Në projektligjin që Ministria e Arsimit ka përgatitur për sistemin e arsimit parauniversitar ka një sërë normash, të cilat e përmirësojnë ndjeshëm kuadrin ligjor të tanishëm, në përputhje me kushtet e reja të zhvilluara që ai kryhet.           

Në të parashikohet edhe që: “Ndalohet ekspozimi i simboleve fetare në institucionet arsimore”, kuptohet, të këtij niveli.

            Do të desha të ndalesha në këtë pikë, sepse menjëherë debatet u përqendruan aty, ndonëse nuk m’u duk aspak se është çështja më e rëndësishme për të tërhequr vëmendjen e opinionit publik.

            Por, opinioni ynë demokratik prandaj quhet i lirë, pikërisht sepse e drejton fokusin e vet atje ku parapëlqen dhe shpreh prirjet e tij sipas bindjeve të veta.

            A është në kundërshtim me Kushtetutën kjo dispozitë normative që ndodhet në tekstin e këtij projektligji ?

            Mua më duket se jo.

            Ajo mund të mbahet, mund të hiqet, do të ketë rrugë të gjatë për të bërë, por juridikisht, parimisht, nuk cenon aspak as të drejtat e njeriut të shprehura në Kushtetutë dhe as vetë Kushtetutën në fuqi. Me të drejtë kjo e fundit pohon dhe mbron lirinë e shprehjes së opinioneve të lira dhe të besimeve fetare. Ky është një realitet në vendin tonë dhe përbën një arritje të madhe, të padiskutueshme. Por, nuk do të thotë aspak që një normë kushtetuese, si parim, frymëzim, apo përcaktim ligjor, i padiskutueshëm, të mos konkretizohet me ligje që rregullojnë konkretisht fusha të ndryshme veprimtarish, marrëdhëniesh apo konjukturash jetësore.

            Ta zëmë, Kushtetuta parashikon që çdo qytetar ka të drejtë të qarkullojë lirisht në të gjithë pjesët e territorit të vendit. Sigurisht që e ka. Por, kjo nuk do të thotë që kushdo që i pëlqen të kalojë në tokë që është pronë private e ndokujt ta ketë këtë të drejtë. Ose nëse ka ndodhur një aksident rrugor, dhe policia ka rrethuar zonën për të bërë shqyrtimin e fakteve, dikush të pretendojë se në bazë të Kushtetutës mund të kalojë andej, pikërisht kur janë duke u bërë hetimet policore. Mirë, do të thotë dikush, këtu ka ndërhyrë policia, kurse në shkollë nuk kemi të bëjmë me ndalesa që vendos përkohësisht policia.

            Atëherë po marrim një shembull tjetër: Në një sallë kinemaje po shfaqet një film. Spektatorët janë duke e ndjekur me interes. Por, dikush, që mendon se Kushtetuta i jep të drejtë të qarkullojë në çdo cep të territorit, lirisht, del para ekranit dhe qëndron atje. Kur dikush i thotë, duke i tërhequr vëmendjen, “Ore, zotni, hapu pak, se duam të shohim filmin!”, ai të përgjigjet : “Çfarë keni ju? Unë kam të drejtë të qarkulloj lirisht atje ku dua!”

            Pra, është e qartë se një normë kushtetuese gjithmonë rregullohet me ligje të veçanta. Këta të fundit mund të aprovohen ose jo, por nuk mund të themi se ndalimi i ekspozimit të simboleve fetare në shkollat e arsimimit parauniversitar automatikisht shkel të drejtën e lirisë së shprehjes të besimeve fetare.

            Kjo është pika e parë që duhet të tërheqë vëmendjen. Ka një arsye, besoj, se përse është propozuar që të ndalohet ekspozimi i simboleve fetare në shkolla. Kjo duhet të kuptohet në tri mënyra dhe jo edhe aq thjesht.

            Së pari, kjo përfshin lokalet, pra hapësirën ku kryhet arsimimi. Besoj se për këtë askush nuk ka ndonjë dyshim.

            Së dyti, shtrihet në hapësirën virtuale që penetron në shkollë, televizione, afishe, gazeta, revista etj.

            Dhe vetëm së fundi, në formën e simboleve që mund të mbartin shkollarët në veshjet apo trupin e tyre. Kjo analizë duhet bërë mirë dhe të kuptohet se “ekspozimi” si koncept është shumë më i gjerë sesa mbajtja e simboleve fetare nga shkollarët që në të shumtën e rasteve janë ose fëmijë ose adoleshentë dhe vetëm një pjesë prej tyre mund të konsiderohen se kanë hyrë në moshën e rinisë.

            Po kështu, ka vend të mbahet parasysh se cilët janë aktorët e interesit që duhen konsultuar për këtë çështje? Sepse derimëtani kritikët e kësaj dispozite kanë lënë disi mënjanë aktorin thelbësor të interesit. Përmenden komunitetet fetare. Sigurisht. Drejtoritë e institucioneve arsimore. Sigurisht, edhe ato. Mësuesit. Patjetër. Por, harrohet deritani të theksohet se aktori themeltar i interesit janë në radhë të parë prindërit. As njeri nga aktorët e mëparëpërmendur nuk mund të barabitet me statusin e familjes dhe të prindit që është përgjegjës ligjor dhe moral prioritar për edukimin e fëmijëve të tij. Askush nga institucionet e tjera nuk mund të barabitet me familjen. Fjala e prindërve është vendimtare si aktor interesi.

            Ka një arsye të madhe që të supozohet se një dispozitë që ndalon ekspozimin e simboleve fetare në arsimin parauniversitar mund të jetë e dobishme. Nuk kam gjë kundër kur thuhet se ajo mund të cenojë lirinë e shprehjes të opinioneve fetare. Dakord. Hajde ta marrim përkohësisht të mirëqenë. Por, për lirinë e atyre fëmijëve që mund të detyrohen, jashtë vullnetit të tyre, të mbajnë këtë apo atë simbol fetar, a nuk ka vend të mendojmë?

            Këtë pyetje e bën autori i këtyre radhëve, i cili, kur ishte rasti i përjashtimit të disa vajzave nga një universitet publik disa vite më parë, sepse mbanin shami në kokë, është shprehur kundër kësaj mase në publik. Atëherë, përse në atë kohë u mbajt ai qëndrim, e tani jo më i njëjti pozicion? Më i mendueshëm.

            Përgjigjja është e thjeshtë dhe e ndershme: Sepse atëherë bëhej fjalë për të reja që ishin në moshën e pjekurisë dhe që me ndërgjegje të lirë mund të vendosnin për t’i mbajtur apo jo shamitë e tyre mbi kokë. Për ato mosha çështja shtrohet ndryshe. Duhet me qenë tolerantë, nëse nuk ka imponim ose dhunim nga të tretë.  

            Kurse këtu, është fjala edhe për fëmijët gjashtëvjeçarë, edhe për dymbëdhjetëvjeçarët, edhe për adoleshentë, gjithmonë për një pjesë të popullsisë e cila jo vetëm konsiderohet në një pjesë të kohës gjatë shkollimit si minore, por edhe përgjithësisht në kushte vartësie morale, financiare dhe materiale nga prindërit e tyre. Kush do ta ndante dot nëse mbajtja e simboleve fetare në shkolla nga fëmijët do të ishte e vullnetshme apo e detyruar?

            Prandaj kjo dispozitë tregon kujdes në këtë pikë. Tjetër punë aprovohet apo jo. Rëndësi ka që tregon kujdes. Dhe ky kujdes duhet gjykuar me shumë kujdes dhe jo zjarr për zjarr.

            Disa shkuan menjëherë drejt fesë islame sikur dispozita të mos mbështetej në respektin e barazisë të të gjitha feve. Kjo dispozitë është për respektimin e laicitetit në një hapësirë laike sikurse është shkolla dhe nuk drejtohet aspak kundër kësaj apo asaj simbolike fetare. Menjëherë shkoi fjala e shpejt te shamia mbi kokë. Por, edhe këtu më duket se ka stereotipa që shkojnë padrejtësisht në dëm të fesë islame, si pjesë e kulturës fetare të një pjese të opinionit, dhe që si e tillë meriton pafjalë respektin e gjithkujt, sikurse edhe besimet e tjera fetare. Por, edhe një herë tjetër duhet theksuar se bëhet fjalë për vajza që gjatë kësaj faze arsimimi janë ende fëmijë, adoleshente dhe vetëm në dy a tre vitet e fundit janë të reja në një farë moshe. Janë ato përherë të lira të vendosin vetë nëse duan apo nuk duan ta mbajnë atë veshje?

            E pastaj, a është shamia mbi kokë një simbol fetar, apo është një normë veshjeje e aplikuar mbi një ndalim, që besimtarë të caktuar e konsiderojnë të legjitimuar dhe të tjerë jo? Është simbol apo ndalesë? Ka vend për t’u menduar pak.

            Dispozita që ndalon ekspozimin e simboleve fetare në sistemin e arsimit parauniversitar (nuk është fjala për universitetet), a nuk ndihmon që në shkollat tona fëmijët të rriten me idenë e të qenit pjesë e një opinioni të tërë, të përbashkët publik? A nuk eliminon rrezikun e moskuptimeve që vogëlushët ose adoleshentet mund t’i çonte edhe në tensione apo debate që nuk janë fort të dobishme për moshën e tyre? A nuk i afron ata më shumë me njëri-tjetrin në mënyrë që të mos ketë barriera, që në atë moshë mund të rrënjosen në psikozat fëmijërore aq të paadministrueshme?

            Nuk është fjala për edukimin fetar shpirtëror. Atë familja në hapësirën e vet private e nis, nëse e gjykon, atëherë ku e sheh të arsyeshme. Nuk mund të vihen afate këtu.

            E theksoj edhe një herë se kemi të bëjmë në shumicën e rasteve me fëmijë dhe jo me të rritur në moshë të pjekur, as me qytetarë me të drejta të plota kushtetuese. A e bëjmë dallimin midis qytetarit me të drejta të plota kushtetuese dhe fëmijës apo adoleshentit që shoqëria kujdeset që ta rrisë me përkujdesje për ta bërë, kur t’i vijë mosha, sikurse theksonte Aristoteli, një qytetar të tillë me të drejta të plota kushtetuese?

            Jo edhe aq më duket e mendojmë këtë aspekt, kur këtë dispozitë të propozuar e vëmë menjëherë përballë Kushtetutës.

            Këta shkollarë, të edukuar në mjediset e shkollës si hapësirë laike, nuk do të ndahen brenda saj nga kufij simbolikë fetarë. Se po qe se ndodh e kundërta, atëherë ku është vlera e asaj që shkolla është një hapësirë laike fetare? Do të kishim një paradoks.

            Nesër, të rritur, këta shkollarë do të shkojnë në teqetë, kishat apo xhamitë, sipas besimeve fetare të tyre. Mund edhe të mos duan fare të kenë të bëjnë me besimet fetare. Të jenë afetarë. Por, në çdo rast, ata do ta kenë që në modelin fëmijënor të psikikës së tyre, edhe si model të pandërgjegjshëm, se si qenie njerëzore, si njerëz, si qytetarë, si bashkëkombas, janë një dhe të tërë të pandarë. Këtë mesazh universal ka për qëllim edhe feja të rrënjosë.

            Një laicizëm në fëmijëri, rrënjosur përgjatë jetës në shkollë, mund të jetë një element thelbësor për tolerancë dhe bashkëjetesë fetare për ata që do të rriten. Për të ardhmen.

            A nuk ka qenë kështu deri tani? Përse të luajmë duke bërë eksperimente të kota?

9 Komente

Ketu Fuga me gjen dakort. Kufiri i moshes 18 vjec eshte arbitrar por eshte arbitraritet i nevojshem per te rregulluar marredheniet ne shoqeri. Mbi 18 ke te drejte te votosh dhe nen 18 vjet nuk ke te drejte te votosh. Mbi 18 ver shami po deshe nen 18 jo. Per mos te thene qe edhe mbi 18 vjec ke rregulla te caktuara per veshjen (dress code i thone nga oksidenti). Pastaj, nqs feja islame reduktohet ne mbajtjen e shamise ne koke dhe feja e krishtere ne mbajtjen e ndonje kryqi tip "puthe te shpetosh" ne qafe te 10fsha spiritualitetin. I bie qe me mire te ndalohen fare.

Askush nuk cenon bashjetesen fetare ne Shqiperi vetem se ka ardhur koha per rregulla te qarta ne funksion te nje shoqerie demokratike brenda funksonit te shtetit qe me me pare nuk kane qene te percaktuara...

Persa i perket shamise ne shkollat publike kjo eshte e pakonceptueshme mbasi vete feja islame e ka ndaluar ne menyre kategorike qendrimin  e nje mashkulli ne moshe te re prane nje "FEMRE"" te devotshme te fese islame ,prandaj shteti ka krijuar hapsirat ligjore per studimin ne shkolla te mirefita fetare sic jane medresete...

Nga ana tjeter nje femer e islamike nuk mund te aderoje ne forme aktive brenda procesit mesimor mbasi vete lenda eshte e tille ...qe nga fiskultura qe ajo nuk eshte e gatshme psh te shkojne pishina psh ose aktivitete te tjera  ,  lendet si edukimi seksual qe duhet te mesoje mbi aktin seksual  dhe mrojtjen ( psh si ti veje prezervativin bananes ) lende si  historia ku turqit perhapes te islamit ne Shqiperi nepermjet dhunes si pushtues ...gjitashtu dhe lende te tjera si ..evolucioni i rraces njerzore sipas Darvinit ... pra nje femer islame ""NUK I KA LENE VEND VETES PER SHKOLLE PUBLIKE "" ...!!!

Nje fakt tjeter eshte gjithashtu qe ajo eshte imponuar nga prinderit per mbajtjen e shamise mbasi ne nje moshe te tille ajo eshte e paformuar per te marre vendime mbi veten ... Veten mbasi te mbush moshen 18 vjec dhe merr dipllomen e pjekurise quhet e pjekur per te marre keto vendime te qarta me vetedije te plote  ... prandaj dhe ligji ndalon shamine ne shkolle publike deri sa ajo femer te mbushi moshen 18 vjec ...

Nese do flasim per laicitetin do na duhet te fillojme te antarsimi i Shqiperise me status te plote ne organezaten e vendeve islamike ..gjithashtu na duhet te percaktojme sa antikombetare dhe laike eshte te degjosh arabisht qe ne pese te mengjesit neper rruge kur nderkohe jane apo nuk jane 10 njerez gjithsesej ne Shqiperi qe dine arabisht ... ne kete rast elitat politke nuk po bejne gje tjeter vetem sa po shplajne mutin me shurre per gabimet qe kane bere me pare ...per te perafruar shkalle shkalle legjistracionin me vendet e BE...

ps. Na i paskeni rreshtuar keto tema ... qe jane ceshtje te mbyllura tashme ....

une do ti shtoja ligjit qe edhe te gjithe ata qe vene piercing, ata qe nuk veshin rroba firmato (te firmave milaneze), ata qe nuk dallojne ç nga q, y nga i apo dh nga ll te mos lejohen te vazhdojne shkollen. bilez edhe ata qe jane pak teper te zeshket, pak teper te bardhe me sy pak shume blu apo pak teper gri, te mos lejohen te shkojne ne shkolle. edhe ata qe nuk ndjekin big brotherin, top girls, fiks fare jane jashte normales ndaj prishin normalitetin.

eshte koha qe ti kthehemi normales. nese nje femije ben pyetjen c'ka pas vdekjes, pse jetojme, pse mesuesja e fizikes eshte me te zeza, pse mesues arbeni ka me qejf danten se nicen duhet te dergohet ne shkolla speciale dhe te mos lejeohet te rrije me femijet tane. nese nuk ka playstation4, nuk ndjek winx etj etj.

p.s. ate nate qe po diskutohej ne baza krejtesisht te pabarabarta te cani per shamite dhe mua s'me zinte gjumi plasen fishekzjarret per lindjen e Krishtit. dhe e mendova nje shqiperi ku as plasen fishekzjarre per Krishtlindje, as falen njerezit ne rruge per bajram, ku kembanat dhe ezanet nuk degjohen, ku njerezit veshin uniformen e miratuar paraprakisht nga parlamenti dhe me thane te drejten nuk e desha kete shqiperi.

q'na çane ... me kete polytike te lljere mendova...

U more i dashur profesor Fuga! Me ate shembullin ...e zenies se tokes se tjetrit...si norem te shkelur kushtetuese dhe krahesuar me normate qe paska vene Myqua, mua per vehte  me ke bindur sa nuk ka me ku te veje.Ja si thote shembulli Juaj:

....Ta zëmë, Kushtetuta parashikon që çdo qytetar ka të drejtë të qarkullojë lirisht në të gjithë pjesët e territorit të vendit. Sigurisht që e ka. Por, kjo nuk do të thotë që kushdo që i pëlqen të kalojë në tokë që është pronë private e ndokujt ta ketë këtë të drejtë...... "

Vetem te kaloje more dhe qederosesh ?!Ata e kane rrembyer  te gjithe token e te tjereve, kurse Ju e ndalokeni te kaloje! Te kalonin dhe mbi kuaj  a gomere por jo te ndeheshin tere jeten mbi gjene e tjetrit! Keshtu, them se do qe ogurmbare... dhe ne ndihme te  shembullit T`uaj.

 Po qysh guxon e ta  nxe goja more mik, kete shembull kur besoj se do te kete rene gjekafshe nder veshet, se jane plot 980.000 raste, kur pikerisht ky parim i te drejtes universlae dhe jo pej atyre te Myqos, i sanksionuar edhe ne Kushtetuten tone, e ka bere zhele vet Kushtetuten? 

Gjej o burre gjekafshe  tjeter si argument.... qe Myqo te te kete ne balle te defterit ..!

kaq dobet fuga? edhe une qe nuk e kam ndonje pritshmeri kushedicfare u zhgenjeva. s'po i hyj nen per nen, po qofte edhe per perdorimin e shembujve te dobet, qe nuk i falen nje profesori filozofie, fuga merr zero. futemi ne zone minusi nese dallojme kundershtite brenda konceptit te familjes dhe laicitetit, ku sipas fuges prinderit lejohen te mesojne apo ndalojne shume gjera por jo shamine, dhe laicizmi qenka nje fryme qe sanksionon se jemi 'nje e te pandare' keshtu qe s'mund te kemi dallim te ndryshimeve brenda klases. cfare? per te mos folur per moshen e arsyes, qe qenka 18 vjec, dhe ne duhet ta pranojme kete kufi pa pyetur. se per shembull, per myslimanin mund te jete permbyllja e pubertetit. pse nuk e diskuton njeri kete?

dhe me qe jemi ne teme, me duket se myslimanet do ta kishin kollaj te provonin ne gjykate qe shamia nuk eshte simbol fetar, por sjellje fetare, dhe te kundershtonin cdo aplikim te gabuar te ligjit ne fjale.

 Profesori duket shum bindes dhe jam dakort me mendimet e tija. Se ka njerez qe eksitohen kot se koti, kjo dihet ashtu siç dihet se keta njerez duhet te disiplinohen nga ligji, dhe ligji e percakton shum mire se ne institucione arsimore (ku hyn dhe shkolla), shteterore, qeveritare, etj, nuk lejohet te hyhet me veshje ekstravagante dhe fetare, pra me veshje ekstreme. Ne rruge ligji nuk e ndalon asnjeri, te vishet si te doje, me shall apo minifund.  

Trop, ka një mendim ateistësh (Richard Dawkins style) që thonë se identifikimi i fëmijëve me fenë, është pa llogjikë. Dmth t'i thuash një fëmije "myslyman" apo "krishterë", është njësoj si t'i thuash fëmijë socialist, liberal, demokrat, apo i vetëvendosjes.

Jam kurioz të di, si do e hidhje poshtë këtë.

A është e pranueshme të thuash se mosha e pjekurisë e vendosur nga shteti, ku çdo individ fiton të drejta të plota kur mbush 18 vjeç, ndryshon për shkaqe fetare?

Dhe a do të duhej që duke pranuar arsyetimet fetare, ky individ të fitonte të drejtat edhe nga shteti, sipas moshës të vendosur nga feja?

A nuk është më përjashtuese t'i mësosh një fëmije vetëm një fe të caktuar (me një fjalë ta indoktrinosh), sesa tu kërkosh të gjithë fëmijëve, të mbajnë një kod veshjeje, ku është përjashtuar elementi fetar? 

 

 Por, harrohet deritani të theksohet se aktori themeltar i interesit janë në radhë të parë prindërit. As njeri nga aktorët e mëparëpërmendur nuk mund të barabitet me statusin e familjes dhe të prindit që është përgjegjës ligjor dhe moral prioritar për edukimin e fëmijëve të tij. Askush nga institucionet e tjera nuk mund të barabitet me familjen. Fjala e prindërve është vendimtare si aktor interesi.

Shume dakord, le ta bejme me referendum pra

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).