqimit e me e qitë faret.

Kështuqë prej kësaj pikpamje duhet me e thanë se shqiptarët gabuen, dhe gabuen randë fort, që u çuen aso kohe kundra Turkisë, sepse për ta do të kishte qenë dam fort ma i vogël me u vue nën zgjedhë të Turkisë, se sa me u gri prej kristjanëve.

 

Pra, simbas meje Fishta duke qen nje katolik  ne shpjegimin e tij gjate fjales e tij ne Konferencen e Paqes.., pranon te keqen me te vogel, vasalitetin Turk, per te shpetuar kombin  prej kthetrave te fqinjeve grek bullgar maqedonas, serb..pra kristianeve!

"Afrimi" i Fishtes me fashizmin ka qene e keqja me e vogel e rrezikut tjeter qe e kanoste Shqiperine prej graitjes nga fqinjet e tjere sllav, grek serb bullgar maqedonas .

..Fishta ishte nje nacionalist pozitiv  i cili  e ka shpjeguar veten e vet me largpamesi, per cdo qendrim ose hap qe ai e ka hedh!

Edhe per keto "fakte" te nxjera nga arkivat prej historianit Puto, ai nuk e ka lene veten te zbuluar, qe te tjeret  (shqiptaret bashkekombesit e qytetruar) te mendojne kaq gabim se ai: ishte nje bashkepuntor i fshizmit"

.. duhet me pas mendje te thelle per te arrit ate qe te kuptosh pse Fishta ishte "dakort" per nje pushtim fashist!

Po, more i dashtun ilir-jani njashtu asht, duhet "me pas mendje te thelle ... qe t'kuptosh Fishten". Ai ka kene mendjendritun e ironik te s'ban. Mue ma merr mendja se Fishta nuk ka muejt me u thane drejtpersedrejti se jeni diktatore, se nuk ka kene bash njaq trim me vra vedin me dore t'vet. Une e nenkuptoj nentekstin, ironine, talljen se ata: Hitleri e Musolini jane "zheni" per lufte e jo me iu pas lakmi se jane "zheni" kund tjeter.
A nuk i dini vargjet e Fishtes qe thone: "QE BESA BURRA, NUK KAM KAH T'MBAJ, /MBASI DO THIRRUN SOT DERRI DAJE". E, pra, Fishta ketu nuk i ka thirre "daje", po "zheni".
S'di a KUPTUET ju qe doni me ule Fishten bashke me A.Puton qe asht historian e jo letrar me kuptue fjalen "zheni"...

Blino sa per 1940, mos prit qe ta bojshin fashist fashistet, dhe perderisa ka shkrujt Koriere dela Serre, nje gazete italiane per fishten, edhe kjo don me thone diçka.... Qe ka qene patriot e kena thone, dhe nuk po pres ndonje gja te re, nga ty, apo te gjithe murgjit dhe prifterinjte e marre sebashku.....KA QENE PATRIOT DHE PIKE.....dhe asnje vogelush si puna jone ketu, nuk ja heq dot kete tager ketij burri. po si te gjithe burrat e tjere te medhenj, edhe ky ka pas edhe momente dobesie, te cilat ja kane bjerr pak ate burrni epokale, dhe ja kane zbut pak gishtin e kamzes (jo te Xhelalit, po te "pushkes&quotsmiley dhe e kane ba figure te debatueshme, ashtu si shume e shume burra e gra te ndritur ne mbare globin...dhe kaq.....dhe e kam thene edhe me lart, edhe per pergjigje ndaj Ilirit...keto zigzake te bindjeve te Fishtes, vetem historianet mund te na i shtjellojne dhe jo ne qe s'bejeme dot as historine tone te bajatshme......

 ...   vazhdim : "FISHTA DIPLOMAT I PASHPALLUN" nga Dr. Dom Nik Ukgjini.
 

Fishta, diplomat i pashpallur

Fishta, krahas punës së tij shkrimore me sfond politik dhe diplomatik, shqetësimet me popullin i ndante duke marrë pjesë në mënyrë aktive në protestat dhe kryengritjet e tyre.

Me rastin e shpërnguljes së popullatës së paarmatosur nga Malësia në Podgoricë, Mali i Zi, kur Turgut pasha, në vitin 1910-1911 dogji dhe poqi Malësinë e Madhe, figura qendrore e nxitjeve popullore dhe bisedimeve me ndërkombëtarët në Podgoricë, krahas Imzot Jak Serreqit, si përfaqësues zyrtar i Kishës së Shkodrës, pa dyshim ishte Atë Gjergj Fishta.

Qëndrimi i tij dhe i Luigj Gurakuqit, i prerë ndaj perandorisë osmane, sollën si rezultat miratimin e 12 kërkesave nga ana e malësorëve të njohur si Librin e Kuq, më 10-25 qershor 1911, në Kuvendin e Gërçës, ku malësorët, me këmbëngulje kërkonin krijimin e një province autonome shqiptare, përkatësisht bashkimin e katër vilajeteve në një të vetëm.

Në kohën kur Shkodra, më 9 tetor 1912 deri më 22 prill 1913, mbahej e pushtuar nga malazezët, në këto ditë të zymta, kur pushka dhe çizmja e ushtarit fliste më tepër se diplomacia, Fishta, edhe pse i mbyllur në Kuvendin tek Arra e Madhe, pati kurajë t’i fliste popullit për rrezikun që i kërcënohej nga serbët dhe malazezët, nëpërmjet provincialit të tij në Rubik, Atë Pal Dodaj.

Pas largimit të ushtrisë malazeze nga qyteti dhe ardhjes së ushtrisë ndërkombëtare, më 14 maj 1913, në kambanoren e kishës së Gjuhadolit, me kërkesën e Fishtës, u valëvit flamuri kuq e zi. Me këtë rast, nga zemra e poetit të ngujuar buroi teksti i himnit kombëtar: “Porsi fleta e Engjillit t’ Zotit/ Po rreh Flamuri i Shqypnisë”.

Ky veprim heroik i Fishtës, pas shumë debateve diplomatike, me kërkesën e kolonelit britanik, Gordon Philips në Shkodër, solli largimin e tij nga Shkodra për në Asizi, të Italisë, për t’u kthyer përsëri në vendlindje, në janar të vitit 1916, kur trupat austro-hungareze, me këtë rast, morën Shkodrën.

Me ardhjen e trupave austro-hungareze, sikur filloi një frymëmarrje e re diplomatike dhe kulturore për Fishtën. Me këtë rast, me ndihmën e mikut të tij, diplomatit austriak në Shkodër, August R. von Krajl, filloi botimi i gazetës “Posta e Shqypenisë”, një fletore hartimi, kulturore, politike dhe diplomatike, botuar më 5 dhjetor 1916, deri në 23 nëntor 1918, në shqip dhe gjermanisht.

Kjo gazetë e themeluar nga Fishta, me përmbajtjen që kishte nuk i shkonte për shtati ministrit të Bullgarisë, D. Rizov, së fundi as konsullit të Francës në Shkodër, Bardy de Fourton, si përkrahës i politikës serbe e malazeze, i cili në nëntor të vitit 1918, urdhëroi mbylljen e saj.

Me këtë rast, më 28 nëntor 1918, Ditën e Flamurit, në Shkodër u organizuan protesta të ashpra popullor të udhëhequra nga vetë Fishta.

Me mbylljen e gazetës “Posta e Shqypnisë” dhe revistës “Hylli i Dritës”, shuhej zëri i të drejtave të shqiptarëve për pavarësi të plotë dhe bashkim të trojeve stërgjyshore.

Vazhdon me : " FISHTA DHE KONFERENCAT NDERKOMBETARE"

 

blin, t'shtoft Zoti zellin me pru, por po du me te pyt dy gjona:

ti mendon se po sqaron peshkun mbi permasat e figures se Fishtes? c'te shtyn ty me mendu qe peshqin nuk i dine ato dhe ti i di? ca te shtyn ty me mendu qe Fishta ka nevoje per mbrojtje duke shpalos artikuj? pse merrni role misionaresh ku nuk ka nevoje per mision?

tjeter: a mund te me thush ku e shef ti te keqen qe Fishta te kete simpatizu fashizmin me te vertete? Edhe Ezra Pound, me i madhi i shekullit, e simpathiste fashizmin. Pse kjo droje pra?

emigrant, une nuk jam gja tjeter, veç "hamall fjalesh", me bajte e me sjelle te ",Peshku pa Uje" aq sa kam lexue e ndigjue per Fishten qe, me siguri, sikur thoni edhe Ju, i dini. Pyetjes Tuej:" ku e shoh une te keqen qe Fishta te kete simpatizue fashizmin me te vertete", une mundem me i dhane kete pergjigje: Fishta, tuj pa se asnji shtet i huej s'po mund ta mkamin Shqipnin, perjashtue Venedikun e dikurshem,periudhen e Luftnave te Skenderbeut qe s'ka pas kohe me u marre me ndertime ,veç me lufte kunder pushtuesve osmane, ka mendue se t'pushtuem se t'pushtuem, pa kene te zote me udheheq vedin as Qeveria e Vlones 1912, as ajo e Princ Vidit 1914, as E. Toptani, as haxhiqamilet, ka mendue se Italia Fashiste, mbasi iku A.Zogu, kishte me kene ma e zoja me mkame Shqipnin, se , n'rralle te pare ishte pozita gjeografike e Shqipnise qe caktonte miqte dhe armiqte e saj,marredhaniet shqiptaro-italiane ishin nji histori e baraspeshueme , me ndikime te ndersjellta pa prapaskena e nderhymje ne fuqine vendimarrese te secilit.Se, si shkruente Montaneli: " ...nji e treta e leksikut te shqipes ishte italisht qe kishte depertue nepermjet dialekteve te Napolit e Venedikut, po italiane jane disa rripa peizazhi te mbulueme me ullinj, po italiane jane kishat dhe kalate etj.etj" . Italia fashiste ishte, per mendimin tim, ndoshta edhe te Fishtes vendi ma i interesuem per integritetin territorial te nji Shqipnie te forte e paqsore. Kete gja e diftuen edhe levizjet e emigranteve ne fillimin e vitev '90, shumica prej te cileve u dynden n'Itali ku gjeten mbeshtetje vllaznore. Qene italianet me Pelikanin qe ndihmuen shqiptaret ne rremujat e 1997. Italia fashiste kishte ardh n'Shqipni me nji program optimist qe perfshinte ndertime urash, bonifikim lumejsh e thamje kenetash, ujesjellesa, shkolla, nji Institut te Studimeve te nalta i fondacionit "Skenderbe", lufte kunder malaries e tuberkulozit, industri ndertimi, hotelore e transporti, stadiume, qendra shndetsore, energji hidroelektrike e centrale termoelektrike te ushqyeme me qymyr nga vendi yne, ndermarrje bujqesore, peshkim etj. Mandej, i gjithe kleri katolik e Fishta kerkuen qe t'mos prekeshin zakonet shqiptare, gjuha shqipe te ishte zyrtare e jo italiania etj. Me nji fjale, tashti po perifrazoi shprehjen e A. Plasarit, i cili, ne nji emision u shpreh se:"... per t'me q... se per t'me q. nanen, ma mire t'ma baje kete pune... etj" . Keshtu do te kete mendue edhe Fishta qe ka qene i urte e jo halabak se ishte klerik si duen me e quejt disa. Fishta ka kene i rrepte edhe kunder klerikeve qe i satirizonte: " ... se meshtaria duen pare t'thata/ mish kabuni, bibaj e pata".
Mue per vedi, nuk me çudit aspak qendrimi i Fishtes, ashtu si vepruen greket per me pushtue Trojen me ane te Kalit. Ia arriten qellimit. Fishta s'do gjykue me kutin e komunizmit qe thojshin, prandojme me hanger bar e mos me shit parimet komuniste per 30 aspra te imperialistet amerikan. Fishta ka kene pragmatist ne te mire te vendit. Ku po asht sot Shipnia: borxh ketu e borxh atje. Pune e madhe, populli jeton ma mire. Hajt, se i rregulluem punet tash ti edhe une,o emigrante e diskutues te tjere te Peshkut pa uje qe ka me ngordhe me siguri, po s'doli ndonji burre nane me i diftue se si duhet me i shtue uje ballaxhes ku asht mbyll.
Na vazhdojme me slloganet e maparshme se duhet me u pshtet n'forcat tona. Ku-ku per ne. S'ka thane kote Konica kur u shpall Pavaresia se, tash qi bate Shqipnin, duhet me ba shqiptaret. E ka dite se iriqi n'ferr se n'ferr do me jetue. Shkrova shume, po s'di a jam shpreh kuptueshem. Nejse: Te gzuem e me lumtuni e kaloshi Vitin e Ri 2012!   

Oh, blin, se qesh tuj prit belulin: me ke knoq me ket koment! Flm dhe Gezuar 2012-en!

Do flitena prap, se un them me mor pjes edhe ket vit te PPU-ja.

Shnet dhe pare! smiley

GEZIME E T'MIRA PAÇ, O EMIGRANT, SE M' PREKE N'ZEMER ME PSEUDONIMIN QE KENI ZGJEDH: "emigrant". Pah, ç'fjale e dhimshme: "emigrant"?!Disa here e shqiptova, e m'u ba se m'u rrotullue shpija: "emigrant"...

blino, shyqyr qe na gjeti shnosh i here viti i ri, ty, mu dhe te gjithe te tjeret qe kena rrreth e rrotull..... Flasim vetem per Fishten dhe jo te tjeret, me kupto...se po e shtrime diskursin tone edhe ne kufij te tjere bojme edhe gabime..... kur flasim per Fashizmin, flasim per nje te keqe te perboteshme, flasim per nje pushtim te mirefillte, flasim per topa dhe pushke dhe jo buqeta me lule, nuk di nese me kupton.....pra nuk ka te miraaa....po ka vetem pushtim dhe tere ato ndertime qe sapo the me larte, i bene sklleverit shqiptare, dhe i beri per interesa te vetat ushtarake, e per me gjere....dhe Fishta shkoi me teorine .........i myt se i myt, ma mire me u kap te kjo fije e barit......dhe beri diçka ne interes te Shqiperise ( po se çfare kjo vllen te diskkutohet) ne e ngreme Fishten te pakten per periudhen para façizmmit dhe jo me teper.....

dhe sa per pelikanin apo fazanet, mos u shpreh se na i solli italia per shpirt te babes....jane politika keto qe e bejne nje vend me afektuoz se nje tjeter.......vertete solli italia, po e kishte hallin tek vetja more daku, se nje mori shqiposh e kishte ne kurriz, dhe i binte me lire ti ndihmonte ketu se sa ne shtepine e vet.......prandaj altruizmin shteteror lene ne nji krah tjeter...... e njejte me kohen e krizes ne Kosove, kur u binte me lire ti mbanin refugjatet ketu ne shqiperi e ne Maqedoni, se sa ti importonin ne vendet e tyre, siç filluan edhe te bejne, me ate fillim, po e kuptuan shpejte gabimin dhe menjehere e korigjuan nepermjet kampeve te refugjateve ne Shqiperi dhe MAqedoni........nese e mban mend daku.....????

Po, more alidems, "hallin te vetja e kishte" italiani,n'te gjitha rastet, po n'shpine t'ujkut ha edhe dhelpna...ha-ha-ha-ha.

... e çfare do me thone ti me ket...???? apo do me i bo karshillik blinit.....joooo, se taljoni na don fort.....na ka xhan e na ka si shpirt.....

O alidems, taliani na ka shpirt e na ka xhan se do  vehten. Nuk ka shqetesimet tona, po t'vetat. Shqipnia ka aq pasuni sa me majte Italine. Kujton se jane t'marre italianet. O alidems, hiq dore nga "patriotizmi" fallc e mendo per vete. Italiani na ka mbeshtet gjithmone se ka pas interesat e veta. Çka po hupim une e ti nga nderi, nga patriotizmi, nga origjina, asgja. Italianet na mbeshtesin se kemi kulturen e tyne, se kemi mentalitetet e tyne, se e die kush jem meqe i kemi mbrojte e strehue kur e dorezuen luften ne korrik te 1943-shit. Na i mbrojtem, na i mbajtem neper shtepia,na u dhame buke, na i percollem ne fund te luftes pertejdetit. Romani i I. Kadarese per kete flet: erdhen ne Shqipni me marre eshtnat e te vramve, jo per ideal, po se ne mbrojtem familjen. A te kujtohet nana Nice qe e kishte mbyt oficerin Zampa se perdhunoi vajzen e saj. Tash mendo e gjyko me mendje te ftohte.

 

Blino, megjithe respektin per ty, nuk e kuptova ket komentin tat ketu me siper. Kur e diskutum me larte ket teme, thame se nuk ja vlen fetishizimi i fashizmit per te mbrojt Fishten...dhe tani perseri tek kjo teme po dalim... E thene ndryshe dhe me thjeshte....te gjitha kolonite te kohes moderrne, sot jane te lira dhe te pavarura politikisht, edhe pse pushtuesit bene shume per ato vende, i zhvilluan dhe u shpune qyteterimin. dhe ky qyteterim qe u derguan i beri qe ti largonin pushtuesit, ku me dhume e ku me paqe, po tani ne bote nuk ka me koloni, vetem disa shtete, dhe keto per arsye gjeopolitike..dhe ti po na i bije daullve te protektoratizmmit.... Mos valle po me dukesh si demode i dashur Blin...?

Fishta eshte figure shume komplekse. Ndoshta nuk eshte as koha dhe as vendi per te diskutuar per Fishten, por meqe tani tema eshte hapur...

Qendrimet kontroverse te Fishtes nuk justifikohen me "pleqerine" sepse kane histori me te hershme. Fishta ka marre edukim Austriak. Dhe nuk eshte cudi qe aty eshte edukuar me ndjenja te forta austriake. Prandaj dhe Fishta shpesh ben edhe kritika jo vetem ndaj klerikeve italiane por edhe ndaj Vatikanit. Por kjo del me hapur kur Fishta perkrahu pushtimin austriak ne Shqiperi. Ka edhe nje debat Fishta-Noli me personazh Gurakuqin me vone. Noli aty ia permend Fishtes edhe qendrimin proaustriak gjate LIB. 

Kjo shpjegon edhe kalimin nga antiitalian ne proitalian kur nuk vazhdon me rivaliteti Itali-Austri.

Por profashizmi i Fishtes nuk del thjesht nga nje Della Roka por Fishta ka marre pjese ne delegacionin qe ka dorezuar "kuroren e Skenderbeut" Viktor Emanuelit III. 

Nuk eshte cudi qe shahet Revolucioni Francez. Fishta ishte konservator dhe Revolucioni Francez ka qene ca i eger me klerin katolik. Dhe demokracia me Kishen nuk para ka shkuar mire. Kisha me mire preferonte Ducen. Prandaj Ducja plotesonte tre kritere "pozitive": Kunder R.F. kunder  "demokracise perendimore" dhe kunder bolshevizmit.

Gjithsesi eshte shume patetike ta marresh gjithe kete si sulm ndaj Fishtes. Edhe sikur te lihet menjane vepra letrare e Fishtes, do te mjaftonte vetem roli i jashtezakonshem ne Kongresin e Manastirit per te "shlyer" 10fish "fajet" e Fishtes.

Shumë dakord me këtë komentin. Qëndrimi i Fishtës, edhe mua më duket i kushtëzuar prej identitetit të vet si prift katolik, afërsia me Vatikanin dhe gjithë politikën që lidhet me këtë lloj identiteti dhe afërsie. 

Unë më shumë u habita për idetë e veta kundër Rev. francez, me thënë të drejtën... po edhe kjo njësoj e kuptueshme, siç po e shpjegon. 

Çështja është që ky lloj botkuptimi i tillë, ia ngushton ca profilin e tij në tërësi.

 

"Qëndrimi i Fishtës, edhe mua më duket i kushtëzuar prej identitetit të vet si prift katolik, afërsia me Vatikanin dhe gjithë politikën që lidhet me këtë lloj identiteti dhe afërsie. "

Kush JU ka thane zotni se kenia "prift katolik" a "politika e Fishtes eshte e lidhun me kete lloj identiteti"?! Jo, zotni e keni gabim kete "vule"te pameritueme qe i veni Fishtes e klerit katolik. Ata mbi gjithçka kane vue Atdheun, mandej fene. Po, ka kene lejtmotivi i tyne : "FE e ATDHE"!

Po t'kishte kene Fishta i lidhun me t'huej e tradhetaret i vendit, nuk e kishte ndalue njeri me ik, me u lidh me fashizem, me nazizem , me austriak si bane shume "patriote". Madje thuhet se At Anton Harapi i ka pas thane qe te largohej nga Shqipnia mbasi e mori fuqine A.Zogu, se mund te kishte pasoja. Po, u detyrue me u largue Fishta perkohesisht nga politika, po Shqipnin s'e la. Pater Antonit i tha ( po e perfrazoj) se nuk me kujtohen fjalet ne ligjerate te drejte: se..." nuk largohem nga Shqipnia se sundimtaret vine e shkojne, ndersa Shqipnia mbetet, e une jam i Shqipnis". 

E di se dikush ka me thane i dime keto thanie te Fishtes, po une prap due me kene "hamall fjalesh" ku nga penda e At Shtjefen Gjeçovit, nji prift katolik, qe si mbas citimin te masiperm:" prift katolik, afersi me Vatikanin" ne shkrimin" "Te pragu i lirise"  , mund ta kete pase fjalen "ne prag te Çlirimit", se materiali asht botue ne revisten "LEKA",vj.XV, 1943, nr. 8-9, dhe kishte pa "patriotizmin" e atyne qe do t'vijshin n'pushtet, prandej shkruen:
" Atdhetar i mire e i ndershem asht me dasht atdhene e vet, e djerset e ballit me i derdh per dobi te tij, m'u kujdes per te ndritunit e tij, me u ngjit doren te lanunve e nevojtareve...
... Atdhetar i mire do te jete sundimtar i ambel, gjyqtar i drejte, bir i ndigjueshem, ushtar trim, pris zemrak, tate i dashtun, zotni i njerzishem, rrogtar besnik, dashamir i pazhigla e shoq i mire. "

Jo zotni, mos i fyeni kleriket katolike, se ata e kane mbajt Shqipnine e kane mbrojte me pend e predikim shqip neper kisha pa iu tremb syni as nga turku, as nga gjermani, as nga italiani, as nga komunizmi qe i zhduku me rroc e koc, se ata e dijshin fort mire se çka ishte komunizmi, nji fare e keqe, nji anmik i betuem i fese e ne menyre te veçante i katolicizmit. Lidhjet me italianin e Vatikanin i ka shpike komunizmi me zagaret e vet Ragip Beqja me "Veprimtaria antikombetare e Klerit Katolik Shqiptar" me "Akuzojme fene te" Hulusi Hakos" me romanin "Gjurmat te çojne ne qele" te Ilo Bodecit... etj. Kur flasim per klerin katolik shqiptar, flasim per Shqipni. Ata nuk i ka pengue feja me kene atdhetare. (PIKE).
 

O blino, po ti ke marre persiper vetem ta mbrosh Fishten prift, apo si figure, se mesa po shof, ka edhe nje teme tjeter me Fishten, apo nuk ke kellqe ne ate drejtim...?

Jo, alidems, nuk kam ndermend me e mbrojte Fishten si prift, po si figure, sepse vete Fishta i ka ironizue priftat tuj shkrue: "... se meshtaria (priftat, meshtaret, shenimi im) duen pare (leke ...im)t'thata,/ Duen makarona, mish, kabuni, bibaj( gjeldeti ) e pata./"

Per materialin e shkruem nga A.Puto s'me intereson fare, se asht ajo dore e mshehun qe per 40 vjet e ka anatemue Fishten tuj e quejt "antikombetar", se ka thane "nuk jam shqiptar" tuj shkepute nga konteksti i poezise "Metamorfoza" kete thanie. Ose e ka quejt gjuhen shqipe "gjuhe mushke", pa shpjegue psene? Tash Ju edhe une po e dime mire se sa "antikombetar e antishqiptar" ka kene Fishta. Se A. Puto ka shkrue se Fishta ka quejt "zheni, fashistat e nazistat" kjo s'do me thane gja. Varet n'ç'situate i ka thane. Asht nji shprehje kah anet tona qe thote:" MA MIRE DREDHOJ LEKA, SE MBETI LEKA". I ke lexue autokritikat e Kadarese per poezine " Ne mesdite u mblodh byroja"?! U thote kritikuesve njiktu m'keni, m'mbytni, se kam shkrue kunder partise, kunder klases punetore, kunder revolucionit, e kam quejt E.Hoxhen Krisht etj. E s'i hyni ferr n'kame. E kush ishte Ai?! Autor i "Shqiponjave qe fluturojne lart", ku firma e Enverit ishte "vetetim" ne qiellin me re e suferine"etj. A mund te themi se Kadareja asht pa vlere, se shkroi per Partine ato vargje a "Dimrin e madh"?! S'ia ulin vleren Kadarese shkrimet per partine e E. Hoxhen se ka kene nji "resto a bakshish", me i livdue per me ça me vepra. Keshtu asht edhe pune e Fishtes. Ai s'asht gjalle me ba "autokritike" ose me na skjarue pse ka shkrue "zheni"per fashizmin e nazizmin te perfaqesuem nga Musolini e Hitleri.

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).