INTERVISTA E PLOTE/ Kristo Frasheri rrefehet per gazetarin Blendi Fevziu ne emisionin "Opinion" te Tv Klan, per zhvillime historike ne vite. Kujton me detaje si ish-diktatori komunist arriti te jete protagonist kryesor i Partise Komuniste Shqiptare dhe shpjegon pse Enver Hoxha arriti ta mbaje per mbi kater dekada drejtimin e partise qe qeveriste vendin

Ka qelluar ndonje ngjarje qe keni qene vete deshmitar dhe me perpunimin historik, dokumentet ju ka bere te ndryshoni mendim nga ajo qe keni pare vete?

Do te flas ne harkun kohor qe kam jetuar, kur behen vitin e ardhshem behen 90 vjet. Une linda ne Stamboll kur ne fuqi ishte sulltani. Kur ika nga Stambolli e lashe Republike dhe kur erdha ne Shqiperi gjeta po Republike por nje vit me vone ata qe e themeluan republiken, e permbysen ate dhe bene Monarkine. Atje monarkine e zevendesuan me republiken ketu bene te kunderten. Me pas 11 vite me vone, po ata qe formuan monarkine e shpallen Zogun mbret dhe po ata e rrezuan Zogun. Me pas u zhvillua lufta e dyte boterore dhe zhgenjimi me i madh ishte per ata qe moren pjese ne lufte, se menduan se do te vendosej nje demokraci popullore, por nuk ndodhi ashtu. Kur thua demokraci popullore, do te thote nje demokraci ku populli te kishte nje vote vendimtare ne ngjarjet. Ndodhi e kunderta sepse u vendos nje regjim totalitar dhe i ashper, i eger. Kjo vijoi per disa dekada dhe Shqiperia vendosi demokracine me pas. Por nuk dihet se cfare demokracie u vendos ne Shqiperi. Eshte nje demokraci paska deklarative, pasi demokracia sic e kemi mesuar ne ne shkolle, eshte regjimi ku te gjithe njerezit jetojne ne mireqenie, ku nuk ka te varfer. Pikerisht kete kapi edhe ana komuniste, donte te zhdukte varferine, por nuk e zhduku perkundrazi i beri te gjithe te varfer. Eshte nje hark kohor shume interesant.

Me pak fjale eshte i tere harku kohor i shtetit shqiptar?

Sigurisht. Akoma ne kete moshe qe jam, ne jemi ne kerkim te asaj forme qe i duhet ketij vendi. Akoma nuk kemi nje vizion se ku po shkojme. Kjo eshte e keqja e brezit tone, pensioniste, qe nuk ka me perspektive. Perspektiva jone eshte Shishtufina, nuk kemi tjeter por ama kemi deshira, aspirata.

Keni ardhur ne Tirane ne vitin 1927, kur ishte nje fshat i madh apo nje qytet i vogel?

Jo ishte qytet i mirefillte ballkanik. Kishte ne periferi disa kopshtare qe nuk prodhonin per te shitur, por tregti kishte.

Ardhja nga Stambolli duhet te ishte shokuese per ju, qe ishte nje nder qytetet me te medha te Evropes?

Po ishte nje qytet i evropianizuar kohet e fundit. Nuk mund te krahasohej me vendet e tjera te Ballkanit.

Ne momentin kur e late Stambollin dhe erdhet ne Tirane, a kishte nje komunitet shqiptar solid ne Turqi?

Kishte nje komunitet shqiptar, qe ishte ne baze te perllogaritjeve qe beri konsullata ne Stamboll. Erdhen nga Tirana me kerkese qe kush nga shqiptaret qe ishin ne Turqi kerkonin nenshtetesine shqiptare. Shume veta nuk e pranuan kete sepse prej brezash ishin ne Stamboll dhe i kishin humbur lidhjet me vendin e tyre. Por ne baze te perllogaritjeve thonin se ne Stamboll me origjine shqiptare ishin 70.000 vete, ne 1 milion banore ne total. Duke perfshire ketu edhe Kosovare. Nga te cilet nje pjese te vogel kishte edhe te krishtere. Ne Stamboll ortodoksit kishin nje status te vecante pasi mbroheshin nga Patriarkana e Stambollit. Me vone keto te drejta u kthyen ne te kunderten, pasi ne na konsideruan greke. Kisha ortodokse ishte greke. Kjo detyroi babane te kerkonte deshmine per marrjen e nenshtetesise shqiptare, pasi filloi menjehere shperngulja e grekeve nga Stambolli. Kerkuam keshtu menjehere te pajiseshim me leternjoftimet per nenshtetesine shqiptare.

U reduktua komuniteti shqiptar i Stambollit?

Po shume, sepse Qemal Ataturku ndoqi nje politike fiskale, nje politike shtrenguese dhe primitive per ti detyruar njerezit te iknin. Por administrata nuk e vinte re nese ishte shqiptar apo jo, por nese ishte ortodoks. Madje ne shkollen kur vajta une, e shkaterruan dhe donin te na shperngulnin, na shpetoi nenshtetesia shqiptare.

Po nga Frasheri kishte njerez?

Shume kishte. Nga Frasheri mund te them se kishte tre lloj njerezish. Ishin bejleret, pronaret ne Stamboll, si gjyshi im qe ishte pronar, kishte dyqan, dhe krahu punes qe ishin pa mbrojtje fare.

Per babain tuaj ishte i veshtire vendimi per te lene Stambollin dhe ardhur ne Tirane?

Im ate ishte shume patriot. Ai qe 18 vjec, nxori nje gazete si kryeredaktor. Me pas ishte korrenspondent i gazetes Iliria etj. Pra mezi priste te vinte ne Shqiperi. Pra ishte paravendosur ardhja jone ne Tirane. Ne fillim kishte qejf te me pagezonte mua nga Fan Noli, por ky nuk mundi te vinte dhe dergoi te vellane si kumbar.

Si ishte Shqiperia e viteve te monarkise?

Shqiperia e viteve te monarkise ishte ne fillim me zhvillim te pafuqishem per arsye te krizes. Pas viteve 1935 mori zhvillim me shume, pasi erdhen investime te huaja, italiane. Pasi ne fillim ishte kulmi i krizes, kur eksporti u nderpre, mesuesi nuk merrte rroge per shtate muaj. Me vone pati hov zhvillimi.

Ju e mbani mend momentin e celebrimit te Presidentit Ahmet Zogu ne Mreti Zogu i I?

Po. Isha ne klasen e dyte te fillores dhe u bene dy ceremonira. E para u be ne Parlament, ku eshte sot Teatri Kukullave dhe aty na vune ne rresht te veshur me kemishe te kuqe. Pastaj ceremonia tjeter u be tek Shallvaret, dy kullat binjake tek bulevardi. Aty nuk kishte fare ndertesa dhe nje ure qe ishte e kishin bllokuar diplomate e qeveritare dhe ne na u desh te kalonim lanin. Paguanim nje grosh pese veta, qe te na merrte njeri ne kurriz.

Ky ishte momenti i pare qe pate Zogun?

Po i pari. Zogu ne na u duk si cka. Disave u pelqeu, mua jo.

Me pas patet rast ta takoni?

Jo nuk kam pasur asnje rast. Ne 5 prill e kemi pasur afer ku i kerkuam arin.

A eshte e vertete se ishte super i ruajtur Zogu?

Kishte roje, por nuk i dukeshin. Ai bente dalje te shumta. Shkonte edhe merrte buke vete.

Pse thuhet ne libra te disa autoreve se Zogu ishte i izoluar dhe kishte frike nga gjithcka?

Jo nuk e besoj.

Si e vleresoni Zogun si drejtues politik?

Zogu duke qene se vete nuk kishte eksperience, kishte njerez qe i sugjeronin. Kishte disa keshilltare shume te kulturuar. Kishte Mehmet Konicen e te tjere. merita e tij ishte se kishte keshilltare dhe i degjonte ato, nuk kishte ndonje prirje qe ate qe dua une, ate do te bej. Kundershtarin nuk e denonte, e falte, sidomos kur merrte fjalen qe nuk do te ziheshin me. Kishte nje politike afrimi te kunderten e Enver Hoxhes. Se ai nese e kundershtoje nuk te pranonte me.

Ne cilin vit u perfshite ju ne levizjen komuniste?

Ne nuk kemi qene asnjehere ne levizjen komuniste. Ishim te majte.

Kur ishit anetar te grupeve komuniste?

Ne vitin 1938 u beme anetare te grupeve te rinjve te Korces. I derguar nga Korca ne Tirane per te zgjeruar punen.

A ishte Enver Hoxha anetar i grupit te Korces?

Ishte partizan, nuk ka qene anetar. Ai e ka thene vete se nuk ka qene anetar, e mbanin si anetar se rrinte me Koco Tashkon.

Cilet kane qene anetaret me aktive te Levizjes Komuniste ne Shqiperi?

Kane qene Hasan Reci, Mustafa Gjinishi etj. Ishin me shume njerez qe kishin njohur burgun, arrestet. Kishte dhe ne Korce disa nga keta, por u denuan me vone se ishin komuniste te rekrutuar nga Partia Komuniste greke. ky grupi i te rinjve u formua ne vitin 1939.

Ishte vertete i organizuar komunizmi ne Shqiperi?

Jo nuk ishte i organizuar dhe nuk permendte nje kercenim serioz per pushtetin e Zogut. Kur u be gjyqi, thoshin se i thane Zogut qe mos e bej ceshtje te madhe, se jane capacule, kalamaj jo rreziqe. Zogu u detyrua qe ta beje ceshtje komunizmin per shkak te Italianeve, qe thonin se po nuk i sulmoi ky do ti sulmojme ne.

Kur e njohet per here te pare Enver Hoxhen?

Enver Hoxhen e njoha per here te pare ne nentor te 1941, kur u formua partia.

Kishit degjuar per te me pare?

Jo shume sepse ishte nje figure e panjohur.

Si ka mundesi nje figure e panjohur Enver Hoxha kur me pas u be drejtues i Partise Komuniste?

Pretendonte se kishte mandat nga komuniteti per krijimin e Partise Komuniste. Ai tha se do te jem une si perfaqesues i Partise Komuniste se kam mandat. Meqe Koco Tashko, nuk llogaritej si anetar i PK kerkohej nje anetar tjeter dhe ky u be Enver Hoxha. Tashko kishte nje kritike tjeter se e mbushi grupin e Korces me te krishtere. E mendoi nderkohe qe ky eshte njeri i pershtatshem dhe eshte intelektual. Koco Tashko plotesoi numrin me Enver Hoxhen.

Si shpjegohet nje njeri i tille si Hoxha, qe pa kontribut u be anetar?

Po Sotir Lubonja cfare kontributi kishte, po anetaret e byrose.

Ne 17 nentor 1941 ju u bete anetar te Partise Komuniste dhe takuat Enver Hoxhen, cila ishte pershtypja qe ju la?

Pershtypja e pare ishte shume pozitive. Ishte njeri qe kishte nje formim perendimor, citonte Volterin, emra qe i njihje ato. Ne ishim dy veta qe e kuptonim, te tjeret nuk e merrnin vec hic. Ishte burre i shtruar, bente humor ndonjehere, me pas bente ndonje verejtje me vend, te ngjallte besim se do fitojme. Sa thame se gjetem njeriun e duhur. Ishte i formuar mire, para se te themelohej partia perktheu veper filozofike.

Me pare thate se pershtypja e pare ishte pozitive por me pas ndryshuat mendim?

Me vone u zhgenjeva. U zhgenjeva sepse Tirana kishte 17 celula partie e cila kishte nga 5-7 veta dhe kishin nga nje pergjegjes qe formonin aktivin e Tiranes. Une si pergjegjes mora pjese ne aktivin e pare te Partise ne Tirane dhe aty erdhi edhe Enveri. Ishte shume i pergatitur, me referat te shkruar dhe e mori me shume seriozitet detyren qe i ishte caktuar. Filloi te thoshte, demokracia se cfare eshte demokracia ne Partine Komuniste. Mirepo ne menyren qe e shpjegoi ai ishte ne fillim pyet me pas vendos vete. Ketu nisen dyshimet e para. Me tha mua, shiko se ti duhet te korrigjosh veten ne shume gjera.

Ka pasur ndonje perplasje mes jush dhe Enver Hoxhes?

Kjo ishte perplasja. Me vone ai u shqetesua se me pikepamjet e mia u bashkuan edhe 3-4 vete te tjere.

Ju perjashtuan nga partia?

Po. Njeri jo, e ktheu menjehere. Pastaj edhe raste te tjera. Une i kam botuar ne Kosove disa gjera.

Cili ishte shkaku sipas jush qe Enver Hoxha u be sundimtar absolut i Shqiperise per 50 vjet?

Ishin dy arsye. E para qe ishte njeri me nje sy ne mes te qorrave dhe ishte i paangazhuar ne lufta dhe grupazhe. Ata e diskutonin shume, kete s'kishin si t'i thoshin. Kjo ishte karta e madhe qe kishte ne dore ky. E dyta, pati perkrahjen e Miladinit, se Miladini donte ne interes te partise qe ky mund te krijonte unitet jo ato.

Ju keni qendruar me Miladinin per gjashte jave ne nje banese. Cili ishte opinioni i tij per Enver Hoxhes?

Opinioni i atij ishte se ai ishte njeriu me i miri qe keni sot ne Shqiperi. E dyta, atij i pelqente se Enveri i pyeste vazhdimisht. Njehere e prishi Enveri, por menjehere e korrigjoi. A mendoni qe Shqiperia e veriut ku pranon komunizmin, si ta vendosin ata komunizmin. Kishte edhe nje gje tjeter, qe kjo e mori ne qafe Ballin Kombetar, ata kishin bindje te plote se nuk mund te vinte Rusia ne Shqiperi, te dilte ne brigjet e Adriatikut dhe te behesh shtet mesdhetar, nuk do ta lindte as Anglia, as Amerika dhe askurrkush.

Komunizmi fitoi vete ne Shqiperi apo u imponua?

Vete, per shkak te gabimeve te BK.

Po te kishte luftuar Balli Kombetar?

Une e kam thene, ndoshta do te isha i pari qe do te vija tek Balli Kombetar.

Ju e keni njohur nga afer Mit'hat Frasherin?

E kemi mik familjar, babai im ka qene shok i ngushte, ka pas punuar me Mit'hatin ne gazeta dhe revista. Mua Mit'hati me fliste shpesh.

A bashkepunoi ai me gjermanet apo jo?

E pranoi bashkepunimin, por derisa dergoi emisare qe te bashkepunonte me ta, ai ka bashkepunuar me ta, pavaresisht se vete nuk ka kontaktuar me ta.

Kur historia eshte me e thjeshte, cili do te ishte vendi i tij ne historine e Shqiperise?

Une po them kete qe ka thene Enver Hoxha ne nje mbledhje ne Labinot ne 1969: "Dua t'ju te them verteten, kur u themelua partia, u zgjodha si sekretar i saj, kush isha une? Kush isha une, bej kete pyetje se nga krahu tjeter kishim njerez te mire, te shkolluar. Gjithe keta emra. Megjithate une fitova, ata iken. Kush? S'ka sekret ketu, ishte momenti historik qe shqiptaret donin lufte kunder okupatorit te huaj, ata s'e kapen kete, ne e kapem". Sikur te kishin luftuar ata do ta kishin ne dore. Brenda Ballit Kombetar kishte nje grup qe ishin per aksion. Ata thane se populli do lufte nuk do fjale, po ata nuk u binden. Me ka thene keshtu qe, degjo more djale, juve ju duket sikur cdo gje fitohet me lufte, jo historia e Shqiperise tregon se nuk fitohet cdo gje me lufte. Per shembull, Kosova beri lufte ne 1912 sa e shkundi perandorine turke, cfare fitoi? Fitoi qe mbeti nen Serbi. Nuk fitohet me lufte, por me diplomaci. Lufta eshte rrenim, germadha, nese do ta bejme sic thoni ju, Shqiperia do te kthehet ne germadha, c'e duam ne nje Shqiperi te kthehet ne germadha. Po ka mundesi qe helli te digjet dhe mishi te mos piqet. Kujtoni juve, na thane, se do te fitoje komunizmi ketu ne Shqiperi, po kush e le? Po e dini qe mbreteresha e Mesdheut eshte Anglia, po ka Ameriken pas. Keto 2-3 argumente perdorte ai qe dukeshin bindes ne tavoline. Dukeshin qe nuk qendronin, se pala tjeter, bashke dhe une, qe nuk eshte koha e 1912-1913, ku ishte Evropa e dinastive. Eshte tjeter tani, ka ndryshuar. Rusia tani eshte superfuqi boterore, kontrollon lufta. Ishin dy platforma qe provoi se ata e kishin gabim. Nese Balli Kombetar do te kishte luftuar dhe jo aq shume sa partizanet, ne fund te luftes do te ishte nje force politike me peshe, do t'i kundervihej Partise Komuniste dhe do te kishte perkrahje nga aleatet, keshtu qe nuk do ta linte ne dore te regjimit komunist.

E keni njohur Mehdi Frasherin?

Po si jo. Personalisht jo, por e kam njohur. E kam ndjekur ne te gjitha aktivitet. Ai ishte figure negative, kuptimi i pare ishte se ai kishte nje perulje te madhe ndaj te huajve. Ai ne 1913, une e kam marre zet qe atehere, ai propozoi qe Korfuzin ta administronte Greqia. Te tjera probleme ndodhen, ai shkelqeu vetem ne 1935 kur formoi demokracine, me qeverine e te rinjve. Dhe ne 1939 kur mbajti fjalimin ne radio. Ai thote qe s'mban mend se cfare thote, por eshte botuar qe me 8 prill, u fshi gazeta, vetem disa kopje ngelen. Pastaj e prishi ne 1940 me gjermanet. Ai kerkonte qe te ishte Shqiperia dhe te fitonte Gjermania.

Ju keni qene partizan deri ne 1946, ku luftuat?

Ne Shqiperi, deri ne Kukes.

Si ju lejuan te ishit partizan kur ishit i perjashtuar nga partia?

Nuk me ndalonte, vecse vajta partizan me porosi nga prapa. E kam edhe sot letren, partizan kini kujdes se ky eshte njeri i dyshimte dhe po vute re gje, plumb kokes.

Kete leter si e gjetet?

Une e kam gjetur ne arkive.

Qe nga ajo kohe nuk patet me probleme me Enver Hoxhen?

Po pata, si jo, me hoqen te drejten e studimit.

Gjithmone mbi bazen e nje sherri ne 1942?

Jo, faji i madh ishte se ai kujtoi se une po beja nje grup, meqe disa me perkrahen. Kur u bind qe s'kisha grup, me la. Ne parti jo, i ndaluar rreptesisht. Me 1956, kur behesh historia e Shqiperise, qe doli ne 1959, ne listen e autoreve ishte edhe emri im, donte pelqim nga Komiteti Qendror. Pelqimi erdhi, por te shkruaja per pjesen perpara Zogut, u mora me Skenderbeun.

Jeni marre me pas me periudhen e mepasme?

Jam marre ne 1963 qe me cuan ne Permet. Erdhi ambasadori yne ne Paris, me thoshte ka shume kerkesa, dua nje histori te Shqiperise te shkruar ne frengjisht, se nuk kishte. A ka mundesi ta ngarkoni ate njeri. E me pas me ngarkuan dhe s'tregoi njeri. Nderkohe qe disa qe u pyeten thane se ne nuk e bejme se kam shoke e keshtu. Iu tha qe shikoni se ky merret me kete periudhe. Me tha mua, do ta marresh, por me nje kusht, do te shkruash per boten e jashtme, do te ruash gjuhen propagandistike. Mirepo kur doli kjo, u botua ne 5 gjuhe. Atje ata kapen aparatin dhe vune re qe gjate periudhes se luftes, Kristo Frasheri kishte zene ne goje Enver Hoxhen vetem tre here si Sekretar i Partise, si Kryeminister i Shqiperise dhe si kryetar i Shtabit te Pergjithshem. Ata frazat qe kjo partia eshte frymezuesja, qe kjo eshte organizatorja, nuk ishin gjekundi. Pata nje konflikt per punen e honorareve, me thane qe mire qe po te bejme parabel ne tere boten emrin tend, do edhe honorare. Pastaj me cuan 5 vjet ne Permet, aty doli ne shenje se une gezohesha me historine moderne.

Nga te gjithe studimet tuaja, cili eshte moment me impresionant i Shqiperise?

Eshte momenti i Mukjes, ne 1943. Pse? Se aty u ballafaquan dy platforma, njera ishte qe te vazhdohej pa kushte lufta kunder okupatorit gjerman. Tjetra, Balli Kombetar thoshte qe te vazhdohej lufta dhe te kerkohej Kosova. Keto Kosoven nuk donin ta degjonin, se ne Karten e Adriatikut thuhet se padrejtesite qe jane bere ne harten e Evropes, nuk mund te kerkojne shtetet e tjera, por banoret. Jo thoshte BK, ne do ta kerkojme. Nuk u moren vesh, Ymer Dishnica, ata s'u moren vesh, ata e denoncuan. Denoncimi eshte nje akt i padrejte, joserioz per nje parti qe denoncon. Mirepo ata cfare bene, them une tani, mendoj qe e denoncoi partia dhe vajten me gjermanet.

Nese ata nuk do te ishin bashkuar Shqiperia do te ishte ndryshe?

Po, po. Minimumi mund te ishte kjo, mund ta fitonte shumicen e Qeverise Partia Komuniste, por do te kishte nje opozite te forte.

Cfare jeni duke shkruar aktualisht?

Mos me detyro te them gjera qe nuk di a do t'i perfundoj. Tani kam derguar ne shtyp nje liber qe meqenese ne shtator mbushen 200 vjet nga vizita e Lord Bajron qe beri ne Shqiperi, kam cuar ne shtyp nje liber nja 80 faqe, e cila ka ne mbyllet, Ali Pashe Tepelena nuk eshte ai qe thote Bajroni. Ali Pasha mund te gjykohet edhe duke pare fundin e jetes se tij, prandaj po bej edhe kete sot. Mendoj se ka nje fare vemendje se nuk e kane pare ne kete kendveshtrim. Si faktor historik nuk e shoh. Shume veta po me thone qe shkruaj keto kujtime. Une me te thene te drejten kujtimet jane bere boze, shkruajne kujtime edhe korrieret e kamerieret. Une mund ta shkruaj vleresimet qe ka nje historian, jo kujtime, asnjehere nuk kam pasur, me perjashtim i nje kohe te shkurter qe kam qene kryetar i Komitetit te Helsinkit dhe Kryetar i Akademise, nuk kam pasur asnje pergjegjesi, kurre.

Por keni qene deshmitar shume i rendesishem?

Deshmitar po, eshte veshtire ta thuash, se ne moment eshte futur kultura historike ne koke, si e kam pare atehere eshte veshtire ta mbaj mend, edhe mund ta them, por kjo eshte. Kam projekte te tjera. Por kam veshtiresi se me kane lene sy, nuk mund te shkruaj dot, duhet te me ndihmoje nje njeri. Deri dje me ndihmonte akademia, tani per mungese fondesh ma prene. Une ate pension qe kam tani duhet ta ndaj per veten time dhe per ate grua qe me sherben.
 

54 Komente

Diçka qe duhet lexuar. Deshmi terheqese.

Bera habi thjesht me gazeten : teksti ka jashtezakonisht shume gabime. Nuk e di si ka dale keshtu. Ne ca vende behej pothuaj e pamundur te lexohej. Nuk e kam idene ç'praktika ndjekin ne shtypin shqiptar, por ne France, te gjitha bisedat e kryera pesojne nje redaktim te DOMOSDOSHEM per t'i dhene nje forme letrare, nje forme te shkruar. Sepse ka intervista ku ka kohe boshe, ku ka pasthirrma, psheretima, etj, por keto nuk duken gjekundi.

Pleqeri te bardhe, zotit Frasheri.

Ne 5 prill e kemi pasur afer ku i kerkuam arin.

 

Ej pasha Zotin c'fare eshte ky transkiptim skandaloz i fjaleve te Kristo Frasherit ? E kam pare tek Klani intervisten (dhe eshte akoma ne internet tek faqja e Opinion-it) dhe eshte e habitshme se si i paskan heq  disa fjale e fjali qe jane te rendsishme te pakten per te kuptuar se c'fare pergjigje ju jep  z. Frasheri  pyetjeve. Ndersa  fjale te tjera qenkan ngaterruar e bere lemsh fare si psh kjo me lart.  Pergjigjja me sa mbaj mend ishte

Ne 5 prill e kemi pasur afer ku i kerkuam arme per te luftuar.

Interviste vertet interesante e qe duhet lexuar, edhe pse thote gjera 99% e te cilave njihen mire, dmth realisht s'ka ndonje gje te re.

Aman o Koha Jone, ju sikur keni qene gazete serioze njehere e nje kohe, he se e di qe lexoni mos beni kot tani, kapni nje redaktor ( keni edhe ketu te peshku sa te hane qente ) , pagujini nje rroge e mos na sillni shkrime te shkruar kaq shkel e shko se na terbuat edhe neve edhe veten.

 

 

Pu pu pu sa acarohemi ne nga Franca eee, s'te falim asnje gabim! smiley

 

 

Meqe ra fjala, edhe keto tituj bumbastik qe pastaj s'jane ne fakt ne artikull a ka mundesi te mos i fusni me, flm!

Meqe ra fjala, edhe keto tituj bumbastik qe pastaj s'jane ne fakt ne artikull a ka mundesi te mos i fusni me, flm!

Ke te drejte, po ai eshte titulli origjinal i shkrimit ne gazete.

 

Po ça mos te acarohesh, keta qenkan te papare fare. Shikojeni kete frazen,  K.Frasheri fliste per Anastas Lulon qe ishte intelektual e kishte perkthyer nje veper filozofike ndersa Koha Jone e paska hedh ne leter tjeter per tjeter.

 

 Ne 17 nentor 1941 ju u bete anetar te Partise Komuniste dhe takuat Enver Hoxhen, cila ishte pershtypja qe ju la?

Pershtypja e pare ishte shume pozitive. Ishte njeri qe kishte nje formim perendimor, citonte Volterin, emra qe i njihje ato. Ne ishim dy veta qe e kuptonim, te tjeret nuk e merrnin vec hic. Ishte burre i shtruar, bente humor ndonjehere, me pas bente ndonje verejtje me vend, te ngjallte besim se do fitojme. Sa thame se gjetem njeriun e duhur. Ishte i formuar mire, para se te themelohej partia perktheu veper filozofike.

P.S. Per mos te qene gjithnje kritike, Faleminderit televizionit Klan dhe Fevziut per kete interviste me zotin Frasheri. Ishte pak a shume si nje dhurate shume e gjetur per Vitin e Ri.

Eshte interesant qe Zoteria ka pothuajse 60 vjet qe interpreton historine ne menyre te panderprere dhe perseri i jepet hapesira e interpretuesit absolut.

Fakt tjeter interesant eshte se profesori ne baze te deshmive te tij, eshte mare gjeresisht me mesjeten e vone ate te hershme, historine moderne, dhe padyshim me periudhat ndermjet.

Kjo gjith-ekspertize behet gjithmone e me problematike ne historografine e sotme moderne, ku ezpertiza i kushtohet ne menyre te vecante nje periudhe te caktuar.

Ka gjithashtu probleme me metodologjine, dialektologjia materialiste nuk eshte vetem nje metodologji por edhe nje botkuptim per kete brez historianesh. 

Prof Frasheri mund te jete korrekt ne shume fjera qe thote, por fakti qe Zoteria ka qene nje nga "gatekeepers" i historigrafise Shqiptare e ben profesorin kandidat te pare per pension.  

Ka ardhur koha qe figurat e tilla si Prof Frasheri ti lene vendin historiane te rinj Shqiptare.

A bashkepunoi ai me gjermanet apo jo?

E pranoi bashkepunimin, por derisa dergoi emisare qe te bashkepunonte me ta, ai ka bashkepunuar me ta, pavaresisht se vete nuk ka kontaktuar me ta.

_____

Edhe kjo mbetet mister per mua. Me duket sikur eshte perkthyer nga google. Kuptimi ketu ben dredha si disk ufosh. Ndihme !

e kish fjalen per M. Frasherin ne kuptimin qe perderisa njerezit e tij bashkpunuan me gjermanet me bekimin e Mit'hatit, ky quhet bashkpuntor, pavaresisht se vete ky mund te mos kete kontaktuar fizikisht me ta.

Ah ! falemnderit se vertet s'kapej. Ne fakt, nuk duhet "derisa" por "perderisa", prandaj pervidhej kuptimi.

Edhe me datat : ai thote se eshte lindur ne Turqi (90 vjeç, apo jo ?) dhe se kishte ende sulltane. Me sa di une, ne 1920 nuk kishte sulltane por Kemal Ataturk (qysh ne 1915, sulltani vajti per laraska). Nejse, sidoqofte, nje pune mjaft e dobet e gazetes.

Sa vjeç eshte saktesisht zoti Frasheri ?

Zogu duke qene se vete nuk kishte eksperience, kishte njerez qe i sugjeronin. Kishte disa keshilltare shume te kulturuar. Kishte Mehmet Konicen e te tjere. merita e tij ishte se kishte keshilltare dhe i degjonte ato, nuk kishte ndonje prirje qe ate qe dua une, ate do te bej. Kundershtarin nuk e denonte, e falte, sidomos kur merrte fjalen qe nuk do te ziheshin me. Kishte nje politike afrimi te kunderten e Enver Hoxhes. Se ai nese e kundershtoje nuk te pranonte me.

Shqiperia e viteve te monarkise ishte ne fillim me zhvillim te pafuqishem per arsye te krizes. Pas viteve 1935 mori zhvillim me shume, pasi erdhen investime te huaja, italiane. Pasi ne fillim ishte kulmi i krizes, kur eksporti u nderpre, mesuesi nuk merrte rroge per shtate muaj. Me vone pati hov zhvillimi.

 

Historian , thuaji emrat e keshilltareve, eshte respekt per ato qe interesohen per historin.

Historian, mosha ben punen e vet, kriza e '35 vjen ngase Mbreti Zog nuk pranonte te rishikonte paktin e Tiranes '26.

Historian, ke degjuar ndonje koleg tendein qe i thur lavde "diktatorit", perjashto ato qe adhuronin diktatorin e diktaturen.

Te isha ne moshen tende do me vinte turp te thoja te paverteta.

Mund te dalesh per nate ne televizor, mund te shkruash qindra liber historie, po bindu se koha e jote ka perenduar, je i pavleshem, perkundrazi je i demshem.

 

Ky eshte pikerisht problemi kur nuk transkriptohen drejt fjalet e historianit, se del ndonje i illuminuar e fillon nga akuzat.

 

Ti mor zoteri a mund te me shpjegosh pse e akuzon Kristo Frasherin qe s'i ka dhene emrat e disa keshilltareve, kur ai ka bere pikerisht te kunderten,i ka dhene me emra disa si Koco Kosten, P. Evangjeli e M. Konicen .

E dyta, Cdo njeri me dy klase shkolle  e di qe ka pase nje krize botrore ne 1929 e qe ekonomite kane filluar te marrin veten pas 3-4 vjetesh te pakten.  Po ti a e di kete?

 Dhe e treta, Frasheri thote se heren e pare qe e pashe Diktatorin me la nje pershtypje te mire, ndersa heren e dyte jo, biles pati nje konfrontim me te e pastaj gjate gjithe intervistes Frasheri flet  keq per Dullen.

 

Tre fjale qe thua per te treja ja ke fut kot ??? Perfundimi : Je edhe i pavlefshem, edhe i demshem . 

 

 

 

lum, sinqerisht, mua m'u duk shume objektiv, pa lajle-lule qe degjon tani kur eshte e modes te thuash te paverteta. Mbase eshte faji i intervistuesit nisur nga pyetjet qe ben (pa llogarit ketu dhe moshen e historianit...)

Ai tha pak a shume qe mendimi i tij personal per zogun ishte se, nuk kish ndonje zgjuarsi te vecante po u tregua i zoti te mbante prane vetes keshilltare te zote (dhe ai permendi emra, mes tyre dhe 2 te huaj)

Ky njeri u denua prej diktatorit, fillimisht si pasoje e nje kundershtimi te vockel mbi rolin vendim-marres te partise; u perjashtua nga partia dhe prape, shkoi partizan (sic tha ai, me nje pusulle qe thosh "te qellohet me plumb kokes nese ben dicka..." dhe kjo ishte ne arkiva). Nuk degjova t'i bente lavde diktatorit; e perseris, mgjthe moshen, u mundua te tregohej objektiv dhe t'i perzgjidhte fjalet; jo vetem kaq po u tregua dhe modest kur e pyeti per punet qe kish ne dore duke thene se "i pelqente te fliste vetem per ato qe kish perfunduar dhe jo per ato qe mund t'i linte pergjys".

Lum, ky njeri mendonte qe me pensionin e tij te paguante dike qe te shtypte kujtimet e tij per botim...ai pension i siguron atij jetesen dhe perkujdesjen e dikujt qe i sherben. Ky njeri eshte misherim i njeriut aktiv deri ne fund - jo i parazitit. Ky fakt mua me ngjall vec respekt!

Br3dharaku!

Kur e njeh nuk eshte e nevojshem te lexohet me kujdes per ato qe thote.

Ne kete shkrim lexova emrin e M.Konices. Sa mund ti thuhet M.Konices keshilltar e din historiani, kritikues po, por keshilltar jo.

Bej nje krahasim me shprehejen " Jo Zogu nuk kishte idet e tija" me " citote Volterin", nuk thote historiani se ky qe citote Volterin ishte perjashtuar nga shkolla pa kryer te mesmen(liceun).

Shiko menyren se si e kap figuren, pse?

Sepse Zogu eshte reabilituar.

Kriza e '35-'36 erdhi si pasoje se shoqeria italiane  qe kishte afruar qeveris borxhin, nuk jepte asnje lirete pa rishikuar Traktatin e Tiranes'26, dhe qeveria kerkoi nga administrata qe te punojne pa pagese ( rrogat ju paguan me vone).

E lexove per Miladinin?

Miladini donte diktatorin sepse mbante rradhet e partis!!!!!!!!!!!!!!!!

Shqiperia e viteve te monarkise ishte ne fillim me zhvillim te pafuqishem per arsye te krizes. Pas viteve 1935 mori zhvillim me shume, pasi erdhen investime te huaja, italiane. Pasi ne fillim ishte kulmi i krizes, kur eksporti u nderpre, mesuesi nuk merrte rroge per shtate muaj. Me vone pati hov zhvillimi.

 

 

Lexoje te pakten ate qe vete ke cituar or i paafte. Dhe ki parasysh kur lexon, se monarkia e Zogut nis ne 1928 e mbaron ne 1939. Behet fjale per krizen qe filloi ne vitin 1929. Pas vitit 1935 nuk flitet per krize por per zhvillim, nqs nuk e ke kap akoma.

Nuk po e perseris.

Kur nuk merrnin rroge, ne vitet 1929 qe ishte kriza ,  apo 1936?

 e ka ndare ne dysh, nje periudhe para 35 me pak zhvillim e me probleme  rogash etj, per shkak te  krizes,  dhe nje periudhe tjeter me me shume zhvillim pas 35. Nuk behet fjale per 36, pa dyshim. Me mire shikoje intervisten tek faqja qe ka sjelle Br3dharaku se ketu ke per tu ngaterruar.

Terhiqem, ndryshon intervista filmike me artikullin.

Muhabet kafesh.

I mungonte kthjelltesia (normale per moshen) po kujtesen e kish te mire (flas per data e vite qe permendi). Dy thenie te forta qe tha:
 pas takimit te pare me Enverin, thashe:

- ky qenka njeri tamam (i pergatitur); pse? sepse nuk e kuptuam se c'tha...
(i referohej faktit qe dulla permende shkrimtaret franceze qe kepucaret dhe teneqexhinjte s'i kishin degju najher)

- ishte dikush me nje sy i rrethuar nga qorrat (referuar faktit se si mbajti pushtetin)

 

- ky qenka njeri tamam (i pergatitur); pse? sepse nuk e kuptuam se c'tha...
(i referohej faktit qe dulla permende shkrimtaret franceze qe kepucaret dhe teneqexhinjte s'i kishin degju najher)

Edhe mua se c´me kujtohet njeri koleg i peshkut, qe te merr me qafe me citime filozofesh, qe "kepucaret" dhe "teneqexhinjte" e peshkut nuk i kane degjuar ndonjehere, keshtu qe e shohin kete kolegun tone peshkist si Mesia.

Eh.......smiley

nganjehere footnote ndricojne e sqarojne  me shume se sa vete shkrimi  smiley

adim, rekomandim per thenie viti! @pedro
pa frike fare qe kemi edhe 11 muaj e ca dite ne vazhdim.

 Ka ardhur koha qe figurat e tilla si Prof Frasheri ti lene vendin historiane te rinj Shqiptare.

 

Shpresoj qe ti nuk e ke fjalen,qe te eklipsohet KF!

Sa per vendin,te gjithe historianet kane vendin e tyre.Sigurisht kur te rinjte sjellin fakte per pasurimin e historise.,dhe jo"rishikimin" e figurave te personaliteteve.KF eshte nje personalitet i studimeve historike shqiptare,historian profesionist me vlera te medha.Libri i fundit i tij,me sa di eshte "Jeta dhe vepra e Skenderbeut".nje liber te cilin e kam lexuar vjet ne Shqiperi..shume interesant,ke qef ta lexosh Kristo Frasherin.

 

 "....Por kam veshtiresi se me kane lene sy, nuk mund te shkruaj dot, duhet te me ndihmoje nje njeri. Deri dje me ndihmonte akademia, tani per mungese fondesh ma prene. Une ate pension qe kam tani duhet ta ndaj per veten time dhe per ate grua qe me sherben..." 

 

Kaq e veshtire eshte per Akademine ti japi nje manjetofon te vogel me kaseta, per te hedhur kujtimet e tia. 

 ato qe thote per Mithat Frasherin, kryetarin e Ballit Kombetar dhe te birin e Abdul Frasherit (njerit prej lirindasve shqiptare) i ka per qellim te tregoje se pse Enveri e pati te lehte pushtetin ne Shqiperine e pas luftes ose ne shtetin e qorrave. 

ai po thote qe nuk kish vetem enveri sy, por edhe mithati. po ki ju bashkua gjermanit, e ki bashkim ja lehtesoi punen Enverit per ta shpall kolaboracionist e tradhetar te vendit, e te mbetej njeriu i vetem me nje sy midis qorrave (qe akoma sot vegjetejojne ne hapesiren shqipetare qofte kete virtualen)

nashti ai bashkimin me gjermanet nuku e shpjegon. perkundrazi jep pershtypjen naive (qe i irriton te pervuatjurit e komunizmit si spikeri me lumin drin) qe po te mos ishte bashkuar Mithati me gjermanet, do te krijonte nje opozite te forte e nuku do t'i linte kamunistat te marshonin te qete nga fitorja ne fitore.

eh i shkreti nuku e ka njohur mire enverin. mithatin ose do ta kishin pushkatuar ne murin prej gelqereje ose do ta kishin bere profesor shkolle ne ndonje fshat.

ndersa bashkimi me gjermanet i eksponenteve te ballit kombetar dhe legalitetit ishte i pa evitushem. e jo sepse gjermani ishte biond dhe me maqine mercedes (gje e cila na ben ta admirojme dhe ne jo ballistet sot) por sepse ishte i vetmi qe do ta garantonte pronen ne shqiperi. ku asokohe, nuk duhet harruar, kishte veç komuniste dhe gjermane. 

komunistet dihet qe ishin per kolektivizmen bollshevike. gjermani duke qene kundra bollshevikeve ishte dhe per pronen.

problemi eshte vetem qe gjermani e humbi luften. keshtuqe enveri e siguroi pushtetin.

keto gjera i shpjegon me lezet kadareja tek libri i tij i fundit, 'darka e gabuar'. 

Ne kete interviste Prof. K.Frasheri  cfaqet si deshmitar i kohes (vitet e regjimit zogist & LANCL ) por gjithsesi nuk mund te evitoje interpretimin e ngjarjeve sipas asaj qe eshte bere  ndergjegjia e tij-klisheve dhe kultures si historian.Kete e pranon me nje sinqeritet qe duhet vleresuar, kur thote:

Deshmitar po, eshte veshtire ta thuash, se ne moment eshte futur kultura historike ne koke, si e kam pare atehere eshte veshtire ta mbaj mend, edhe mund ta them, por kjo eshte.

Historia shkruhet/rishkruhet  mbi bazen e dokumentave, fakteve dhe kronikave te kohes por  edhe  memuaret dhe deshmite okulare te personazheve pjesmarres  jane nje lloj  burimi. Me teper per te zbuluar disa detaje dhe  fakte jetesore te cilat humbasin ne tekstet e historise se ftohte.Jane disa detaje qe na lejojne te kemi nje qasje me  intime ndaj asaj qe tashme  eshte kualifikuar si Histori, Diktature, Diktatori, Komunizmi etj.

Kur lexon artikujt propagandistike, kujtime te personazheve deshmitare ose protagoniste te persekutuar (literatura e burgologjise ) ndeshesh me percaktime emocionalisht te legjitimuara  per E. HOXHEN- (kriminel,birbo, kaqol, paranojak, pervers, etj.) por qe permbytin argumentin mbi "logjiken" e ngjarjeve historike dhe rolin e individit ne kete proces.

Si erdhi E.Hoxha ne krye te PK dhe a do te kishte nje tjeter rrjedhe historia nese nuk do te ishte pikerisht ai ne krye te PK dhe me pas te PP? Nuk ka asnje shkence sociale qe te na japi nje pergjigje. Historia nuk behet me sikur dhe as te riperseritet ne laborator.

Kur diskutohet per rolin e individeve ne histori gjithmone behet pyetja tunduese : Pse pikersiht Napoloni doli ne krye te Frances?Perse pikerisht Hitleri doli ne krye te Gjermanise?

Ka nje analize te proceseve historike mbi bazen e metodologjise shkencore Kurse K.F ketu, me syte e deshmitarit, jep nje shpjegim te thjeshtuar ku perzihet fataliteti, rastesia dhe domosdoshmeria:

-Enveri u thirr nga K.Tashko ( nga rruga nuk u mor, sikurse banalizohet, sepse ne Tirane ishte derguar dhe mandatuar nga G.K. i Korces per krijimin e deges komuniste) dinte ferngjisht, kishte kulture perendimore( me nje sy ne nje mjedis qorrash) fliste me referat dhe dukej burre i shtruar . Ishte jashte grupazheve dhe u gjet si faktor ekuilibrues.Plus pati mbeshtetjen dhe sponsorizimin e Miladinit.

Kurse pyetja se si dhe pse erdhen ne fuqi komunistet ne vendet e Europes Lindore perfshi dhe Shqiperine , lidhet me pyetejn se si e fituan  legjitimitetin regjimet komuniste. Kendveshtrimet e literatures perkatese jane te ndryshme. E perbashketa qe pohoet eshte se nje nga faktoret baze eshte se regjimet politike te paraluftes dhe elitat  politike tradicionale gjate luftes humben legjitimitetin per shkak te kolaboracionizmit ose pasivitetit. Komunizmi i kohes ishte me shume se sa nje alternative perballe roberise fashiste. Ishte jo vetem nje premtim per nje bote me te mire por edhe nje magjepsje per intelektualet dhe rinine e kohes.

a mund te na citosh dicka nga kendveshtrimet e literatures perkatese per "fitimin" e legjitimitetit te regjimeve komuniste? Si e fituan kete legjitimitet dhe ne cfare vendesh?

Premtimi per nje bote me te mire dhe utopia komuniste kishte funksionuar me heret, ne mbarim te WW2 nuk kishte ate magjepsjen e fillimit por friken dhe zhgenjimin qe shume intelektuale dhe te tjere e kishin nga pervoja sovjetike.

Komunizmi nuk ka pasur ndonjehere legjitimitet, te pakten ne Shqiperi jo. Nese ka pasur legjitimitet a mund ta argumentosh se si e fitoi duke ju referuar burimeve dhe perkufizimeve te legjitimitetit politik?

Komunizmi nuk ka pasur ndonjehere legjitimitet, te pakten ne Shqiperi

Kjo ka qene nje bindje gjeresisht e perhapur gjate luftes se ftohte. Komunizmi trajtohej shkurt si terror , rregjim cnjerzor, i maskuar si bindje e gjithpranuar.

Paradoksalisht pas renies se Murit  kur komunizmi kishte cof, ne boten akademike u shtua jo vetem kersheria per ate bote tashme te rrezuar por edhe pyetjet se si ato regjime u mbajten ne kembe per gjysem shekulli. Dhe pyetjet natyrshem ju drejtuan edhe ceshtjes se legjitimitetit.

 

Burimet dhe literatura nisin me Max Weber, vazhdojne me Giddens, Habermas e Huntington,Fukuyama (per legjitimitetin ) dhe vazhdojne me nje liste te gjate te studimeve politiko-historike dhe sociaologjike mbi komunizmin ne vendet e Lindjes .

nje lundrim ne google qe eshte shume me  e mencur se une , do te ndihmoje. Kush kerkon, gjen.

 

Jo une po kerkoj nga ti te me citosh dicka qe lidhet me legjitimitetin e regjimeve komuniste jo vetem ne Shqiperi por kudo ne bote. Nese pretendon se ky regjim ka pasur legjitimitet atehere ke barren te na thuash si e fitoi, kur e fitoi etj. Ato emrat qe permend jane marre me legjitimitetin dhe perkufizimin apo burimet e tij (weber ka vdekur ne 20 kur komunizmi sapo ishte shfaqur), por ne po diskutojme per legjitimitetin e regjimeve komuniste pas WW2.

A mund te na sqarosh dicka psh duke perdorur shpjegimin e legjitimitetit sipas Weberit apo Lock se ku bie apo qendron rasti i regjimit komunist ne Shqiperi.

Mund te citosh edhe Fatos Tarifen.

Kam cituar dhe shpjeguar ne komentet me lart duke nenvizuar se legjitimiteti i regjimeve  komuniste u kerkuan ose bazua ne disa faktore.Per Shqiperine:

-Diskreditimi i regjimeve politike ne prag dhe gjate LIIB.

-Kolaboracionizmi forcave nacionaliste

-Besimi popullates se fitmitaret ishin perfaqsues te aspirates per nje shoqeri me te mire,

-Indoktrinimi gradual

-ndryshimet ekonomike-materiale te jeteses

-imponimi dhe dhuna sistematike

Duke thene se regjimet komuniste kerkuan ose imponuan nje lloj legjitimiteti, nuk do te thote te  argumentosh se keto regjime ishin te drejta. Pra te shpjegosh arsyet se si qendron ne kembe nje regjim despotik,  nuk do te thote ta justifikosh ate.

Asnje nga keto qe ke rreshtuar ti nuk konstituojne legjitimitet, te pakten nese marrim per baze Weberin dhe Lock.

Legjitimiti fitohet apo bazohet ne gjera te tjera.

Dhuna dhe imponimi jane argument per te kunderten e legjitimitetit. Ai ka qene rregjim qe garantonte sundimin e tij me dhune dhe terror, por jo se ka pasur legjitimitet, gjithmone ne reference te atyre qe e kane shpjegur legjitimitetin.

Ndryshimet "ekonomike dhe materiale" jane nje indikator por ne rastin shqiptar, ku mjerimi dhe varferia pllakosen Shqiperine, perseri shkon ne te kundert te legjitimitetit.

Paragrafi i fundit eshte konfuz dhe i pasakte, cdo te thote "kerkuan, imponuan"? Cdo regjim kerkon dhe imponon, a e kane dhe a e arrijne kete legjitimitet pastaj eshte diskutimi.

Komunizmi ne Shqiperi hyri me pushke, u mbajt me pushke dhe nuk pati asnjehere legjitimitet. U asgjesua cdo lloj kundershtimi dhe ishte nje grup i vogel qe sundonte mbi popullin.

Me keqardhje po nuk je i qarte me termat me duket.

Çfarë nënkupton ti me legjitimitet? Jep disa shembuj.

 

 ai e ka fjalen qe partizane (dhe kolaboracioniste) pati dhe ne itali, france e gjetke, por mbas çlirimit te vendeve te tyre, ata nuk hypen gje ne pushtet, duke mos i quajtur te vlefshme ligjet e shtetit perpara tyre, siç bene partizanet e vendeve lindore.

ata thjesht aplikuan zgjedhje te ndershme e shume partiake qe populli vete te zgjidhte midis shume ALTERNATIVAVE drejtuese te vendit. 

tek partizanet e lindjes nuk ndodhi kjo mesele. ata jo vetem nuk i njohen forcat politike te regjimeve para luftes por duke i konsideruar tradhetare te vendit i shmangen nga arena politike. 

ps; sidoqofte eshte i kote diskutimi ne kete pike se pergjigjen e dhashe qepare (e keni ngjitur, me poshte)

fatkeqesia e vendeve te lindjes eshte qe partizane u bene vetem komunistet, te tjeret nuk paten asnje leverdi te luftonin gjermanin. kjo nuk ndodhi tek vendet e perendimit. atje nuk e luftuan gjermanin vetem komunistet por edhe nacionaliste te tjere. jo vetem kaq por anglo amerikanet futen trupa ne itali france greqi, etj. keshtuqe  komunistet nuk kishin si te hypnin ne pushtet te vetem. 

ne greqi psh, ku partia komuniste ishte nga me te fortat, komunistet u vrane ne malin gramoz. pas kapitullimit gjerman pati pra lufte civile. ne spanje komunizmin e mbyten me zjarr e hekur qe perpara se te fillonte lufta e dyte boterore, etj.

Unë do desha të prisja që ai shoku të jepte përgjigjen e vet, po me ty nuk pritet, Hajdar. Doja tia masja njëherë sa i vlente lëkura, se po më duket si ca tipa vërdallë që hedhin një fjalë, edhe ikin.

Po gjithsesi, po të përgjigjem.

Vendet e lindjes, nuk kishin si të aplikonin një metodë që nga ata nuk njihej, siç ishte demokracia e sotme. Të ardhura prej një sistemi arkaik në kohë si pushtimi turk dhe një regjim në vazhdimësi të këtij, nuk kishin si të aplikonin pluralizmin e zgjedhjeve partiake. Edhe po të bëhej aplikimi, situata nuk do të stabilizohej dot pa një diktaturë, si ajo që ndodhi në Greqi pas lufte, apo dhe gjatë luftës.

Demokracia pluraliste nuk mund të aplikohej mbi një popullsi që ishin 80% analfabetë. Ajo çka do zgjidhnin këta do të ishte iluzioni se kishin të drejta. 

Kështu që shkojmë tek e fundit që thua ti: Forca. Forca vërtet, po jo forca brutale e egër e pa asnjë shkak e pordhë të këtij lloji që dëgjohen vërdallë. Legjitimiteti ishte fituar moralisht me luftën e drejtë kundër pushtuesve. Për këtë kishin përkrahje të gjerë fillimisht dhe më pas, deri në fillim vitet 90 pranim të heshtur të shumicës. Në momentin që do humbiste përkrahja e heshtur e shumicës, regjimi bie ashtu si ra.

 

 jo ush po gomar i thone kesaj. (dmth ate thashe dhe une, ti nuk the gje te re)

gjithashtu tek regjimet perpara nesh kishte pluratitet e demokraci si kjo e sotmja borgjeze. nuk ishin gje shtesa te pushtimit turk. 

legjitimitetin ne popull, ose reklamen komunisteve partizane ja u beri vetem lufta dhe fakti qe ne jalte, u vendos se ku do zbarkonin anglo-amerikent e ku ruset. 

fatkeqesisht ne shqiperi nuk u krye zbarkim amerikan (si ne kosove aktualisht). shqiperine pra me vetedije te plote, perendimi ja la LINDJES.

kete nuhati dhe Enveri qekur u morr me partine komuniste, megjithese ne origjine familjare ishte BORGJEZ. 

 

po unë në vija të trasha nuk thashë se të kundërshtoj.

këtu tek të hollat, tjetër punë...

gjithashtu tek regjimet perpara nesh kishte pluratitet e demokraci si kjo e sotmja borgjeze. nuk ishin gje shtesa te pushtimit turk.

Zogu mbret prej vitit 28' të thotë gjë? Po revolucioni i Qershorit?

Po gjendja në Greqi, ku legjitimiteti i parisë ishte akoma më i fortë, sepse supozohej të kishin pushtetin pasardhësit e atyre që fituan në luftë me turkun në 1821. Këtu pra, në Greqi, masa popullore ishte me komunistët. U instaluan dy-tre diktatura për këtë punë, do filluar nga ajo e Metaksait deri te kolonelët e rënë në 74. Deri në vitet 80' partia komuniste në Greqi ishte e jashtëligjshme. Të ishte pranuar vullneti i popullit, këta do ishin komunistë pas mbarimit të luftës.

Ajo ndërhyrja amerikane është kot fare si argument. Se Amerika nuk kishte as forcën, as afërsinë, as interesat e sotme për tu marrë në konsideratë si faktor i madh.

 

Ok mik. E zgjata se mendova se kisha nje bashkebisedues. Ne fakt ti gjithcka e shpjegon me pushke. Ketu biseda nderpritet sepse une i kam frike armet.

Tung.

PS: vazhdo me J smiley

ti bej si te duash, vetem budalllenje mos na bej duke thene se ka pasur legjitimitet pse ka perdorur dhune.

ne fakt budallallek (ose naivitet foshnjor) eshte ta mendosh si ty, punen.  

sepse dihet qe legjitimitetin ta jep vetem FORCA. ai nuk vjen prej zotit ose kotit. 

Kam cituar dhe shpjeguar ne komentet me lart duke nenvizuar se legjitimiteti i regjimeve  komuniste u kerkuan ose bazua ne disa faktore.Per Shqiperine:

-Diskreditimi i regjimeve politike ne prag dhe gjate LIIB.

-Kolaboracionizmi forcave nacionaliste

-Besimi popullates se fitmitaret ishin perfaqsues te aspirates per nje shoqeri me te mire,

-Indoktrinimi gradual

-ndryshimet ekonomike-materiale te jeteses

-imponimi dhe dhuna sistematike

Duke thene se regjimet komuniste kerkuan ose imponuan nje lloj legjitimiteti, nuk do te thote te  argumentosh se keto regjime ishin te drejta. Pra te shpjegosh arsyet se si qendron ne kembe nje regjim despotik,  nuk do te thote ta justifikosh ate.

a mund te na citosh dicka nga kendveshtrimet e literatures perkatese per "fitimin" e legjitimitetit te regjimeve komuniste? 

e shpjegon intervista po ta kesh patur mendjen ne lexim. 

legjitimitetin ja dha lufta nacional çlirimtare si dhe fakti qe ata qe ishin per demokraci borgjeze, pra per prone private e pluralizem politik, u lidhen me gjermanin. 

per aresyen e thjeshte se nuku kish forca te tjera ne krah te tyre. amerikano-anglezet duke qene ne lufte vete me gjermanet u lidhen dhe bile perkrahen komunistet.

te gjitha te tjerat, qe permend ne postet e tij te shumte e te gjate spiritus-i, jane teknicitete te kota, ose si me e thon troç, si te hiqesh si komptetent ne nje forum llogjesh. lol

 

Hajadar, po pse i quan hollesira te kota ? Une disa teknikalitete te sjella nga ty ne disa tema i kam lexuar me kenaqsi dhe nuk i kam quajtur llogje kavaje. Apo kete atribut nuk u a njeh te tjereve? Mir o kopetent, mire.

Kurse pyetja se si dhe pse erdhen ne fuqi komunistet ne vendet e Europes Lindore perfshi dhe Shqiperine , lidhet me pyetejn se si e fituan  legjitimitetin regjimet komuniste. Kendveshtrimet e literatures perkatese jane te ndryshme. E perbashketa qe pohoet eshte se nje nga faktoret baze eshte se regjimet politike te paraluftes dhe elitat  politike tradicionale gjate luftes humben legjitimitetin per shkak te kolaboracionizmit ose pasivitetit. Komunizmi i kohes ishte me shume se sa nje alternative perballe roberise fashiste. Ishte jo vetem nje premtim per nje bote me te mire por edhe nje magjepsje per intelektualet dhe rinine e kohes.

Pak "idealizem" ketu spiritus?  Shume nga te rinjve apo dhe intelektualeve te perendimit (bile dhe rus) u kishte dale magjepsja e botes me te mire nga eksperienca ne USSR para LIIB.  Faktorit te perbashket ndoshta i shtohet mungesa e nje opozite te mirefillte per nga vete zhvillimi historik (apo lack of thereof) i vendeve te Lindjes.  Per me teper, edhe nje pakice qe ekzistoi, per nje arsye apo tjetren, beri zgjedhjen e gabuar ne LIIB.  Shto ketu "balancimin e pushtetit" apo balancim de facto perandorish pas LIIB edhe "restoja eshte histori."  

Ne rastin e Shqiperise psh, The Speaker solli dje nje pasazh te shkruar nga K. Frasheri per "grupet sabotazhe dhe armike" qe u zbuluan ne 1946.  K. Frasheri eshte korrekt, por disi gabim me daten.  Perpjekjet nga SOE (meqe u ndodh dhe nga tema tjeter) vazhduan deri te pakten ne 1949.  Me testimin e bombes berthamore nga Bashkimi Sovjetik ne 1949, keto misione u pezulluan (ne Shqiperi e gjetke) nga frika se mos krijoheshin incidente me permasa katastrofike (si ne Kube me vone) tani qe te dy superfuqite kishin arme berthamore.  Dhe kufiri u la te thana sic ishte.

Nejse, gjera te ditura, por pak doze realpolitik, megjithese "idealizmi" eshte me joshes.

Monda, jo nuk eshte veshtrim idealist.Idealizmi apo iluzionizmi ka qene nje komponente e vete kohes qe po flasim. Kam nenvizuar si faktor themelor delegjitimimin e ish regjimeve te para dhe gjate luftes.Sigurisht dobesia  dhe me pas paralizimi deri ne asgjesim i shoqerise civile /opozites(ne vendet e Lindjes ) ose mungesa e nje  tradite te  forte e shoqerise civile (rasti Shqiperise) eshte nje faktor me peshe.Analiza eshte shumefaktoriale. Une nevizova dy faktore kruciale. Ftohja nga komunizmi (ne vitet 30-40) nuk ishte bere fakt i dukshem .Perkundrazi,  vala e magjepsjes ishte ne rritje. Dhe kjo magjepsje nuk ndodhte spontanisht. Nuk duhet harruar ndikimi propagandistik i BS permes Komiternit, PK dhe agjitropit. Kete e konstaton po te lexosh deshmitaret e kohes. Psh P.Marko ne librin "Re dhe Gure" sjell nje deshmi interesante per kete fakt.

Lidhur me  rolin e "lapsit te kuq"  te Stalinit  ne prani te Cercillit ne Jalte , pra ne "balancimin e pushtetit" te fituesve ke te drejte , qe duhet llogaritur.Muhabet qe eshte tjerrur goxha ketu ne ppu.Shiko cfare thote (te cituar e kam  ) S.Huntington:

Gjashte nga 14 regjimet komuniste (BS,Kina,Jugosllavia, Shqiperia, Vietnami Veriut dhe Kuba) erdhen ne fuqi me revolucion shoqeror dhe kombetar kryesisht te brendshem. Tete te tjerat (Pol, Hung, Cek,Bullg.Rum, Gj.Lindore,K.Veriut dhe Mongoli) ne nje mase te madhe u inponuan nga nje fuqi e huaj (BS )....

Pushteti dhe, ne kete rast, diktatura nuk eshte vetem imponim. Ata qe meren me studimin e pushtetit thone se formula  e pergj. e pushtetit eshte:

sasia e pushtetit (p) eshte sasia e imponim-it (i) plus sasia e pelqimit (pp) Rastet kur i ose pp i afrohet zeros duhen konsideruar si te skajshme.

Dhe per ta mbyll argumentin, ajo qe thote Kadare se... kur Shqiperia hyri ne diktaturen komuniste  ne nentor te  vitin 1944, hyrja ishte vertet si ne feste.

Ne menyra pak poetiko- idealiste, IK nenvizon nje te vertete te asaj kohe.Kjo e vertete ishte iluzion, veteiluzion, mashtrim, imponim etj.- tjeter analize kjo.

 

Nuk e di pse te lashe pershtypjen qe i dhashe konotacion "negativ" fjales "idealizem."  Ndoshta duhej te kisha shtuar diku "krahas" per te evituar keqkuptim.  As nuk kam dyshim qe komuniste te "oreve te para" bile dhe ca me vone pas lufte, luftuan apo menduan per "ideale" pavaresisht se ... 

Jo, nuk  e mora ne sensin negativ pyetjen per "idealizem" E mora si shqetsim nga ana jote per mungese realizmi (nga une) ne analizen e faktoreve qe determinuan rezultanten qe po diskutonim. ti me te drejte nenvizove faktoret objektive. Une theksova dhe besimin/terheqjen/iluzionet qe ushqente ideologjia komuniste plus dhe imponimin e kesaj  ideologjie prej PK qe e mbartnin kete ideologji. Pra formula ishte pelqim plus imponim.

 Historia shkruhet/rishkruhet  mbi bazen e dokumentave, fakteve dhe kronikave te kohes

jane fallco e te manipuluar dokumentat, plak. perderisa dhe dokumenti behet nga nje person dhe jo nga zoti, ai nuk ka vlere absolute. 

historia (si shume gjera te tjera) kuptohet vetem me bon sens. me hunde dmth

fakti qe VETEM vendet morracake (ne nivel ekonomik) te europes u bene te gjitha komuniste, tregon me shume se çdo lloj dokumenti tjeter i kohes.  fakti qe komunizmi deshtoi po ashtu vetem ne europe, tregon gjithashtu shume. 

Nëse doni ta trajtoni seriozisht çfarë mendim ka K. Frashëri, atëherë duhet me patjetër të shikoni intervistën. Transkriptimi lë për të dëshiruar.

Fevzoja, deshte shumë herë brenda intervistës ta çonte Frashërin në shinat e veta, po plaku nuk tutej. Një gjë të mirë që kanë pleqtë, është se janë të çiltër e të sinqertë, posi fëmijët. I tha gjërat siç i mendonte. Dhe besoj për pozitën që ka pasur, dijet historike shtuar dhe bindjet e veta, ky njeri duhet mbajtur si ujët e pakët. Gjynaf që akademia nuk i jep mundësi për të riprodhuar dijet e veta...

 

 është se janë të çiltër e të sinqertë, posi fëmijët.

femijet jane rrenacaket me te medhenj. asnji çiltersi nuk kane. shpresoj te mos kesh femije me ket mendje qe me ke. 

dhe nuk ka si te jete ndryshe, se te dobetit nuk mund te jene te sinqerte. 

Flas për fëmijë të pahajdarizuar. Dmth normalë.

Nje sygjerim do te kisha per peshkun.

Per deri sa Profesor frashri e pohon me gojen e vet se " kam veshtiresi se me kane lene sy, nuk mund te shkruaj dot, duhet te me ndihmoje nje njeri. Deri dje me ndihmonte akademia, tani per mungese fondesh ma prene. Une ate pension qe kam tani duhet ta ndaj per veten time dhe per ate grua qe me sherben."
A do te kishte mundesi njeri te peshku te hapte nje llogari bankare qe nese dikush do te kish mundesi te ndihmonte Profesorin (qe shteti shqiptare i ka dhene medaljen Nderi i Kombit) te kete mundesi ti japi ndihme financiare.

 

Për të komentuar tek Peshku pa ujë, ju duhet të identifikoheni ose të regjistroheni (regjistrimi është falas).